دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

پیوند مغز و سر و چالشهای پیش رو

بحثي در مورد مقاله پیوند سر در انسان و چالشهای پیش رو از دکتر میر شهرام صفاری

پیوند سر، یکی از راه حلهایی است که به زودی برای برخی بیماری های عصب و عضله، پنجره جديدی را برای درمان باز خواهد کرد. بیماری هایی که در آنها محل اصلی آسیب عضلات و یا اعصاب محيطي است و اختلالی در عملکرد مغز وجود ندارد. برخی از این بیماران در همان سنین جوانی ناتوان از راه رفتن و حتی حرکت دستها میشوند و در موارد پیشرفته آن، حتی عضلات دهان و غذا خوردن و تنفس را هم درگیر میکند به گونه ای که فرد، بدون کمک دستگاه های کمکی قادر نیست تنفس کند. تا زمانی که درمان مناسبی برای این بیماران کشف گردد، پیوند سر آنها به بدن یک فرد سالم میتواند راه حلی قابل قبول باشد(البته در صورتی که هويت دهنده سر پس از پیوند مشابه همان فرد قبل از پیوند باشد!!)و زندگی پر از رنج آنها را با وجود یک بدن سالم، بسیار دگرگون کند..

مقاله ای درباره پیوند سر از دکتر ميرشهرام صفاری نوشته شده است که به دلیل اهمیت مطلب فوق و مطالب ايشان، لازم می دانم بحث بیشتری را در این مورد داشته باشم.

در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۱۷ گزارشی در رسانه های بین المللی منتشر شد مبنی بر انجام موفق اولین پیوند سر انسان روی جسد. ادعا شده در این جراحی ۱۸ ساعته نخاع و اعصاب و عروق گردنی از جسد یک انسان به انسان دیگری پیوند زده شده است و این عمل جراحی با توجه به پاسخهای مشاهده شده در اندامها با تحریک الکتریکی نواحی عصبی مرکزی، موفقیت آمیز بوده است. انتشار خبر توسط جراح و دانشمند ایتالیایی سرجیو کاناوارو بوده و جراحی با همکاری تیم پزشکی در چین صورت گرفته است

اول صحبتهای جالب سرجیو کاناوارو را در روز مصاحبه خبری بخوانیم که جنجال اخیر را به پا کرده است:

“طبیعت برای زمانی بیش از حد طولانی، قوانین خود را به ما تحمیل کرده است.

“ما متولد می شویم، رشد می کنیم، پیر می شویم و می میریم.

برای میلیونها سال انسانها تکامل یافته و ۱۱۰ میلیارد انسان تاکنون در این روند حیات، جان خود را از دست داده اند.

این یک نسل کشی در مقیاسی وسیع بوده است.

ما وارد دورانی تاریخی شده ایم که سرنوشتمان را در دستان خودمان بگیریم.

این، همه چیز را تغییر خواهد داد. این موفقیت شما را در هر سطحی تغییر خواهد داد.

پیوند اولیه سر انسان در روی انسان، تحقق یافته است. عمل جراحی ۱۸ ساعت طول کشید و مقاله آن در چند روز آینده منتشر خواهد شد.

همه می گفتند این کار غیرممکن است، اما جراحی موفقیت آمیز بود موفقیت در مدلهای حیوانی کامل و پایدار نبوده است، نه ارتباط عملکردی کاملی بین سر پیوند زده شده و بدن در مدلهای حیوانی ایجاد شده و نه این حیوانات توانسته اند برای مدتی طولانی زنده بمانند.

در سال ۱۹۷۰ روبرت وایت توانست سر یک میمون را به میمونی دیگر پیوند بزند و میمون ۹ روز زنده بوده است و به علت پس زدن ارگان پیوندی توسط بدن جدید، میمون مرده است. میمون پیوند زده شده توسط کاناوارو بعد از پیوند توانایی دیدن، حرکت دادن چشمها و خوردن را داشته است ولی به خاطر پیوند نزدن نخاع، از گردن به پایین فلج بوده است.

همچنین دانشمندی روس در سال ۱۹۵۰ همچنین با پیوند زدن عروق گردن یک سگ به سر سگ دیگری دانشمندان توانست به مدت ۲۹ روز سر جدا شده سگ را زنده و دارای واکنش نگه دارند.

شباهت بین بدن انسان و حیوان کاملا مشخص است و در همه آزمایشات بالینی، مرحله اول آزمایشات روی حيوان انجام میشود و رسیدن به نتایجی این چنینی، نویدی از انجام آن روی انسان است و نشان ميدهد که اين کار، شدنی است و فقط به گذر زمان، نیازمند است . و مانند دیگر غیر ممکن هایی که با گذر زمان ممکن شده است، این هم با گذر زمان انجام خواهد شد. به خصوص که خود این جراحی، روی انسان مرده انجام شده و موفقیت آمیز بوده است.

تفاوت جسم انسان مرده و زنده، فقط در نبود محرکی است که کارهای سلولهای بدن را سامان دهد. و برای به دست آوردن مهارتهاي لازم، برای انجام این جراحی پیچیده باید چندین بار روي اجساد، تمرین کرد.

1- مشکلی که مطرح میشود چگونگی اتصال نخاع قطع شده است. امروزه بیماران قطع نخاعی، با پیشرفت کند، در درمان مواجهند که چند علت دارد:

1- بافت نخاعی آسیب دیده معمولا به صورت اورژانسي ترمیم نمیشود و به مرور زمان، بافت تخریب شده تغییر شکل میدهد و با سلولهای حمایتی پر میشود . و فيبروز، شکل میگیرد به علاوه بافت نخاع آسیب دیده مگر در مواردي که کاملا با چاقو بریده شده باشد، معمولا له شده است که یا به دلیل تصادفات رانندگی و یا سقوط از ارتفاع یا برخورد گلوله به نخاع است. این بافت له شده و متلاشی، قابل مقایسه با بافتی که بسیار تمیز و دقیق توسط جراح ماهر مغز و اعصاب بریده میشود، نیست و شاید واقعا یکی از علل نا موفق بودن ترميم نخاع، پس از قطع شدن آن، له شدگی شدیدی باشد که معمولا در بافت نخاع قطع شده وجود دارد.
@salmanfatemi

2-میلیونها عصب، ارتباط بین مغز و اندامها را از طریق نخاع برقرار می کنند که اتصال دقیق مجدد آنها در صورت قطع شدن هنوز میسر نشده است. این مشکل بزرگی است و میلیونها راه که از مغز خارج ميشودو از طریق نخاع به دیگر قسمت های بدن میرسد، باید با دقتی بسیار بالا پیوند شوند که کاری بسیار ظریف و دقیق را ميطلبد ولي باید توجه داشت اگر برش دقیق، روی نخاع داده شود و بافتها تقریبا در محل های مشابه قرار گیرند، مواد شيميایی مشابه در سلولها در دو منطقه مشابه هم، میتوانند اجزای مشابه را در کنار هم قرار دهد. مشابه اين حالت، در ترمیم با سلولهای بنیادی مثلا در قلب دچار سکته مغزی مشاهده شده است، توصیه میشود مقاله اي در همین کانال تحت عنواندانشمندان ، سلولهاي بنیادی قلب را تولید میکنندمطالعه شود. یا مثلا در مقاله ای با عنوان تزریق سلولهای mesenchymal stem cells (MSCs)
در درمان بیماران دچار سکته مغزی در همين کانال، نقش سلول های بنیادی در ترمیم سلولهای تخریب شده عصبی وقتی در مجاورت آن قرار گرفته اند، بیان شده است.

یعنی سلول بنیادی یا تا حدي دیگر سلولها در هر محیطی، قرار بگیرد با توجه به مواد شيميایي و واکنشهای موجود در آن محیط، میتواند نقش همان سلول هدف را بازی کند مثلا در قلب به سلول قلب تبدیل شود یا در مغز به سلول مغز تبدیل شود یا در نخاع به سلول نخاع با عملکردهاي سلولهای مجاور آن، تبدیل شود. همین فرآیند میتواند به سادگی همراه مواد شیمیایی ذکر شده توسط دکتر سرجيو کاناوارو استفاده شود، مثلا همراه چسب پروپیلن گليکول یاد شده در ازمايش پیوند نخاع روی موش، از سلولهاي بنیادی هم در فاصله دو نخاع پیوند شده استفاده گردد تا خود سلول بنیادی پر پتانسیل، با قرارگیری در جایگاه خود، تبدیل به سلولهایی مشابه سلولهای مجاور خود شود.(مقاله استفاده از سلولهای بنیادی در ترمیم نخاع موش در قسمت های قبلی اين کانال بیان شد)

و در این صورت شاید نیازی به اتصال ميليونها راه عصبي جدا از هم نباشد. قطعا به فرض که بتوان هزاران راه از آن راهها را به هم متصل کرد، با هزاران راه باقی مانده متصل نشده چه میتوان کرد؟ چرا از هوش درونی سلول های زنده و به خصوص هوش درونی سلول های زنده بنيادي پر پتانسیل با قابلیت های فراوان استفاده نشود؟

3- بیان میشود در صورت میسر شدن پیوند، میزان درد احساس شده توسط دریافت کننده، باور نکردنی خواهد بود. و تجربه ای بدتر از مرگ را برای فرد به همراه خواهد داشت. باید توجه کرد درد به خصوص در ناحيه گردن، در نتیجه ارتباطات وسیع سلولهای حسی عصبی از گردن و از طریق نخاع، به سوی مغز است، بنابراین وقتی برش نخاع قدری بالاتر از برش پوستی روی گردن باشد بیشتر سلولهای حسی که اطلاعات را از نخاع به مغز منتقل میکنند، در مرحله اول جراحي نخاع قطع خواهند شد و کارکرد درستی ندارند و انتظار درد چندانی را در مراحل اوليه بعد از عمل نداریم بنابراین روزهای اولیه پس از عمل بدون درد یا حداقل همراه با دردی اندک است(به شرط رعایت برش پوستی و نخاعی در محل مناسب). در مراحل بعدی هم میتوان از روشهای ضد درد استفاده کرد. اینکه تصور شود آسیب نخاعی همراه با درد است، درست نیست. نخاعی که خوب کار نکند، نه تنها درد چندانی ایجاد نمی کند بلکه باعث میشود دردهای قبلی هم بلوکه شود و حس نگردد.

4- بیان میشود که در صورت امکان پیوند، هیچ مقدار داروی سرکوب کننده ایمنی جهت جلوگیری از رد پیوند کافی نخواهد بود. در این مورد باید گفت اگر بتوان از سلولهای بنيادي خود فرد در محل اتصال سر به بدن استفاده شود و در چسب موجود از آن، کمک گرفت نه تنها احتمال داروی مهار کننده ايمني بیشتر نمیشود بلکه ممکن است اصلا نیازی به داروی ضد ایمنی نباشد.

سلول بنیادی با قابلیت های گوناگون میتواند در مجاورت هر سلولی تبدیل به سلولهای مشابه آن شوند و در مجاورت سلول دهنده بدن، تبدیل به سلولهای مشابه آن و در مجاورت سلولهای فرد گیرنده (یعنی سر) تبدیل به سلولهای مشابه آن شود و استفاده از سلولهای بنیادی شاید راهی بسیار ارزشمند نه تنها در این پیوند بلکه در دیگر پیوندهای اعضای بدن باشد و نیاز به مواد ضد ایمنی را کم کند به خصوص که در آینده اي نه چندان دور، خود اعضای بدن هر فرد را شايد بتوان از روی سلولهای بنيادی او ساخت.

5- بیان میشود کار ایشان اخلاقی نیست و مراکز علمی اروپا و امریکا اجازه انجام این کار را روی انسان به ایشان نداده اند. پیوند سر همانطور که در ابتدای بحث بیان شد روشی بسیارخوب برای درمان بسیاری از بیماری های عصب و عضله است و تا زمانی که درمان مناسب آنها، کشف شود شاید تنها راه پایان دادن به درد و رنج انهاباشد و قطعا تلاش برای یافتن درمان آنها اصلا غیراخلاقی نیست. در اینجا فقط به دو رضایت از طرف دهنده سر و دهنده بدن نیاز است و به چیزی بیشتر نیاز نداریم.

6- شخصیت و طرز فکر فرد اهدا کننده سر روی بدن جدید
@salmanfatemi

با پیوند سر تغییر خواهد یافت. در مورد انتقال نوع خاصی از خاطرات به فرد جدید با پیوند اندامی خاص وجود دارد . این مورد چالش بزرگی است و نظرات، با توجه به اینکه شخصیت فرد جديد، نزدیک به شخصیت دهنده بدن یا فرد دهنده سر باشد، متفاوت است . به درستی مشخص نیست که هویت فرد در مغز است یا در قلب.

همانطور که قبلا در این کانال بیان شد قلب موجودات، خود دارای سیستم خودکاری است که مستقل از مغز و دیگر قسمتهای سیستم عصبی عمل می کند و همین سیستم اوتونوم است که باعث گردش خون در انسان و حیات همه اندامهای او ميشود یعنی بدون این سیستم اوتونوم اصلا مغزی در کار نخواهد بود.

اینکه چقدر این سیستم اوتونوم در بخشیدن هویت به فرد نقش دارد مشخص نیست . آنچه بیشتر محتمل است آنکه هویت فرد، وابسته به مغز او باشد و هویت این افراد، شبیه فرد دهنده سر باشد و این، با کنترل بدنی که سالها زیر سلطه مغز دیگری بوده است اصلا آسان نیست.

7- بیان میشود مغز با همراهی و هماهنگی بدن، عملکردهای خود را شکل می دهد. این هماهنگی به هم خواهد ریخت. مثلا مغز یک موسیقیدان در بدن یک کارگر ساختمانی ممکن است توانایی بروز مهارتهای موسیقیایی را نداشته باشد. خوب این معضل هم معضل بزرگی است، بدنی که سالها یک مهارت خاص را آموخته است، و مغز خود را با آن مهارتها هماهنگ کرده است، قابلیت پذيرش بدني با مهارتهای دیگر را به سختی به دست می آورد . در این زمینه شاید بتوان به جای بدنی از فرد دیگر از روشهای دیگری مانند ساخت بدن از روی سلولهای بنيادي یا حداقل انتخاب بدن های مشابه از نظر شغلی و مرتبه اجتماعی و توانایی ها استفاده کرد. کلون سازی و همانند سازي از روی سلولهاي بنيادي هرچند یک راه حل احتمالی است ولی با مشکلات زیادی در انسان مواجه خواهد بود . اولا اگر بشود یک بدن کاملا جدید و مشابه را ساخت چرا نتوان سر آنرا هم تولید کرد و این یک همانند سازی کامل است مانند همان کاری که مشابه آن در مورد برخی حیوانات انجام شده است.

نکته دوم: به فرض بتوان با همانند سازی، بدنی که از نظر ژنتیکی عین فرد قبلی است تولید کرد چند سال باید صبر نمود تا بدن ساخته شده دوباره به اندازه پیش از جراحی پیوند سر برسد و مثلا سر جوانی 36 ساله را بتوان به بدن همان فرد در 10 سالگی یا حداقل 20 سالگي پیوند کرد ؟
به نظر میرسد استفاده از روشهای کلونی سازی تفاوتي آنچنانی با پیوند سر یک نفر روی یک نفر دیگر نداشته باشد و حتی شاید انتخاب دو فرد با جنسیت و سن و ساختار بدنی مشابه روشی عملی تر در پیوند سر باشد. ولی هر چقدر شباهتها بین دو نفر بر قرار باشد مثلا در دوقلو های تک تخمکی، باز ساختارهای مغزی دو فرد مشابه نخواهد بود، برای بررسی بیشتر این مطلب به مقاله مغز هر فرد ، منحصر به فرد است در همین کانال مراجعه شود. بر اساس این مقاله، نقشه نورونها و ارتباطات مغز، هر یکصد روز، 13% تغییر می یابد که نشان دهنده تاثیر محیط زندگی هر فرد، روی این ارتباطات مغزی است.

به نظر میرسد یک دوره طولانی برای افرادی که تحت این جراحی قرار می گیرند باید سپری شود تا بتوانند بدن خود را با مغز جدید یا مغز خود را با بدن جدید، هماهنگ سازند و این، نیازمند دوره های طولانی روان درمانی و يا حتي کاشت الکترودها و پیس ميکرها و باطری های مصنوعی در اطراف مغز و بدن است

8- بیان می شود عوارض دراز مدت انجام چنین جراحی اي قابل پیش بینی نیست.
در مورد این عوارض، مفصلا در قسمتهای گذشته مطالبي بیان شد. در اینجا بر روی عوارض احتمالی روانی ناشی از بدنی غریبه یا سری غریبه روی یک فرد، بحث میشود . باید توجه کرد که آیا محرک انسان و در حقیقت، نیرو بخش او در بخشی از مغز است؟!

این احتمال هست ولی فرض کنید، شما رويايي را مشاهده می کنید و در این رویا خودتان را در حال انجام کاری می بینید یا فراتر از این، فرض کنید شما در رويايي آینده خودتان را مشاهده کنید. آیا این فردی که در رویا دیده میشود و من فرد است درون سلولهای مغزی او جا دارد؟

سلولهای مغزی هم مانند همه اجزای عالم مادی، محدود به زمان و مکان خویش است و محدود به قیدهای عالم ماده است. اینکه فراتر از زمان خود برود ، این مطلبی است که در عالم ماده نمی گنجد و منظور مراتب خیلی بالایی هم نیست بلکه یک قدم که از عالم ماده فراتر برویم، دیگر نه خورشیدی هست نه ماه و نه شب و روز.
در اینجا دیگر امروز و فردا مطرح نیست( مقاله بيوسنتريسم در این کانال مطالعه شود ) و سلول عصبی محدود به عالم مادي ماست و اگر بتواند اطلاعاتی را هم از آینده و گذشته به دست بیاورد، به خاطر خود آن نيست بلکه به دلیل منبعی از انرژی، خارج از سلول عصبی است و در اینجاست که با گنجینه ای و انباری از اطلاعات، فراتر از زمان و مکان مواجهيم که در اجزای عالم مادی نیست و هویت فرد، با همین انبار اطلاعات شناخته میشود.

به نظر میرسد اگر اجزای بدن فردی تغییر کند،

@salmanfatemi

هویت او تغییر نمیکند یعنی هویت فرد وابسته به اجزای بدن مادی او نیست. و این تصور که مغز فرمانده همه بدن میباشد هم درست نیست و برای نمونه به سیستم اوتونوم و خودکار گره های خودکار عصبی در قلب اشاره شد و اگر لحظه ای از کار بیفتد، کم شدن خون مغز منجر به عوارض شدید حتی مرگ ميشود. پس هویت فرد در اجزای بدن او نیست . شاید در قلب و یا در مغز باشد.

پس در پیوند مغز هویت فرد دهنده بدن، مشابه خودش مي شود یا مشابه سری که روی آن قرار میگیرد؟ باید منظر ماند و مشاهده کرد و یک دانشمند و محقق، تا چیزی را زیر مشاهده خود نبیند به قطعیت آن حکم نمی دهد و مشاهدات ماست که جهان را می آفریند.

9- مي گویند جاودانه شدن یک انسان اخلاقی نیست. فعلا بحث بر سر کشف روشی جدید برای بیمارانی است که از کارافتاده و ناتوان هستند و بدن آنها هیچ کارايي ای ندارد و طرف دیگر قضیه افرادی دچار مرگ مغزی هستند- که اگر بدن سالم آنها به سر سالم دیگری پیوند، نشود- برگشت نخواهند داشت. پس تا اینجای کار اصلا قضیه غیر اخلاقی ای مطرح نیست . مساله احتمالا غیر اخلاقی در آینده این است که مثلا سر فرد پیری روی بدن فردی جوان پیوند شود که در این صورت دقیقا نمی توانیم هویت فرد جدید را پیشگویی کنیم، احتمالا بیشتر شبیه دهنده سر است ولی باید منتظر ماند و این تجربه را در عمل دید.

در مطالعه ای روی 47 بیمار تحت جراحی قلب، مشاهده شد که 79% آنها تغییر شخصیتی پس از عمل جراحی را بيان نمی کنند با این حال، در مصاحبه با آنها یک حالت دفاع و مقاومت شدید یا واکنشهای شدید انکاری و مسخره کردن سوال، مشاهده میشد. در حدود شش درصد آنها تغییر شدید در شخصیت ذکر شد به طوری که باعث تغییر احسسات و واکنشهایی شبیه دهنده قلب گرديد.

( https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/1299456/)

با توجه به تغييراتي در شخصیت پس از پیوند، فرضیه حافظه سلولی در اندامی که پیوند زده ميشود مطرح گردید. در حال حاضر بیشترین تغییرات شخصیتی در پیوند قلب، مشاهده ميشود که آن را مرتبط با حافظه ذخیره شده درون سلولهای عصبی اطراف قلب می دانند. محققان دانشکده پرستاري هاوايي بررسی کردند که آیا تغییرات شخصیتی، در پیوند قلب، مشابه شخصیت فرد دهنده پیوند است یا نه. آنها دیدند دو تا پنج مورد از خصوصيات رفتاري کاملا مشابه شخصیت فرد دهنده، ایجاد میشود و این شباهت ها بیشتر در هنر، غذا و موسیقی و رابطه جنسی و تفریحات است.

در یک مورد، فردی که با گلوله به صورت کشته شده بود، پيوند دهنده قلب بود و فرد گیرنده، دائما یک امواج الکتريکي فلاش مانند پررنگ را روی صورت خود تجربه میکرد

فرد دیگری به نام کلير سيلويا از یک مرد 18 ساله که بر اثر تصادف رانندگی با موتور سیکلت کشته شده بود، قلب دریافت کرد. و پس از پیوند، رویاهایی در مورد مردی به نام تيم لي میدید و بعد که بررسی کرد فهميد فردی که قلب را اهدا کرده است همین نام را داشته است.
( http://www.medicaldaily.com/can-organ-transplant-change-recipients-personality-cell-memory-theory-affirms-yes-247498)
پس، به نظر میرسد پیوند سر، به تنهایی هویتی مشابه فرد دهنده سرايجاد نمی کند و با یک جریان پیچیده مواجهيم، سیستم اتونوم و عصبی قلب، با خاطرات ذخیره شده درونش میتواند صاحب سر را با تضادهای فراوان مواجه کند، به خصوص در رفتارهایی که در مقاله بالا بیان شد و آنها عبارت بودند از تفریحات و تمایلات جنسی و هنر و غذا و موسیقی.

و اگر موارد دیگری مانند تمایلات مذهبی، دین یا افکار فلسفی هم در مطالعه بررسی میشد، نتایج احتمالا مشابهی به دست می آمد. پس بهتر است منتظر باشیم و پس از چند پیوند موفقیت آمیز سر و تجربیات فرد صاحب سر و یا فرد دهنده بدن، به نتیجه ای تجربي با مشاهده ای دقیق برسیم!

10- بیان میشود به علت تفاوتهای بیوشیمیایی در مغز جدید با مغز قبلی، احتمالا هوشیاری معمول در مغز پیوند شده به وجود نخواهد آمد. باید صبر کرد و نتایج را به صورت کامل شناخت و لمس نمود.

11- بیان میشود که چسب به کار رفته جهت چسباندن نخاع (ترکیبی از پلی اتیلن گلیکول) برای پیوند نخاع کارایی ندارد. ### در موش کوچک آزمایشگاهی روش به کار رفته موفق بوده است و حیوان توانایی راه رفتن را بعد از ۲ روز به دست آورده است. استفاده از سلولهای بنیادی میتواند تا حدی بر موفقیت آمیز بودن این اتصال کمک کند. در مورد اين سلولها مفصلا در قسمتهاي بالا صحبت شد .

12- بیان میشود این کار را نمی توان، پیوند سر نامید بلکه فعلا باید اسم آنرا پیوند بدن گذاشت. با توجه به مطالب بالا در مورد هویت فرد پس از پیوند مورد نظر، میتوان نام دقیق آن را تعیین کرد. ديدیم که پس از پیوند قلب، تغییرات زیادی در شخصیت فرد گیرنده، رخ میدهد تا حدی که در خیلی رفتارها شبیه فرد دهنده میشود و این اثر به خاطر حافظه درون سلولی است..

@salmanfatemi

13- با توجه به اینکه هنوز نمی دانیم پس از این پیوند هویت حقیقی فرد چگونه خواهد بود، مشکلات زیاد در وضع قوانین مربوط به زندگی پس از پیوند، وجود خواهد داشت. مهارتهای شغلی فقط در اندامها یا فقط در مغز نیست. به همين ترتیب عشق و محبت، فقط در قلب یا فقط در مغز نیست. تغییر عشق و محبت و علاقه ها و انتخاب شغل پس از پیوند از ابهامات زیادی است که باید حل شود. به خصوص در مسائل مذهبی مانند محرم و نامحرم یا زن و شوهر ابهامات زیادی هست که باید حل شود مثلا فرض کنید بدن یک زن، روی سر یک زن دیگر قرار گیرد، شوهر سابق کدام یک از زنها بر زن جدید حلال است؟

فرض کنيم کودکی از زن جدید متولد شود، خوب! مي دانيم که سلول تخمک او حاوی کروموزومهای زنی است که بدن را اهدا کرده است و فرزند حاصل هم پیوند اسپرم مردی با این تخمک خواهد بود.. شرایط پس از پیوند در مورد ارث و قوانین مادر و فرزندي و پدری چگونه خواهد بود؟ یا در شرایط دشوار اگر سر زنی روي بدن مردی پیوند شود ادامه روابط زندگی او چگونه خواهد بود و آیا فرد جدید زن است یا مرد و در هر صورت آیا میتوان جراحيهاي تغییر جنسیت را روی بدن او انجام داد یا نه؟ مثلا فرض کنیم تعیین جنسیت از روی اندامهای تناسلی است و فرض کنید سر مردی بر بدن خانمی پیوند شود وضعیت جنسیت تو چگونه خواهد بود؟!

باید منتظر آینده ماند!!

اصل مقاله از دکتر میر شهرام صفاری

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1895470537435742&id=100009184420613

@salmanfatemi


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
بحث درباره پیدایش و منشادی متیل فومارات(زادیوا)(چرا حیوانات سخن نمی گویناولین مورد پیوند سر در انتلاشی جدید در درمان ام اسروش های صرفه جویی در ایجاهوش، ژنتیکی است یا محیطیتاثیر گیاه خواری بر رشد ومبانی ذهنی سیاه و سفیدکندر در بیماریهای التهابشاهکار قرناز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر عمودی سر انسان از پنقش حیاتی تلومر دی ان آ دآیا ما تنها موجودات زنده بحثی در مورد نقش ویتاميندژا وو یا اشنا پنداریچرا حجم مغز گونه انسان دراولین تصویر در تاریخ از ستمایل زیاد به خوردن بستنروش هایی ساده برای کاهش افلج بل، فلجی ترسناک که آنهاوکينگ پیش از مرگش رسالزبان و شناخت حقیقت قسمت داخلاق و علوم اعصابتاثیر گیاه خواری بر رشد ومجموعه های پر سلولی بدن مکودک ایرانی که هوش او از شباهت زیاد بین سلول هاي عاز تکینگی تا مغز از مغز تثبت امواج الکتریکی در عصنقش داروهاي مختلف معروف آیا مغز تا بزرگسالی توسعبحثی جالب درباره محدودیتدژاوو یا آشناپنداریچرا در مغز انسان، فرورفتايندگان چگونه خواهند دیدتمدن قدیمی ای در جنوب ایرروش صحبت کردن در حال تکامفلج خوابهاوکينگ پیش از مرگش رسالزبان و شناخت حقیقت قسمت ساختلال در شناسایی حروف و تاثیر گیاه خواری بر رشد ومحل درک احساسات روحانیکودکان خود را مشابه خود تشباهت زیاد بین سلول هاي عاز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بینایینقش روزه داری در سالم و جآیا هوش ارثی دریافتی از پبحثی در مورد نقش کلسیم و دانشمندان ژنی از مغز انسچراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یتمساح حد واسط میان مغز کوروشهای نو در درمان دیسک بفلج خواب چیستهدف از تکامل مغززبان، وسیله شناسایی محیطاختلالات مخچهتاثیر گیاه خواری بر رشد ومحل درک احساسات روحانی دکوری گذرای ناشی از موبایشش مرحله تکامل چشماز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بینایینقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هوش سریعی که بدون احسبحثی در مورد عملکرد لوب فدانشمندان روش هاي جدیدی چراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یتنفس هوازی و میتوکندریروشهای شناسایی قدرت شنوافیلمی بسیار جالب از تغییهزینه ای که برای اندیشیدسفر نامه سفر به بم و جنوب اختلالات حرکتی در انسانتاثیر گیاه خواری بر رشد ومحدودیت های حافظه و حافظکی غایب شدی تا نیازمند دلصرع و درمان های آناز تکینگی تا مغز- از مغزتجهش های ژنتیکی مفید در سانقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هشیاری کوانتومی وجودبحثی درباره هوش و تفاوتهدانشمندان روشی برای تبدینزاع بین جهل و علم رو به پایا کوچک شدن مغزانسان التنفس هوازی و میتوکندریروشی برای بهبود هوش عاطففیزیکدانان ماشینی برای تهستي مادي ای که ما کوچکترسفرنامه سفر به بم و جنوب اختلالات صحبت کردن در انتاثیر انتخاب از طرف محیط مخچه ، فراتر از حفظ تعادلکاهش التهاب ناشی از بیماضررهای مصرف شکر و قند بر از تکینگی تا مغز، از مغز جهش های ژنتیکی غیر تصادفنقش غذاها و موجودات درياآیا واکنش های یاد گرفته وآیا آگاهی پس از مرگ از بیبحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای مصرفی در ام اسنزاع بین علم و نادانی رو ایا ابزار هوشمندی یا مغز تو دی ان ای خاص ميتوکندريروشی جدید در درمان قطع نخفراموشی همیشه هم بد نیستهستی ما پس از شروعی چگال سفرنامه سفر به بم و جنوب ادامه بحث تکامل چشمتاثیر ترکیبات استاتین (سمخچه ابزاري که وظیفه آن فکایروپاکتیک چیستضررهای شکر بر سلامت مغزازدواج های بین گونه ای، رجهشهای مفید و ذکاوتی که دنقش غذاها و موجودات درياآیا امکان بازسازی اندامهبحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای ضد بیماری ام اس ونظریه تکامل در درمان بیمایا بیماری ام اس (مولتیپتولید سلولهای جنسی از سلروشی جدید در درمان سکته مفرایند حذف برخی اجزای مغو هر کس تقوای خدا پیشه کنسفرنامه سفر به بم و جنوب ادغام میان گونه های مختلتاثیر دپاکین بر بیماری ممدارک ژنتیکی چگونه انسانکاربرد روباتهای ريزنانوطی یکصد هزار سال اخیر هرچاستفاده از هوش مصنوعی در جهشهای مفید و ذکاوتی که دنقش غذاها و موجودات دريانقشه مغزی هر فرد منحصر بهآیا انسان با مغز بزرگش اخبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی فامپیریدین یا نورلهفت چیز که عملکرد مغز تو ایا بدون زبان میتوانیم تتوانایی مغز و دیگر اجزای ريتوکسيمب در درمان ام اسفرد حساس از نظر عاطفی و بویتامین E برای فعالیت صحسفرنامه سفر به بم و جنوب ادغام دو حیطه علوم مغز و تاثیر داروهای ضد التهاب مرگ انتقال است یا نابود شکاربرد روباتهای ريز، در علم به ما کمک میکند تا مواستیفن هاوکینگ در مورد هجاذبه و نقش آن در شکلگیریچندین ماده غذایی که ماننآیا احتمال دارد رویا از آبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی تشنجی دربارداریهفت سین یادگاری از میراث ایا تکامل هدفمند استتوازن مهمتر از فعالیت زیراه های جدید برای قضاوت رقانون مندی نقشه ژنتیکی مویتامین E در چه مواد غذایسلولهای بنیادی مصنوعی درارتقا و تکامل سنت آفرینش تاثیر داروی ضد تشنج سدیم مزایای شکلات تلخ برای سلکجای مغز مسئول پردازش تجعلایم کمبود ویتامین E را استیفن هاوکینگ در تفسیر حافظه و اطلاعات در کجاست چه زیاد است بر من که در ایآیا احتمال دارد رویا از آبحثی درباره احساسات متفاداروی ضد تشنج با قابليت تهمیشه عسل با موم بخوریمایرادهای موجود در خلقت بتوسعه برخی شغل ها با هوش راه های جدید برای قضاوت رقارچ بی مغز در خدمت موجودویتامین دی گنجینه ای بزرسلسله مباحث هوش مصنوعیارتوکين تراپی روشی جديد تاثیر درجه حرارت بر عملکمشکلات نخاعیکشف مکانیسم عصبی خوانش پعلایم کمبود ویتامین E را استخوان های کشف شده، ممکحافظه و اطلاعات در کجاست چهار میلیارد سال تکامل بآیا برای تولید مثل همیشه بحثی درباره احساساتی غیرداروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی می تواند بر احاگر نعمت فراموشی نبود بستوصیه های غیر دارویی در سراه پیروزی در زندگی چیستلوب فرونتال یا پیشانی مغواکنش های ناخودآگاه و تقسم زنبور ، کلیدی برای وارارتباط میکروب روده و پارتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز ما کوچکتر از نیم نقطهکشف مکانیسمی پیچیده در بعوارض ازدواج و بچه دار شداصول سلامت کمرحافظه و اطلاعات در کجاستچهار ساعت پس از کشتار خوکآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبخش دیگری در وجود انسان هداستانها و مفاهیمی اشتباهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر نعمت فراموشی نبود بستوصیه هایی در مصرف ماهیرشته نوروایمونولوژی و نقلبخند بزن شاید صبح فردا زواسطه ها د رمسیر ایجاد مغسودمندی موجودات ابزی بر ارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز چون ابزار هوش است دلیکشف ارتباط جدیدی از ارتبعید نوروز مبارکاضطراب و ترسحس چشایی و بویاییحس و ادراک (قسمت اول )نوار مغزی روشی مهم در تشخآیا تکامل و تغییرات ژنتیبرنامه و ساختار پیچیده مدر مانهای کمر دردهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر تلاش انسان امروز براتوضیحی ساده در مورد هوش مرشد مغز علت تمایل انسان بلرزش ناشی از اسیب به عصبوراپامیل در بارداریسیاهچاله و تکینگی ابتدایارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز آیندگان چگونه است ؟کشف جمجمه ای درکوه ایرهوعامل کلیدی در کنترل کارآاطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک (قسمت دوم )نورون هاي مصنوعی می توانآیا خداباوری محصول تکاملبرین نت به جای اینترنتدر چه مرحله ای از خواب ، رهوش مصنوعی الفاگوابزار هوش در حال ارتقا ازتکامل چشمزمین زیر خلیج فارس تمدنی لزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی مرتب خیلی به قسیاره ابلهانارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز انسان ایا طبیعتا تماگنجینه ای به نام ویتامین عسل طبیعی موثر در کنترل باطلاعاتی عمومی در مورد مبلندی در ذهن ما درک بلندیحس و ادراک قسمت چهارمنوروپلاستیسیتی چیستآیا دلفین ها می تواند از برای پیش بینی آینده مغز ددرمان های بیماری آلزایمرهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای بقای موجود زندتکامل ابزار هوش ، راه پر زندگی هوشمند در خارج از زلزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی ، بهترین تمریسیاره ابلهانارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز انسان برای شادمانی طگیاه خواری و گوشت خوار کدعصب حقوق نورولووبه زودی شبکه مغزی به جای حس و ادراک قسمت پنجمچیزی خارج از مغزهای ما نیآیا دست مصنوعی به زودی قابرخی نکات از گاید لاین پردرمان های رایج ام اسهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای دفاعی و بقای موتکامل ساختار رگهای مغزی زیباترین چیز در افزایش سممانتین یا آلزیکسا یا ابورزش و میگرنسیستم تعادلی بدنارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز انسان رو به کوچکتر شدگالکانزوماب، دارویی جدیعضلانی که طی سخن گفتن چقدمقالاتبوزون هیگز چیستحس و ادراک قسمت سومچگونه مغز پیش انسان یا همآیا راهی برای رفع کم آبی برخی اثرات مضر ویتامین ددرمان جدید میگرن با انتی هوش مصنوعی از عروسک تا کاثر مضر مصرف طولانی مدت رتکامل شناخت انسان با کشفزبان چهار حرفی حیات زمینمنابع انرژي پاک سرچشمه حورزش بهترین درمان بیش فعسیستم دفاعی بدن علیه مغز ارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز ایندگان چگونه استگامی در درمان بیماریهای تاثیر ویتامین دی بر بیمابیماری گیلن باره و بیمارحساسیت روانی متفاوتچگونه هموساپينس بر زمین آیاما مقهور قوانین فیزیکبرخی اختلالات عصبی مثانهدرمانهای بیماری پارکینسهوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مفید قهوهتئوری تکامل امروز در درمزبان و بیان، در سایه پیشرمولتیپل اسکلروز در زنان ورزش در کمر دردسکته مغزیارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز ابزار برتر بقاگاهی لازم است برای فهم و صفحه اصلیبیماری ای شبیه ام اس مولتخلاصه ای از مطالب همایش مچگونه آن شکری که می خوریمإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبرخی بیماری ها که در آن بدرک فرد دیگر و رفتارهای اهوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مضر ماری جواناتئوری تکامل در پیشگیری و زبان و تکلم برخی بیماریهمواد کوانتومی جدید، ممکنوزوز گوشساخت شبکه عصبی با الفبایارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز برای فراموشی بیشتر کگاهی مغز بزرگ چالش استسوالات پزشکیبیماری بیش فعالیخواندن ، یکی از شستشو دهنچگونه جمعیت های بزرگ شکل افراد آغاز حرکت خودشان ربرخی توجهات در ببمار پاردرک و احساسهوش مصنوعی از عروسک تا کماجزای پر سلولی بدن انسان تا 20 سال آینده مغز شما به زبان و شناخت حقیقت قسمت چموجود بی مغزی که می تواندیک پیشنهاد خوب برای آسان ساخت شبکه عصبی مصنوعی با ارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر رو ح و روان بر جسممغز بزرگ چقدر مفید هست ؟گزیده ای از وبینار یا کنفپیامهای کاربرانبیماری تی تی پیخواب سالم عامل سلامتیچگونه جمعیت های بزرگ شکل افزایش قدرت ادراکات و حسبرخی سيناپسها طی تکامل و درک احساسات و تفکرات دیگهوش مصنوعی از عروسک تا کماجزایی ناشناخته در شکل گتاثیر مشاهده بر واقعیت بزبان و شناخت حقیقت قسمت اموجودات مقهور ژنها هستندیکی از علل محدودیت مغز امساختار شبکه های مغزی ثاباز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز بزرگ چالش است یا منفعگزارش یک مورد جالب لخته وسایتهای دیگربیماری ضعف عضلات نزدیک بخواب سالم عامل سلامتی و یچگونه حافظه را قویتر کنیالکتروتاکسی(گرایش و حرکبررسي علل احتمالي تغيير درک تصویر و زبان های مخلتهوش مصنوعی در کامپیوترهاتاثیر ویتامین دی بر بیمامیهمانهای ناخوانده عامل یادگیری مهارت های جدید دسریعترین کامپیوتر موجوداز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز بزرگ چالشهای پیش روگشایش دروازه جدیدی از طربیماریهای تحلیل عضلانی اخواب عامل دسته بندی و حفطنگاهی بر قدرت بینایی دراامیوتروفیک لترال اسکلروبررسی و اپروچ جدید بر بیمدرک عمیق در حیواناتهوش مصنوعی در خدمت خلق وحتاثیر ژنها بر اختلالات خمیگرن سردردی ژنتیکی که بیادآوری خواب و رویاسرگیجه از شایعترین اختلااز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز حریص برای خون، کلید تپنج اکتشاف شگفت آور در موبیوگرافیخودآگاهی و هوشیارينگاهی بر توانایی اجزاي بامگا سه عامل مهم سلامتبررسی سیستم تعادلی بدن ادرگیری اعصاب به علت میتوهوش مصنوعی در خدمت خلق وحتاثیر کپسول نوروهرب بر نمیدان مغناطيسي زمین بشر ژن هوش و ساختارهای حیاتی سردرد و علتهای آناز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر رژیم گیاهخواری بر مغز زنان جوانتر از مغز مرپیموزایدبیوگرافیخودآگاهی و هوشیاريناتوانی از درمان برخی ویامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبررسی علل کمر درد در میانرقیبی قدرتمند در برابر مهوش مصنوعی درمانگر کامپیتاثیر کپسول نوروهرب بر تمکانیزمهای دفاعی در برابژن یا نقشه توسعه مغز و نقسردرد تنشناز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر عصاره تغلیظ شده گیمغزهای کوچک بی احساسپیوند مغز و سر و چالشهای بیست تمرین ساده برای جلوخطا در محاسبات چیزی کاملناتوانی در شناسایی چهره انفجار و توقف تکاملی نشابزرگ شدن مغز محدود به دوررموزی از نخستین تمدن بشرهوش مصنوعی درخدمت خلق وحتاثیر کپسول نوروهرب بر سما انسانها چه اندازه نزدژنها نقشه ایجاد ابزار هوسردرد سکه ایاز تکینگی تا مغز از مغز تتبدیل تراکت صوتی مصنوعی نقش قهوه در سلامتیپیوند سر، یکی از راه حلهابیشتر کمردردها نیازی به خطا در محاسبات چیزی کاملنخاع ما تا پایین ستون فقرانگشت نگاری مغز نشان میدتفاوت مغز انسان و میمون هرمز و رازهای ارتباط غیر کهوش مصنوعی ساخته هوش طبیتاثیر کپسول نوروهرب بر سما انسانها چه اندازه نزدژنها ، مغز و ارادهسرعت فکر کردن چگونه استاز تکینگی تا مغز و از مغز تبدیل سلولهای محافط به سنقش هورمون های تیروئید دپیشینیان انسان از هفت میبا هوش مصنوعی خودکار روبدفاع در برابر تغییر ساختنخستین تصویر از سیاهچالهاندوهگین نباش اگر درب یا تفاوتهای جنسیتی راهی برارویای شفافهوش احساسیتاثیر گیاه خواری بر رشد وما با کمک مغز خود مختاريمژنهای هوش ، کدامندشنا در ابهای گرم جنوب نیاز تکینگی تا مغز از مغز تتری فلوپرازیننقش ژنتیک در درمان اختلاپیشرفتی مستقل از ابزار هبارداری بدون رحمدقیق ترین تصاویر از مغز انرمش های مفید در سرگیجهانسان جدید از چه زمانی پاتقلید مرحله ای نسبتا پیشروبات های ریز در درمان بیهوش احساسیتاثیر گیاه خواری بر رشد وما تحت کنترل ژنها هستیم یکمردرد و علل آنشناخت و معرفت، و نقش آن داز تکینگی تا مغز از مغز تتشنج چیستنقش انتخاب از طرف محیط، نپاسخ گیاهان در زمان خوردبازسازي مغز و نخاع چالشی دلایلی که نشان میدهد ما بنرمشهای مهم برای تقویت عانسان عامل توقف رشد مغزتلاش هایی در بیماران قطع روزه داری و بیمار ی ام اس هوش عاطفی بیشتر در زنانتاثیر گیاه خواری بر رشد وماه رجبکمردرد با پوشیدن کفش مناشناسایی سلول های ایمنی ااز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر الگوی رشد مغزی با زنقش اتصالات بین سلولهای پختگی پس از چهل سالگي به بحتی علمی درباره تمایل بديدن با چشم بسته در خواب چرا مغزهای ما ارتقا یافت انعطاف پذیری مکانیسمی علتلاشی برای درمان قطع نخاروش مقابله مغز با محدودیهوش عاطفی در زنان بیشتر اتاثیر گیاه خواری بر رشد وماپروتیلینکنفرانس تشنج هتل کوثر اصشواهدی از دنیسوان(شبه نئاز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر زودتر اتصالات مغزینقش حفاظتی مولکول جدید دپرورش مغز مینیاتوری انسا