دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

مقاومت به عوارض فشار خون بالا روی مغز در سنین بالاتر کاهش می یابد

مقاومت به عوارض فشار خون بالا روی مغز در سنین بالاتر، کاهش می یابد.

افزایش غیر طبیعی فشار خون، میتواند بر مغز، زیانبار باشد ولی ساختار رقابتی و خودخواه کیهان ما- که در نتیجه ی دستور ژنها یا نقشه ی حیات ایجاد میشود- در برابر فشارهای زیانبار از جمله افزایش غیر طبیعی فشار خون، ساکت نمی‌ماند و با فرایندهای مقاومتی در سطح ژنها و مولکولها، تاثیر زیانبار فشارخون بالا را مهار می‌کند.

ولی قدرت این سازگاری، در محدوده ی معینی است؛ به خصوص با کاهش قدرت دفاعی و رقابتی بدن در سطح سلولی مولکولی، قدرت سازگاری با همه ی فشارها روی بدن از جمله فشار خون، کاهش می‌یابد. این زندگی و رقابت موجود در آن، هر چند با افزایش سن یا برخی محدودیت ها به دلیل بیماری های خاص، کاهش می یابد ولی پیشرفت های بزرگ انسان امروز در علوم به خصوص علوم زیستی و شناخت ظرافت های حیات در سطح مولکولی و ژنتیکی و سلولی، قادر است بسیاری از این ناتوانی ها برای سازگاری با فشارهای محیط اطراف را برطرف کند. اهمیت این پیشرفت ها به خصوص امروز که با همه گیری دشوار کووید 19 مواجهیم، بیشتر جلوه گری میکند.

پیشرفت های بزرگ پزشکی، امروز قادر است عمر پربار انسانها را بسیار بیشتر از گذشته کند و این زندگی پربار، تاثیر بسیار زیادی بر بار اقتصادی جامعه و پیشرفت های آینده خواهد داشت.

اختلال شناختی، ناشی از فشار خون بالا

فشار خون در حدود دو سوم افراد بالای 60 سال را درگیر میکند و میتواند باعث اختلال شناختی شود. پیری باعث اختلال در برخی هورمون ها و مقاومت سلولی در برابر فشار میشود. در سالهای اخیر به دلیل افزایش میانگین سن، اختلال شناختی عروقیvascular cognitive impairment(VCI)بيشتر شده است. بار اقتصادی این اختلال شناختی در آمریکا در سال حدود 200 میلیون دلار است.

پیری همراه با اختلال عمومی در فرایندهای کنترلی شامل تنظیم جریان خون مغز و فشار عروق ریز است. پیری همراه با اختلال در تسهیل فشار بر سلول است و تخریب ملکولی و سلولی را- که به وسیله ی فشار خون بالا و فشار اکسیدان ها ایجاد میشود- تشدید میکند. فرایندهای سلولی و مولکولی متعددی شامل فشار اکسیداتیوها، اختلال عملکرد اندوتلیال، فرایندهای التهابی و اختلال در سد خونی مغزی عروقی و اختلال عملکرد اندوتلیال ناشی از فشار خون بالا و نارسایی اندامها در پیری شایع است. آسیب های عروقی ناشی از فشار خون بالا میتواند نتیجه ی پیری تشدید شده ی عروق باشد. فشار خون مزمن همچنین باعث تشدید آترواسکلروز در عروق بزرگ مغز می شود و این باعث تشدید نارسایی خونی به مغز و سکته های مغزی و کاهش میزان شناخت در افراد مسن میگردد.

اپیدمیولوژی:

فشار خون بالا >140/90 بیش از یک میلیارد نفر را در جهان درگیر کرده است. شیوع با افزایش سن بیشتر میشود. با وجود درک خطرات فراوان این بیماری، هنوز کنترل فشار خون در حد ایده آل نیست. تاثیر زیان بار فشار خون بالا بر شناخت و قدرت ادراکی در انتهای قرن نوزدهم شناسایی شد. مطالعاتی ارتباط فشار خون بالا را با آلزایمر، مثبت تصور کرده است. در مقایسه با افراد نرمال، اشخاص دارای فشارخون سیستول >160 ،4.8 برابر امکان دمانس در سنین بالاتر دارند.

در مطالعات مختلف در آمریکا، فنلاند و ژاپن این ارتباط مثبت، مشاهده شده است. بخش هایی از شناخت- که با فشار خون بالا درگیر میشود- شامل استدلال کردن انتزاعی و عملکردهای متوالی شناختی، حافظه و سرعت پردازش ذهنی است.

برای بررسی قدرت شناختی،digit symbol substituting testروش بهتری در مقایسه باminimental state examinationاست.DSTبه شدت کاهش قدرت ذهنی را در همراهی با فشار خون بالا، نشان میدهد. در میانسالی افزایش فشار خون در همراهی بیشتر با ضایعات ماده ی سفید مغزی است.

در مردان در سنین 45-55 فشار خون بالاتر سیستول و دیاستول، با کاهش قدرت شناختی در هشت سال همراه بوده است. در زنان، فشار سیستول بالاتر با وضعیت شناختی بهتری همراه بود و در سنین بالاتر با کاهش قدرت شناختی همراهی داشت. در مطالعه ای با استفاده از تستMMSEوDSSTارتباط بین الگوهای فشار خون سیستول در میانه ی زندگی با کاهش قدرت شناختی بررسی شد. میزان فشار خون بالا در کشورهاي با درآمد کمتر، بالاتر است. به همین ترتیب میزان دمانس هم دراین گروه، بالاتر است. عواملی که باعث افزیش فشار خون و دمانس درکشورهای مختلف میشود، میزان تحصیلات، حمایت اجتماعی، درآمد خانوادگی شغل ودسترسی به حمایت های بهداشتی است

سازگاری های گردش خون مغزی

مطالعات پیش بالینی مدارکی از مکانیسمی فراهم کرده است که در افراد جوان، گردش خون مغز سازگاری های عملکردی و ساختاری به افزایش مزمن فشار خون نشان میدهد و منجر به افزایش جبرانی در مقاومت عروق مغز میشود. سازگاری های ساختاری شامل بازسازی شریان ها و شریانچه ها است که باعث افزایش نسبت دیواره به لوله میشود و فشار دیواری را کاهش میدهد و مقاومت قطعه ای را بیشتر میکند. بازسازی مغزی عروقی یک فرایند فعال است که مکانیسم های پیامرسانی حساس به ضربه را هدایت میکند و این فرایندها با تحریک همودینامیک و واکنش های دینامیک ناشی از فاکتورهای رشد و سیتوکین ها و مواد وازواکتیو- که به وسیله سلول های موجود در دیواره ی عروق تولید می شود- تحت تاثیر قرار می گیرد.

تغییر شکل دیواره ی عروق، باعث تغییرات سازگار در رشد و تکثیر سلول و مرگ و مهاجرت سلول و تغییرات در تولید، رسوب و تخریب اجزای ماتریکس خارج سلولی می شود. سازگاری های عملکردی در پاسخ به فشار خون بالا شامل افزایش پاسخ انقباض عضلانی القا شده در شریان ها و شریانچه های مغزی است. این مکانیسم مهم هموستاتیک، ضمانت میکند فشار شریانی بالا به بخش دیستال میکروسیرکولیشن- که شریانچه ها و میرگ های ریز را با دیواره ی نازکی دارند- نرسد. انقباض عضلانی عروق مقاومتی، مسئول خودتنظیمی هم هست و سبب میشود جریان خون مغز طی نوسانات در فشار خون به خوبی جریان یابد. به دلیل پاسخ عضلانی تشدید شده در عروق مغزی، منحنی خودتنظیمی جریان خون مغز در حیوانات آزمایشگاهی و انسان دارای فشار خون بالا، به سمت راست منحرف میشود و محدوده ی خودتنظیمی را به فشار خون های بالاتر منحرف میکند.

مدارک آزمایشگاهی نشان میدهد افزایش سازگاری به وسیله ی فشارخون بالا حداقل تا حدی به دلیل افزایش تنظیمی مسیر 20 هیدروکسی ایکوزا تترااینوئیک اسید و کانال پتانسیلی گیرنده ی ترانزینتHETE-TRPC620 است و منجر به افزایش کلسیم داخل سلولی به دلیل افزایش فشارخون پایدار در سلول های عضلات صاف عروقی میشود. مکانیسم های دیگر ممکن است تظاهر کانال های سدیم به نام کانال کاتیونی با پتانسیل گیرنده ای را با تغییرات ناشی از فشار خون و دیگر کانال های یونی که در دپولاریزاسیون ناشی از فشار درگیر میشود درگیر کند و نیز فعالیت تغییر یافته ی رو کیناز و پروتئین کینازC47باشد. این موارد، حساسیت به کلسیم را در دستگاه انقباضی، تغییر میدهد.

این تغییرات سازگار کننده، حجم خون درون مغزی را در محدوده ی نرمال نگه میدارد و از بخش های انتهایی و بسیار نازک گردش خون ریز مغزی در برابر آسیب ناشی از فشار خون بالا جلوگیری میکند. در سلول های عضله ی صاف شریان های جوان مغزی، افزایش تنظیمیHETE20 و مسیر وابسته به کانال با قابلیت گیرنده، باعث سازگاری عملکردی شریان های مغز به فشارخون بالا میشود و فشار خون در همراهی با افزایش تظاهرایزوفورم های سیتوکرومP450تولید کننده یHETE20است. فشار خون، فسفولیپارA2را فعال میکند و این باعث فعالیت متابولیسم آراشیدونیک اسید و تولیدHETE20میشود. و این به نوبه ی خود کانال هایTRPC6را فعال میکند و منجربه افزایش سطوح کلسیم و انقباض عضلانی میشود.

HETE20همچنین باعث مهار فعالیت کانال های پتاسیم هیرپرپولاریزه - که با کلسیم فعال میشود(BKca)- می گردد و این، فعالیت کانال های کلسیمی وابسته به ولتاژ را- که با فشار فعال میشود- تسهیل میکند و منجر به جریان رو به داخل کلسیم و انقباض عضلانی میشود.

این سازگاری، محدوده ی حمایت خود تنظیم مغزی عروقی را در فشار خون بالا توسعه می دهد و گردش خون بافتی را بهبود می بخشد و از جریان خون ریز مغزی در برابر فشارخون بالا حمایت میکند. در شریان های مغزی افراد پیر، سازگاری عملکردی فشار خون که با فعالیت مسیرHETE-TRPC6 20میشود دچار اختلال است.

ناتوانی این شریانچه ها برای نشان دادن افزایش جمع شدن عضلانی در سازگاری القا شده به وسیله ی فشار خون، باعث اختلال در خودتنظمی مغزی عروق میشود. در مغز پیر، ناتوانی در شریان های مقاومتی پروگزیمال در سازگاری با فشار خون باعث عدم توازن بین فشار خونرسانی و مقاومت عروقی قطعه ای میشود و این، فشار نبضی افزایش یافته را توانمند میکند تا به بخش پایین و حساس گردش خون ریز مغزی نفوذ کند. اختلال خونرسانی باعث تشدید اختلال در سد خونی مغز میشود و باعث خروج فاکتورهای پلاسما(فیبرینوزن و ترومبین وIgG)از درون عروق میشود و این باعث فعالیت میکروگلیا و التهاب عصبی و نورونی میشود.

سیتوکین های پیش التهابی که از میکروگلیا منشا می گیرد ماتریکس متالوپروتئیناز(MMP)و انواع اکسیژن واکنشی را فعال میکند و باعث تخریب نورونی میشود. افزایش فشار عروق ریز، پاکسازی سیستم گلیمفاتیک( گلیال- لیمفاتیک) را خراب میکند و باعث القای خونریزی های ریز از طریق ردوکس= اکسایش مجدد با واسطه ی فعالیتMMPو نهایتا ضعف دیواره ی عروقمیشود. افزایش فشار همچنین باعث تغییر شکل مختل ساختار شبکه ی عروق ریز میشود و این، با پیش بردن تشکیل ترومبوز در این عروق ریز است و این، باعث عروق شبح مانند میشود.

تشدید التهاب نورونی، خونریزی های ریز مغزی، اختلال گلیمفاتیک و کاهش میکروواسکولار در همراهی با اختلال شناختی ناشی از فشا رخون بالا است. مطالعات پیش بالینی نشان میدهد در سنین بالا فرایندهای جبرانی در فشار خون در عروق مغزی دچار اختلال میشود. اختلال در فعالیت مسیرHETE-TRPC6 20باعث از میان رفتن حمایت عضلانی وابسته به فشار خون در سن بالا میشود. سازگاری مختل در پاسخ به فشار خون بالا در عروق پیر مغزی سبب میشود فشار خون بالا به بخش دیستال و حساس به آسیبب گردش خون ریز مغز برسد. در افراد جوان و سالم شریان های الاستیک شامل آئورت و شریان های بزرگ پروگزیمال به عنوان حفره ی بافر(سپر در برابر ضربه)عمل میکند و نبض همودیامیک را کاهش میدهد (تاثیر وایندکسل)و باعث تسهیل انتقال سالم جریان خون مداوم به گردش خون مغزی میشود. سفت شدن شریان های الاستیک در پیری این بافر را خراب میکند و باعث افزایش برجسته در شدت فشار نبض میشود.

فشار نبض تشدید شده، راحت به مغز و کلیه منتقل میشود. این اندام ها مقاومت همودینامیک کمی دارند. ارتباط بین سفتی شریانی و فشارخون، دو طرفه است و فشارخون افزایش یافته، باعث تغییر شکل دیواره ی شریان ها میشود. فریندهایی که در تغییر شکل عروق، در فشار خون نقش دارد شامل هیپرتروفی سلول های عضله ی صاف و هیپرپلازی آنها، التهاب و فیبروز، تغییر در ترن آور کلاژنی و تغییر شکل ماتریس خارج سلولی (از جمله تخریب الاستین)است و این به خاطر تغییرات در متالوپروتئینازهای ماتریس است.

این فرایندها با سیستم رنین-آنژیوتانسین، فاکتور تغییر شکل دهنده ی رشد بتا، سیتوکین های التهابی، اندوتلین، آلدوسترون، کمبود نیتریک اکسید و استرس اکسداتیو، مدیریت می شود. در بالغین جوانتر با فشارخون بالا، تحریک پیچیده یسازگاری ساختاری و عملکردی به فشار نبض، احتمالا باعث کاهش بار اضافه در مقاومت همودینامیک در شریان های مقاوم و بزرگتر در قسمت پروگزیمال می شود. این، باعث القایبار اضافه بر بخش پایین و حساس جریان در گردش خون مغز میشود و به این ترتیب در بالغین مسن تر امواج موج نبض را- که به ریز شریان ها منتقل میشود- افزایش میدهد و باعث تخریب مغز میشود. مطالعات پیش بالینی نشان میدهد در پیری، سازگاری عضلانی خراب در شریان های مقامتی ممکن است به فشار بالا اجازه دهد به بخش دیستال ریزشریان های مغز نفوذ کند و باعث تخریب ریز شریان ها و وریدهای ریز شود. مکانیسم هایی- که باعث ناسازگاری عروق مغزی به فشار خون بالا در افراد مسن میشود- ممکن است شامل کاهش در سطوح در گردش هورمون آنابولیک پلیوتروفیک و هورمون رشد شبیه انسلولین 1(IGF1)باشد.

گیرنده هایIGF1به مقدار زیاد،روی سلول های اندوتلیال وVascular smooth muscle cells (VSMCs) تظاهر دارد.IGF1تاثیرات حمایت از سلول و تروفیک چند جانبه ای در عروق خونی دارد.IGF1باعث هیپرپلازی و هیپرتروفیVSMCمیشود، قابلیت انقباض سلول های صاف، تولید ماتریس خارج سلولی را تنظیم میکند، فشار اکسیداتیو را کاهش میدهد و از عملکرد اندوتلیال پیشگیری می کند. مطالعات آزمایشگاهی پیشنهاد، میدهد سطوح کاهش یافته یIGF1باعث پیری سلول های مغزی و تخریب وابسته به سن سازگاری ساختاری و عملکردی عروق مغزی به فشار خون میشود. موش هایی که کمبودIGF1دارند سازگاری میوژنیک و تغییر شکل ساختاری مختل در پاسخ به فشار خون بالا نشان می دهند. کاهش سطوح و گردشIGF1در انسان ها همراه با افزایش خطر تخریب مغزی ناشی از فشار خون بالا است.

فشار اکسیداتیو و مقاومت سلولی

انتقال فشار خون بالا به بخش دیستال شریان های ریز مغزی، در ارتباط با تخریب میکروواسکولار مغزی در افراد مسن است. فشار خون بالاتر، باعث کشش سلولی مرتبط با فشار است و با القا و تنظیم افزایشی اکسیدازهایNADPHو تنظیم افزایشی تولید اکسیژن های فعال در میتوکندری، باعث فشار اکسیداتیو در سلول های اندوتلیال وVSMCمیشود. فشار اکسیداتیو در پیری بیشترمی شود و این به دلیل تخریب وابسته به سن مقاومت سلولی به فشارهای اکسیداتیواست. بنابراین تماس با سطح مشابه فشار داخل عروقی باعث فشار اکسیداتیو بسیار برجسته و فشار اکسیداتیو مرتبط با پاتولوژی های میکروواسکولار در مغز های پیر در مقایسه با مغزهای جوان میشود.

از بین رفتن مقاومت سلولی در پاسخ به فشار اکسیداتیو حداقل تا حدی مرتبط با اختلال عملکردnuclear factor erythroid 2 ralated (NRF2)است که با راه های دفاعی آنتی اکسیدان، مدیریت می شود.NRF2یک فاکتور ترجمه ای است که با اکسیژن های فعال در سلول های عروقی موجودات جوان به کار می افتد و باعث افزایش تنظیمی بسیاری از ژنهای آنتی اکسیدان میشود.

اختلال عملکردNRF2، باعث مکانیسم های سم زدایی مختل ناشی از رادیکال های آزاد میشود. به نظر میرسد منجر به تشدید فشار اکسیداتیو ناشی از فشارخون و تخریب سلولی شود. مکانیسم های خودکار سلولی وغیرسلولی شامل کاهشIGF1مربوط به سن و اختلال تنظیمی میکرو آر ان ایMicroRNAدرارتباط با اختلال عملکردNRF2و مقاومت مختل فشار اکسیداتیو در عروق بوده است.NRF2همچنین تاثیرات ضد التهابی قوی ای دارد و این با مهارNF-kB69است و باعث آنژیوژنز و حفظ شبکه مویرگ میشود. پاتولوژی های میکروواسکولار ناشی از فشارخون که در آن، اختلالNRF2و تشدید فشار اکسیداتیو هست ممکن است نقشی اساسی شامل بیماری عروق ریز، اختلال سد خونی مغزی، التهاب نورونی و تخریب ماده ی سفید، خونریزی ریز، کمبود مویرگی و اختلال گشاد شدن میکروواسولار داشته باشد که باعث تخریب ایسکمیک نورونی و پاتولوژی های موجود در آلزایمر مانند پلاک های آمیلوئید و آسیب عروق مغزی به خاطر آملوئید میشود.

بیماری عروق ریز

فشار خون باعث اختلالات زیادی در عروق ریز مغز میشود که شامل تخریب واختلال عملکرد اندوتلیال، نکروز فیبرینوئید، تخریب اطراف سلول و تغییر شکل ماتریس خارج سلولی و فعالیتMMP، لیپوهیالینوز، میکروآنوریسم، گشاد شدن فضای اطراف عروق و ادم اطراف عروق و تغییرات پارانشیمی مانند خونریزی ریز، انفارکت لاکونار و آسیب به ماده ی سفید است. پیشرفت ها درMRIشناسایی مارکرهای نوورادیولوژی را در آسیب های عروق ریز مغز، ممکن کرده است. این مارکرها با کاهش میزان شناخت، همراه است. تغییرات ماده ی سفید در فشار خون بالا با افزایش سن، افزایش می یابد. سد بین خون و مغز یک واحد نوروواسکولار است که سیستم عصبی مرکزی را از گردش خون جدا میکند؛ علاوه بر اینکه به عنوان یک سد عمل میکند و انتقال انتخابی فاکتورهای در گردش را به بخش مایع پارانشیم مغز تنظیم می کند.

مدارک زیادی هست که تخریب در سد خونی-مغزی باعث التهاب نورونی و تخریب میلین می شود؛ عواملی- که در فشار خون بالا باعث تخریب سد خون ومغز میشود- چند جنبه است و باعث نقص مولکولی، سلولی و ساختاری در واحدهای نوروواسکولار میشود. قسمت های اصلی سد خونی مغزی شامل سلول های اندوتلیال، پریسیت ها و پاهای انتهای آستروسیت هاست. بخش های غیرسلولی این سد شامل غشاهای پایه وگلیکوکالیس اندوتلیال است. فشار خون بالا باعث افزایش فشار اکسیداتیو و تخریب ساختاری مربوط به سلول های اندوتلیال وماتریس خارج سلولی و ترتیب پرسیت ها است.

تخریب ناشی از فشار خون در سلول های اندوتلیال، نقش مهمی در به هم زدن سد خونی-مغزی دارد. مدارک نشان میدهد فعالیت گیرنده ی آنژوتانسین 2 اندوتلیال در شریانچه ها و وریدچه ها و فعالیت ماکروفاژهای دور عروقی، باعث تخریب سد بین خون و مغز در فشار خون میشود. اتصالات محکم که بین سلول های اندوتلیال هست انتشار الکترولیت ها را در حد معینی حفظ میکند. سلول های اندوتلیال با اتصالات ادهیرنت از کادهرین- که یک مولکول اتصالی در اندوتلیوم است- به هم مرتبط هستند.

در فشار خون بالا، ظاهر پروتئین های متعدد اتصالی نامنظم میشود و اتصالات محکم، تغییرات زیادی را نشان میدهد. افزایش فعالیتMMPدر دیواره ی عروق باعث افزایش فشار اکسیداتیو و تخریب پروتئین های اتصالات محکمو درهم شکستن ماتریس خارج سلولی عروق مغزی می شود. همه ی این تغییرات با افزایش سن، بیشتر میشود. از دست رفتن پریسیت ها به دلیل فشار خون باعث کاهش عروق ریز در سنین بالاتر میشود. سلول های اندوتلیال، باعث تحریک تکثیر پریسیت ها میشود. بنابراین کم شدن پریسیت ها از نتایج تخریب سول های اندوتلیال است. تخریب سد خونی مغزی به دلیل التهاب عصبی، از دست رفتن سیناپس ها و تخریب عملکردی سیناپسی است و سد خراب، به اجزای پلاسما شاملIGg، ترومبین ، فییبرینوژن و الگوهای مولکولی التهاب، اجازه میدهد وارد پارانشیم مغزی شوند و در آنجا باعث التهاب عصبی(نورواینفلامیشن) با فعال کردن میکروگلیاها شود. تخریب این سد، باعث تجع آمیلوئید در مغز میشود که نقش مهمی در ایجاد بیماری آلزایمر دارد.

تداخل های زیادی بین سیستم ایمنی و سیستم خودکار عصبی رخ میدهد. سیستم خودکار سمپاتیک، نقش مهمی در ایجاد فشار خون دارد. افزایش فعالیت این سیستم باعث افزایش واکنش های التهابی در طحال و مغز استخوان می شود. و باعث تخریب بافتی ناشی از فشار خون می شود. التهاب عصبی باعث تخریب سیناپس ها و آپوپتوز سلول های عصب و کاهش نوروژنز هیپوکامپ و قابلیت انعطاف سیناپس می شود. مدارک زیادی نشان میدهد افزایش فعالیت میکروگلیال و التهاب در هیوکامپ و اختلال عملکرد کورتکس و نیز تجمع پروتئین های آملوئید در فشار خون بالا دیده می شود. همچنین فشار خون بالا باعث افزایش تنظیمی سیتوکین ها و تجمع نوتروفیل ها و در نتیجه کاهش قدرت شناختی و آلزایمر میشود.

خونریزهای ریز مغزی

این خونریزیها قطری کمتر از 5 میلیمتر دارند و به دلیل پاره شدن رگ داخل مغز ایجاد میشوند و در سکانس هایgradient echi T2 MRIدیده میشود. پیری و تجمع پلاک آمیلوئید از عوامل خطر این خونری های ریز است. برخی مطالعات نشان میدهد فشار خون بالا با ایجاد فشار اکسیداتیو و فعال کردنMMPباعث خونریزی های ریز میشود و منجر به تخریب ماتریس خارج سلولی در دیواره ی عروق میشود. در بیماران مسن افزایش فشار داخل لوله و افزایش فشار دیواره، باعث فعالیتNADPH oxidaseو تولید اکسیژن فعال به وسیله ی میتوکندری های در دیواره ی عروق میشود. فشار اکسیداتیو باعث افزایش فعالیتMMPو این به نوبه ی خود باعث تخریب ماتریس خارج سلولی و آتروفی سلول عضله صاف عروق میشود. این تغییرات، دیواره ی عروق ریز را ضعیف میکند و حساسیت به پاره شدن و خونریزی ریز را بیشتر میکند.

در بیمارانپیرتر، فعالیتهایی- که باعث افزایش گذرای فشار خون میشود- یک چالش بزرگ در حمایت خودتنظیم جریان خون مغزی است. در این حالت افزایش فشار و جریان به بخش انتهای عروق ریز منتقل میشود و باعث خونریزی های ریز می گردد. مانور والسالوا که باعث افزایش گذرا در فشار خون میشود (و مثلا در بلند کردن چیزهای سنگین، فعالیت جنسی و سرفه ی سخت و مدفوع کردن) در ارتباط با ایجاد خونریزی های ریز است. خونری های مغزی ریز در افراد بالغ دچار کووید 19 هم دیده میشود زیرا التهاب اندوتلیال به دلیل حمله ی ویروس و شکنندگی عروق ناشی از آن، رخ میدهد.

مطالعات بیشتر لازم است مشخص شود افراد پیر مبتلا به کووید 19 آیا شکنندگی عروقی بیشتری دارند یا نه که آنها را مستعد خونریزی های ریز میکند. اگر این درست باشد تغییراتی در سبک زندگی مثلا خودداری یا محدود کردن فعالیت هایی که باعث افزایش گذرای فشار خون میشود در افراد دچار کووید مزمن، لازم است.

کمبود مویرگ ها

مغز بیشترین اندامی ست که نیاز متابولیک دارد و فعالیت زیاد آن بر اساس منابع زیاد و اکسیژن در شبکه مویرگی غنی است. مدارک قوی نشان میدهد فشار خون بالا، باعث کم شدن خونرسانی مغز میشود و مشکلات شناختی را بیشتر میکند. عواملی که این حالت را ایجاد میکند متعدد هستند از جمله آپوپتوز اندوتلیال ، فشار اکسیداتیو، تخریب پریسیت و عدم توازن در تولید عوامل ایجاد کننده ی عروق و عوامل ضد آن دربافت ها.

گردش خون ریز مغز، انعطاف پذیری زیادی دارد و عدم توازن بین پسگرد مویرگ ها و تولید آنها باعث کم شدن این گردش خون در عروق ریز، میشود. مهم اینکه پیری به نظر میرسد ظرفیت تولید رگ را در سلول های اندوتلیال خراب میکند. فرایندهای مربوط به پیری- که ممکن است باعث عدم تنظیم ظرفیت تولید رگ در سلولهای اندوتلیال شود- ممکن است شامل کاهش فاکتورهای پیش رگ ساز مانندIGF1وadenylate cyclase activating polypeptudeهیپووفیز(PACAP)کاهشNADو افزایش فشار اکسیداتیو، به هم خوردن تنظیم تظاهرRNAتولید کننده ی رگ و اختلال وابسته به سن در مسیرهای حمایت سلولی تحت تنظيمNRF2و افزایش پیری اندوتلیال میباشد.

اختلال در تولید عروق، به وسیله ی سلول های اندوتلیال که به پیری مربوط است ممکن است یک عامل کلیدی باشد که باعث تشدید از دست رفتن مویرگی ناشی از فشار خون در پیری است. نقش های احتمالی انقباض تشدید شده ی شریانچه ای در قبل از مویرگ ها، توقف جریان خون مویرگی، فعالیت ماکروفاژ در از دست دادن مویرگی به دلیل فشار خون باید در نظر گرفته شود.

هر دوی فشار خون بالا و پیری، باعث پسگرد مویرگی میشود و تولید رگ را خراب میکند. این تاثیرها کم شدن خونرسانی ریز مغزی را تشدید می کند و ذخیره ی خون مغزی را کاهش میدهد.

جفت شدن معیوب نوروواسکولار

جفت شدن نوروواسکولار(که همچنین به عنوان پرخونی عملکردی شناخته میشود)یک مکانیسم هموستاتیک مهم است که سازگاری جریان خون مغز را با افزایش تقاضا در انرژی و اکسیژن در مناطق فعال مغز ایجاد میکند. جفت شدن نوروواسکولار، با تعامل نورون ها و آستروسیت های فعال شده با سلول های اندوتلیال مغزی عروقی هماهمنگ و همراه میشود. مکانیسم هایی که باعث گشادی عروق میشود شامل ترشح نیتریک اکساید از سلول های اندوتلیال، ترشح آستروسیتی واسطه های ایکوزانوئید و فعالیت کانال های پتاسیم در سلول های عضله ی صاف عروق است. شرایط فیزیوپاتولوژیک که سلامت مغزی عروقی را خراب میکند به طور معکوس بر جفت شدن نوروواسکولار تاثیر میگذارد و باعث اختلال در انتقال اکسیژن و مواد غذایی و نیز پاک شدن ناکافی واسطه های متابولیک میشود.

مطالعات آزمایشگاهی نشان داده است ارتباطی بین اختلال جفت کردن نوروواسکولار و اختلال شناختی هست. مداخله های دارویی- که این جفت شدن را بهبود می بخشد- تاثیرات سودمندی بر عملکرد شناختی در مدلهای موشی پیری دارد. فشارخون بالا باعث تخریب شدید در جفت شدن نوروواسکولار اندوتلیوم میشود و این، تا حدی به خاطر افزایش تولید اکسیژن های فعال ناشی از اکسیدازهایNADPHو کاهش دسترسی زیستی نیتریک اکساید آندوتلیال در واحد نوروواسکولار است. سطح بالای آنژیوتانسین 2- که یک واسطه ی کلیدی در فشار خون بالا است- ممکن است باعث عدم جفت شدن نوروواسکولار شود و این از طریق افزایش گونه های فعال اکسیژن است.

اختلال در سد خونی مغزی به دلیل فشار خون بالا باعث فعالیت ماکروفاژهای اطراف عروق و اختلال نوروواسکولار میشود و این از طریق تولید اکسیژن های فعال سمی، به وسیله ی اکسیدازهایNADPHاست. در انسان عملکرد سلول های اندوتلیال در گردش خون محیطی میتواند با داروهای ضد فشار خون مانند لوزارتان بهبود یابد. در مغز سالم، ارتباط پیچیده ای بین نورون ها، آستروسیت ها و سلول های اندوتلیال، باعث بهبود جریان خون مغز میشود. نوروترانسمیترها مانند گلوتامات که ازطریق گیرنده یG protrin(GPCR)از سیناپس های تحریکی ترشح میشود، باعث افزایش کلسیم در آستروسیت ها و پیشرفت موج های کلسیم از زائده ها و بدنه ی آستروسیت ها به پاهای انتهایی میشود و این پاهای انتهایی در اطراف شریانچه های مقاومتی است.

اوج غلظت کلسیم در پاهای انتهایی آستروسیت ها باعث آزاد شدنATPو تولید ایکوزانوئیدهای گشاد کننده ی عروق و پروستاگلندین میشود که از طریق سیتوکرومP450و سیکلواکسیژنازPGE2تولید می شود.ATPمنشا گرفته از آستروسیت باعث ترشح گشاد کننده ی عروقی نیتریک اکساید میشود. فشار خون بالا و پیری باعث تولید اکسیژن های فعال از میتوکندری و نیز تولید این اکسیژن ها به وسیله ی اکسیدازهایNADPHمی شود.

پاتولوژی های بیماری آلزایمر

فشا رخون یک عامل خطرمهم در تشدید پاتوژنز بیماری آلزایمر است. در میانسالی فشار خون بالا باعث افزایش پلاک های التهاب نورونی و پلاک های نوروفیبریلاری در نئوکورتکس و هیپوکامپ میشود. رسوب پلاک هایABحتی طی 4 هفته از القای فشار خون در موش های آزمایشگاهی ایجاد میشود. اضافه کردن آنژیوتانسین 2، باعث افزایش فعالیت بتاسکرتاز و افزایش سرعت شکست پروتئین پیش ساز آمیلوئید بتاABمیشود همچنین فشار خون بالا باعث القای تائوپاتی مستقل از تجمع آمیلوئید بتا می شود.

پاتولوژی های آلزایمر باعث به هم خوردن خود تنظیمی مغز میشود. آنژیوپاتی ناشی از آمیلوئید یک عامل خطر مهم برای خونریزی های ریز در مغز است. این خونریزی ها قدرت شناختی این بیماران را بیشتر کاهش می دهد. اختلال گلیمفاتیکگلیال لیمفاتیکباعث اختلال در پاکسازی متابولیت های مضر از جمله آمیلوئید بتاABمیشود. فشارخون بالا مسیرهای حرکتی گلیمفاتیک را مختل میکند.

پیشگیری از کاهش قدرت شناختی

استفاده از داروهای ضد فشارخون از جمله مهارکننده های آنزیم تغییر دهنده ی آنژیوتانسین، نقش مهمی در کاهش شیوع و برور اختلال شناختی دارد. در مطالعه ای مصرف داروی مهار کننده ی این آنزیم که به صورت طولانی مدت عمل میکند به نام پریندوپریل و دیورتیک تیازید اینداپامید با کاهش اختلال شناختی همراه بود. در افراد مسنی که از مهار کننده های کانال کلسیم استفاده میکنند شیب افت هوشیاری بیشتر میشود استفاده از مهار کننده های کلسیم، سبب میشود حمایت خود تنظیم عضلانی در خونرسانی ریز مغز مختل شود.

از این رو استفاده از مهار کننده های گیرنده ی آنژیوتانسین ممکن است در جلوگیری از آلزایمر، سودمندتراز مهار کننده های کلسیم باشد. به نظر میرسد کاستن از فشارخون سیستولی به زیر 140 کافی باشد.

کاهش بیشتر باعث کم شدن خونرسانی به مغز و درنتیجه افزایش بیشتر اختلال شناختی میشود. مطالعات بیشتری برای تشخیص تاثیر بخشی داروهای مختلف فشار خون بر کاهش اختلال شناختی باید انجام شود. ارائه ی داروهایی- که در سطح مولکولی بر سلول های اندوتلیال و عضلات صاف تاثیر میگذارد- ضروری است.
https://www.nature.com/articles/s41581-021-00430-6?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_content=organic&utm_campaign=NGMT_USG_JC01_GL_NRJournals


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
سانسور بر بسیاری از حقایمنبع هوشیاری کجاست؟(قسمارتباط شگفت مغز انسان و فبحتی علمی درباره تمایل بنقش روزه داری در سالم و جتاثیر ویروس کرونا بر مغز هوش مصنوعی به کمک هوش طبیحس و ادراک قسمت هفتمرفتار اجتماعی انسان، حاصگمان میکنی جرمی کوچکی در ايا اراده آزاد توهم است یشلیک فراموشیمیگرن سردردی ژنتیکی که باز نظر علم اعصاب اراده آزبخش بزرگتر کیهان ناشناختچندین ماده غذایی که ماننتاثیر گیاه خواری بر رشد وهیچگاه از فشار و شکست نترحس و ادراک قسمت ششمروزه داری متناوب، مغز را ایجاد احساساتشباهت زیاد بین سلول هاي عاز تکینگی تا مغز از مغز تمبانی ذهنی سیاه و سفیدبرخی بیماری ها که در آن بنوعی سکته مغزی ، وحشتناک تاثیر درجه حرارت بر عملکوقتی فهمیدی خطا کردی برگخبر مهم تلسکوپ هابلپیشرفت های جدید علوم اعصریشه های مشترک حیاتفناوری هوش مصنوعی نحوه خابزار بقا از نخستین همانعلایم کمبود ویتامین E را از تکینگی تا مغز از مغز تمرکز حافظه کجاستبسیاری از بیماری های جدیچگونه حافظه را قویتر کنیتاثیر درجه حرارت بر عملکواکنش های ناخودآگاه و تقديدن با چشم بسته در خواب آیا ممکن است موش کور بی مرشد مغز فرایندی پیچیده اقانون مندی نقشه ژنتیکی مابزار بقا از نخستین همانمقالاتاز روده تا مغزمشکلات روانپزشکی پس از ستقویت سیستم ایمنینرمش های مفید در سرگیجهتسلیم شدن از نورون شروع موراپامیل در بارداریداروهای مصرفی در ام اسآیا انسان با مغز بزرگش اخزبان و کلمه حتی برای کسانلبخند بزن شاید صبح فردا زابزار بقای موجود زنده از اضطراب و ترسمغز آیندگان چگونه است ؟تو یک جهان در مغز خودت هسنشانه های گذشته در کیهان جمجمه انسان های اولیهژن هوش و ساختارهای حیاتی در چه مرحله ای از خواب ، رآیا راهی برای رفع کم آبی سفرنامه سفر به بم و جنوب منابع انرژی از نفت و گاز اثرات مضر ماری جوانابی عدالتی در توزیع واکسن مغز بزرگ و فعال یا مغز کوتوسعه برخی شغل ها با هوش هندسه بنیادینجوسازی مدرنکندر در بیماریهای التهابدرمان تومورهای مغزی با اافزایش مرگ و میر سندرم کوسوپاپ ها یا ترانزیستورهامنبع هوشیاری کجاست قسمت اختراع جدید اینترنت کوانبیوگرافینقش هورمون های تیروئید دتکامل زبانهوش مصنوعی از عروسک بازی حمایت از طبیعتکار با یگانگی و یکپارچگیدرگیری مغزی در سندرم کووانرژی تاریکدرگیری مغزی در سندرم کووانرژی تاریک که ما نمی توساخت شبکه عصبی مصنوعی با منبع هوشیاری کجاست؟(قسمارتباط شگفت انگیز مغز انبحث درباره پیدایش و منشا نقش رژیم غذایی بر رشد و اتاثیر ژنها بر اختلالات خهوش مصنوعی در کامپیوترهاحس و ادراک قسمت هفدهمرقیبی قدرتمند در برابر مگنجینه ای به نام ویتامین ای نعمت من در زندگیمشلیک فراموشیمیگرن شدید قابل درمان اساز واقعیت امروز تا حقیقتبخش دیگری در وجود انسان هچه زیاد است بر من که در ایتاثیر گیاه خواری بر رشد وهیپرپاراتیروئیدیسمحس و ادراک سی و هفتمگزارش یک مورد جالب لخته وروزه داری و بیمار ی ام اس ایرادهای موجود در خلقت بشباهت زیاد بین سلول هاي عاز تکینگی تا مغز از مغز تمباحث مهم حس و ادراکبرخی بیماری های خاص که بدنیکولا تسلاتاثیر درجه حرارت بر عملکویتنام نوعی کرونا ویروس خدا موجود استپیشرفتی مستقل از ابزار هرژیم های غذایی و نقش مهم فیلمی بسیار جالب از تغییابزار بقا از نخستین همانعلت خواب آلودگی بعد از خواز تکینگی تا مغز از مغز تمرکز خنده در کجای مغز استبسیاری از بیماری های جدینگاه محدود و تک جانبه، مشتاثیر رو ح و روان بر جسمواکنش به حس جدیددی متیل فومارات(زادیوا)(آیا ما تنها موجودات زنده رشد مغز علت تمایل انسان بقانون جنگلابزار بقا از نخستین همانتاثیر ویتامین دی بر بیماازدواج های بین گونه ای، رمشکلات روانپزشکی در عقب تلقین اطلاعات و حافظهنرمشهای مهم برای تقویت عتشنج چیستورزش هوازی مرتب خیلی به قداروهای ام اسآیا احتمال دارد رویا از آزبان و بیان نتیجه ساختمالرزش ناشی از اسیب به عصبابزار بقای موجود زنده از اطلاع رسانی اینترنتیمغز انسان ایا طبیعتا تماتو پیچیده ترین تکنولوژی نظام مثبت زندگیجنسیت و تفاوت های بیناییژن یا نقشه توسعه مغز و نقدر هم تنیدگی مرزها و بی مآیاما مقهور قوانین فیزیکسفرنامه سفر به بم و جنوب منابع انرژی از نفت و گاز اجزای پر سلولی بدن انسان بیمار 101 ساله، مبتلا به سمغز بزرگترین مصرف کننده توصیه های سازمان بهداشت هندسه در پایه ی همه ی واکجاذبه و نقش آن در شکلگیریکوچک شدن مغز از نئاندرتادرمان تشنجافزایش سرعت پیشرفت علوم سوپاپ ها یا ترانزیستورهامنبع هوشیاری کجاست قسمت ادامه بحث تکامل چشمبیوگرافینقش هورمون زنانه استروژنتکامل زبانهوش مصنوعی از عروسک بازی حوادث روزگار از جمله ویرکاربرد روباتهای ريزنانودرگیری اعصاب به علت میتوانسان قدیم در شبه جزیره عساخت شبکه عصبی با الفبای منبع هوشیاری کجاست؟(قسمارتباط شگفت انگیز مغز انبحثي درباره هوش و تفاوتهنقش رژیم غذایی در رشد و اتاثیر کلام در آیات کلام بهوش مصنوعی در خدمت خلق وححس و ادراک قسمت هجدهمرموزی از نخستین تمدن بشرگویید نوزده و ایمنی ساکتای آنکه نامش درمان و یادششنا در ابهای گرم جنوب نیامیدان مغناطيسي زمین بشر برنامه و ساختار پیچیده منهایت معرفت و شناخت درک عتاثیر گیاه خواری بر رشد وهاوکينگ پیش از مرگش رسالحس و ادراک- قسمت بیست و پگشایش دروازه جدیدی از طرروزه داری سلول های بنیاداگر میدانی مصیبت بزرگتر شرکت نورالینک ویدیویی ازاز تکینگی تا مغز از مغز تمجموعه های پر سلولی بدن مبرخی توجهات در ببمار پارنیاز به آموزش مجازی دیجیتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین E برای فعالیت صحخطا در محاسبات چیزی کاملپاسخ گیاهان در زمان خوردرژیم های غذایی و نقش مهم فیزیک مولکولها و ذرات در ابزار بقا از نخستین همانعماد الدین نسیمی قربانی از تکینگی تا مغز از مغز تمرگ چیستبعد از کرونانگاه انسان محدود به ادراتاثیر رژیم گیاه خواری بر واکسن های شرکت فایزر آمردید تو همیشه محدود به مقدآیا مغز تا بزرگسالی توسعزمین زیر خلیج فارس تمدنی قانون جنگلابزار بقا از نخستین همانصفحه اصلیاستفاده از مغز، وزن را کممشاهده گر جدای از شیء مشاتلاش هایی در بیماران قطع چرا مغزهای ما ارتقا یافت تشنج و حرکات شبه تشنجی قاورزش هوازی ، بهترین تمریداروهای تغییر دهنده ی سیآیا احتمال دارد رویا از آزبان و بیان، در سایه پیشرلرزش عضله یا فاسیکولاسیوابزار بقای موجود زنده از اطلاعات حسی ما از جهان، چمغز انسان برای ایجاد تمدتو جهانی هستی که خودش را نظریه ی تکامل در درمان بیجنسیت و تفاوت های بیناییژنها نقشه ایجاد ابزار هودر هم تنیدگی کوانتومی و پآب زندگی است قسمت چهارمسفرنامه سفر به بم و جنوب منابع انرژی از نفت و گاز اجزایی ناشناخته در شکل گبیماری های مغز و اعصاب و مغز حریص برای خون، کلید تتوصیه های غیر دارویی در سهوموارکتوس ها ممکن است دجدایی خطای حسی استکووید نوزده و خطر بیماری درمان جدید میگرن با انتی افسردگی و اضطراب در بیماسوپاپ ها یا ترانزیستورهامنبع هوشیاری کجاست قسمت اداراوون تنها داروی تاییبیان ژن های اسکیزوفرنی دنقش ویتامین K در ترمیم استکامل زبان انسان از پیشیهوش مصنوعی از عروسک بازی حافظه و اطلاعات در کجاست کاربرد روباتهای ريز، در کتاب زیست شناسی باوردرختان اشعار زمینانسان ها می توانند میدان ساختار شبکه های مغزی ثابمنبع هوشیاری کجاست؟(قسمارتباط غیرکلامی بین انسابحثی جالب درباره محدودیتنقش زنجبیل در جلوگیری از تاثیر کپسول نوروهرب بر نهوش مصنوعی در خدمت خلق وححس و ادراک قسمت هشتمرمز و رازهای ارتباط غیر کگوشه بیماری اتوزومال رسسایمپلانت مغزی کمک میکند شناخت و معرفت، و نقش آن دمیدازولام در درمان تشنج برنامه ی مسلط ژنها در اختچهار میلیارد سال تکامل بتاثیر گیاه خواری بر رشد وهاوکينگ پیش از مرگش رسالحساسیت روانی متفاوتپمبرولیزوماب در بیماری چروش مقابله مغز با محدودیاگر نیروی مغناطیس نباشد شش مرحله تکامل چشماز تکینگی تا مغز از مغز تمحل درک احساسات روحانیبرخی توصیه ها برای واکسیچیزی خارج از مغزهای ما نیتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین E در چه مواد غذایخطا در محاسبات چیزی کاملپختگی پس از چهل سالگي به رژیم ضد التهابیفیزیک و هوشیاریابزار بقا از نخستین همانعوامل موثر در پیدایش زبااز تکینگی تا مغز از مغز تمرگ و میر پنهانبعد از کرونانگاه از درون مجموعه با نگتاثیر رژیم گیاه خواری بر واکسن کووید 19 چیزهایی که دژا وو یا اشنا پنداریآیا همه جنایت ها نتیجه بیزمان واقعیت است یا توهمقانونمندی و محدودیت عالمابزار بقا از نخستین همانسوالات پزشکیاستفاده از هوش مصنوعی در مشاهده آینده از روی مشاهتلاشی برای درمان قطع نخاچرا ویروس کرونای دلتا واتشنج عدم توازن بین نورون ورزش و میگرنداروهای ضد بیماری ام اس وآیا برای تولید مثل همیشه زبان و تکلم برخی بیماریهلزوم سازگاری قانون مجازاابزار بقای موجود زنده از اطلاعاتی عمومی در مورد ممغز انسان برای شادمانی طتو دی ان ای خاص ميتوکندرينظریه ی تکامل در درمان بیجهل مقدسژنها ، مغز و ارادهدر هم تنیدگی کوانتومی و دآب زندگی است قسمت اولسفری به آغاز کیهانمنابع انرژی از نفت و گاز احیای بینایی نسبی یک بیمبیماری گیلن باره و بیمارمغز در تنهایی آسیب میبینتوصیه هایی در مصرف ماهیهوش مصنوعی می تواند بر احجریان انرژی در سیستم های کودک ایرانی که هوش او از درمان جدید کنترل مولتیپلالکتروتاکسی(گرایش و حرکسودمندی موجودات ابزی بر منبع هوشیاری کجاست قسمت ادراک ما درک ارتعاشی است بیست تمرین ساده برای جلونقش ژنتیک در درمان اختلاتکامل ساختار رگهای مغزی هوش مصنوعی از عروسک بازی حافظه و اطلاعات در کجاست کتاب، سفری به تاریخدرد باسن و پا به دلیل کاهانسان جدید از چه زمانی پاسازگاری با محیط بین اجزامنبع هوشیاری کجاست؟(قسمارتروز یا خوردگی و التهابحثی در مورد نقش ویتامين نقش زبان در سلطه و قدرت اتاثیر کپسول نوروهرب بر تهوش مصنوعی درمانگر کامپیحس و ادراک قسمت پنجمرمز بقای جهش ژنتیکیگوشت خواری یا گیاه خواریایمپلانت نخاعی میتواند دشناسایی تاریخچه ی تکاملیاز آغاز خلقت تا نگاه انسامکانیک کوانتومی بی معنی برندگان نوبل فیزیک ۲۰۲۱چهار ساعت پس از کشتار خوکتاثیر گیاه خواری بر رشد وهدف یکسان، در مسیرهای متخفاش با شیوع همه گیری جدیپنج اکتشاف شگفت آور در موروش های صرفه جویی در ایجااگر نعمت فراموشی نبود بسششمین کنگره بین المللی ساز تکینگی تا مغز از مغز تمحل درک احساسات روحانی دبرخی روش های تربیتی کودکچیزی شبیه نور تو نیستتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین کاخطر آلودگی هواپروژه ی ژنوم انسانیرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وفیزیکدانان ماشینی برای تابزار بقا از نخستین همانعوامل ایجاد لغت انسانی و از تکینگی تا مغز از مغز تمرگ و میر بسیار بالای ناشبعد از کرونا دلخوشی بیهونگاه حقیقی نگاه به درون اتاثیر رژیم گیاه خواری بر واکسن کرونا و گشودن پنجردژاوو یا آشناپنداریآیا هوش مصنوعی می تواند نزمان شگفت انگیزقارچ بی مغز در خدمت موجودابزار بقا از نخستین همانپیامهای کاربراناستفاده از سلول های بنیامطالعه ای بیان میکند اهدتلاشی تازه برای گشودن معچرا پس از بیدار شدن از خوتشخیص ژنتیکی آتروفی های ورزش بهترین درمان بیش فعداروی فامپیریدین یا نورلآیا بزرگ شدن مغز فقط در دزبان و شناخت حقیقت قسمت چلزوم سازگاری قانون مجازاابزارهای پیشرفته ارتباط اطلاعاتی عمومی در مورد ممغز انسان برای شادمانی طتولید مثل اولین ربات های نظریه ی ریسمانجهان یکپارچهژنهای مشترک بین انسان و ودر کمتر از چند ماه سوش جدآب زندگی است قسمت دومسقوط درون جاذبه ای خاص، چمنابع انرژی از نفت و گاز احیای بینایی نسبی یک بیمبیماری ای شبیه آلزایمر و مغز را از روی امواج بشناستوضیحی ساده در مورد هوش مهوش مصنوعی و کشف زبان هایجریان انرژی در سیستم های کودکان میتوانند ناقل بی درمانهای بیماری پارکینسالگوبرداری از طبیعتسیلی محکم محیط زیست بر انمنبع هوشیاری کجاست؟ (قسمادغام میان گونه های مختلبیش از نیمی از موارد انتقنقش گرمایش آب و هوا در همتکامل شناخت انسان با کشفهوش مصنوعی از عروسک بازی حافظه و اطلاعات در کجاستحس چشایی و بویاییکجای مغز مسئول پردازش تجدستورالعمل مرکز کنترل بیانسان عامل توقف رشد مغزستون فقرات انسان دو پا جلمنبع هوشیاری در کجاست؟ قارزش حقیقی زبان قسمت اولبحثی در مورد نقش کلسیم و نقش زبان در سلطه و قدرت اهوش مصنوعی درخدمت خلق وححس و ادراک قسمت بیست و چهرمز جهانگیلگمش باستانی کیستاین پیوند نه با مغز بلکه شناسایی سلول های ایمنی ااز انفجار بزرگ تا انفجار مکانیزمهای دفاعی در براببرین نت به جای اینترنتنوآوری ای شگفت انگیز دانتاثیر گیاه خواری بر رشد وهدف از تکامل مغزخلاصه ای از مطالب همایش مپوست ساعتی مستقل از مغز دروش هایی ساده برای کاهش ااگر نعمت فراموشی نبود بسصرع و درمان های آناز تکینگی تا مغز از مغز تمحدودیت های حافظه و حافظبرخی سلولهای عصبی در تلانکاتی در مورد تشنجتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین کا و استخوانخطرات هوش مصنوعیپروژه ی ژنوم انسانیرژیم غذایی ضد التهابیفرگشت و تکامل تصادفی محض ابزار بقا از نخستین همانعواملی که برای ظهور لغت ااز تکینگی تا مغز از مغز تمرگ انتقال است یا نابود شبعد از کرونا دلخوشی بیهونگاهی بر قدرت بینایی دراتاثیر رژیم گیاهخواری بر واکسن کرونا از حقیقت تاتدگرگونی های نژادی و تغییآیا هوش مصنوعی زندگی بشرزندگی هوشمند در خارج از زقبل از آغازابزار بقای موجود زنده از سایتهای دیگراستفاده از سلول های بنیامعنی روزهتلاشی جدید در درمان ام اسچرا بیماری های تخریبی مغتصویربرداری فضاپیمای آمورزش در کمر دردداروی لیراگلوتیدآیا تکامل و تغییرات ژنتیزبان و شناخت حقیقت قسمت امقاومت به عوارض فشار خون ابزارهای بقا از نخستین هاعداد بینهایت در دنیای ممغز انسان رو به کوچک تر شتولید پاک و فراوان انرژینظریه تکامل در درمان بیمجهان یکپارچهژنهای هوش ، کدامنددر آستانه ی موج پنجم کوویآب زندگی است قسمت سومسلول های بنیادی منابع و امنابع انرژی از نفت و گاز احساس گذر سریعتر زمانبیماری ای شبیه ام اس مولتمغز زنان جوانتر از مغز مرتیوتیکسن داروی ضد جنونهوش مصنوعی گوگل به کمک تشجریان انرژی در سیستم های کودکان خود را مشابه خود تدرهای اسرارآمیز و پوشیدهالتهاب شریان تمپورالسیاهچاله های فضایی منابعمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتادغام دو حیطه علوم مغز و بیشتر کمردردها نیازی به نقش پیش زمینه ها و اراده تأثیر نگاه انسان بر رفتاهوش مصنوعی از عروسک بازی حس و ادراک (قسمت اول )کرونا چه بر سر مغز می آورذهن ما از در هم شکستن منبانسانیت در هم تنیده و متصسخن پاک و ثابتمنبع هوشیاری در کجاست؟(قارزش حقیقی زبان قسمت دومبحثی در مورد عملکرد لوب فنقش سجده بر عملکرد مغزهوش مصنوعی ساخته هوش طبیحس و ادراک قسمت بیست و یکروی و منیزیم در تقویت استگیاه خواری و گوشت خوار کداینکه به خاطرخودت زندگی شواهدی از نوع جدیدی از حااز بحث های کنونی در ویروسما انسانها چه اندازه نزدبرای پیش بینی آینده مغز دنوار مغز مشاهده ی غیر مستتاثیر گیاه خواری بر رشد وهدف از خلقت رسیدن به ابزاخونریزی مغز در سندرم کووپیموزایدروش صحبت کردن در حال تکاماگر با مطالعه فیزیک کوانضررهای مصرف شکر و قند بر از تکینگی تا مغز از مغز تمخچه فراتر از حفظ تعادلبرخی سيناپسها طی تکامل و چگونه مولکول های دی ان ایتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین کا در سبزیجاتدفاع در برابر تغییر ساختپرواز از نیویورک تا لوس آراه فراری نیستفراموش کارها باهوش تر هسابزار بقا از نخستین همانعوارض ازدواج و بچه دار شداز تکینگی تا مغز از مغز تمراحل ارتقای پله پله کیهتفکر خلا ق در برابر توهم نگاهی بر توانایی اجزاي بتاثیر عصاره تغلیظ شده گیواکسن کرونا ساخته شده تودانش بی نهایتآیا هوش ارثی دریافتی از پزندگی زمینی امروز بیش از قبل از انفجار بزرگابزار بقای موجود زنده از استفاده از سلول های بنیامعادله ها فقط بخش خسته کنتمایل زیاد به خوردن بستنچرا حیوانات سخن نمی گوینتصادف یا قوانین ناشناختهوزن حقیقی معرفت و شناختداروی تشنجی دربارداریآیا جنین انسان، هوشمندی زبان و شناخت حقیقت قسمت دمقابله با کرونا با علم اسابزارهای بقا ازنخستین همبلندی در ذهن ما درک بلندیمغز انسان رو به کوچکتر شدتولید سلولهای جنسی از سلنظریه تکامل در درمان بیمجهان کنونی و مغز بزرگتریژنهای حاکم بر انسان و انسدر درمان بیماری مولتیپل آزمون ذهنی گربه شرودینگرسلول عصبی شاهکار انطباق منابع انرژی از نفت و گاز احساسات کاذببیماری اسپینال ماسکولار مغزهای کوچک بی احساستکنولوژی جدید که سلول هاهوش مصنوعی گوگل به کمک تشجستجوی متن و تصویر به صورکوری گذرای ناشی از موبایدرک فرد دیگر و رفتارهای اامیوتروفیک لترال اسکلروسیاهچاله و تکینگی ابتدایمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتقا و تکامل سنت آفرینش با هوش مصنوعی خودکار روبنقش آتش در رسیدن انسان بهتئوری تکامل امروز در درمهوش مصنوعی از عروسک بازی تئوری تکامل در پیشگیری و هوش مصنوعی از عروسک بازی حس و ادراک (قسمت دوم )کریستال زمان(قسمت اولذهن چند جانبه نیازمند نگانعطاف پذیری مکانیسمی علسرنوشتمنبع خواب و رویاارزش حقیقی زبان قسمت سومبحثی درباره هوش و تفاوتهنقش غذاها و موجودات درياتاثیر کپسول نوروهرب بر سهوش احساسیحس و ادراک قسمت بیست و دورویا و خبر از آیندهگالکانزوماب، دارویی جدیاینکه خانواده ات سالم باشواهدی از دنیسوان(شبه نئاز تلسکوپ گالیله تا تلسکما انسانها چه اندازه نزدبرای اولین بار دانشمنداننوار مغز در تشخیص بیماری تاثیر گیاهخواری بر رشد و هر حرکت خمیده می شود و هر خواندن ، یکی از شستشو دهنپیموزایدروشهای نو در درمان دیسک باگر تلاش انسان امروز براضررهای شکر بر سلامت مغزاز تکینگی تا مغز از مغز تمخچه ، فراتر از حفظ تعادلبرداشت مغز ما از گذر زمانچگونه مغز پیش انسان یا همتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین دی گنجینه ای بزردقیق ترین تصاویر از مغز اپرورش مغز مینیاتوری انساراه های جدید برای قضاوت رفراموشی همیشه هم بد نیستابزار بقا از نخستین همانعید نوروز مبارکاز تکینگی تا مغز از مغز تمرز مرگ و زندگی کجاستتفاوت مغز انسان و میمون هچالش دیدگاه های سنتی در بتاریخ همه چیز را ثبت کردهواکسن ایرانی کرونا تولیددانشمندان موفق به بازگردآیا هوش سریعی که بدون احسزندگی زودگذرقدم زدن و حرکت دید را تغیابزار بقای موجود زنده از استیفن هاوکینگ در مورد همعجزه ی علم در کنترل کرونتمدن قدیمی ای در جنوب ایرچرا حجم مغز گونه انسان درتظاهر خوابیده ی مادهوزوز گوشداروی جدید s3 در درمان ام آیا جهان ذهن و افکار ما مزبان و شناخت حقیقت قسمت سملاحظه های اخلاقی دربارهابزارهای بقای موجود زندهبلعیدن ستاره توسط سیاهچامغز ایندگان چگونه استتومورها و التهاب مغزی عانظریه تکامل در درمان بیمجهان کاملی در اطراف ما پرکلرال هیدرات برای خواباندر سال حدود 7 میلیون نفر آسيب میکروواسکولاریا آسسلولهای ایمنی القا کنندهمنابع انرژی از نفت و گاز اخلاق و علوم اعصاببیماری اضطراب عمومیمغزتان را در جوانی سیم کشتکنولوژی جدید که سلول هاهوش مصنوعی الفاگوجستجوی هوشیاری در مغز ماکی غایب شدی تا نیازمند دلدرک نیازمند شناخت خویش اامید نیکو داشته باش تا آنسیاهچاله ی تولید کنندهمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتوکين تراپی روشی جديد با تعمق در اسرار ابدیت و نقش انتخاب از طرف محیط، نتا 20 سال آینده مغز شما به هوش مصنوعی از عروسک بازی حس و ادراک قسمت چهلکریستال زمان(قسمت دوم)اولین مورد PML به دنبال تکسریعترین کامپیوتر موجودمنحنی که ارتباط بین معرفارزش خود را چگونه میشناسبحثی درباره هوش و تفاوتهنقش غذاها و موجودات درياتاثیر کپسول نوروهرب بر سهوش احساسیحس و ادراک قسمت بیست و سورویا بخشی حقیقی از زندگی گامی در درمان بیماریهای اینترنت بدون فیلتر ماهواشکل های متفاوت پروتئین هاز تلسکوپ گالیله تا تلسکما اکنون میدانیم فضا خالبرای خودآگاه بودن تو باینوار مغزی روشی مهم در تشختاثیر انتخاب از طرف محیط هرچیز با یک تاب تبدیل به خواب سالم عامل سلامتیپیچیدگی های مغزمگسروشهای شناسایی قدرت شنوااپی ژنتیکطلای سیاهاز تکینگی تا مغز از مغز تمخچه ابزاري که وظیفه آن فبررسي علل احتمالي تغيير چگونه هموساپينس بر زمین تاثیر درجه حرارت بر عملکویروس مصنوعیدلایلی که نشان میدهد ما بآلودگی هوا و ویروس کروناراه های جدید برای قضاوت رفرایند پیچیده ی خونرسانیابزار بقا از نخستین همانعامل کلیدی در کنترل کارآاز تکینگی تا مغز- از مغز مرز بین انسان و حیوان کجاتفاوت ها و تمایزها کلید بچاالش ها در تعیین منبع هوتازه های اسکیزوفرنی(جنوواکسن اسپایکوژندانشمندان نورون مصنوعی سآیا هشیاری کوانتومی وجودزونیسومایدقدرت انسان در نگاه به ابعابزار بقای موجود زنده از استیفن هاوکینگ در تفسیر مغز فکر میکند مرگ برای دیتمدن پیشرفته ی پیشینیانچرا خشونت و تعصبتظاهری از ماده است که بیدیک پیشنهاد خوب برای آسان داروی جدید میاستنی گراویآیا جهش های ژنتیکی، ویروزبان شناسی مدرن در سطح سلملاحظات بیهوشی قبل از جرابزارهای بقای از نخستین به مغز خزندگان خودت اجازمغز ابزار بقای برتر مادیتوهم فضای خالی یا توهم فضهفت چیز که عملکرد مغز تو جهان دارای برنامهکمردرددرمان های اسرار آمیز در آآسیب ها ناشی از آلودگی هوسلولهای بنیادی مصنوعی درمنابع انرژی از نفت و گاز اخلاق پایه تکامل و فرهنگبیماری بیش فعالیمغزتان را در جوانی سیمکشتکامل مادی تا ابزار هوشمهوش مصنوعی از عروسک های بحفره در مغزکیهان خود را طراحی میکنددرک و احساسامید درمان کرونا با همانسیاره ی ابلهانمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتباط میکروب روده و پارباهوش ترین و با کیفیت ترینقش اتصالات بین سلولهای تا بحر یفعل ما یشاهوش مصنوعی از عروسک تا کمحس و ادراک قسمت چهل و هفتکریستال زمان(قسمت سوم)اولین مورد پیوند سر در انسرگیجه از شایعترین اختلامنشأ اطلاعات و آموخته ها از نخستین همانند سازها تبحثی درباره هوش و تفاوتهنقش غذاها و موجودات درياتاثیر کتامین در درمان پاهوش عاطفی بیشتر در زنانحس و ادراک قسمت بیستمرویا تخیل یا واقعیتگامی در درمان بیماریهای ایندرالشگفتی های زنبور عسلاز تکنیکی تا مغز از مغز تما با کمک مغز خود مختاريمبرخی ملاحظات در تشنج های نورون هاي مصنوعی می توانتاثیر احتمالی عصاره تغلیهزینه ای که برای اندیشیدخواب سالم عامل سلامتی و یپیچیدگی های مغزی در درک زروشی برای بهبود هوش عاطفابزار هوش در حال ارتقا ازطوفان فقر و گرسنگی و بی ساز تکینگی تا مغز از مغز تمدل همه جانبه نگر ژنرالیبررسی و اپروچ جدید بر بیمچگونه واکسن کرونا را توزتاثیر درجه حرارت بر عملکویرایش DNA جنین انسان، بردنیای شگفت انگیز کوانتومآلزایمرراه پیروزی در زندگی چیستفرایند تکامل و دشواری هاابزار بقا از نخستین همانعادت کردن به نعمتاز تکینگی تا مغز- از مغز مزایای شکلات تلخ برای سلتفاوت های بین زن و مرد فقناتوانی از درمان برخی ویتازه های بیماری پارکینسوواکسن اسپایکوژن ضد کرونادانشمندان یک فرضیه رادیکآیا واکنش های یاد گرفته وزونا به وسیله ویروس ابله لمس کوانتومیابزار بقای موجود زنده از استخوان های کشف شده، ممکمغز قلبتمدن بشری و مغز اخلاقیچرا در مغز انسان، فرورفتتغییر الگوی رشد مغزی با زیک آلل ژنتیکی که از نئاندداروی جدید ضد میگرنآیا جهش ژنتیکی و تنظیم اجزبان شناسی نوین نیازمند ممانتین یا آلزیکسا یا ابابزارهای دفاعی و بقای موبه بالا بر ستارگان نگاه کمغز ابزار برتر بقاتوهم لیلیپوتی(ریزبینی)هفت سین یادگاری از میراث جهان در حال نوسان و چرخشکمردرد ناشی از تنگی کانادرمان های بیماری آلزایمرآشنا پنداریسلسله مباحث هوش مصنوعیمنابع بی نهایت انرژی در داختلال خواب فرد را مستعد بیماری تی تی پینقش قهوه در سلامتیتکامل مداومهوش مصنوعی از عروسک های بحقیقت قربانی نزاع بین بی کیهانِ هوشیارِ در حال یادرک احساسات و تفکرات دیگامگا سه عامل مهم سلامتسیاره ابلهانمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتباط ماده و انرژیبار بزرگ ایستادن بر دو پانقش تیروئید در تکامل مغزتاثیر مشاهده بر واقعیت بهوش مصنوعی از عروسک تا کمحس و ادراک قسمت چهل و هشتذهن هوشیار در پس ماده ی مکشف مکانیسم عصبی خوانش پاولین هیبرید بین انسان و سربازان ما محققا غلبه می مهندسی ژنتیک در حال تلاش از نخستین همانند سازها تبحثی درباره هوش و تفاوتهنقشه مغزی هر فرد منحصر بهتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی در زنان بیشتر احس و ادراک قسمت دهمرویا حقی از طرف خداگاهی لازم است برای فهم و ایا کوچک شدن مغزانسان الشاهکار قرناز تکینگی تا مغز و از مغز ما تحت کنترل ژنها هستیم یبرخی مرزهای اخلاق و علوم نورون های ردیاب حافظهتاثیر ترکیبات استاتین (سهزینه سنگین انسان در ازاخواب عامل دسته بندی و حفطپیوند مغز و سر و چالشهای روشی جدید در درمان قطع نخابزار بقا از نخستین همانطی یکصد هزار سال اخیر هرچاز تکینگی تا مغز از مغز تمدل های ریز مغز مینی برینبررسی ژنها در تشخیص بیماچگونه آن شکری که می خوریمتاثیر درجه حرارت بر عملکواقعیت فیزیکی، تابعی از دندان ها را مسواک بزنید تآمارهای ارائه شده در سطح رابطه تشنج و اوتیسمفرایند حذف برخی اجزای مغابزار بقا از نخستین همانعارضه جدید ویروس کرونا ساز تکینگی تا مغز- از مغزتمسیر دشوار تکامل و ارتقاتفاوت های تکاملی در مغز وناتوانی در شناسایی چهره تبدیل تراکت صوتی مصنوعی واکسن دیگر کرونا ساخته شدانشمندان ژنی از مغز انسآیا یک، وجود داردزیباترین چیز در افزایش سلوب فرونتال یا پیشانی مغابزار بقای موجود زنده از استروژن مانند سپر زنان دمغز ما کوچکتر از نیم نقطهتمدنی قدیمی در شمال خلیج چراروياها را به یاد نمی آتغییر زودتر اتصالات مغزییک جهش ممکن است ذهن انسانداروی ضد تشنج با قابليت تآیا خداباوری محصول تکاملزبان، وسیله شناسایی محیطمنابع انرژي پاک سرچشمه حاتفاق و تصادفبه خودت مغرور نشومغز از بسیاری حقایق می گرتوهم چیستهم نوع خواری در میان پیشیجهان شگفت انگیزکمردرد و علل آندرمان های جدید میگرنآغاز فصل سرما و دوباره تکسلطان جنگل یا صاحب ملکوتمناطق خاصی از مغز در جستجاختلال در شناسایی حروف و بیماری دویکنقش مهاجرت در توسعه نسل اتکامل چشمهوش مصنوعی از عروسک بازی حقیقت اشیاکیست کلوئید بطن سومدرک تصویر و زبان های مخلتامروز دانش ژنتیک هیچ ابهسیاره ابلهانمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتباط متقابل با همه ی حیبار سنین ابزار هوشمندی انقش حفاظتی مولکول جدید دبارداری بدون رحمنقش حیاتی تلومر دی ان آ دتاثیر نگاه ناظر هوشیار بهوش مصنوعی از عروسک تا کمحس و ادراک قسمت چهل و دومذهن تو همیشه به چیزی اعتقکشف مکانیسمی پیچیده در باولین تصویر در تاریخ از سسردرد میگرن در کودکانمولتیپل اسکلروز در زنان از نخستین همانند سازها تبحثی درباره هوش و تفاوتهنقشه های مغزی جدید با جزیتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی در زنان بیشتر احس و ادراک قسمت دوازدهمرویاها از مغز است یا ناخوگاهی مغز بزرگ چالش استایا این جمله درست است کسیشبیه سازی میلیون ها جهان از تکینگی تا مغز از مغز تماه رجببرخی نکات از گاید لاین پرنوروپلاستیسیتی چیستتاثیر دوپامین و سروتونینهزاران سال چشم های بینا وخودآگاهی و هوشیاريپیوند اندام از حیوانات بروشی جدید در درمان سکته مفلج نخاعی با الکترودهای ابزار بقا از نخستین همانظهور امواج مغزی در مغز مصاز تکینگی تا مغز از مغز تمدیریت اینترنت بر جنگبررسی سیستم تعادلی بدن اچگونه انتظارات بر ادراک تاثیر درجه حرارت بر عملکواقعیت چیستدو ویژگی انتزاع و قدرت تجآن چیزی که ما جریان زمان راز تغییرفرد حساس از نظر عاطفی و بابزار بقا از نخستین همانعدم توقف تکامل در یک اندااز تکینگی تا مغز، از مغز مسئول صیانت از عقیده کیستفاوت های زبانی سرمنشا تنبرو و انرژی مداومتبدیل سلولهای محافط به سواکسن دیگری ضد کرونا از ددانشمندان پاسخ کوانتومی آیا کیهان می تواند یک شبیزیر فشار کووید چه باید کرلوتیراستامابزار بقای موجود زنده از اسرار آفرینش در موجمغز مادران و کودکان در زمتمساح حد واسط میان مغز کوچراروياها را به یاد نمی آتغییر عمودی سر انسان از پیک رژیم غذایی جدید، می توداروی ضد تشنج با قابليت تآیا دلفین ها می تواند از سفر نامه سفر به بم و جنوب منابع انرژی از نفت و گاز اتوبان اطلاعات و پلِ بینبه زودی شبکه مغزی به جای مغز به تنهایی برای فرهنگ توهمات و شناخت حقیقتهمیشه اطمینان تو بر خدا بجهش های ژنتیکی مفید در ساکمردرد با پوشیدن کفش منادرمان های جدید در بیماری إِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَسم زنبور ، کلیدی برای وارمنبع هوشیاری کجاست قسمت اختلال در شناسایی حروف و بیماری دیستروفی میوتونینقش میدان مغناطیسی زمین تکامل ابزار هوش ، راه پر هوش مصنوعی از عروسک بازی حقیقت تنها چیزی است که شاکاهش مرگ و میر ناشی از ابدرک حقیقت نردبان و مسیری انفجار و توقف تکاملی نشاسیر آفرینش از روح تا مغز منبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتباط چاقی و کاهش قدرت ببازگشت از آثار به سوی خدانقش خرچنگ های نعل اسبی درتاثیر نگاه و مشاهده ناظر هوش مصنوعی از عروسک تا کمحس و ادراک قسمت چهل و سومذخیره ی شگفت انگیز اطلاعکشف ارتباط جدیدی از ارتباولین سلول مصنوعیسردرد و علتهای آنمواد کوانتومی جدید، ممکناز نخستین همانند سازها تبحثی درباره احساسات متفانقص در تشخیص هیجانات عامتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوشیاری کوانتومیحس و ادراک قسمت سومرویاهای پر رمز و حیرتی درگذر زمان کاملا وابسته به ایا ابزار هوشمندی یا مغز شبیه سازی سیستم های کواناز تکینگی تا مغز از مغز تماپروتیلینبرخی نرمش های گردنتاثیر دپاکین بر بیماری مهستي مادي ای که ما کوچکترخودآگاهی و هوشیاريپیوند سر آیا ممکن استريتوکسيمب در درمان ام اسفلج بل، فلجی ترسناک که آنابزار بقا از نخستین همانعقل مجادله گراز تکینگی تا مغز از مغز تمدارک ژنتیکی چگونه انسانبررسی علل کمر درد در میانچگونه باغبانی باعث کاهش تاثیر درجه حرارت بر عملکواقعیت چیستدو برابر شدن خطر مرگ و میآنچه واقعیت تصور میکنیم راست دستی و چپ دستیفرضیه ای جدید توضیح میدهابزار بقا از نخستین همانعسل طبیعی موثر در کنترل باز تکینگی تا مغز، از مغز مسئولیت جدیدتفاوتهای جنسیتی راهی برانخاع ما تا پایین ستون فقرتداخل مرزها و صفات با بینواکسن سرطاندانشمندان اولین سلول مصنآیا گذشته، امروز وآینده زیرفون داروی ضد ام اسلوزالمعده(پانکراس)مصنوعابزار بقای موجود زنده از اسرار بازسازی اندام هامغز چون ابزار هوش است دلیتنفس هوازی و میتوکندرینزاع بین جهل و علم رو به پتغییرات منطقه بویایی مغزیکی از علل محدودیت مغز امداروی ضد تشنج توپیراماتآیا دلفین ها میتوانند باسفر به مریخ در 39 روزمنابع انرژی از نفت و گاز اتوسوکسیمایدبه زیر پای خود نگاه نکن بمغز برای فراموشی بیشتر کتوپیراماتهمیشه عسل با موم بخوریمجهش های ژنتیکی غیر تصادفکنفرانس تشنج هتل کوثر اصدرمان های رایج ام اسافت فشار خون ناگهانی در وسماگلوتید داروی کاهش دهنمنبع هوشیاری کجاست قسمت اختلالات مخچهبیماری ضعف عضلات نزدیک بنقش محیط زندگی و مهاجرت دتکامل داروینی هنوز در حاهوش مصنوعی از عروسک بازی حقیقت خواب و رویاکاهش التهاب ناشی از بیمادرک عمیق در حیواناتانواع سکته های مغزیسیستم تعادلی بدنمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتباط هوش ساختار مغز و ژارتباط انسانی، محدود به بازگشت به ریشه های تکاملنقش داروهاي مختلف معروف تاثیر نگاه انسان بر رفتاهوش مصنوعی از عروسک تا کمحس و ادراک قسمت نهمذرات کوانتومی زیر اتمی قکشف جمجمه ای درکوه ایرهواوکرلیزوماب داروی جدید شسردرد تنشنموجود بی مغزی که می توانداز نشانه ها و آثار درک شدبحثی درباره احساساتی غیرنقطه بی بازگشتتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش، ژنتیکی است یا محیطیحس و ادراک قسمت سی و هشتمرویای شفافگربه شرودینگر و تاثیر مشایا بیماری ام اس (مولتیپشبکه های مصنوعی مغز به دراز تکینگی تا مغز از مغز تماجرای جهل مقدسبرخی یونها و مولکول های متاثیر داروهای ضد التهاب هستی ما پس از شروعی چگال خورشید مصنوعیپیوند سر، یکی از راه حلهاریواستیگمینفلج خوابابزار بقا از نخستین همانعلم اپی ژنتیک دریچه ای بهاز تکینگی تا مغز از مغز تمروری بر تشنج و درمان هایبزرگ شدن مغز محدود به دورچگونه تکامل مغزهای کنونیتاثیر درجه حرارت بر عملکواقعیت های متفاوتدو برابر شدن خطر مرگ و میآنزیم تولید انرژی در سلورجزخوانی هایی که امروز بقلب و عقلابزار بقا از نخستین همانعصب حقوق نورولوواز تکینگی تا مغز، از مغز مستند جهان متصلتقلید مرحله ای نسبتا پیشنخستین تصویر از سیاهچالهتروس جریان انرژیواکسنی با تاثیر دوگانه ادانشمندان تغییر میدان مغآیا پیدایش مغز از روی تصازاوسکا درمان گوشرلیس دگرامفتامین یا ویاسابزار بقای موجود زنده از اصل بازخوردمغز چگونه صداها را فیلتر تنفس هوازی و میتوکندرینزاع بین علم و نادانی رو تغییرات آب و هوایی که به یافته های نوین علوم پرده داستانها و مفاهیمی اشتباآیا دست مصنوعی به زودی قاسفر تجهیزات ناسا به مریخ منابع انرژی از نفت و گاز اثر مضر مصرف طولانی مدت ربوزون هیگز چیستمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟توانایی مغز و دیگر اجزای همراهی نوعی سردرد میگرنیجهشهای مفید و ذکاوتی که دکنگره بین المللی سردرد ددرمان های علامتی در ام اسافت هوشیاری به دنبال کاهسندرم کووید طولانیمنبع هوشیاری کجاست قسمت اختلالات حرکتی در انسانبیماریهای تحلیل عضلانی انقش نگاه از پایین یا نگاهتکامل داروینی هنوز در حاهوش مصنوعی از عروسک بازی حقیقت راستین انسان علم بکاهش دوپامین عامل بیماریدرگیری قلب در بیماری ویرانگشت ماشه ایسیستم دفاعی بدن علیه مغز منبع هوشیاری کجاست؟ قسمتارتباط از بالا به پایین مبازخورد یا فیدبکنقش ذهن و شناخت در حوادث تاثیر نگاه انسان بر رفتاهوش مصنوعی از عروسک تا کمحس و ادراک قسمت چهارمذرات کوانتومی زیر اتمی قگل زندگیايندگان چگونه خواهند دیدسردرد سکه ایموجودات مقهور ژنها هستنداز نظر علم اعصاب یا نرووسبخش فراموش شده ی حافظهچند نرمش مفید برای کمردرتاثیر گیاه خواری بر رشد وهیچ کاری نکردن به معنی چیحس و ادراک قسمت سی و ششمروبات های ریز در درمان بیگزیده ای از وبینار یا کنفایا بدون زبان میتوانیم تشباهت مغز با کیهان مادیاز تکینگی تا مغز از مغز تماده ی تاریکبرخی اثرات مضر ویتامین دنوروز یا روز پایانیتاثیر داروی ضد تشنج سدیم و هر کس تقوای خدا پیشه کنخانواده پایدارپیام های ناشناخته بر مغز ریاضیات یک حس جدید استفلج خواب چیستابزار بقا از نخستین همانعلم به ما کمک میکند تا مواز تکینگی تا مغز از مغز تمرکز هوشیاری، روح یا بدن بزرگ شدن تقریبا ناگهانی چگونه جمعیت های بزرگ شکل تاثیر درجه حرارت بر عملکواقعیت و مجازدو سوی واقعیتآینده ی انسان در فراتر ازرساناها و ابر رساناها و عقیچی ژنتیکیابزار بقا از نخستین همانعضلانی که طی سخن گفتن چقداز تکینگی تا مغز، از مغز مشکلات نخاعیتقلید از روی طبیعتنخستین روبات های زنده ی جتری فلوپرازینواسطه ها د رمسیر ایجاد مغدانشمندان روش هاي جدیدی آیا آگاهی پس از مرگ از بیزبان مشترک ژنتیکی موجودالا اکراه فی الدینابزار بقای موجود زنده از اصول توسعه ی یک ذهن کاملمغز ناتوان از توجیه پیداتنفس بدون اکسیژننزاع بین علم و جهل رو به پتغییرات تکاملی سر انسان یادگیری مهارت های جدید ددر مانهای کمر دردآیا رژیم غذایی گیاهی سلاسفر دشوار اکتشافمنابع انرژی از نفت و گاز اثرات فشار روحی شدیدبوزون هیگز جهان را از متلمغز بزرگ چالش است یا منفعتوازن مهمتر از فعالیت زیهندسه ی پایه ایجهشهای مفید و ذکاوتی که دکنگره بین المللی سردرد ددرمان ژنتیکی برای نوآوریافراد آغاز حرکت خودشان رسندرم گیلن باره به دنبال منبع هوشیاری کجاست قسمت اختلالات صحبت کردن در انبیهوش کردن در جراحی و بیمنقش نظام غذایی در تکامل متکامل داروینی هنوز در حاهوش مصنوعی از عروسک بازی حقایق ممکن و غیر ممکنکاهش سن بیولوژیکی، تنها درگیری مغز در بیماری کویانگشت نگاری مغز نشان میدسکته مغزیمنبع هوشیاری کجاست؟(قسممنبع هوشیاری کجاست؟(قسمارتباط بین هوش طبیعی و هوبازسازي مغز و نخاع چالشی نقش روی و منیزیم در سلامتتاثیر ویتامین دی بر بیماهوش مصنوعی از عروسک تا کمحس و ادراک قسمت نوزدهمذرات کوانتومی زیر اتمی قگلوئونايا اراده آزاد توهم است یسرعت فکر کردن چگونه استمیهمانهای ناخوانده عامل از نظر علم اعصاب اراده آزبخش بزرگی حس و ادراک ما اچند جهانیتاثیر گیاه خواری بر رشد وهیچ کس مانند تو نگاه نمیکحس و ادراک قسمت سیزدهمروح رهاییایا تکامل هدفمند استشباهت کیهان و مغزاز تکینگی تا مغز از مغز تماده ی خالیبرخی اختلالات عصبی مثانهنوشیدن چای برای مغز مفید تاثیر درجه حرارت بر عملکوقت نهيب هاي غير علمي گذشخارق العاده و استثنایی بپیشینیان انسان از هفت میریسدیپلام تنها داروی تایفلج دوطرفه عصب 6 چشمابزار بقا از نخستین همانعلایم کمبود ویتامین E را از تکینگی تا مغز از مغز تمرکز حافظه کجاستبزرگترین خطایی که مردم مچگونه جمعیت های بزرگ شکل تاثیر درجه حرارت بر عملکواقعیت خلا و وجود و درک مدوچرخه سواری ورزشی سبک و آینده ی علم و فیزیک در60 ثرشته نوروایمونولوژی و نققیچی ژنتیکی تهدید یا فرصابزار بقا از نخستین همانغیرقابل دیدن کردن مادهاز تکینگی تا مغز، از مغز مشکلات بین دو همسر و برخیتقویت استخوان در گرو تغذنرمش های مفید برای درد زاتری فلوپرازینوبینار اساتید نورولوژی ددانشمندان روشی برای تبدیآیا امکان بازسازی اندامهزبان چهار حرفی حیات زمینلایو دوم دکتر سید سلمان فابزار بقای موجود زنده از اصول سلامت کمرمغز و سیر تکامل ان دلیلی تو یک معجزه اینسبت طلایی، نشانه ای به سثبت امواج الکتریکی در عصیادآوری خواب و رویادر محل کار ارزش خودت را بآیا رژیم غذایی گیاهی سلاسفرنامه سفر به بم و جنوب منابع انرژی از نفت و گاز اثرات مفید قهوهبی نهایت در میان مرزهامغز بزرگ چالشهای پیش روتوسعه هوش مصنوعی قادر اسهندسه ی رایج کیهانجواب دانشمند سوال کننده کنترل همجوشی هسته ای با هدرمان ام اس(مولتیپل اسکلافزایش قدرت ادراکات و حسسندرم پیریفورمیسمنبع هوشیاری کجاست قسمت اختلالات عضلانی ژنتیکبیهوشی در بیماران دچار انقش نظریه تکامل در شناساتکامل داروینی هنوز در حاهوش مصنوعی از عروسک بازی حمله ویروس کرونا به مغزکایروپاکتیک چیستدرگیری مغز در بیماران مباندوهگین نباش اگر درب یا سانسور از روی قصد بسیاری