دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

پیوند مغز و سر و چالشهای پیش رو

بحثي در مورد مقاله پیوند سر در انسان و چالشهای پیش رو از دکتر میر شهرام صفاری

پیوند سر، یکی از راه حلهایی است که به زودی برای برخی بیماری های عصب و عضله، پنجره جديدی را برای درمان باز خواهد کرد. بیماری هایی که در آنها محل اصلی آسیب عضلات و یا اعصاب محيطي است و اختلالی در عملکرد مغز وجود ندارد. برخی از این بیماران در همان سنین جوانی ناتوان از راه رفتن و حتی حرکت دستها میشوند و در موارد پیشرفته آن، حتی عضلات دهان و غذا خوردن و تنفس را هم درگیر میکند به گونه ای که فرد، بدون کمک دستگاه های کمکی قادر نیست تنفس کند. تا زمانی که درمان مناسبی برای این بیماران کشف گردد، پیوند سر آنها به بدن یک فرد سالم میتواند راه حلی قابل قبول باشد(البته در صورتی که هويت دهنده سر پس از پیوند مشابه همان فرد قبل از پیوند باشد!!)و زندگی پر از رنج آنها را با وجود یک بدن سالم، بسیار دگرگون کند..

مقاله ای درباره پیوند سر از دکتر ميرشهرام صفاری نوشته شده است که به دلیل اهمیت مطلب فوق و مطالب ايشان، لازم می دانم بحث بیشتری را در این مورد داشته باشم.

در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۱۷ گزارشی در رسانه های بین المللی منتشر شد مبنی بر انجام موفق اولین پیوند سر انسان روی جسد. ادعا شده در این جراحی ۱۸ ساعته نخاع و اعصاب و عروق گردنی از جسد یک انسان به انسان دیگری پیوند زده شده است و این عمل جراحی با توجه به پاسخهای مشاهده شده در اندامها با تحریک الکتریکی نواحی عصبی مرکزی، موفقیت آمیز بوده است. انتشار خبر توسط جراح و دانشمند ایتالیایی سرجیو کاناوارو بوده و جراحی با همکاری تیم پزشکی در چین صورت گرفته است

اول صحبتهای جالب سرجیو کاناوارو را در روز مصاحبه خبری بخوانیم که جنجال اخیر را به پا کرده است:

“طبیعت برای زمانی بیش از حد طولانی، قوانین خود را به ما تحمیل کرده است.

“ما متولد می شویم، رشد می کنیم، پیر می شویم و می میریم.

برای میلیونها سال انسانها تکامل یافته و ۱۱۰ میلیارد انسان تاکنون در این روند حیات، جان خود را از دست داده اند.

این یک نسل کشی در مقیاسی وسیع بوده است.

ما وارد دورانی تاریخی شده ایم که سرنوشتمان را در دستان خودمان بگیریم.

این، همه چیز را تغییر خواهد داد. این موفقیت شما را در هر سطحی تغییر خواهد داد.

پیوند اولیه سر انسان در روی انسان، تحقق یافته است. عمل جراحی ۱۸ ساعت طول کشید و مقاله آن در چند روز آینده منتشر خواهد شد.

همه می گفتند این کار غیرممکن است، اما جراحی موفقیت آمیز بود موفقیت در مدلهای حیوانی کامل و پایدار نبوده است، نه ارتباط عملکردی کاملی بین سر پیوند زده شده و بدن در مدلهای حیوانی ایجاد شده و نه این حیوانات توانسته اند برای مدتی طولانی زنده بمانند.

در سال ۱۹۷۰ روبرت وایت توانست سر یک میمون را به میمونی دیگر پیوند بزند و میمون ۹ روز زنده بوده است و به علت پس زدن ارگان پیوندی توسط بدن جدید، میمون مرده است. میمون پیوند زده شده توسط کاناوارو بعد از پیوند توانایی دیدن، حرکت دادن چشمها و خوردن را داشته است ولی به خاطر پیوند نزدن نخاع، از گردن به پایین فلج بوده است.

همچنین دانشمندی روس در سال ۱۹۵۰ همچنین با پیوند زدن عروق گردن یک سگ به سر سگ دیگری دانشمندان توانست به مدت ۲۹ روز سر جدا شده سگ را زنده و دارای واکنش نگه دارند.

شباهت بین بدن انسان و حیوان کاملا مشخص است و در همه آزمایشات بالینی، مرحله اول آزمایشات روی حيوان انجام میشود و رسیدن به نتایجی این چنینی، نویدی از انجام آن روی انسان است و نشان ميدهد که اين کار، شدنی است و فقط به گذر زمان، نیازمند است . و مانند دیگر غیر ممکن هایی که با گذر زمان ممکن شده است، این هم با گذر زمان انجام خواهد شد. به خصوص که خود این جراحی، روی انسان مرده انجام شده و موفقیت آمیز بوده است.

تفاوت جسم انسان مرده و زنده، فقط در نبود محرکی است که کارهای سلولهای بدن را سامان دهد. و برای به دست آوردن مهارتهاي لازم، برای انجام این جراحی پیچیده باید چندین بار روي اجساد، تمرین کرد.

1- مشکلی که مطرح میشود چگونگی اتصال نخاع قطع شده است. امروزه بیماران قطع نخاعی، با پیشرفت کند، در درمان مواجهند که چند علت دارد:

1- بافت نخاعی آسیب دیده معمولا به صورت اورژانسي ترمیم نمیشود و به مرور زمان، بافت تخریب شده تغییر شکل میدهد و با سلولهای حمایتی پر میشود . و فيبروز، شکل میگیرد به علاوه بافت نخاع آسیب دیده مگر در مواردي که کاملا با چاقو بریده شده باشد، معمولا له شده است که یا به دلیل تصادفات رانندگی و یا سقوط از ارتفاع یا برخورد گلوله به نخاع است. این بافت له شده و متلاشی، قابل مقایسه با بافتی که بسیار تمیز و دقیق توسط جراح ماهر مغز و اعصاب بریده میشود، نیست و شاید واقعا یکی از علل نا موفق بودن ترميم نخاع، پس از قطع شدن آن، له شدگی شدیدی باشد که معمولا در بافت نخاع قطع شده وجود دارد.
@salmanfatemi

2-میلیونها عصب، ارتباط بین مغز و اندامها را از طریق نخاع برقرار می کنند که اتصال دقیق مجدد آنها در صورت قطع شدن هنوز میسر نشده است. این مشکل بزرگی است و میلیونها راه که از مغز خارج ميشودو از طریق نخاع به دیگر قسمت های بدن میرسد، باید با دقتی بسیار بالا پیوند شوند که کاری بسیار ظریف و دقیق را ميطلبد ولي باید توجه داشت اگر برش دقیق، روی نخاع داده شود و بافتها تقریبا در محل های مشابه قرار گیرند، مواد شيميایی مشابه در سلولها در دو منطقه مشابه هم، میتوانند اجزای مشابه را در کنار هم قرار دهد. مشابه اين حالت، در ترمیم با سلولهای بنیادی مثلا در قلب دچار سکته مغزی مشاهده شده است، توصیه میشود مقاله اي در همین کانال تحت عنواندانشمندان ، سلولهاي بنیادی قلب را تولید میکنندمطالعه شود. یا مثلا در مقاله ای با عنوان تزریق سلولهای mesenchymal stem cells (MSCs)
در درمان بیماران دچار سکته مغزی در همين کانال، نقش سلول های بنیادی در ترمیم سلولهای تخریب شده عصبی وقتی در مجاورت آن قرار گرفته اند، بیان شده است.

یعنی سلول بنیادی یا تا حدي دیگر سلولها در هر محیطی، قرار بگیرد با توجه به مواد شيميایي و واکنشهای موجود در آن محیط، میتواند نقش همان سلول هدف را بازی کند مثلا در قلب به سلول قلب تبدیل شود یا در مغز به سلول مغز تبدیل شود یا در نخاع به سلول نخاع با عملکردهاي سلولهای مجاور آن، تبدیل شود. همین فرآیند میتواند به سادگی همراه مواد شیمیایی ذکر شده توسط دکتر سرجيو کاناوارو استفاده شود، مثلا همراه چسب پروپیلن گليکول یاد شده در ازمايش پیوند نخاع روی موش، از سلولهاي بنیادی هم در فاصله دو نخاع پیوند شده استفاده گردد تا خود سلول بنیادی پر پتانسیل، با قرارگیری در جایگاه خود، تبدیل به سلولهایی مشابه سلولهای مجاور خود شود.(مقاله استفاده از سلولهای بنیادی در ترمیم نخاع موش در قسمت های قبلی اين کانال بیان شد)

و در این صورت شاید نیازی به اتصال ميليونها راه عصبي جدا از هم نباشد. قطعا به فرض که بتوان هزاران راه از آن راهها را به هم متصل کرد، با هزاران راه باقی مانده متصل نشده چه میتوان کرد؟ چرا از هوش درونی سلول های زنده و به خصوص هوش درونی سلول های زنده بنيادي پر پتانسیل با قابلیت های فراوان استفاده نشود؟

3- بیان میشود در صورت میسر شدن پیوند، میزان درد احساس شده توسط دریافت کننده، باور نکردنی خواهد بود. و تجربه ای بدتر از مرگ را برای فرد به همراه خواهد داشت. باید توجه کرد درد به خصوص در ناحيه گردن، در نتیجه ارتباطات وسیع سلولهای حسی عصبی از گردن و از طریق نخاع، به سوی مغز است، بنابراین وقتی برش نخاع قدری بالاتر از برش پوستی روی گردن باشد بیشتر سلولهای حسی که اطلاعات را از نخاع به مغز منتقل میکنند، در مرحله اول جراحي نخاع قطع خواهند شد و کارکرد درستی ندارند و انتظار درد چندانی را در مراحل اوليه بعد از عمل نداریم بنابراین روزهای اولیه پس از عمل بدون درد یا حداقل همراه با دردی اندک است(به شرط رعایت برش پوستی و نخاعی در محل مناسب). در مراحل بعدی هم میتوان از روشهای ضد درد استفاده کرد. اینکه تصور شود آسیب نخاعی همراه با درد است، درست نیست. نخاعی که خوب کار نکند، نه تنها درد چندانی ایجاد نمی کند بلکه باعث میشود دردهای قبلی هم بلوکه شود و حس نگردد.

4- بیان میشود که در صورت امکان پیوند، هیچ مقدار داروی سرکوب کننده ایمنی جهت جلوگیری از رد پیوند کافی نخواهد بود. در این مورد باید گفت اگر بتوان از سلولهای بنيادي خود فرد در محل اتصال سر به بدن استفاده شود و در چسب موجود از آن، کمک گرفت نه تنها احتمال داروی مهار کننده ايمني بیشتر نمیشود بلکه ممکن است اصلا نیازی به داروی ضد ایمنی نباشد.

سلول بنیادی با قابلیت های گوناگون میتواند در مجاورت هر سلولی تبدیل به سلولهای مشابه آن شوند و در مجاورت سلول دهنده بدن، تبدیل به سلولهای مشابه آن و در مجاورت سلولهای فرد گیرنده (یعنی سر) تبدیل به سلولهای مشابه آن شود و استفاده از سلولهای بنیادی شاید راهی بسیار ارزشمند نه تنها در این پیوند بلکه در دیگر پیوندهای اعضای بدن باشد و نیاز به مواد ضد ایمنی را کم کند به خصوص که در آینده اي نه چندان دور، خود اعضای بدن هر فرد را شايد بتوان از روی سلولهای بنيادی او ساخت.

5- بیان میشود کار ایشان اخلاقی نیست و مراکز علمی اروپا و امریکا اجازه انجام این کار را روی انسان به ایشان نداده اند. پیوند سر همانطور که در ابتدای بحث بیان شد روشی بسیارخوب برای درمان بسیاری از بیماری های عصب و عضله است و تا زمانی که درمان مناسب آنها، کشف شود شاید تنها راه پایان دادن به درد و رنج انهاباشد و قطعا تلاش برای یافتن درمان آنها اصلا غیراخلاقی نیست. در اینجا فقط به دو رضایت از طرف دهنده سر و دهنده بدن نیاز است و به چیزی بیشتر نیاز نداریم.

6- شخصیت و طرز فکر فرد اهدا کننده سر روی بدن جدید
@salmanfatemi

با پیوند سر تغییر خواهد یافت. در مورد انتقال نوع خاصی از خاطرات به فرد جدید با پیوند اندامی خاص وجود دارد . این مورد چالش بزرگی است و نظرات، با توجه به اینکه شخصیت فرد جديد، نزدیک به شخصیت دهنده بدن یا فرد دهنده سر باشد، متفاوت است . به درستی مشخص نیست که هویت فرد در مغز است یا در قلب.

همانطور که قبلا در این کانال بیان شد قلب موجودات، خود دارای سیستم خودکاری است که مستقل از مغز و دیگر قسمتهای سیستم عصبی عمل می کند و همین سیستم اوتونوم است که باعث گردش خون در انسان و حیات همه اندامهای او ميشود یعنی بدون این سیستم اوتونوم اصلا مغزی در کار نخواهد بود.

اینکه چقدر این سیستم اوتونوم در بخشیدن هویت به فرد نقش دارد مشخص نیست . آنچه بیشتر محتمل است آنکه هویت فرد، وابسته به مغز او باشد و هویت این افراد، شبیه فرد دهنده سر باشد و این، با کنترل بدنی که سالها زیر سلطه مغز دیگری بوده است اصلا آسان نیست.

7- بیان میشود مغز با همراهی و هماهنگی بدن، عملکردهای خود را شکل می دهد. این هماهنگی به هم خواهد ریخت. مثلا مغز یک موسیقیدان در بدن یک کارگر ساختمانی ممکن است توانایی بروز مهارتهای موسیقیایی را نداشته باشد. خوب این معضل هم معضل بزرگی است، بدنی که سالها یک مهارت خاص را آموخته است، و مغز خود را با آن مهارتها هماهنگ کرده است، قابلیت پذيرش بدني با مهارتهای دیگر را به سختی به دست می آورد . در این زمینه شاید بتوان به جای بدنی از فرد دیگر از روشهای دیگری مانند ساخت بدن از روی سلولهای بنيادي یا حداقل انتخاب بدن های مشابه از نظر شغلی و مرتبه اجتماعی و توانایی ها استفاده کرد. کلون سازی و همانند سازي از روی سلولهاي بنيادي هرچند یک راه حل احتمالی است ولی با مشکلات زیادی در انسان مواجه خواهد بود . اولا اگر بشود یک بدن کاملا جدید و مشابه را ساخت چرا نتوان سر آنرا هم تولید کرد و این یک همانند سازی کامل است مانند همان کاری که مشابه آن در مورد برخی حیوانات انجام شده است.

نکته دوم: به فرض بتوان با همانند سازی، بدنی که از نظر ژنتیکی عین فرد قبلی است تولید کرد چند سال باید صبر نمود تا بدن ساخته شده دوباره به اندازه پیش از جراحی پیوند سر برسد و مثلا سر جوانی 36 ساله را بتوان به بدن همان فرد در 10 سالگی یا حداقل 20 سالگي پیوند کرد ؟
به نظر میرسد استفاده از روشهای کلونی سازی تفاوتي آنچنانی با پیوند سر یک نفر روی یک نفر دیگر نداشته باشد و حتی شاید انتخاب دو فرد با جنسیت و سن و ساختار بدنی مشابه روشی عملی تر در پیوند سر باشد. ولی هر چقدر شباهتها بین دو نفر بر قرار باشد مثلا در دوقلو های تک تخمکی، باز ساختارهای مغزی دو فرد مشابه نخواهد بود، برای بررسی بیشتر این مطلب به مقاله مغز هر فرد ، منحصر به فرد است در همین کانال مراجعه شود. بر اساس این مقاله، نقشه نورونها و ارتباطات مغز، هر یکصد روز، 13% تغییر می یابد که نشان دهنده تاثیر محیط زندگی هر فرد، روی این ارتباطات مغزی است.

به نظر میرسد یک دوره طولانی برای افرادی که تحت این جراحی قرار می گیرند باید سپری شود تا بتوانند بدن خود را با مغز جدید یا مغز خود را با بدن جدید، هماهنگ سازند و این، نیازمند دوره های طولانی روان درمانی و يا حتي کاشت الکترودها و پیس ميکرها و باطری های مصنوعی در اطراف مغز و بدن است

8- بیان می شود عوارض دراز مدت انجام چنین جراحی اي قابل پیش بینی نیست.
در مورد این عوارض، مفصلا در قسمتهای گذشته مطالبي بیان شد. در اینجا بر روی عوارض احتمالی روانی ناشی از بدنی غریبه یا سری غریبه روی یک فرد، بحث میشود . باید توجه کرد که آیا محرک انسان و در حقیقت، نیرو بخش او در بخشی از مغز است؟!

این احتمال هست ولی فرض کنید، شما رويايي را مشاهده می کنید و در این رویا خودتان را در حال انجام کاری می بینید یا فراتر از این، فرض کنید شما در رويايي آینده خودتان را مشاهده کنید. آیا این فردی که در رویا دیده میشود و من فرد است درون سلولهای مغزی او جا دارد؟

سلولهای مغزی هم مانند همه اجزای عالم مادی، محدود به زمان و مکان خویش است و محدود به قیدهای عالم ماده است. اینکه فراتر از زمان خود برود ، این مطلبی است که در عالم ماده نمی گنجد و منظور مراتب خیلی بالایی هم نیست بلکه یک قدم که از عالم ماده فراتر برویم، دیگر نه خورشیدی هست نه ماه و نه شب و روز.
در اینجا دیگر امروز و فردا مطرح نیست( مقاله بيوسنتريسم در این کانال مطالعه شود ) و سلول عصبی محدود به عالم مادي ماست و اگر بتواند اطلاعاتی را هم از آینده و گذشته به دست بیاورد، به خاطر خود آن نيست بلکه به دلیل منبعی از انرژی، خارج از سلول عصبی است و در اینجاست که با گنجینه ای و انباری از اطلاعات، فراتر از زمان و مکان مواجهيم که در اجزای عالم مادی نیست و هویت فرد، با همین انبار اطلاعات شناخته میشود.

به نظر میرسد اگر اجزای بدن فردی تغییر کند،

@salmanfatemi

هویت او تغییر نمیکند یعنی هویت فرد وابسته به اجزای بدن مادی او نیست. و این تصور که مغز فرمانده همه بدن میباشد هم درست نیست و برای نمونه به سیستم اوتونوم و خودکار گره های خودکار عصبی در قلب اشاره شد و اگر لحظه ای از کار بیفتد، کم شدن خون مغز منجر به عوارض شدید حتی مرگ ميشود. پس هویت فرد در اجزای بدن او نیست . شاید در قلب و یا در مغز باشد.

پس در پیوند مغز هویت فرد دهنده بدن، مشابه خودش مي شود یا مشابه سری که روی آن قرار میگیرد؟ باید منظر ماند و مشاهده کرد و یک دانشمند و محقق، تا چیزی را زیر مشاهده خود نبیند به قطعیت آن حکم نمی دهد و مشاهدات ماست که جهان را می آفریند.

9- مي گویند جاودانه شدن یک انسان اخلاقی نیست. فعلا بحث بر سر کشف روشی جدید برای بیمارانی است که از کارافتاده و ناتوان هستند و بدن آنها هیچ کارايي ای ندارد و طرف دیگر قضیه افرادی دچار مرگ مغزی هستند- که اگر بدن سالم آنها به سر سالم دیگری پیوند، نشود- برگشت نخواهند داشت. پس تا اینجای کار اصلا قضیه غیر اخلاقی ای مطرح نیست . مساله احتمالا غیر اخلاقی در آینده این است که مثلا سر فرد پیری روی بدن فردی جوان پیوند شود که در این صورت دقیقا نمی توانیم هویت فرد جدید را پیشگویی کنیم، احتمالا بیشتر شبیه دهنده سر است ولی باید منتظر ماند و این تجربه را در عمل دید.

در مطالعه ای روی 47 بیمار تحت جراحی قلب، مشاهده شد که 79% آنها تغییر شخصیتی پس از عمل جراحی را بيان نمی کنند با این حال، در مصاحبه با آنها یک حالت دفاع و مقاومت شدید یا واکنشهای شدید انکاری و مسخره کردن سوال، مشاهده میشد. در حدود شش درصد آنها تغییر شدید در شخصیت ذکر شد به طوری که باعث تغییر احسسات و واکنشهایی شبیه دهنده قلب گرديد.

( https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/1299456/)

با توجه به تغييراتي در شخصیت پس از پیوند، فرضیه حافظه سلولی در اندامی که پیوند زده ميشود مطرح گردید. در حال حاضر بیشترین تغییرات شخصیتی در پیوند قلب، مشاهده ميشود که آن را مرتبط با حافظه ذخیره شده درون سلولهای عصبی اطراف قلب می دانند. محققان دانشکده پرستاري هاوايي بررسی کردند که آیا تغییرات شخصیتی، در پیوند قلب، مشابه شخصیت فرد دهنده پیوند است یا نه. آنها دیدند دو تا پنج مورد از خصوصيات رفتاري کاملا مشابه شخصیت فرد دهنده، ایجاد میشود و این شباهت ها بیشتر در هنر، غذا و موسیقی و رابطه جنسی و تفریحات است.

در یک مورد، فردی که با گلوله به صورت کشته شده بود، پيوند دهنده قلب بود و فرد گیرنده، دائما یک امواج الکتريکي فلاش مانند پررنگ را روی صورت خود تجربه میکرد

فرد دیگری به نام کلير سيلويا از یک مرد 18 ساله که بر اثر تصادف رانندگی با موتور سیکلت کشته شده بود، قلب دریافت کرد. و پس از پیوند، رویاهایی در مورد مردی به نام تيم لي میدید و بعد که بررسی کرد فهميد فردی که قلب را اهدا کرده است همین نام را داشته است.
( http://www.medicaldaily.com/can-organ-transplant-change-recipients-personality-cell-memory-theory-affirms-yes-247498)
پس، به نظر میرسد پیوند سر، به تنهایی هویتی مشابه فرد دهنده سرايجاد نمی کند و با یک جریان پیچیده مواجهيم، سیستم اتونوم و عصبی قلب، با خاطرات ذخیره شده درونش میتواند صاحب سر را با تضادهای فراوان مواجه کند، به خصوص در رفتارهایی که در مقاله بالا بیان شد و آنها عبارت بودند از تفریحات و تمایلات جنسی و هنر و غذا و موسیقی.

و اگر موارد دیگری مانند تمایلات مذهبی، دین یا افکار فلسفی هم در مطالعه بررسی میشد، نتایج احتمالا مشابهی به دست می آمد. پس بهتر است منتظر باشیم و پس از چند پیوند موفقیت آمیز سر و تجربیات فرد صاحب سر و یا فرد دهنده بدن، به نتیجه ای تجربي با مشاهده ای دقیق برسیم!

10- بیان میشود به علت تفاوتهای بیوشیمیایی در مغز جدید با مغز قبلی، احتمالا هوشیاری معمول در مغز پیوند شده به وجود نخواهد آمد. باید صبر کرد و نتایج را به صورت کامل شناخت و لمس نمود.

11- بیان میشود که چسب به کار رفته جهت چسباندن نخاع (ترکیبی از پلی اتیلن گلیکول) برای پیوند نخاع کارایی ندارد. ### در موش کوچک آزمایشگاهی روش به کار رفته موفق بوده است و حیوان توانایی راه رفتن را بعد از ۲ روز به دست آورده است. استفاده از سلولهای بنیادی میتواند تا حدی بر موفقیت آمیز بودن این اتصال کمک کند. در مورد اين سلولها مفصلا در قسمتهاي بالا صحبت شد .

12- بیان میشود این کار را نمی توان، پیوند سر نامید بلکه فعلا باید اسم آنرا پیوند بدن گذاشت. با توجه به مطالب بالا در مورد هویت فرد پس از پیوند مورد نظر، میتوان نام دقیق آن را تعیین کرد. ديدیم که پس از پیوند قلب، تغییرات زیادی در شخصیت فرد گیرنده، رخ میدهد تا حدی که در خیلی رفتارها شبیه فرد دهنده میشود و این اثر به خاطر حافظه درون سلولی است..

@salmanfatemi

13- با توجه به اینکه هنوز نمی دانیم پس از این پیوند هویت حقیقی فرد چگونه خواهد بود، مشکلات زیاد در وضع قوانین مربوط به زندگی پس از پیوند، وجود خواهد داشت. مهارتهای شغلی فقط در اندامها یا فقط در مغز نیست. به همين ترتیب عشق و محبت، فقط در قلب یا فقط در مغز نیست. تغییر عشق و محبت و علاقه ها و انتخاب شغل پس از پیوند از ابهامات زیادی است که باید حل شود. به خصوص در مسائل مذهبی مانند محرم و نامحرم یا زن و شوهر ابهامات زیادی هست که باید حل شود مثلا فرض کنید بدن یک زن، روی سر یک زن دیگر قرار گیرد، شوهر سابق کدام یک از زنها بر زن جدید حلال است؟

فرض کنيم کودکی از زن جدید متولد شود، خوب! مي دانيم که سلول تخمک او حاوی کروموزومهای زنی است که بدن را اهدا کرده است و فرزند حاصل هم پیوند اسپرم مردی با این تخمک خواهد بود.. شرایط پس از پیوند در مورد ارث و قوانین مادر و فرزندي و پدری چگونه خواهد بود؟ یا در شرایط دشوار اگر سر زنی روي بدن مردی پیوند شود ادامه روابط زندگی او چگونه خواهد بود و آیا فرد جدید زن است یا مرد و در هر صورت آیا میتوان جراحيهاي تغییر جنسیت را روی بدن او انجام داد یا نه؟ مثلا فرض کنیم تعیین جنسیت از روی اندامهای تناسلی است و فرض کنید سر مردی بر بدن خانمی پیوند شود وضعیت جنسیت تو چگونه خواهد بود؟!

باید منتظر آینده ماند!!

اصل مقاله از دکتر میر شهرام صفاری

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1895470537435742&id=100009184420613

@salmanfatemi


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
هوش، ژنتیکی است یا محیطیتلاشی جدید در درمان ام اسروش های صرفه جویی در ایجاشاهکار قرنمبانی ذهنی سیاه و سفیدکندر در بیماریهای التهابتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش حیاتی تلومر دی ان آ داز تکینگی تا مغز از مغز تآیا ما تنها موجودات زنده تغییر عمودی سر انسان از پچرا حیوانات سخن نمی گوینبحث درباره پیدایش و منشااولین مورد پیوند سر در اندی متیل فومارات(زادیوا)(فلج بل، فلجی ترسناک که آنهاوکينگ پیش از مرگش رسالتمایل زیاد به خوردن بستنروش هایی ساده برای کاهش اشباهت زیاد بین سلول هاي عمجموعه های پر سلولی بدن ماخلاق و علوم اعصابکودک ایرانی که هوش او از تاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش داروهاي مختلف معروف از تکینگی تا مغز از مغز تآیا مغز تا بزرگسالی توسعثبت امواج الکتریکی در عصچرا حجم مغز گونه انسان دربحثی در مورد نقش ویتاميناولین تصویر در تاریخ از سدژا وو یا اشنا پنداریزبان و شناخت حقیقت قسمت دفلج خوابهاوکينگ پیش از مرگش رسالتمدن قدیمی ای در جنوب ایرروش صحبت کردن در حال تکامشباهت زیاد بین سلول هاي عمحل درک احساسات روحانیاختلال در شناسایی حروف و کودکان خود را مشابه خود تتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش روزه داری در سالم و جاز تکینگی تا مغز- از مغز آیا هوش ارثی دریافتی از پجنسیت و تفاوت های بیناییچرا در مغز انسان، فرورفتبحثی جالب درباره محدودیتايندگان چگونه خواهند دیددژاوو یا آشناپنداریزبان و شناخت حقیقت قسمت سفلج خواب چیستهدف از تکامل مغزتمساح حد واسط میان مغز کوروشهای نو در درمان دیسک بشش مرحله تکامل چشممحل درک احساسات روحانی داختلالات مخچهکوری گذرای ناشی از موبایتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش زبان در سلطه و قدرت ااز تکینگی تا مغز- از مغز آیا هوش سریعی که بدون احسجنسیت و تفاوت های بیناییچراروياها را به یاد نمی آبحثی در مورد نقش کلسیم و ايا اراده آزاد توهم است یدانشمندان ژنی از مغز انسزبان، وسیله شناسایی محیطفیلمی بسیار جالب از تغییهزینه ای که برای اندیشیدتنفس هوازی و میتوکندریروشهای شناسایی قدرت شنواصرع و درمان های آنمحدودیت های حافظه و حافظاختلالات حرکتی در انسانکی غایب شدی تا نیازمند دلتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش زبان در سلطه و قدرت ااز تکینگی تا مغز- از مغزتآیا هشیاری کوانتومی وجودجهش های ژنتیکی مفید در ساچراروياها را به یاد نمی آبحثی در مورد عملکرد لوب فايا اراده آزاد توهم است یدانشمندان روش هاي جدیدی سفر نامه سفر به بم و جنوب فیزیکدانان ماشینی برای تهستي مادي ای که ما کوچکترتنفس هوازی و میتوکندریروشی برای بهبود هوش عاطفضررهای مصرف شکر و قند بر مخچه ، فراتر از حفظ تعادلاختلالات صحبت کردن در انکاهش التهاب ناشی از بیماتاثیر انتخاب از طرف محیط نقش غذاها و موجودات دريااز تکینگی تا مغز، از مغز آیا واکنش های یاد گرفته وجهش های ژنتیکی غیر تصادفنزاع بین جهل و علم رو به پبحثی درباره هوش و تفاوتهایا کوچک شدن مغزانسان الدانشمندان روشی برای تبدیسفرنامه سفر به بم و جنوب فراموشی همیشه هم بد نیستهستی ما پس از شروعی چگال تو دی ان ای خاص ميتوکندريروشی جدید در درمان قطع نخضررهای شکر بر سلامت مغزمخچه ابزاري که وظیفه آن فادامه بحث تکامل چشمکایروپاکتیک چیستتاثیر ترکیبات استاتین (سنقش غذاها و موجودات درياازدواج های بین گونه ای، رآیا آگاهی پس از مرگ از بیجهشهای مفید و ذکاوتی که دنزاع بین علم و نادانی رو بحثی درباره هوش و تفاوتهایا ابزار هوشمندی یا مغز داروهای مصرفی در ام اسسفرنامه سفر به بم و جنوب فرایند حذف برخی اجزای مغو هر کس تقوای خدا پیشه کنتولید سلولهای جنسی از سلروشی جدید در درمان سکته مطی یکصد هزار سال اخیر هرچمدارک ژنتیکی چگونه انسانادغام میان گونه های مختلکاربرد روباتهای ريزنانوتاثیر دپاکین بر بیماری منقش غذاها و موجودات دريااستفاده از هوش مصنوعی در آیا امکان بازسازی اندامهجهشهای مفید و ذکاوتی که دنظریه تکامل در درمان بیمبحثی درباره هوش و تفاوتهایا بیماری ام اس (مولتیپداروهای ضد بیماری ام اس وسفرنامه سفر به بم و جنوب فرد حساس از نظر عاطفی و بویتامین E برای فعالیت صحتوانایی مغز و دیگر اجزای ريتوکسيمب در درمان ام اسعلم به ما کمک میکند تا مومرگ انتقال است یا نابود شادغام دو حیطه علوم مغز و کاربرد روباتهای ريز، در تاثیر داروهای ضد التهاب نقشه مغزی هر فرد منحصر بهاستیفن هاوکینگ در مورد هآیا انسان با مغز بزرگش اخجاذبه و نقش آن در شکلگیریهفت چیز که عملکرد مغز تو بحثی درباره هوش و تفاوتهایا بدون زبان میتوانیم تداروی فامپیریدین یا نورلسفرنامه سفر به بم و جنوب قانون مندی نقشه ژنتیکی مویتامین E در چه مواد غذایتوازن مهمتر از فعالیت زیراه های جدید برای قضاوت رعلایم کمبود ویتامین E را مزایای شکلات تلخ برای سلارتقا و تکامل سنت آفرینش کجای مغز مسئول پردازش تجتاثیر داروی ضد تشنج سدیم چندین ماده غذایی که مانناستیفن هاوکینگ در تفسیر آیا احتمال دارد رویا از آحافظه و اطلاعات در کجاست هفت سین یادگاری از میراث بحثی درباره هوش و تفاوتهایا تکامل هدفمند استداروی تشنجی دربارداریسلولهای بنیادی مصنوعی درقارچ بی مغز در خدمت موجودویتامین دی گنجینه ای بزرتوسعه برخی شغل ها با هوش راه های جدید برای قضاوت رعلایم کمبود ویتامین E را مشکلات نخاعیارتوکين تراپی روشی جديد کشف مکانیسم عصبی خوانش پتاثیر درجه حرارت بر عملکچه زیاد است بر من که در ایاستخوان های کشف شده، ممکآیا احتمال دارد رویا از آحافظه و اطلاعات در کجاست همیشه عسل با موم بخوریمبحثی درباره احساسات متفاایرادهای موجود در خلقت بداروی ضد تشنج با قابليت تسلسله مباحث هوش مصنوعیلوب فرونتال یا پیشانی مغواکنش های ناخودآگاه و تقتوصیه های غیر دارویی در سراه پیروزی در زندگی چیستعوارض ازدواج و بچه دار شدمغز ما کوچکتر از نیم نقطهارتباط میکروب روده و پارکشف مکانیسمی پیچیده در بتاثیر درجه حرارت بر عملکچهار میلیارد سال تکامل باصول سلامت کمرآیا برای تولید مثل همیشه حافظه و اطلاعات در کجاستهوش مصنوعی می تواند بر احبحثی درباره احساساتی غیراگر نعمت فراموشی نبود بسداروی ضد تشنج با قابليت تسم زنبور ، کلیدی برای وارلبخند بزن شاید صبح فردا زواسطه ها د رمسیر ایجاد مغتوصیه هایی در مصرف ماهیرشته نوروایمونولوژی و نقعید نوروز مبارکمغز چون ابزار هوش است دلیارتباط چاقی و کاهش قدرت بکشف ارتباط جدیدی از ارتبتاثیر درجه حرارت بر عملکچهار ساعت پس از کشتار خوکاضطراب و ترسآیا بزرگ شدن مغز فقط در دحس چشایی و بویاییهوش مصنوعی گوگل به کمک تشبخش دیگری در وجود انسان هاگر نعمت فراموشی نبود بسداستانها و مفاهیمی اشتباسودمندی موجودات ابزی بر لرزش ناشی از اسیب به عصبوراپامیل در بارداریتوضیحی ساده در مورد هوش مرشد مغز علت تمایل انسان بعامل کلیدی در کنترل کارآمغز آیندگان چگونه است ؟ارتباط شگفت مغز انسان و فکشف جمجمه ای درکوه ایرهوتاثیر درجه حرارت بر عملکنوار مغزی روشی مهم در تشخاطلاعاتی عمومی در مورد مآیا تکامل و تغییرات ژنتیحس و ادراک (قسمت اول )هوش مصنوعی گوگل به کمک تشبرنامه و ساختار پیچیده ماگر تلاش انسان امروز برادر مانهای کمر دردسیاهچاله و تکینگی ابتدایلزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی مرتب خیلی به قتکامل چشمزمین زیر خلیج فارس تمدنی عسل طبیعی موثر در کنترل بمغز انسان ایا طبیعتا تماارتباط شگفت انگیز مغز انگنجینه ای به نام ویتامین تاثیر درجه حرارت بر عملکنورون هاي مصنوعی می تواناطلاعاتی عمومی در مورد مآیا خداباوری محصول تکاملحس و ادراک (قسمت دوم )هوش مصنوعی الفاگوبرین نت به جای اینترنتابزار هوش در حال ارتقا ازدر چه مرحله ای از خواب ، رسیاره ابلهانلزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی ، بهترین تمریتکامل ابزار هوش ، راه پر زندگی هوشمند در خارج از زعصب حقوق نورولوومغز انسان برای شادمانی طارتباط شگفت انگیز مغز انگیاه خواری و گوشت خوار کدتاثیر درجه حرارت بر عملکنوروپلاستیسیتی چیستبلندی در ذهن ما درک بلندیآیا دلفین ها می تواند از حس و ادراک قسمت چهارمهوش مصنوعی از عروسک تا کبرای پیش بینی آینده مغز دابزارهای بقای موجود زنددرمان های بیماری آلزایمرسیاره ابلهانممانتین یا آلزیکسا یا ابورزش و میگرنتکامل ساختار رگهای مغزی زیباترین چیز در افزایش سعضلانی که طی سخن گفتن چقدمغز انسان رو به کوچکتر شدارتباط غیرکلامی بین انساگالکانزوماب، دارویی جدیتاثیر درجه حرارت بر عملکچیزی خارج از مغزهای ما نیبه زودی شبکه مغزی به جای آیا دست مصنوعی به زودی قاحس و ادراک قسمت پنجمهوش مصنوعی از عروسک تا کبرخی نکات از گاید لاین پرابزارهای دفاعی و بقای مودرمان های رایج ام اسسیستم تعادلی بدنسیستم دفاعی بدن علیه مغز منابع انرژي پاک سرچشمه حورزش بهترین درمان بیش فعتکامل شناخت انسان با کشفزبان چهار حرفی حیات زمینمقالاتمغز ایندگان چگونه استارتروز یا خوردگی و التهاگامی در درمان بیماریهای تاثیر درجه حرارت بر عملکچگونه مغز پیش انسان یا همبوزون هیگز چیستآیا راهی برای رفع کم آبی حس و ادراک قسمت سومهوش مصنوعی از عروسک تا کبرخی اثرات مضر ویتامین داثر مضر مصرف طولانی مدت ردرمان جدید میگرن با انتی سکته مغزیمولتیپل اسکلروز در زنان ورزش در کمر دردتئوری تکامل امروز در درمزبان و بیان، در سایه پیشرتاثیر ویتامین دی بر بیمامغز ابزار برتر بقاارزش حقیقی زبان قسمت اولگاهی لازم است برای فهم و تاثیر درجه حرارت بر عملکچگونه هموساپينس بر زمین بیماری گیلن باره و بیمارآیاما مقهور قوانین فیزیکحساسیت روانی متفاوتهوش مصنوعی از عروسک تا کبرخی اختلالات عصبی مثانهاثرات مفید قهوهدرمانهای بیماری پارکینسساخت شبکه عصبی با الفبایمواد کوانتومی جدید، ممکنوزوز گوشتئوری تکامل در پیشگیری و زبان و تکلم برخی بیماریهصفحه اصلیمغز برای فراموشی بیشتر کارزش حقیقی زبان قسمت دومگاهی مغز بزرگ چالش استتاثیر درجه حرارت بر عملکچگونه آن شکری که می خوریمبیماری ای شبیه ام اس مولتإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَخلاصه ای از مطالب همایش مهوش مصنوعی از عروسک تا کبرخی بیماری ها که در آن باثرات مضر ماری جوانادرک فرد دیگر و رفتارهای ادرک و احساسساخت شبکه عصبی مصنوعی با موجود بی مغزی که می تواندیک پیشنهاد خوب برای آسان تا 20 سال آینده مغز شما به زبان و شناخت حقیقت قسمت چسوالات پزشکیمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟ارزش حقیقی زبان قسمت سومگزیده ای از وبینار یا کنفتاثیر رو ح و روان بر جسمچگونه جمعیت های بزرگ شکل بیماری بیش فعالیافراد آغاز حرکت خودشان رخواندن ، یکی از شستشو دهنهوش مصنوعی از عروسک تا کمبرخی توجهات در ببمار پاراجزای پر سلولی بدن انسان درک احساسات و تفکرات دیگساختار شبکه های مغزی ثابموجودات مقهور ژنها هستندیکی از علل محدودیت مغز امتاثیر مشاهده بر واقعیت بزبان و شناخت حقیقت قسمت اپیامهای کاربرانمغز بزرگ چالش است یا منفعاز نظر علم اعصاب یا نرووسگزارش یک مورد جالب لخته وتاثیر رژیم گیاه خواری بر چگونه جمعیت های بزرگ شکل بیماری تی تی پیافزایش قدرت ادراکات و حسخواب سالم عامل سلامتیهوش مصنوعی از عروسک تا کمبرخی سيناپسها طی تکامل و اجزایی ناشناخته در شکل گبررسي علل احتمالي تغيير درک تصویر و زبان های مخلتسریعترین کامپیوتر موجودمیهمانهای ناخوانده عامل یادگیری مهارت های جدید دتاثیر ویتامین دی بر بیماسایتهای دیگرمغز بزرگ چالشهای پیش رواز نظر علم اعصاب اراده آزگشایش دروازه جدیدی از طرتاثیر رژیم گیاه خواری بر چگونه حافظه را قویتر کنیبیماری ضعف عضلات نزدیک بالکتروتاکسی(گرایش و حرکخواب سالم عامل سلامتی و یهوش مصنوعی در کامپیوترهابررسی و اپروچ جدید بر بیمدرک عمیق در حیواناتسرگیجه از شایعترین اختلامیگرن سردردی ژنتیکی که بیادآوری خواب و رویاتاثیر ژنها بر اختلالات خمغز حریص برای خون، کلید تاز نظر علم اعصاب اراده آزپنج اکتشاف شگفت آور در موتاثیر رژیم گیاه خواری بر نگاهی بر قدرت بینایی درابیماریهای تحلیل عضلانی اامیوتروفیک لترال اسکلروخواب عامل دسته بندی و حفطهوش مصنوعی در خدمت خلق وحهوش مصنوعی در خدمت خلق وحبررسی سیستم تعادلی بدن ادرگیری اعصاب به علت میتوسردرد و علتهای آنمیدان مغناطيسي زمین بشر ژن هوش و ساختارهای حیاتی تاثیر کپسول نوروهرب بر نمغز زنان جوانتر از مغز مراز تلسکوپ گالیله تا تلسکپیموزایدتاثیر رژیم گیاهخواری بر نگاهی بر توانایی اجزاي ببیوگرافیامگا سه عامل مهم سلامتخودآگاهی و هوشیاريهوش مصنوعی درمانگر کامپیبررسی علل کمر درد در میانرقیبی قدرتمند در برابر مسردرد تنشنمکانیزمهای دفاعی در برابژن یا نقشه توسعه مغز و نقتاثیر کپسول نوروهرب بر تمغزهای کوچک بی احساساز تکنیکی تا مغز از مغز تپیوند مغز و سر و چالشهای تاثیر عصاره تغلیظ شده گیناتوانی از درمان برخی ویبیوگرافیامروز دانش ژنتیک هیچ ابهخودآگاهی و هوشیاريهوش مصنوعی درخدمت خلق وحبزرگ شدن مغز محدود به دوررموزی از نخستین تمدن بشرسردرد سکه ایما انسانها چه اندازه نزدژنها نقشه ایجاد ابزار هوتاثیر کپسول نوروهرب بر سنقش قهوه در سلامتیاز تکینگی تا مغز از مغز تپیوند سر، یکی از راه حلهاتبدیل تراکت صوتی مصنوعی ناتوانی در شناسایی چهره بیست تمرین ساده برای جلوانفجار و توقف تکاملی نشاخطا در محاسبات چیزی کاملهوش مصنوعی ساخته هوش طبیتفاوت مغز انسان و میمون هرمز و رازهای ارتباط غیر کسرعت فکر کردن چگونه استما انسانها چه اندازه نزدژنها ، مغز و ارادهتاثیر کپسول نوروهرب بر سنقش هورمون های تیروئید داز تکینگی تا مغز و از مغز پیشینیان انسان از هفت میتبدیل سلولهای محافط به سنخاع ما تا پایین ستون فقربیشتر کمردردها نیازی به انگشت نگاری مغز نشان میدخطا در محاسبات چیزی کاملهوش احساسیتفاوتهای جنسیتی راهی برارویای شفافشنا در ابهای گرم جنوب نیما با کمک مغز خود مختاريمژنهای هوش ، کدامندتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش ژنتیک در درمان اختلااز تکینگی تا مغز از مغز تپیشرفتی مستقل از ابزار هتری فلوپرازیننخستین تصویر از سیاهچالهبا هوش مصنوعی خودکار روباندوهگین نباش اگر درب یا دفاع در برابر تغییر ساختهوش احساسیتقلید مرحله ای نسبتا پیشروبات های ریز در درمان بیشناخت و معرفت، و نقش آن دما تحت کنترل ژنها هستیم یکمردرد و علل آنتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش انتخاب از طرف محیط، ناز تکینگی تا مغز از مغز تپاسخ گیاهان در زمان خوردتشنج چیستنرمش های مفید در سرگیجهبارداری بدون رحمانسان جدید از چه زمانی پادقیق ترین تصاویر از مغز اهوش عاطفی بیشتر در زنانتلاش هایی در بیماران قطع روزه داری و بیمار ی ام اس شناسایی سلول های ایمنی اماه رجبکمردرد با پوشیدن کفش مناتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش اتصالات بین سلولهای از تکینگی تا مغز از مغز تپختگی پس از چهل سالگي به تغییر الگوی رشد مغزی با زنرمشهای مهم برای تقویت عبازسازي مغز و نخاع چالشی انسان عامل توقف رشد مغزدلایلی که نشان میدهد ما بهوش عاطفی در زنان بیشتر اتلاشی برای درمان قطع نخاروش مقابله مغز با محدودیشواهدی از دنیسوان(شبه نئماپروتیلینکنفرانس تشنج هتل کوثر اصتاثیر گیاه خواری بر رشد ونقش حفاظتی مولکول جدید داز تکینگی تا مغز از مغز تپرورش مغز مینیاتوری انساتغییر زودتر اتصالات مغزیچرا مغزهای ما ارتقا یافت بحتی علمی درباره تمایل بانعطاف پذیری مکانیسمی علديدن با چشم بسته در خواب