دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

مقاومت به عوارض فشار خون بالا روی مغز در سنین بالاتر کاهش می یابد

مقاومت به عوارض فشار خون بالا روی مغز در سنین بالاتر، کاهش می یابد.

افزایش غیر طبیعی فشار خون، میتواند بر مغز، زیانبار باشد ولی ساختار رقابتی و خودخواه کیهان ما- که در نتیجه ی دستور ژنها یا نقشه ی حیات ایجاد میشود- در برابر فشارهای زیانبار از جمله افزایش غیر طبیعی فشار خون، ساکت نمی‌ماند و با فرایندهای مقاومتی در سطح ژنها و مولکولها، تاثیر زیانبار فشارخون بالا را مهار می‌کند.

ولی قدرت این سازگاری، در محدوده ی معینی است؛ به خصوص با کاهش قدرت دفاعی و رقابتی بدن در سطح سلولی مولکولی، قدرت سازگاری با همه ی فشارها روی بدن از جمله فشار خون، کاهش می‌یابد. این زندگی و رقابت موجود در آن، هر چند با افزایش سن یا برخی محدودیت ها به دلیل بیماری های خاص، کاهش می یابد ولی پیشرفت های بزرگ انسان امروز در علوم به خصوص علوم زیستی و شناخت ظرافت های حیات در سطح مولکولی و ژنتیکی و سلولی، قادر است بسیاری از این ناتوانی ها برای سازگاری با فشارهای محیط اطراف را برطرف کند. اهمیت این پیشرفت ها به خصوص امروز که با همه گیری دشوار کووید 19 مواجهیم، بیشتر جلوه گری میکند.

پیشرفت های بزرگ پزشکی، امروز قادر است عمر پربار انسانها را بسیار بیشتر از گذشته کند و این زندگی پربار، تاثیر بسیار زیادی بر بار اقتصادی جامعه و پیشرفت های آینده خواهد داشت.

اختلال شناختی، ناشی از فشار خون بالا

فشار خون در حدود دو سوم افراد بالای 60 سال را درگیر میکند و میتواند باعث اختلال شناختی شود. پیری باعث اختلال در برخی هورمون ها و مقاومت سلولی در برابر فشار میشود. در سالهای اخیر به دلیل افزایش میانگین سن، اختلال شناختی عروقیvascular cognitive impairment(VCI)بيشتر شده است. بار اقتصادی این اختلال شناختی در آمریکا در سال حدود 200 میلیون دلار است.

پیری همراه با اختلال عمومی در فرایندهای کنترلی شامل تنظیم جریان خون مغز و فشار عروق ریز است. پیری همراه با اختلال در تسهیل فشار بر سلول است و تخریب ملکولی و سلولی را- که به وسیله ی فشار خون بالا و فشار اکسیدان ها ایجاد میشود- تشدید میکند. فرایندهای سلولی و مولکولی متعددی شامل فشار اکسیداتیوها، اختلال عملکرد اندوتلیال، فرایندهای التهابی و اختلال در سد خونی مغزی عروقی و اختلال عملکرد اندوتلیال ناشی از فشار خون بالا و نارسایی اندامها در پیری شایع است. آسیب های عروقی ناشی از فشار خون بالا میتواند نتیجه ی پیری تشدید شده ی عروق باشد. فشار خون مزمن همچنین باعث تشدید آترواسکلروز در عروق بزرگ مغز می شود و این باعث تشدید نارسایی خونی به مغز و سکته های مغزی و کاهش میزان شناخت در افراد مسن میگردد.

اپیدمیولوژی:

فشار خون بالا >140/90 بیش از یک میلیارد نفر را در جهان درگیر کرده است. شیوع با افزایش سن بیشتر میشود. با وجود درک خطرات فراوان این بیماری، هنوز کنترل فشار خون در حد ایده آل نیست. تاثیر زیان بار فشار خون بالا بر شناخت و قدرت ادراکی در انتهای قرن نوزدهم شناسایی شد. مطالعاتی ارتباط فشار خون بالا را با آلزایمر، مثبت تصور کرده است. در مقایسه با افراد نرمال، اشخاص دارای فشارخون سیستول >160 ،4.8 برابر امکان دمانس در سنین بالاتر دارند.

در مطالعات مختلف در آمریکا، فنلاند و ژاپن این ارتباط مثبت، مشاهده شده است. بخش هایی از شناخت- که با فشار خون بالا درگیر میشود- شامل استدلال کردن انتزاعی و عملکردهای متوالی شناختی، حافظه و سرعت پردازش ذهنی است.

برای بررسی قدرت شناختی،digit symbol substituting testروش بهتری در مقایسه باminimental state examinationاست.DSTبه شدت کاهش قدرت ذهنی را در همراهی با فشار خون بالا، نشان میدهد. در میانسالی افزایش فشار خون در همراهی بیشتر با ضایعات ماده ی سفید مغزی است.

در مردان در سنین 45-55 فشار خون بالاتر سیستول و دیاستول، با کاهش قدرت شناختی در هشت سال همراه بوده است. در زنان، فشار سیستول بالاتر با وضعیت شناختی بهتری همراه بود و در سنین بالاتر با کاهش قدرت شناختی همراهی داشت. در مطالعه ای با استفاده از تستMMSEوDSSTارتباط بین الگوهای فشار خون سیستول در میانه ی زندگی با کاهش قدرت شناختی بررسی شد. میزان فشار خون بالا در کشورهاي با درآمد کمتر، بالاتر است. به همین ترتیب میزان دمانس هم دراین گروه، بالاتر است. عواملی که باعث افزیش فشار خون و دمانس درکشورهای مختلف میشود، میزان تحصیلات، حمایت اجتماعی، درآمد خانوادگی شغل ودسترسی به حمایت های بهداشتی است

سازگاری های گردش خون مغزی

مطالعات پیش بالینی مدارکی از مکانیسمی فراهم کرده است که در افراد جوان، گردش خون مغز سازگاری های عملکردی و ساختاری به افزایش مزمن فشار خون نشان میدهد و منجر به افزایش جبرانی در مقاومت عروق مغز میشود. سازگاری های ساختاری شامل بازسازی شریان ها و شریانچه ها است که باعث افزایش نسبت دیواره به لوله میشود و فشار دیواری را کاهش میدهد و مقاومت قطعه ای را بیشتر میکند. بازسازی مغزی عروقی یک فرایند فعال است که مکانیسم های پیامرسانی حساس به ضربه را هدایت میکند و این فرایندها با تحریک همودینامیک و واکنش های دینامیک ناشی از فاکتورهای رشد و سیتوکین ها و مواد وازواکتیو- که به وسیله سلول های موجود در دیواره ی عروق تولید می شود- تحت تاثیر قرار می گیرد.

تغییر شکل دیواره ی عروق، باعث تغییرات سازگار در رشد و تکثیر سلول و مرگ و مهاجرت سلول و تغییرات در تولید، رسوب و تخریب اجزای ماتریکس خارج سلولی می شود. سازگاری های عملکردی در پاسخ به فشار خون بالا شامل افزایش پاسخ انقباض عضلانی القا شده در شریان ها و شریانچه های مغزی است. این مکانیسم مهم هموستاتیک، ضمانت میکند فشار شریانی بالا به بخش دیستال میکروسیرکولیشن- که شریانچه ها و میرگ های ریز را با دیواره ی نازکی دارند- نرسد. انقباض عضلانی عروق مقاومتی، مسئول خودتنظیمی هم هست و سبب میشود جریان خون مغز طی نوسانات در فشار خون به خوبی جریان یابد. به دلیل پاسخ عضلانی تشدید شده در عروق مغزی، منحنی خودتنظیمی جریان خون مغز در حیوانات آزمایشگاهی و انسان دارای فشار خون بالا، به سمت راست منحرف میشود و محدوده ی خودتنظیمی را به فشار خون های بالاتر منحرف میکند.

مدارک آزمایشگاهی نشان میدهد افزایش سازگاری به وسیله ی فشارخون بالا حداقل تا حدی به دلیل افزایش تنظیمی مسیر 20 هیدروکسی ایکوزا تترااینوئیک اسید و کانال پتانسیلی گیرنده ی ترانزینتHETE-TRPC620 است و منجر به افزایش کلسیم داخل سلولی به دلیل افزایش فشارخون پایدار در سلول های عضلات صاف عروقی میشود. مکانیسم های دیگر ممکن است تظاهر کانال های سدیم به نام کانال کاتیونی با پتانسیل گیرنده ای را با تغییرات ناشی از فشار خون و دیگر کانال های یونی که در دپولاریزاسیون ناشی از فشار درگیر میشود درگیر کند و نیز فعالیت تغییر یافته ی رو کیناز و پروتئین کینازC47باشد. این موارد، حساسیت به کلسیم را در دستگاه انقباضی، تغییر میدهد.

این تغییرات سازگار کننده، حجم خون درون مغزی را در محدوده ی نرمال نگه میدارد و از بخش های انتهایی و بسیار نازک گردش خون ریز مغزی در برابر آسیب ناشی از فشار خون بالا جلوگیری میکند. در سلول های عضله ی صاف شریان های جوان مغزی، افزایش تنظیمیHETE20 و مسیر وابسته به کانال با قابلیت گیرنده، باعث سازگاری عملکردی شریان های مغز به فشارخون بالا میشود و فشار خون در همراهی با افزایش تظاهرایزوفورم های سیتوکرومP450تولید کننده یHETE20است. فشار خون، فسفولیپارA2را فعال میکند و این باعث فعالیت متابولیسم آراشیدونیک اسید و تولیدHETE20میشود. و این به نوبه ی خود کانال هایTRPC6را فعال میکند و منجربه افزایش سطوح کلسیم و انقباض عضلانی میشود.

HETE20همچنین باعث مهار فعالیت کانال های پتاسیم هیرپرپولاریزه - که با کلسیم فعال میشود(BKca)- می گردد و این، فعالیت کانال های کلسیمی وابسته به ولتاژ را- که با فشار فعال میشود- تسهیل میکند و منجر به جریان رو به داخل کلسیم و انقباض عضلانی میشود.

این سازگاری، محدوده ی حمایت خود تنظیم مغزی عروقی را در فشار خون بالا توسعه می دهد و گردش خون بافتی را بهبود می بخشد و از جریان خون ریز مغزی در برابر فشارخون بالا حمایت میکند. در شریان های مغزی افراد پیر، سازگاری عملکردی فشار خون که با فعالیت مسیرHETE-TRPC6 20میشود دچار اختلال است.

ناتوانی این شریانچه ها برای نشان دادن افزایش جمع شدن عضلانی در سازگاری القا شده به وسیله ی فشار خون، باعث اختلال در خودتنظمی مغزی عروق میشود. در مغز پیر، ناتوانی در شریان های مقاومتی پروگزیمال در سازگاری با فشار خون باعث عدم توازن بین فشار خونرسانی و مقاومت عروقی قطعه ای میشود و این، فشار نبضی افزایش یافته را توانمند میکند تا به بخش پایین و حساس گردش خون ریز مغزی نفوذ کند. اختلال خونرسانی باعث تشدید اختلال در سد خونی مغز میشود و باعث خروج فاکتورهای پلاسما(فیبرینوزن و ترومبین وIgG)از درون عروق میشود و این باعث فعالیت میکروگلیا و التهاب عصبی و نورونی میشود.

سیتوکین های پیش التهابی که از میکروگلیا منشا می گیرد ماتریکس متالوپروتئیناز(MMP)و انواع اکسیژن واکنشی را فعال میکند و باعث تخریب نورونی میشود. افزایش فشار عروق ریز، پاکسازی سیستم گلیمفاتیک( گلیال- لیمفاتیک) را خراب میکند و باعث القای خونریزی های ریز از طریق ردوکس= اکسایش مجدد با واسطه ی فعالیتMMPو نهایتا ضعف دیواره ی عروقمیشود. افزایش فشار همچنین باعث تغییر شکل مختل ساختار شبکه ی عروق ریز میشود و این، با پیش بردن تشکیل ترومبوز در این عروق ریز است و این، باعث عروق شبح مانند میشود.

تشدید التهاب نورونی، خونریزی های ریز مغزی، اختلال گلیمفاتیک و کاهش میکروواسکولار در همراهی با اختلال شناختی ناشی از فشا رخون بالا است. مطالعات پیش بالینی نشان میدهد در سنین بالا فرایندهای جبرانی در فشار خون در عروق مغزی دچار اختلال میشود. اختلال در فعالیت مسیرHETE-TRPC6 20باعث از میان رفتن حمایت عضلانی وابسته به فشار خون در سن بالا میشود. سازگاری مختل در پاسخ به فشار خون بالا در عروق پیر مغزی سبب میشود فشار خون بالا به بخش دیستال و حساس به آسیبب گردش خون ریز مغز برسد. در افراد جوان و سالم شریان های الاستیک شامل آئورت و شریان های بزرگ پروگزیمال به عنوان حفره ی بافر(سپر در برابر ضربه)عمل میکند و نبض همودیامیک را کاهش میدهد (تاثیر وایندکسل)و باعث تسهیل انتقال سالم جریان خون مداوم به گردش خون مغزی میشود. سفت شدن شریان های الاستیک در پیری این بافر را خراب میکند و باعث افزایش برجسته در شدت فشار نبض میشود.

فشار نبض تشدید شده، راحت به مغز و کلیه منتقل میشود. این اندام ها مقاومت همودینامیک کمی دارند. ارتباط بین سفتی شریانی و فشارخون، دو طرفه است و فشارخون افزایش یافته، باعث تغییر شکل دیواره ی شریان ها میشود. فریندهایی که در تغییر شکل عروق، در فشار خون نقش دارد شامل هیپرتروفی سلول های عضله ی صاف و هیپرپلازی آنها، التهاب و فیبروز، تغییر در ترن آور کلاژنی و تغییر شکل ماتریس خارج سلولی (از جمله تخریب الاستین)است و این به خاطر تغییرات در متالوپروتئینازهای ماتریس است.

این فرایندها با سیستم رنین-آنژیوتانسین، فاکتور تغییر شکل دهنده ی رشد بتا، سیتوکین های التهابی، اندوتلین، آلدوسترون، کمبود نیتریک اکسید و استرس اکسداتیو، مدیریت می شود. در بالغین جوانتر با فشارخون بالا، تحریک پیچیده یسازگاری ساختاری و عملکردی به فشار نبض، احتمالا باعث کاهش بار اضافه در مقاومت همودینامیک در شریان های مقاوم و بزرگتر در قسمت پروگزیمال می شود. این، باعث القایبار اضافه بر بخش پایین و حساس جریان در گردش خون مغز میشود و به این ترتیب در بالغین مسن تر امواج موج نبض را- که به ریز شریان ها منتقل میشود- افزایش میدهد و باعث تخریب مغز میشود. مطالعات پیش بالینی نشان میدهد در پیری، سازگاری عضلانی خراب در شریان های مقامتی ممکن است به فشار بالا اجازه دهد به بخش دیستال ریزشریان های مغز نفوذ کند و باعث تخریب ریز شریان ها و وریدهای ریز شود. مکانیسم هایی- که باعث ناسازگاری عروق مغزی به فشار خون بالا در افراد مسن میشود- ممکن است شامل کاهش در سطوح در گردش هورمون آنابولیک پلیوتروفیک و هورمون رشد شبیه انسلولین 1(IGF1)باشد.

گیرنده هایIGF1به مقدار زیاد،روی سلول های اندوتلیال وVascular smooth muscle cells (VSMCs) تظاهر دارد.IGF1تاثیرات حمایت از سلول و تروفیک چند جانبه ای در عروق خونی دارد.IGF1باعث هیپرپلازی و هیپرتروفیVSMCمیشود، قابلیت انقباض سلول های صاف، تولید ماتریس خارج سلولی را تنظیم میکند، فشار اکسیداتیو را کاهش میدهد و از عملکرد اندوتلیال پیشگیری می کند. مطالعات آزمایشگاهی پیشنهاد، میدهد سطوح کاهش یافته یIGF1باعث پیری سلول های مغزی و تخریب وابسته به سن سازگاری ساختاری و عملکردی عروق مغزی به فشار خون میشود. موش هایی که کمبودIGF1دارند سازگاری میوژنیک و تغییر شکل ساختاری مختل در پاسخ به فشار خون بالا نشان می دهند. کاهش سطوح و گردشIGF1در انسان ها همراه با افزایش خطر تخریب مغزی ناشی از فشار خون بالا است.

فشار اکسیداتیو و مقاومت سلولی

انتقال فشار خون بالا به بخش دیستال شریان های ریز مغزی، در ارتباط با تخریب میکروواسکولار مغزی در افراد مسن است. فشار خون بالاتر، باعث کشش سلولی مرتبط با فشار است و با القا و تنظیم افزایشی اکسیدازهایNADPHو تنظیم افزایشی تولید اکسیژن های فعال در میتوکندری، باعث فشار اکسیداتیو در سلول های اندوتلیال وVSMCمیشود. فشار اکسیداتیو در پیری بیشترمی شود و این به دلیل تخریب وابسته به سن مقاومت سلولی به فشارهای اکسیداتیواست. بنابراین تماس با سطح مشابه فشار داخل عروقی باعث فشار اکسیداتیو بسیار برجسته و فشار اکسیداتیو مرتبط با پاتولوژی های میکروواسکولار در مغز های پیر در مقایسه با مغزهای جوان میشود.

از بین رفتن مقاومت سلولی در پاسخ به فشار اکسیداتیو حداقل تا حدی مرتبط با اختلال عملکردnuclear factor erythroid 2 ralated (NRF2)است که با راه های دفاعی آنتی اکسیدان، مدیریت می شود.NRF2یک فاکتور ترجمه ای است که با اکسیژن های فعال در سلول های عروقی موجودات جوان به کار می افتد و باعث افزایش تنظیمی بسیاری از ژنهای آنتی اکسیدان میشود.

اختلال عملکردNRF2، باعث مکانیسم های سم زدایی مختل ناشی از رادیکال های آزاد میشود. به نظر میرسد منجر به تشدید فشار اکسیداتیو ناشی از فشارخون و تخریب سلولی شود. مکانیسم های خودکار سلولی وغیرسلولی شامل کاهشIGF1مربوط به سن و اختلال تنظیمی میکرو آر ان ایMicroRNAدرارتباط با اختلال عملکردNRF2و مقاومت مختل فشار اکسیداتیو در عروق بوده است.NRF2همچنین تاثیرات ضد التهابی قوی ای دارد و این با مهارNF-kB69است و باعث آنژیوژنز و حفظ شبکه مویرگ میشود. پاتولوژی های میکروواسکولار ناشی از فشارخون که در آن، اختلالNRF2و تشدید فشار اکسیداتیو هست ممکن است نقشی اساسی شامل بیماری عروق ریز، اختلال سد خونی مغزی، التهاب نورونی و تخریب ماده ی سفید، خونریزی ریز، کمبود مویرگی و اختلال گشاد شدن میکروواسولار داشته باشد که باعث تخریب ایسکمیک نورونی و پاتولوژی های موجود در آلزایمر مانند پلاک های آمیلوئید و آسیب عروق مغزی به خاطر آملوئید میشود.

بیماری عروق ریز

فشار خون باعث اختلالات زیادی در عروق ریز مغز میشود که شامل تخریب واختلال عملکرد اندوتلیال، نکروز فیبرینوئید، تخریب اطراف سلول و تغییر شکل ماتریس خارج سلولی و فعالیتMMP، لیپوهیالینوز، میکروآنوریسم، گشاد شدن فضای اطراف عروق و ادم اطراف عروق و تغییرات پارانشیمی مانند خونریزی ریز، انفارکت لاکونار و آسیب به ماده ی سفید است. پیشرفت ها درMRIشناسایی مارکرهای نوورادیولوژی را در آسیب های عروق ریز مغز، ممکن کرده است. این مارکرها با کاهش میزان شناخت، همراه است. تغییرات ماده ی سفید در فشار خون بالا با افزایش سن، افزایش می یابد. سد بین خون و مغز یک واحد نوروواسکولار است که سیستم عصبی مرکزی را از گردش خون جدا میکند؛ علاوه بر اینکه به عنوان یک سد عمل میکند و انتقال انتخابی فاکتورهای در گردش را به بخش مایع پارانشیم مغز تنظیم می کند.

مدارک زیادی هست که تخریب در سد خونی-مغزی باعث التهاب نورونی و تخریب میلین می شود؛ عواملی- که در فشار خون بالا باعث تخریب سد خون ومغز میشود- چند جنبه است و باعث نقص مولکولی، سلولی و ساختاری در واحدهای نوروواسکولار میشود. قسمت های اصلی سد خونی مغزی شامل سلول های اندوتلیال، پریسیت ها و پاهای انتهای آستروسیت هاست. بخش های غیرسلولی این سد شامل غشاهای پایه وگلیکوکالیس اندوتلیال است. فشار خون بالا باعث افزایش فشار اکسیداتیو و تخریب ساختاری مربوط به سلول های اندوتلیال وماتریس خارج سلولی و ترتیب پرسیت ها است.

تخریب ناشی از فشار خون در سلول های اندوتلیال، نقش مهمی در به هم زدن سد خونی-مغزی دارد. مدارک نشان میدهد فعالیت گیرنده ی آنژوتانسین 2 اندوتلیال در شریانچه ها و وریدچه ها و فعالیت ماکروفاژهای دور عروقی، باعث تخریب سد بین خون و مغز در فشار خون میشود. اتصالات محکم که بین سلول های اندوتلیال هست انتشار الکترولیت ها را در حد معینی حفظ میکند. سلول های اندوتلیال با اتصالات ادهیرنت از کادهرین- که یک مولکول اتصالی در اندوتلیوم است- به هم مرتبط هستند.

در فشار خون بالا، ظاهر پروتئین های متعدد اتصالی نامنظم میشود و اتصالات محکم، تغییرات زیادی را نشان میدهد. افزایش فعالیتMMPدر دیواره ی عروق باعث افزایش فشار اکسیداتیو و تخریب پروتئین های اتصالات محکمو درهم شکستن ماتریس خارج سلولی عروق مغزی می شود. همه ی این تغییرات با افزایش سن، بیشتر میشود. از دست رفتن پریسیت ها به دلیل فشار خون باعث کاهش عروق ریز در سنین بالاتر میشود. سلول های اندوتلیال، باعث تحریک تکثیر پریسیت ها میشود. بنابراین کم شدن پریسیت ها از نتایج تخریب سول های اندوتلیال است. تخریب سد خونی مغزی به دلیل التهاب عصبی، از دست رفتن سیناپس ها و تخریب عملکردی سیناپسی است و سد خراب، به اجزای پلاسما شاملIGg، ترومبین ، فییبرینوژن و الگوهای مولکولی التهاب، اجازه میدهد وارد پارانشیم مغزی شوند و در آنجا باعث التهاب عصبی(نورواینفلامیشن) با فعال کردن میکروگلیاها شود. تخریب این سد، باعث تجع آمیلوئید در مغز میشود که نقش مهمی در ایجاد بیماری آلزایمر دارد.

تداخل های زیادی بین سیستم ایمنی و سیستم خودکار عصبی رخ میدهد. سیستم خودکار سمپاتیک، نقش مهمی در ایجاد فشار خون دارد. افزایش فعالیت این سیستم باعث افزایش واکنش های التهابی در طحال و مغز استخوان می شود. و باعث تخریب بافتی ناشی از فشار خون می شود. التهاب عصبی باعث تخریب سیناپس ها و آپوپتوز سلول های عصب و کاهش نوروژنز هیپوکامپ و قابلیت انعطاف سیناپس می شود. مدارک زیادی نشان میدهد افزایش فعالیت میکروگلیال و التهاب در هیوکامپ و اختلال عملکرد کورتکس و نیز تجمع پروتئین های آملوئید در فشار خون بالا دیده می شود. همچنین فشار خون بالا باعث افزایش تنظیمی سیتوکین ها و تجمع نوتروفیل ها و در نتیجه کاهش قدرت شناختی و آلزایمر میشود.

خونریزهای ریز مغزی

این خونریزیها قطری کمتر از 5 میلیمتر دارند و به دلیل پاره شدن رگ داخل مغز ایجاد میشوند و در سکانس هایgradient echi T2 MRIدیده میشود. پیری و تجمع پلاک آمیلوئید از عوامل خطر این خونری های ریز است. برخی مطالعات نشان میدهد فشار خون بالا با ایجاد فشار اکسیداتیو و فعال کردنMMPباعث خونریزی های ریز میشود و منجر به تخریب ماتریس خارج سلولی در دیواره ی عروق میشود. در بیماران مسن افزایش فشار داخل لوله و افزایش فشار دیواره، باعث فعالیتNADPH oxidaseو تولید اکسیژن فعال به وسیله ی میتوکندری های در دیواره ی عروق میشود. فشار اکسیداتیو باعث افزایش فعالیتMMPو این به نوبه ی خود باعث تخریب ماتریس خارج سلولی و آتروفی سلول عضله صاف عروق میشود. این تغییرات، دیواره ی عروق ریز را ضعیف میکند و حساسیت به پاره شدن و خونریزی ریز را بیشتر میکند.

در بیمارانپیرتر، فعالیتهایی- که باعث افزایش گذرای فشار خون میشود- یک چالش بزرگ در حمایت خودتنظیم جریان خون مغزی است. در این حالت افزایش فشار و جریان به بخش انتهای عروق ریز منتقل میشود و باعث خونریزی های ریز می گردد. مانور والسالوا که باعث افزایش گذرا در فشار خون میشود (و مثلا در بلند کردن چیزهای سنگین، فعالیت جنسی و سرفه ی سخت و مدفوع کردن) در ارتباط با ایجاد خونریزی های ریز است. خونری های مغزی ریز در افراد بالغ دچار کووید 19 هم دیده میشود زیرا التهاب اندوتلیال به دلیل حمله ی ویروس و شکنندگی عروق ناشی از آن، رخ میدهد.

مطالعات بیشتر لازم است مشخص شود افراد پیر مبتلا به کووید 19 آیا شکنندگی عروقی بیشتری دارند یا نه که آنها را مستعد خونریزی های ریز میکند. اگر این درست باشد تغییراتی در سبک زندگی مثلا خودداری یا محدود کردن فعالیت هایی که باعث افزایش گذرای فشار خون میشود در افراد دچار کووید مزمن، لازم است.

کمبود مویرگ ها

مغز بیشترین اندامی ست که نیاز متابولیک دارد و فعالیت زیاد آن بر اساس منابع زیاد و اکسیژن در شبکه مویرگی غنی است. مدارک قوی نشان میدهد فشار خون بالا، باعث کم شدن خونرسانی مغز میشود و مشکلات شناختی را بیشتر میکند. عواملی که این حالت را ایجاد میکند متعدد هستند از جمله آپوپتوز اندوتلیال ، فشار اکسیداتیو، تخریب پریسیت و عدم توازن در تولید عوامل ایجاد کننده ی عروق و عوامل ضد آن دربافت ها.

گردش خون ریز مغز، انعطاف پذیری زیادی دارد و عدم توازن بین پسگرد مویرگ ها و تولید آنها باعث کم شدن این گردش خون در عروق ریز، میشود. مهم اینکه پیری به نظر میرسد ظرفیت تولید رگ را در سلول های اندوتلیال خراب میکند. فرایندهای مربوط به پیری- که ممکن است باعث عدم تنظیم ظرفیت تولید رگ در سلولهای اندوتلیال شود- ممکن است شامل کاهش فاکتورهای پیش رگ ساز مانندIGF1وadenylate cyclase activating polypeptudeهیپووفیز(PACAP)کاهشNADو افزایش فشار اکسیداتیو، به هم خوردن تنظیم تظاهرRNAتولید کننده ی رگ و اختلال وابسته به سن در مسیرهای حمایت سلولی تحت تنظيمNRF2و افزایش پیری اندوتلیال میباشد.

اختلال در تولید عروق، به وسیله ی سلول های اندوتلیال که به پیری مربوط است ممکن است یک عامل کلیدی باشد که باعث تشدید از دست رفتن مویرگی ناشی از فشار خون در پیری است. نقش های احتمالی انقباض تشدید شده ی شریانچه ای در قبل از مویرگ ها، توقف جریان خون مویرگی، فعالیت ماکروفاژ در از دست دادن مویرگی به دلیل فشار خون باید در نظر گرفته شود.

هر دوی فشار خون بالا و پیری، باعث پسگرد مویرگی میشود و تولید رگ را خراب میکند. این تاثیرها کم شدن خونرسانی ریز مغزی را تشدید می کند و ذخیره ی خون مغزی را کاهش میدهد.

جفت شدن معیوب نوروواسکولار

جفت شدن نوروواسکولار(که همچنین به عنوان پرخونی عملکردی شناخته میشود)یک مکانیسم هموستاتیک مهم است که سازگاری جریان خون مغز را با افزایش تقاضا در انرژی و اکسیژن در مناطق فعال مغز ایجاد میکند. جفت شدن نوروواسکولار، با تعامل نورون ها و آستروسیت های فعال شده با سلول های اندوتلیال مغزی عروقی هماهمنگ و همراه میشود. مکانیسم هایی که باعث گشادی عروق میشود شامل ترشح نیتریک اکساید از سلول های اندوتلیال، ترشح آستروسیتی واسطه های ایکوزانوئید و فعالیت کانال های پتاسیم در سلول های عضله ی صاف عروق است. شرایط فیزیوپاتولوژیک که سلامت مغزی عروقی را خراب میکند به طور معکوس بر جفت شدن نوروواسکولار تاثیر میگذارد و باعث اختلال در انتقال اکسیژن و مواد غذایی و نیز پاک شدن ناکافی واسطه های متابولیک میشود.

مطالعات آزمایشگاهی نشان داده است ارتباطی بین اختلال جفت کردن نوروواسکولار و اختلال شناختی هست. مداخله های دارویی- که این جفت شدن را بهبود می بخشد- تاثیرات سودمندی بر عملکرد شناختی در مدلهای موشی پیری دارد. فشارخون بالا باعث تخریب شدید در جفت شدن نوروواسکولار اندوتلیوم میشود و این، تا حدی به خاطر افزایش تولید اکسیژن های فعال ناشی از اکسیدازهایNADPHو کاهش دسترسی زیستی نیتریک اکساید آندوتلیال در واحد نوروواسکولار است. سطح بالای آنژیوتانسین 2- که یک واسطه ی کلیدی در فشار خون بالا است- ممکن است باعث عدم جفت شدن نوروواسکولار شود و این از طریق افزایش گونه های فعال اکسیژن است.

اختلال در سد خونی مغزی به دلیل فشار خون بالا باعث فعالیت ماکروفاژهای اطراف عروق و اختلال نوروواسکولار میشود و این از طریق تولید اکسیژن های فعال سمی، به وسیله ی اکسیدازهایNADPHاست. در انسان عملکرد سلول های اندوتلیال در گردش خون محیطی میتواند با داروهای ضد فشار خون مانند لوزارتان بهبود یابد. در مغز سالم، ارتباط پیچیده ای بین نورون ها، آستروسیت ها و سلول های اندوتلیال، باعث بهبود جریان خون مغز میشود. نوروترانسمیترها مانند گلوتامات که ازطریق گیرنده یG protrin(GPCR)از سیناپس های تحریکی ترشح میشود، باعث افزایش کلسیم در آستروسیت ها و پیشرفت موج های کلسیم از زائده ها و بدنه ی آستروسیت ها به پاهای انتهایی میشود و این پاهای انتهایی در اطراف شریانچه های مقاومتی است.

اوج غلظت کلسیم در پاهای انتهایی آستروسیت ها باعث آزاد شدنATPو تولید ایکوزانوئیدهای گشاد کننده ی عروق و پروستاگلندین میشود که از طریق سیتوکرومP450و سیکلواکسیژنازPGE2تولید می شود.ATPمنشا گرفته از آستروسیت باعث ترشح گشاد کننده ی عروقی نیتریک اکساید میشود. فشار خون بالا و پیری باعث تولید اکسیژن های فعال از میتوکندری و نیز تولید این اکسیژن ها به وسیله ی اکسیدازهایNADPHمی شود.

پاتولوژی های بیماری آلزایمر

فشا رخون یک عامل خطرمهم در تشدید پاتوژنز بیماری آلزایمر است. در میانسالی فشار خون بالا باعث افزایش پلاک های التهاب نورونی و پلاک های نوروفیبریلاری در نئوکورتکس و هیپوکامپ میشود. رسوب پلاک هایABحتی طی 4 هفته از القای فشار خون در موش های آزمایشگاهی ایجاد میشود. اضافه کردن آنژیوتانسین 2، باعث افزایش فعالیت بتاسکرتاز و افزایش سرعت شکست پروتئین پیش ساز آمیلوئید بتاABمیشود همچنین فشار خون بالا باعث القای تائوپاتی مستقل از تجمع آمیلوئید بتا می شود.

پاتولوژی های آلزایمر باعث به هم خوردن خود تنظیمی مغز میشود. آنژیوپاتی ناشی از آمیلوئید یک عامل خطر مهم برای خونریزی های ریز در مغز است. این خونریزی ها قدرت شناختی این بیماران را بیشتر کاهش می دهد. اختلال گلیمفاتیکگلیال لیمفاتیکباعث اختلال در پاکسازی متابولیت های مضر از جمله آمیلوئید بتاABمیشود. فشارخون بالا مسیرهای حرکتی گلیمفاتیک را مختل میکند.

پیشگیری از کاهش قدرت شناختی

استفاده از داروهای ضد فشارخون از جمله مهارکننده های آنزیم تغییر دهنده ی آنژیوتانسین، نقش مهمی در کاهش شیوع و برور اختلال شناختی دارد. در مطالعه ای مصرف داروی مهار کننده ی این آنزیم که به صورت طولانی مدت عمل میکند به نام پریندوپریل و دیورتیک تیازید اینداپامید با کاهش اختلال شناختی همراه بود. در افراد مسنی که از مهار کننده های کانال کلسیم استفاده میکنند شیب افت هوشیاری بیشتر میشود استفاده از مهار کننده های کلسیم، سبب میشود حمایت خود تنظیم عضلانی در خونرسانی ریز مغز مختل شود.

از این رو استفاده از مهار کننده های گیرنده ی آنژیوتانسین ممکن است در جلوگیری از آلزایمر، سودمندتراز مهار کننده های کلسیم باشد. به نظر میرسد کاستن از فشارخون سیستولی به زیر 140 کافی باشد.

کاهش بیشتر باعث کم شدن خونرسانی به مغز و درنتیجه افزایش بیشتر اختلال شناختی میشود. مطالعات بیشتری برای تشخیص تاثیر بخشی داروهای مختلف فشار خون بر کاهش اختلال شناختی باید انجام شود. ارائه ی داروهایی- که در سطح مولکولی بر سلول های اندوتلیال و عضلات صاف تاثیر میگذارد- ضروری است.
https://www.nature.com/articles/s41581-021-00430-6?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_content=organic&utm_campaign=NGMT_USG_JC01_GL_NRJournals


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
پیوند سر، یکی از راه حلهاسوپاپ ها یا ترانزیستورهامغز ناتوان از توجیه پیداابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی از عروسک تا کبیان ژن های اسکیزوفرنی دتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی در زنان بیشتر اداروی ضد تشنج با قابليت تآیا هوش مصنوعی زندگی بشرسازگاری با محیط بین اجزامغز بزرگ چالش است یا منفعاخلاق و علوم اعصاببحثی در مورد عملکرد لوب فتاثیر درجه حرارت بر عملکوقت نهيب هاي غير علمي گذشفرایند پیچیده ی خونرسانیدرمان ژنتیکی برای نوآوریآیا جهش های ژنتیکی، ویروشناسایی سلول های ایمنی انقش هورمون زنانه استروژنارتباط چاقی و کاهش قدرت ببرخی مرزهای اخلاق و علومتاثیر رژیم گیاه خواری بر واکسنی با تاثیر دوگانه البخند بزن شاید صبح فردا زدرگیری مغزی در سندرم کووافزایش قدرت ادراکات و حسضررهای شکر بر سلامت مغزنقش زبان در سلطه و قدرت ااز نخستین همانند سازها تبزرگ شدن مغز محدود به دورتغییر زودتر اتصالات مغزییادگیری مهارت های جدید دمنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتروبات های ریز در درمان بیانسان جدید از چه زمانی پاعدم توقف تکامل در یک اندانوآوری ای شگفت انگیز داناز تکینگی تا مغز از مغز تتقلید مرحله ای نسبتا پیشحقیقت قربانی نزاع بین بی کوچک شدن مغز از نئاندرتامولتیپل اسکلروز در زنان ریسدیپلام تنها داروی تایایندرالچگونه جمعیت های بزرگ شکل از تکینگی تا مغز از مغز تتوهم لیلیپوتی(ریزبینی)خلاصه ای از مطالب همایش مکرونا چه بر سر مغز می آورمبانی ذهنی سیاه و سفیدزاوسکا درمان گوشرابزار بقا از نخستین همانچرا بیماری های تخریبی مغاستفاده از هوش مصنوعی در تکامل زباندقیق ترین تصاویر از مغز اگامی در درمان بیماریهای سفر به مریخ در 39 روزمرز مرگ و زندگی کجاستابزار بقا از نخستین همانهفت چیز که عملکرد مغز تو بی عدالتی در توزیع واکسن تاثیر کلام در آیات کلام بهوش مصنوعی از عروسک بازی دانشمندان ژنی از مغز انسپیام های ناشناخته بر مغز سوپاپ ها یا ترانزیستورهامغز و سیر تکامل ان دلیلی ابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی از عروسک بازی بیست تمرین ساده برای جلوتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی در زنان بیشتر اداستانها و مفاهیمی اشتباآیا هوش ارثی دریافتی از پسخن پاک و ثابتمغز بزرگ چالشهای پیش رواخلاق پایه تکامل و فرهنگبحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکوقتی فهمیدی خطا کردی برگفرایند تکامل و دشواری هادرمان ام اس(مولتیپل اسکلآیا جهش ژنتیکی و تنظیم اجشواهدی از نوع جدیدی از حانقش ژنتیک در درمان اختلاارتباط هوش ساختار مغز و ژبرخی نکات از گاید لاین پرتاثیر رژیم گیاهخواری بر واسطه ها د رمسیر ایجاد مغلرزش ناشی از اسیب به عصبدرگیری مغزی در سندرم کووافزایش مرگ و میر سندرم کوطوفان فقر و گرسنگی و بی سنقش سجده بر عملکرد مغزاز نخستین همانند سازها تبزرگ شدن تقریبا ناگهانی تغییر عمودی سر انسان از پیادآوری خواب و رویامنبع هوشیاری کجاست؟ قسمتروح رهاییانسان عامل توقف رشد مغزعسل طبیعی موثر در کنترل بنوار مغزی روشی مهم در تشخاز تکینگی تا مغز از مغز تتلقین اطلاعات و حافظهحقیقت تنها چیزی است که شاکووید نوزده و خطر بیماریمواد کوانتومی جدید، ممکنرژیم های غذایی و نقش مهم ایا کوچک شدن مغزانسان الچگونه جمعیت های بزرگ شکل از تکینگی تا مغز از مغز تتوهم چیستخونریزی مغز در سندرم کووکریستال زمان(قسمت اولمجموعه های پر سلولی بدن مزبان مشترک ژنتیکی موجوداابزار بقا از نخستین همانچرا حیوانات سخن نمی گویناستفاده از سلول های بنیاتکامل ساختار رگهای مغزی دلایلی که نشان میدهد ما بگامی در درمان بیماریهای سفر تجهیزات ناسا به مریخ مرز بین انسان و حیوان کجاهفت سین یادگاری از میراث بیمار 101 ساله، مبتلا به ستاثیر کپسول نوروهرب بر نهوش مصنوعی از عروسک بازی دانشمندان پاسخ کوانتومی پیشینیان انسان از هفت میسودمندی موجودات ابزی بر مغز آیندگان چگونه است ؟ابزارهای بقای موجود زندهوش مصنوعی از عروسک بازی بیش از نیمی از موارد انتقتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوشیاری کوانتومیدر مانهای کمر دردآیا هوش سریعی که بدون احسسرنوشتمغز بزرگ و فعال یا مغز کواختلال خواب فرد را مستعد بحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکویتنام نوعی کرونا ویروس فرایند حذف برخی اجزای مغدرمان تومورهای مغزی با اآیا خداباوری محصول تکاملشواهدی از دنیسوان(شبه نئنقش گرمایش آب و هوا در همارتباط انسانی، محدود به برخی اثرات مضر ویتامین دتاثیر عصاره تغلیظ شده گیوبینار اساتید نورولوژی دلزوم سازگاری قانون مجازادرگیری اعصاب به علت میتوافسردگی و اضطراب در بیماطی یکصد هزار سال اخیر هرچنقش غذاها و موجودات دريااز نشانه ها و آثار درک شدبزرگترین خطایی که مردم متغییرات منطقه بویایی مغزژن هوش و ساختارهای حیاتی منبع هوشیاری کجاست؟ قسمتروزه داری متناوب، مغز را انعطاف پذیری مکانیسمی علعصب حقوق نورولوونورون هاي مصنوعی می تواناز تکینگی تا مغز از مغز تتلاش هایی در بیماران قطع حقیقت خواب و رویاکودک ایرانی که هوش او از موجود بی مغزی که می تواندرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وایا این جمله درست است کسیچگونه حافظه را قویتر کنیاز تکینگی تا مغز از مغز تتوانایی مغز و دیگر اجزای خواندن ، یکی از شستشو دهنکریستال زمان(قسمت دوم)محل درک احساسات روحانیزبان چهار حرفی حیات زمینابزار بقا از نخستین همانچرا حجم مغز گونه انسان دراستیفن هاوکینگ در مورد هتکامل شناخت انسان با کشفدنیای شگفت انگیز کوانتومگاهی لازم است برای فهم و سفرنامه سفر به بم و جنوب مزایای شکلات تلخ برای سلابزار بقا از نخستین همانهم نوع خواری در میان پیشیبیماری های مغز و اعصاب و تاثیر کپسول نوروهرب بر تهوش مصنوعی از عروسک بازی دانشمندان اولین سلول مصندانشمندان تغییر میدان مغپیشرفت های جدید علوم اعصسیلی محکم محیط زیست بر انمغز انسان ایا طبیعتا تماابزارهای پیشرفته ارتباط هوش مصنوعی از عروسک بازی بیشتر کمردردها نیازی به تاثیر گیاهخواری بر رشد و هوش، ژنتیکی است یا محیطیدر محل کار ارزش خودت را بآیا هشیاری کوانتومی وجودسریعترین کامپیوتر موجودمغز حریص برای خون، کلید تاختلال در شناسایی حروف و بحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین E برای فعالیت صحفرد حساس از نظر عاطفی و بدرمان تشنجآیا دلفین ها می تواند از شگفتی های زنبور عسلنقش آتش در رسیدن انسان بهارتباط از بالا به پایین مبرخی اختلالات عصبی مثانهتاریخ همه چیز را ثبت کردهوراپامیل در بارداریلزوم سازگاری قانون مجازادستورالعمل مرکز کنترل بیالکتروتاکسی(گرایش و حرکظهور امواج مغزی در مغز مصنقش غذاها و موجودات دريااز نظر علم اعصاب یا نرووسبسیاری از بیماری های جدیتغییرات آب و هوایی که به ژن یا نقشه توسعه مغز و نقمنبع هوشیاری کجاست؟(قسمروزه داری و بیمار ی ام اس اولین هیبرید بین انسان وعضلانی که طی سخن گفتن چقدنورون های ردیاب حافظهاز تکینگی تا مغز از مغز تتلاشی برای درمان قطع نخاحقیقت راستین انسان علم بکودکان میتوانند ناقل بی موجودات مقهور ژنها هستندراه های جدید برای قضاوت رایا ابزار هوشمندی یا مغز نگاه محدود و تک جانبه، مشاز تکینگی تا مغز از مغز تتوازن مهمتر از فعالیت زیخواب سالم عامل سلامتیکریستال زمان(قسمت سوم)محل درک احساسات روحانی دزبان و کلمه حتی برای کسانابزار بقا از نخستین همانچرا خشونت و تعصباستیفن هاوکینگ در تفسیر دندان ها را مسواک بزنید تگاهی مغز بزرگ چالش استسفرنامه سفر به بم و جنوب مسیر دشوار تکامل و ارتقاابزار بقا از نخستین همانهمیشه اطمینان تو بر خدا ببیماری گیلن باره و بیمارتاثیر کپسول نوروهرب بر سهوش مصنوعی از عروسک بازی هوش مصنوعی از عروسک تا کمدانشمندان روش هاي جدیدی پیشرفتی مستقل از ابزار هسیاهچاله و تکینگی ابتدایمغز انسان برای ایجاد تمدابزارهای بقا از نخستین ههوش مصنوعی از عروسک بازی با هوش مصنوعی خودکار روبتاثیر انتخاب از طرف محیط هیچگاه از فشار و شکست نتردر چه مرحله ای از خواب ، رآیا واکنش های یاد گرفته وسرگیجه از شایعترین اختلامغز زنان جوانتر از مغز مراختلال در شناسایی حروف و بحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین E در چه مواد غذایفرضیه ای جدید توضیح میدهدرمان جدید میگرن با انتی آیا دلفین ها میتوانند باشاهکار قرننقش انتخاب از طرف محیط، نارتباط بین هوش طبیعی و هوبرخی بیماری ها که در آن بتازه های اسکیزوفرنی(جنوورزش هوازی مرتب خیلی به قمقاومت به عوارض فشار خون ذهن ما از در هم شکستن منبالتهاب شریان تمپورالعلم به ما کمک میکند تا مونقش غذاها و موجودات دريااز نظر علم اعصاب اراده آزبسیاری از بیماری های جدیتغییرات تکاملی سر انسان ژنها نقشه ایجاد ابزار هومنبع هوشیاری کجاست؟(قسمروزه داری سلول های بنیاداولین مورد PML به دنبال تکمقالاتنوروپلاستیسیتی چیستاز تکینگی تا مغز از مغز تتلاشی تازه برای گشودن معحمله ویروس کرونا به مغزکودکان خود را مشابه خود تمیهمانهای ناخوانده عامل راه های جدید برای قضاوت رایا بیماری ام اس (مولتیپنگاه انسان محدود به ادرااز تکینگی تا مغز از مغز تتوسعه هوش مصنوعی قادر اسخواب سالم عامل سلامتی و یکشف مکانیسم عصبی خوانش پمحدودیت های حافظه و حافظزبان و بیان نتیجه ساختماابزار بقا از نخستین همانچرا در مغز انسان، فرورفتاستخوان های کشف شده، ممکتأثیر نگاه انسان بر رفتادو ویژگی انتزاع و قدرت تجگذر زمان کاملا وابسته به سفرنامه سفر به بم و جنوب مشکلات نخاعیابزار بقا از نخستین همانهمیشه عسل با موم بخوریمبیماری ای شبیه آلزایمر و تاثیر کپسول نوروهرب بر سهوش مصنوعی از عروسک تا کمدانشمندان روشی برای تبدیپاسخ گیاهان در زمان خوردسیاره ابلهانمغز انسان برای شادمانی طابزارهای بقا ازنخستین همهوش مصنوعی از عروسک بازی بار سنین ابزار هوشمندی اتاثیر احتمالی عصاره تغلیهاوکينگ پیش از مرگش رسالفلج بل، فلجی ترسناک که آندر هم تنیدگی کوانتومی و پآیا گذشته، امروز وآینده سربازان ما محققا غلبه می مغزهای کوچک بی احساساختلالات مخچهبحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین دی گنجینه ای بزرقیچی ژنتیکیدرمان جدید کنترل مولتیپلآیا دست مصنوعی به زودی قاشبیه سازی میلیون ها جهان نقش اتصالات بین سلولهای ارتباط شگفت مغز انسان و فبرخی بیماری های خاص که بدتازه های بیماری پارکینسوورزش هوازی ، بهترین تمریمقابله با کرونا با علم اسذهن چند جانبه نیازمند نگامیوتروفیک لترال اسکلروعلایم کمبود ویتامین E را نقشه مغزی هر فرد منحصر بهاز نظر علم اعصاب اراده آزبعد از کروناثبت امواج الکتریکی در عصژنها ، مغز و ارادهمنبع هوشیاری کجاست؟(قسمروش مقابله مغز با محدودیاولین مورد پیوند سر در انتاثیر ویتامین دی بر بیمانوشیدن چای برای مغز مفید از تکینگی تا مغز از مغز تتلاشی جدید در درمان ام اسحوادث روزگار از جمله ویرکوری گذرای ناشی از موبایمیگرن سردردی ژنتیکی که براه پیروزی در زندگی چیستایا بدون زبان میتوانیم تنگاه از درون مجموعه با نگاز تکینگی تا مغز از مغز تتوسعه برخی شغل ها با هوش خواب عامل دسته بندی و حفطکشف مکانیسمی پیچیده در بمخچه فراتر از حفظ تعادلابزار بقا از نخستین همانچراروياها را به یاد نمی آاستروژن مانند سپر زنان دتئوری تکامل امروز در درمدو برابر شدن خطر مرگ و میگربه شرودینگر و تاثیر مشسفرنامه سفر به بم و جنوب مشکلات بین دو همسر و برخیابزار بقا از نخستین همانهمراهی نوعی سردرد میگرنیبیماری ای شبیه ام اس مولتتاثیر کتامین در درمان پاهوش مصنوعی به کمک هوش طبیداروهای مصرفی در ام اسپختگی پس از چهل سالگي به سیاره ابلهانمغز انسان برای شادمانی طابزارهای بقای از نخستین بارداری بدون رحمتاثیر ترکیبات استاتین (سهاوکينگ پیش از مرگش رسالفلج خوابدر هم تنیدگی کوانتومی و دآیا آگاهی پس از مرگ از بیسردرد میگرن در کودکانمغزتان را در جوانی سیم کشاختلالات حرکتی در انسانبحثی درباره احساسات متفاتاثیر درجه حرارت بر عملکویرایش DNA جنین انسان، برقیچی ژنتیکی تهدید یا فرصدرمانهای بیماری پارکینسآیا رژیم غذایی گیاهی سلاشبیه سازی سیستم های کواننقش حفاظتی مولکول جدید دارتباط شگفت انگیز مغز انبرخی توجهات در ببمار پارتبدیل تراکت صوتی مصنوعی ورزش و میگرنملاحظات بیهوشی قبل از جررفتار اجتماعی انسان، حاصامید نیکو داشته باش تا آنعلایم کمبود ویتامین E را نقشه های مغزی جدید با جزیاز آغاز خلقت تا نگاه انسابعد از کروناجمجمه انسان های اولیهژنهای مشترک بین انسان و ومنبع هوشیاری کجاست؟(قسمروش های صرفه جویی در ایجااولین تصویر در تاریخ از سصفحه اصلینوعی سکته مغزی ، وحشتناک از تکینگی تا مغز از مغز تتمایل زیاد به خوردن بستنحافظه و اطلاعات در کجاست کی غایب شدی تا نیازمند دلمیگرن شدید قابل درمان اسراست دستی و چپ دستیایا تکامل هدفمند استنگاهی بر قدرت بینایی درااز تکینگی تا مغز- از مغز توصیه های سازمان بهداشت خودآگاهی و هوشیاريکشف ارتباط جدیدی از ارتبزبان و بیان، در سایه پیشرمخچه ، فراتر از حفظ تعادلابزار بقا از نخستین همانچراروياها را به یاد نمی آاسرار بازسازی اندام هاتئوری تکامل در پیشگیری و دو برابر شدن خطر مرگ و میگزیده ای از وبینار یا کنفسفری به آغاز کیهانمشکلات روانپزشکی پس از سابزار بقای موجود زنده از هوموارکتوس ها ممکن است دبیماری اضطراب عمومیتاثیر گیاه خواری بر رشد وتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش مصنوعی در کامپیوترهاداروهای ام اسپرورش مغز مینیاتوری انساسیر آفرینش از روح تا مغز مغز انسان رو به کوچک تر شابزارهای دفاعی و بقای موبازگشت از آثار به سوی خداتاثیر دوپامین و سروتونینهدف یکسان، در مسیرهای متفلج خواب چیستدر کمتر از چند ماه سوش جدآیا امکان بازسازی اندامهسردرد و علتهای آنمغزتان را در جوانی سیمکشاختلالات صحبت کردن در انبحثی درباره احساساتی غیرتاثیر درجه حرارت بر عملکواکنش های ناخودآگاه و تققانون مندی نقشه ژنتیکی مدرک فرد دیگر و رفتارهای اآیا رژیم غذایی گیاهی سلاشبکه های مصنوعی مغز به درنقش حیاتی تلومر دی ان آ دارتباط شگفت انگیز مغز انبرخی توصیه ها برای واکسیتبدیل سلولهای محافط به سورزش بهترین درمان بیش فعممانتین یا آلزیکسا یا ابرقیبی قدرتمند در برابر مامید درمان کرونا با همانعلت خواب آلودگی بعد از خونقص در تشخیص هیجانات عاماز انفجار بزرگ تا انفجار بعد از کرونا دلخوشی بیهوجنسیت و تفاوت های بیناییژنهای هوش ، کدامندمنبع هوشیاری کجاست؟(قسمروش هایی ساده برای کاهش ااولین سلول مصنوعیسوالات پزشکینیاز به آموزش مجازی دیجیاز تکینگی تا مغز از مغز تتمدن قدیمی ای در جنوب ایرحافظه و اطلاعات در کجاست کیست کلوئید بطن سوممیدان مغناطيسي زمین بشر رجزخوانی هایی که امروز بایرادهای موجود در خلقت بنگاهی بر توانایی اجزاي باز تکینگی تا مغز- از مغز توصیه های غیر دارویی در سخودآگاهی و هوشیاريکشف جمجمه ای درکوه ایرهوزبان و تکلم برخی بیماریهمخچه ابزاري که وظیفه آن فابزار بقا از نخستین هماننزاع بین جهل و علم رو به پاصول سلامت کمرتا 20 سال آینده مغز شما به دوچرخه سواری ورزشی سبک و گزارش یک مورد جالب لخته وسقوط درون جاذبه ای خاص، چمشکلات روانپزشکی در عقب ابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی می تواند بر احبیماری بیش فعالیتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش مصنوعی در خدمت خلق وحداروهای ضد بیماری ام اس وآلودگی هوا و ویروس کروناسیستم تعادلی بدنمغز انسان رو به کوچکتر شداثر مضر مصرف طولانی مدت ربازگشت به ریشه های تکاملتاثیر دپاکین بر بیماری مهدف از تکامل مغزفلج دوطرفه عصب 6 چشمدر آستانه ی موج پنجم کوویآیا انسان با مغز بزرگش اخسردرد تنشننقش قهوه در سلامتیاختراع جدید اینترنت کوانبخش بزرگتر کیهان ناشناختتاثیر درجه حرارت بر عملکواکسن های شرکت فایزر آمرقانون جنگلدرک و احساسآیا راهی برای رفع کم آبی شباهت مغز با کیهان مادینقش خرچنگ های نعل اسبی درارتباط غیرکلامی بین انسابرخی روش های تربیتی کودکتری فلوپرازینورزش در کمر دردمنابع انرژي پاک سرچشمه حرموزی از نخستین تمدن بشرامگا سه عامل مهم سلامتعوامل موثر در پیدایش زبانقطه بی بازگشتاز بحث های کنونی در ویروسبعد از کرونا دلخوشی بیهوجنسیت و تفاوت های بیناییژنهای حاکم بر انسان و انسمنبع هوشیاری کجاست؟(قسمروش صحبت کردن در حال تکاماوکرلیزوماب داروی جدید شپیامهای کاربرانچیزی خارج از مغزهای ما نیاز تکینگی تا مغز از مغز تتمدن بشری و مغز اخلاقیحافظه و اطلاعات در کجاستکاهش مرگ و میر ناشی از ابمیدازولام در درمان تشنج رشته نوروایمونولوژی و نقاگر نعمت فراموشی نبود بسناتوانی از درمان برخی ویاز تکینگی تا مغز- از مغزتتوصیه هایی در مصرف ماهیخورشید مصنوعیگمان میکنی جرمی کوچکی در زبان و شناخت حقیقت قسمت چمدارک ژنتیکی چگونه انسانابزار بقا از نخستین هماننزاع بین علم و نادانی رو اضطراب و ترستاثیر مشاهده بر واقعیت بديدن با چشم بسته در خواب گشایش دروازه جدیدی از طرسلول های بنیادی منابع و امشاهده آینده از روی مشاهابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی و کشف زبان هایبیماری تی تی پیتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش مصنوعی در خدمت خلق وحداروی فامپیریدین یا نورلآلزایمرسیستم دفاعی بدن علیه مغز مغز ایندگان چگونه استاثرات فشار روحی شدیدبازسازي مغز و نخاع چالشی تاثیر داروهای ضد التهاب هدف از خلقت رسیدن به ابزافناوری هوش مصنوعی نحوه خدر درمان بیماری مولتیپل آیا احتمال دارد رویا از آسردرد سکه اینقش مهاجرت در توسعه نسل اادامه بحث تکامل چشمبخش دیگری در وجود انسان هتاثیر درجه حرارت بر عملکواکسن کووید 19 چیزهایی که قانونمندی و محدودیت عالمدرک احساسات و تفکرات دیگآیاما مقهور قوانین فیزیکشباهت زیاد بین سلول هاي عنقش داروهاي مختلف معروف ارتروز یا خوردگی و التهابرخی سلولهای عصبی در تلاتری فلوپرازینوزوز گوشمنابع انرژی از نفت و گاز رمز و رازهای ارتباط غیر کامروز دانش ژنتیک هیچ ابهعوامل ایجاد لغت انسانی و چند نرمش مفید برای کمردراز تلسکوپ گالیله تا تلسکتفکر خلا ق در برابر توهم جهان کاملی در اطراف ما پرکلرال هیدرات برای خوابانمنبع هوشیاری کجاست؟(قسمروشهای نو در درمان دیسک بايندگان چگونه خواهند دیدسایتهای دیگرچگونه مغز پیش انسان یا هماز تکینگی تا مغز از مغز تتمساح حد واسط میان مغز کوحس چشایی و بویاییکاهش التهاب ناشی از بیمامکانیزمهای دفاعی در برابرشد مغز علت تمایل انسان باگر نعمت فراموشی نبود بسناتوانی در شناسایی چهره از تکینگی تا مغز، از مغز توضیحی ساده در مورد هوش مخانواده پایدارگنجینه ای به نام ویتامین زبان و شناخت حقیقت قسمت امروری بر تشنج و درمان هایابزار بقا از نخستین هماننزاع بین علم و جهل رو به پاطلاعات حسی ما از جهان، چتاثیر نگاه ناظر هوشیار بدی متیل فومارات(زادیوا)(پمبرولیزوماب در بیماری چسلول عصبی شاهکار انطباق مطالعه ای بیان میکند اهدابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی گوگل به کمک تشبیماری دویکبیماری ضعف عضلات نزدیک بتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش مصنوعی درمانگر کامپیداروی لیراگلوتیدآمارهای ارائه شده در سطح سکته مغزیمغز ابزار بقای برتر مادیاثرات مفید قهوهبحتی علمی درباره تمایل بتاثیر داروی ضد تشنج سدیم هزینه ای که برای اندیشیدفیلمی بسیار جالب از تغییدرمان های اسرار آمیز در آآیا احتمال دارد رویا از آسرعت فکر کردن چگونه استنقش میدان مغناطیسی زمین اداراوون تنها داروی تاییبرنامه و ساختار پیچیده متاثیر درجه حرارت بر عملکواکسن کرونا و گشودن پنجرقارچ بی مغز در خدمت موجوددرک تصویر و زبان های مخلتآزمون ذهنی گربه شرودینگرشباهت زیاد بین سلول هاي عنقش ذهن و شناخت در حوادث ارزش حقیقی زبان قسمت اولبرخی سيناپسها طی تکامل و تسلیم شدن از نورون شروع میک پیشنهاد خوب برای آسان منابع انرژی از نفت و گاز رویا و خبر از آیندهانفجار و توقف تکاملی نشاعواملی که برای ظهور لغت اچند جهانیاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتفاوت مغز انسان و میمون هجهش های ژنتیکی مفید در ساکمردرد و علل آنمنبع هوشیاری در کجاست؟ قروشهای شناسایی قدرت شنواايا اراده آزاد توهم است یچگونه هموساپينس بر زمین از تکینگی تا مغز از مغز تتنفس هوازی و میتوکندریحس و ادراک (قسمت اول )کاهش دوپامین عامل بیماریما انسانها چه اندازه نزدزمین زیر خلیج فارس تمدنی اگر تلاش انسان امروز برانخاع ما تا پایین ستون فقراز تکینگی تا مغز، از مغز تکنولوژی جدید که سلول‌هخارق العاده و استثنایی بگویید نوزده و ایمنی ساکتزبان و شناخت حقیقت قسمت دمرکز هوشیاری، روح یا بدن ابزار بقا از نخستین هماننشانه های گذشته در کیهان اطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر نگاه و مشاهده ناظر دژا وو یا اشنا پنداریپنج اکتشاف شگفت آور در موسلولهای ایمنی القا کنندهمعنی روزهابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی گوگل به کمک تشبیماریهای تحلیل عضلانی اتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش مصنوعی درخدمت خلق وحداروی تشنجی دربارداریآن چیزی که ما جریان زمان سانسور از روی قصد بسیاری مغز ابزار برتر بقااثرات مضر ماری جوانابحث درباره پیدایش و منشاتاثیر درجه حرارت بر عملکهزینه سنگین انسان در ازافیزیک مولکولها و ذرات در درمان های بیماری آلزایمرآیا برای تولید مثل همیشه شلیک فراموشینقش محیط زندگی و مهاجرت دادغام میان گونه های مختلبرنامه ی مسلط ژنها در اختتاثیر درجه حرارت بر عملکواکسن کرونا از حقیقت تاتقبل از انفجار بزرگدرک حقیقت نردبان و مسیری آسيب میکروواسکولاریا آسشرکت نورالینک ویدیویی ازنقش روزه داری در سالم و جارزش حقیقی زبان قسمت دومبرداشت مغز ما از گذر زمانتشنج چیستیک آلل ژنتیکی که از نئاندمنابع انرژی از نفت و گاز رویا بخشی حقیقی از زندگی انواع سکته های مغزیعوارض ازدواج و بچه دار شدچندین ماده غذایی که مانناز تکنیکی تا مغز از مغز تتفاوت ها و تمایزها کلید بجهش های ژنتیکی غیر تصادفکمردرد با پوشیدن کفش منامنبع هوشیاری در کجاست؟(قروشی برای بهبود هوش عاطفايا اراده آزاد توهم است یچگونه واکسن کرونا را توزاز تکینگی تا مغز از مغز تتنفس هوازی و میتوکندریحس و ادراک (قسمت دوم )کاهش سن بیولوژیکی، تنها ما انسانها چه اندازه نزدزندگی هوشمند در خارج از زابزار هوش در حال ارتقا ازنخستین تصویر از سیاهچالهاز تکینگی تا مغز، از مغز تکنولوژی جدید که سلول‌هخدا موجود استگوشه بیماری اتوزومال رسسزبان و شناخت حقیقت قسمت سمرکز حافظه کجاستابزار بقا از نخستین هماننظام مثبت زندگیاطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر نگاه انسان بر رفتادژاوو یا آشناپنداریپوست ساعتی مستقل از مغز دسلولهای بنیادی مصنوعی درمغز فکر میکند مرگ برای دیابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی الفاگوهوش مصنوعی از عروسک تا کبیهوش کردن در جراحی و بیمتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش مصنوعی ساخته هوش طبیداروی جدید s3 در درمان ام آیا ممکن است موش کور بی مسانسور بر بسیاری از حقایمغز از بسیاری حقایق می گراجزای پر سلولی بدن انسان بحثي درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکهزاران سال چشم های بینا وفیزیکدانان ماشینی برای تدرمان های جدید میگرنآیا بزرگ شدن مغز فقط در دشلیک فراموشینقش نگاه از پایین یا نگاهادغام دو حیطه علوم مغز و برین نت به جای اینترنتتاثیر درجه حرارت بر عملکواکسن کرونا ساخته شده توقدم زدن و حرکت دید را تغیدرک عمیق در حیواناتآسیب ها ناشی از آلودگی هوشش مرحله تکامل چشمنقش رژیم غذایی بر رشد و اارزش حقیقی زبان قسمت سومبررسي علل احتمالي تغيير تشنج و حرکات شبه تشنجی قایک جهش ممکن است ذهن انسانمناطق خاصی از مغز در جستجرویا تخیل یا واقعیتانگشت نگاری مغز نشان میدعید نوروز مبارکچه زیاد است بر من که در ایاز تکینگی تا مغز از مغز تتفاوت های بین زن و مرد فقجهشهای مفید و ذکاوتی که دکنفرانس تشنج هتل کوثر اصمنبع خواب و رویاروشی جدید در درمان قطع نخای آنکه نامش درمان و یادشچگونه آن شکری که می خوریماز تکینگی تا مغز از مغز تتو دی ان ای خاص ميتوکندريحس و ادراک قسمت چهارمکایروپاکتیک چیستما با کمک مغز خود مختاريمزونا به وسیله ویروس ابله ابزار بقا از نخستین هماننرمش های مفید در سرگیجهاز تکینگی تا مغز، از مغز تکامل مادی تا ابزار هوشمخطا در محاسبات چیزی کاملگوشت خواری یا گیاه خواریزبان شناسی مدرن در سطح سلمرکز حافظه کجاستابزار بقا از نخستین هماننظریه ی تکامل در درمان بیبلندی در ذهن ما درک بلندیتاثیر نگاه انسان بر رفتادگرگونی های نژادی و تغییپیموزایدسلسله مباحث هوش مصنوعیمغز ما کوچکتر از نیم نقطهابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی از عروسک تا کبیهوشی در بیماران دچار اتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش احساسیداروی جدید میاستنی گراویآیا ما تنها موجودات زنده ساخت شبکه عصبی با الفبایمغز به تنهایی برای فرهنگ اجزایی ناشناخته در شکل گبحثی در مورد نقش ویتامينتاثیر درجه حرارت بر عملکهستي مادي ای که ما کوچکترفرگشت و تکامل تصادفی محض درمان های جدید در بیماری آیا تکامل و تغییرات ژنتیشنا در ابهای گرم جنوب نینقش نظام غذایی در تکامل مارتقا و تکامل سنت آفرینش برای پیش بینی آینده مغز دتاثیر رو ح و روان بر جسمواکسن دیگر کرونا ساخته شقدرت انسان در نگاه به ابعدرگیری قلب در بیماری ویرإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَششمین کنگره بین المللی سنقش رژیم غذایی در رشد و اارزش خود را چگونه میشناسبررسی و اپروچ جدید بر بیمتشنج عدم توازن بین نورون یک رژیم غذایی جدید، می تومنبع هوشیاری کجاست؟ (قسمرویاها از مغز است یا ناخواندوهگین نباش اگر درب یا عامل کلیدی در کنترل کارآنهایت معرفت و شناخت درک عاز تکینگی تا مغز و از مغز تفاوت های تکاملی در مغز وجهشهای مفید و ذکاوتی که دکنگره بین المللی سردرد دمنحنی که ارتباط بین معرفروشی جدید در درمان سکته مایمپلانت نخاعی میتواند دچگونه انتظارات بر ادراک از تکینگی تا مغز از مغز تتولید پاک و فراوان انرژیحس و ادراک قسمت پنجمکاربرد روباتهای ريزنانوما تحت کنترل ژنها هستیم یزیباترین چیز در افزایش سابزار بقا از نخستین هماننرمشهای مهم برای تقویت عاز روده تا مغزتکامل مداومخطا در محاسبات چیزی کاملگیلگمش باستانی کیستزبان شناسی نوین نیازمند مرکز خنده در کجای مغز استابزار بقا از نخستین هماننظریه تکامل در درمان بیمبه خودت مغرور نشوتاثیر ویتامین دی بر بیمادانشمندان موفق به بازگردپیچیدگی های مغزی در درک زسم زنبور ، کلیدی برای وارمغز مادران و کودکان در زمابزار بقای موجود زنده از ابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی از عروسک تا کبیوگرافیتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش احساسیداروی جدید ضد میگرنآیا مغز تا بزرگسالی توسعساخت شبکه عصبی مصنوعی با مغز برای فراموشی بیشتر کاحیای بینایی نسبی یک بیمبحثی جالب درباره محدودیتتاثیر درجه حرارت بر عملکهستی ما پس از شروعی چگال فراموش کارها باهوش تر هسدرمان های رایج ام اسآیا جنین انسان، هوشمندی شناخت و معرفت، و نقش آن دنقش نظریه تکامل در شناساارتوکين تراپی روشی جديد برای اولین بار دانشمندانتاثیر رژیم گیاه خواری بر واکسن دیگری ضد کرونا از دلوب فرونتال یا پیشانی مغدرگیری مغز در بیماری کویافت فشار خون ناگهانی در وصرع و درمان های آننقش زنجبیل در جلوگیری از از نخستین همانند سازها تبررسی سیستم تعادلی بدن اتصویربرداری فضاپیمای آمیکی از علل محدودیت مغز اممنبع هوشیاری کجاست؟ قسمترویاهای پر رمز و حیرتی درانسان قدیم در شبه جزیره ععادت کردن به نعمتچهار میلیارد سال تکامل باز تکینگی تا مغز از مغز تتفاوت های زبانی سرمنشا تجواب دانشمند سوال کننده کنگره بین المللی سردرد دمنشأ اطلاعات و آموخته ها ريتوکسيمب در درمان ام اساینکه به خاطرخودت زندگی چگونه باغبانی باعث کاهش از تکینگی تا مغز از مغز تتولید سلولهای جنسی از سلحس و ادراک قسمت سومکاربرد روباتهای ريز، در ماه رجبزیر فشار کووید چه باید کرابزار بقا از نخستین همانچرا مغزهای ما ارتقا یافت ازدواج های بین گونه ای، رتکامل چشمخطرات هوش مصنوعیگیاه خواری و گوشت خوار کدزبان، وسیله شناسایی محیطمرگ انتقال است یا نابود شابزار بقا از نخستین هماننظریه تکامل در درمان بیمبه زودی شبکه مغزی به جای تاثیر ویروس کرونا بر مغز دانشمندان نورون مصنوعی سپیوند مغز و سر و چالشهای سندرم کووید طولانیمغز چون ابزار هوش است دلیابزار بقای موجود زنده از هوش مصنوعی از عروسک تا کبیوگرافیتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی بیشتر در زنانداروی ضد تشنج با قابليت تآیا همه جنایت ها نتیجه بیساختار شبکه های مغزی ثابمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟احساس گذر سریعتر زمانبحثی در مورد نقش کلسیم و تاثیر درجه حرارت بر عملکو هر کس تقوای خدا پیشه کنفراموشی همیشه هم بد نیستدرمان های علامتی در ام اسآیا جهان ذهن و افکار ما مشناسایی تاریخچه ی تکاملینقش هورمون های تیروئید دارتباط میکروب روده و پاربرخی ملاحظات در تشنج های تاثیر رژیم گیاه خواری بر واکسن سرطانلایو دوم دکتر سید سلمان فدرگیری مغز در بیماران مبافراد آغاز حرکت خودشان رضررهای مصرف شکر و قند بر نقش زبان در سلطه و قدرت ااز نخستین همانند سازها تبررسی علل کمر درد در میانتغییر الگوی رشد مغزی با زیافته های نوین علوم پرده منبع هوشیاری کجاست؟ قسمترویای شفافانسان ها می توانند میدان عارضه جدید ویروس کرونا سچهار ساعت پس از کشتار خوکاز تکینگی تا مغز از مغز تتفاوتهای جنسیتی راهی براجاذبه و نقش آن در شکلگیریکندر در بیماریهای التهابمهندسی ژنتیک در حال تلاش ریواستیگمیناینکه خانواده ات سالم باچگونه تکامل مغزهای کنونیاز تکینگی تا مغز از مغز تتومورها و التهاب مغزی عاحساسیت روانی متفاوتکجای مغز مسئول پردازش تجماپروتیلینزیرفون داروی ضد ام اسابزار بقا از نخستین همانچرا پس از بیدار شدن از خواستفاده از مغز، وزن را کمتکامل ابزار هوش ، راه پر دفاع در برابر تغییر ساختگالکانزوماب، دارویی جدیسفر نامه سفر به بم و جنوب مراحل ارتقای پله پله کیهابزار بقا از نخستین هماننظریه تکامل در درمان بیمبوزون هیگز چیستتاثیر ژنها بر اختلالات خدانشمندان یک فرضیه رادیکپیوند سر آیا ممکن استسوپاپ ها یا ترانزیستورهامغز چگونه صداها را فیلتر