دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از نظر علم اعصاب یا نرووساینس اراده آزاد حقیقت است یا توهم

از نظر علم اعصاب اراده آزاد، حقیقت است یا توهم؟

تدريسی از دکتر توفیق مسرور از دانشکده تحقیقات برتر علوم دینی و لغتی در نجف اشرف

اراده آزاد، موضوع مناقشه از زمان های دور، در فلسفه و دیگر ميدان ها بوده است و این مسئله اي بسیار مهم در دین الهی است و بدون داشتن اراده آزاد، معنی ای برای تکلیف الهی وجود ندارد و بحث امروز در مورد اراده یا اختیار آزاد است و یا آنطور- که علمای علم اعصاب بیان می کنند- مغز ما خودش، به اختراع و ایجاد تصمیمات و انتخاب ها اقدام می کند و آن را اجرا می نماید و ما را به این توهم می اندازد که ما اراده آزاد داریم!

و برای اینکه اشکال طرح شده را بفمهیم، انجام یک آزمایش را از دید علمای اعصاب ببینیم.

فرض کنید می خواهیم چیزی را به طور آزاد، اراده کنیم از شما می خواهم فقط تصور کنید آن لحظه ای را که با آن می خواهید بر تکمه ضربه بزنید و باید در همان لحظه ای که آن را به یاد می آورید، بر تکمه ضربه بزنید. در تجربیات قرن گذشته پروفوسور بن جملی همین آزمایشی را- که گفتیم- در آزمایشگاه انجام داد و او از افرادی خواست تا تکمه را فشار دهند و او عددی را- که تحليلگر فعالیت مغزی نشان می دهد- مشخص می نماید و تفاوت بین این زمانها تعیین میشود.

نصب الکترودها و وصل آن به ارتباطات و ثبت وقایع داخل مغزی انجام میشود، تا اتفاقات داخل مغز و عضله و فشار دادن تکمه را نشان دهد.

آنچه دکتر بن جملی کشف کرد آن است که مغز ما مکانیسم های غیر هوشیار دارد که تصمیم می گيرد، مثلا قشر جلویی مغز، قشر پریتال را تحریک می کند یعنی این تصمیم در ابتدا غیر هوشیار است و قشر جداري، حرکات را مهیا می سازد سپس بیان این حرکات و تصمیمات به قشر حرکتی منتقل می گردد ولی شخص همچنان نمیداند که به صورت غیر هوشیار تصمیم گرفته است تا تکمه را فشار دهد. پس از اینکه پیام به قشر حرکتی منتقل می گردد و پس از 350 میلی ثانیه قشر حرکتی، تاکیدی را به قشر جداری میفرستد و شخص آگاه میشود و پس از 200 میلی ثانیه عضلات را تحریک میکند و با اراده بر تکمه فشار میدهد.

اگر بخواهیم این مراحل را خلاصه کنیم: مرحله اول بدون آگاهی برای تصمیم گیری در مغز است. در قسمت اول مرحله آماده سازی مخفی است که تقریبا 900 میلی ثانیه قبل از حرکت است پس از آن، آرام آرام فعالیت مغز آغاز میشود و زمان آگاه شدن از این فعالیت، حدود 300 میلی ثانیه قبل از حرکت است که فعالیت مغز تقریبا به حداکثر میرسد. سپس پیام به صورت ناآگاهانه به قشر حرکتی ارسال می شود و بعد مرحله ارادی ضربه زدن بر تکمه است.

(الگوی تصویری آن در فیلم تدریس و در پاورپوینت آن، موجود است. ) این تصویر، مراحل فعالیت مغز را نشان میدهد. پس اول مغز، به صورت غیر ارادی تصمیمی به حرکتی می گیرد و بعد از مدتی، دستور اجرا میدهد و در کمتر از یک ثانیه وارد منطقه ارادی مغز می شود.

بر اساس این نوع از تجربیات، برخی پژوهشگران نتیجه گرفته اند که تصمیمات ما همه اش ناآگاهانه است و از آنها گروهی، همه اراده آزاد را رد می کنند و آن را کاملا یک توهم می دانند و بیشتر اینها فیزیک دانها هستند.

بر اساس دیدگاه، دانشمندان را به چند دسته تقسیم می کنیم: دسته اول کاملا اراده آزاد را رد می کنند و به حتمی بودن عملکرد، به صورت صد در صد اعتقاد دارند(hard determinism).

در برابر گروه دیگری هستند که قائل به اراده کامل آزاد انسان هستند.

گروهی دیگر می گویند نه اراده کامل هست و نه اجبار کامل(hard incompatibilism) و گروه دیگر می گویند هم اراده آزاد ممکن است و هم اجبار کامل امکان دارد. (compatibilism) و اینها نوعی از اراده آزاد را برای انسان در نظر می گیرند.

در اینجا مقوله توهمی بودن اراده آزاد را مورد مناقشه قرار می دهیم. اکنون سوالی پیش می آید : اگر تصمیمات ما در منطقه غیر هوشیار رخ میدهد و ما فقط توهم و تصور اشتباه می کنیم که ما کسی هستیم که این کار را انجام داد، پس چرا ما این احساس قوی را داریم که ما کسی هستیم که اراده آزاد داریم؟ چرا تصور می کنيم ما تصمیم گرفتیم و ما انتخاب کردیم و چگونه تصمیم های غیر ارادی را توجیه و تفسیر کنیم؟ زیرا این اراده ها و تصمیمات، از بخش غیر هوشیار مغز ما منشا می گیرد. پژوهش گران روانشناس و علم اعصاب، با آزمایشاتی اینها را اثبات می کنند. ونمونه ای از آن را مطرح می کنیم ولی پیش از آن باید مقدماتی ساده را بفهمیم.

مغز ما همانطور که می دانید دو قسمت دارد: سمت راست و چپ و آنها وظایف مختلفی دارند از جمله تحلیل و بخشی دیگر از وظایف، نیازمند یکی از دو لوب راست یا چپ است و در برابر، قسمت هایی هست که وظایف را تنظیم می کند و وظایف لوب راست و چپ را با هم هماهنگ می سازد. در مغز ما میلیون ها سلول وجود دارد که دو قسمت را به هم مربوط می کند. پیامها و معلومات، دو قسمت را به هم ربط می دهد ولی اگر دو قسمت به روش طبیعی یا مصنوعی از هم جدا شوند، چه اتف
اقی می افتد؟

برای فهم این مطلب باید مقدمه ای را بدانیم. ما دو نیمه بینایی راست و چپ داریم. میدان بینایی راست، به سمت چپ مغز و ميدان بینایی چپ، به نیمکره راست می رود. در نیمکره چپ، اطلاعات سخن گفتن و بیان آنچه می بینید، وجود دارد و کسانی - که ارتباط دو نیمکره را از دست می دهند- اگر چیزی را در نیمه بینایی راست ببینند، میتوانند ان را به سادگی بیان کنند و بشناسند ولی همانطور که می بینيد اگر کلمات یا اشیا، در ميدان بینایی چپ آنها عرضه شود، به طور کامل از شناسایی آن ناتوان هستند

و همزمان و اگر از او بخواهیم چیزی را- که در نیمه چپ بینایی به او نشان داده میشود- با دست راست رسم کند، نمی تواند.

اگر چیزی در نیمه بینایی چپ باشد در قسمت پشتی نیمکره راست مغز دیده میشود و برای فهم آن، باید به نیمکره چپ بیاید و نیز برای آنکه چیزی را که در نیمکره چپ می بینید بتواند با دست راست بکشد همین انتقال باید صورت گیرد و وقتی ارتباط دو نیمکره مختل است چنین درک و چنین رسمی با دست راست انجام نمی شود، ولی به صورت ناخودآگاه میتواند با دست چپ، آن شی را رسم کند و پس از آنکه با دست چپ آن را در نیمه راست بینایی کشید، میتواند آن را بشناسد.

مطلب جالب اینکه اگر از این افراد سوال شود و به آنها به جای سوال شفاهی، تصاویری نشان داده شود و مثلا تصویر مرغ در نیمه راست بینایی آنها نشان داده شود و از فرد به جای آنکه از او خواسته شود تا اشیا را نام ببرد بخواهیم با دست راست چیزهایی- که روبرویش هست و مناسب آن چیزی است که در میدان بینایی راست دیده است- اشاره کند و با دست راست به آن چیزی اشاره کند که در میدان چپ بینایی دیده است طبیعتا همه افراد که در مغز خود این اختلال را دارند میتوانند جواب درست بدهند به شرطی که با دست راست به آن چیزی که در میدان راست بینایی می بینند اشاره کنند.

باز با دست چپ هم ميتواند زیرا این فرد از درک آنچه در نیمه چپ بینایی می بیند ناتوان است ولی با این حال دست چپ او میتواند به مطلب اشاره کند.(به صورت ناخودآگاه)

خوب اکنون اگر سوال شود و اگر از او در این حالت سوال شود جوابی بی ربط میدهد مثلا ممکن است بگوید بیل برای شستن فضولات مرغ استفاده میشود!! زیرا مطلب را نشناخته است و آنچه کشف شده است و تفسیر شده است، در نيمکره راست است.

پس در ميدان راست بینایی، انتخاب درست می کند و آگاهانه هم هست ولی در میدان چپ بینایی، باز انتخاب درست میکند ولی از علت آن، آگاه نیست و از روی غفلت و ناآگاهانه است یعنی بیمار، علت انتخاب ناآگاهانه خود را نمی داند و تفسیر مغزی او، یک نظریه را مطرح می کند و آن را به واقعیت مرتبط میسازد یعنی انسان برای تفکرات و برخوردها و رفتارها، کاملا وابسته به مغز خود است و این تفسیر منطقی را انجام می دهد.

خوب آزمایشات بسیاری از هر دو نوع وجود دارد- همانطور که گفتیم.

اگر بخواهیم آنچه را گفتیم خلاصه کنیم، این محققان می گویند ما دو امر را داریم: امر اول، تصمیماتی که در منطقه ناخودآگاه مغز انجام میشود سپس دستور به اجرا می دهد و قبل از اجراي آن، وارد منطقه ای با نام منطقه خودآگاه مغز می شود و این امر، بخشی از ثانیه قبل از شروع حرکت است. اما امر دوم و تجربیات دسته دوم: ما مجموعه ای از تشکیلات در مغز داریم که تحلیل منطقی تصمیم را انجام می دهد و سپس ما را به این توهم می اندازد که ما خودمان، آن افکار و تصمیمات را داشته ایم و خودمان، آن سخنان را گفته ایم و این سبب احساس آزادی اراده می شود و اگر بین دو امر را جمع کنیم، می فهمیم که آزادی اراده، چیزی جز توهم نیست!

اکنون چگونه با وجود این آزمایشات و تجارب، این ادعا را رد کنیم؟ اولا نیازمند چند امر هستیم اولا وقتی می گوییم ما اراده و آزادی داریم و می توانیم تصرفات خود را آگاهانه انجام دهیم، آیا این اراده و آزادی مطلق در همه برخوردها و در همه جزییات تصرفات و مداخلات ما و در همه سطوح است؟ جواب حتما منفی است. وقتی از اراده و آزادی، سخن می گوییم منظور آن نیست که م در همه سطوح وجود خود و در همه جزییات رفتارهای خود، آزادی اراده و آگاهی داریم.

این، امر اول است. اما امر دوم اینکه ما اعتقاد داریم مغز و ابزار هوش- که ابزار بقای منحصر به فردی است- و وظیفه اصلی مغز چیزی است که انتخاب طبیعی برمی گزیند زیرا مغز مشکلات بزرگی- که در محیط است- را حل می کند و نمونه های تقریبی زیادی را مطرح میکند و راه حل سریع ارائه میدهد. به همین دلیل انتخاب طبیعی ان را بر می گزیند پس وقتی این را فهمیدیم می گوییم بر اساس نوع اول آزمایشات، آزادی انتخاب و نیت در حقیقت،

@salmanfatemi
در آن لحظه ای است که شخص مورد آزمایش، وارد آزمایشگاه شده است و شروط آزمایش را پذیرفته است تا اندام خود را برای آزمایش حرکت دهد و این، قبل از آن است که فعالیت مغز برای انجام حرکت انجام شده باشد، و اینها قبل از آن است که بخواهد بر تکمه، ضرب
ه بزند و اینها انتخاب و اختیار انسان را نشان میدهد و بعد از آن، حرکت دست و یا انگشتان و دیگر یافته های آزمایش انجام می شود یعنی او قبل از آن- که دست خود را بر تکمه ببرد- انتخاب کرده است وارد آزمایش بشود واین انتخاب آزاد از طرف فرد، مغز او را در معرض آزمایش مجددی قرار می دهد.

دوم: مغز با این همه اگر بخواهد اعتراض کند یا حرکت را انجام دهد فرایند بازگشت به درک و هوشیاری را بر می گزیند و این یعنی مغز حتی در دیدگاه کاملا مادی، به طور کاملا جدا و آگاه عمل نمی کند. و مغز به صورت کاملا جدا و نا آگاهانه عمل نمی کند و انسان میتواند حرکت و تصرف را به صورت هوشیار متوقف کند.- همانطور که گفتم- انسان اگر تصمیمات غیر هوشیار نداشت، بیشتر نیروی خود را در دقیق شدن در همه جزئیات صرف میکرد؛ در خوردن، در راه رفتن، رفتار، در بستن چشم، باز کردن چشم و دیگر موارد در همه موارد، مغز او مشغول جزییات می شد و به این ترتیب نقش و وظیفه مغز به عنوان ابزار بقا منتفی میشد و انتخاب طبیعی آن را انتخاب نمی کرد.

چهارم که نکته مهمی است: آزادی اختیار- همانطور که قبلا شرط کردیم- به معنی آن نیست آزادی ای - که از آن سخن می گوییم- همه جنبه های انسان را در بر بگیرد. آزادی انتخاب- که منظور ما هست- و می گوییم انسان دارای آن است چیزی است که باعث تمایز انسان از دیگر موجودات زنده بیولوژیک میشود. این موضع گیری ها در مورد انسان، اخلاقی و بین خیر و شر است و بین این دو، انسان باید مراجعه و نزاع داشته باشد مثلا موضع عدل و موضع ایثار و دیگر موارد عادی- که در آنها برخوردها و تضادهای دروني وجود دارد.

نکته پنجم در مورد انتخاب، نقص و خطا در روشی است که این دانشمندان در نفی آزادی انتخاب، بر آن تکیه می کنند- همان انتخاب آزادی که از آن سخنی می گوییم. این انتخاب آزاد، اختیار در سطح روح است و در سطح جسم نیست و این آزادی، در بدن، فقط به همان اندازه آشکار می شود که اختیار، در اجزای دستگاه تلفن، خود را نشان میدهد!!

آن را در ابتدا در مغز فرض کردن، این روشی اشتباه است و روح، از جهان دیگری است و از جهان بدن های دنیوی ما نیست. جهانی- که روح در آن هست- با جهان بدن، در تماس نیستند. بله ارتباط و تواصل بین آنها هست و روح، مسلط بر جسم است ولی تماسی بین دو عالم نیست. اما کسی- که بر ما اشکال کند و بگويد چیزی مانند جهان دیگر وجود ندارد و بگوید چنین چیزی را در این عالم نمی بینیم- به اومی گوییم از نظر علمی این اشکال پیش نمي آید، به خصوص وقتی به او آن چیزی را بگوییم که سید احمد الحسن ع در کتاب توهم الحاد بیان کرد.

مثلا در مباحث فیزیک و فیزیک کوانتومی و کوسمولوژی(کیهان شناسي)، بسیار ممکن است که چند جهانی وجود داشته باشد و جهان هایي موازی با جهان ما موجود باشد و ممکن است موجودات زنده دیگری مثلا گراویتون (ریسمان گراویتون) بتوانند از یک جهان به جهان دیگر پیام ها را منتقل کنند و ارتباطی بین جهان ها باشد و بر عالم جسمانی ما تاثیر گذار باشد(ریسمان گراویتون، مسئول ایجاد جاذبه در زمین است). پس در مورد این اشکال می گوییم این اشکال بر مبنای اصول علمی نیست.

در نکته ششم می گویم چیزی در انسان وجود دارد که دانشمندان در برابر تفسیر آن، عاجز می شوند. امکان ندارد انتخاب ایثار حقیقی، از مغز منشأ بگيرد زیرا مغز، مجموعه ای بیولوژیک و دارای خودخواهی ژنتیکی است و قانون خودخواهی ژنتیکی، بر آن مسلط است و محکوم به این قانون می باشد و حتی اگر گفته شود، ایثار حقیقی ای- که انسان به آن دست می زند- و انسان تنها موجود زنده ای است که دست به ایثار حقیقی می زند بدون آنکه منفعتی را به دست بیاورد- حتی اگر گفته شود ایثار حقیقی احتمالی است که انسان از میان احتمالات بسیار دیگری می تواند به دست بیاورد- اگر نمونه ای را که افراد قائل به توهمی بودن آزادی انتخاب، می گویند در نظر بگیریم- چگونه مغز به این سناریو دست بزند تا انسان را بفریبد و به استمرار ایثار حقیقی دست بزند؟! یعنی به روش ناخوداگاه است؟!

امری مهمتر آن که مغز چگونه عواطف را ایجاد و بر پا می کند تا انسان، ایثار حقیقی را دوست بدارد و به سوی آن، متمایل شود.

حتی اگر هیچ کس دیگری چنین کاری نکند، همه تصور می کنند که رفتاری بلند است و کسی را- که آن را انجام میدهد- دوست دارند.

@salmanfatemi
امکان ندارد این از ناخوداگاه حاصل شود و- آنطور که قائلان به توهمی بودن اراده آزاد می گویند- توهمی نیست.

می گویم مسئله انتخاب و اراده آزاد- که ما به آن اعتقاد داریم و انتخاب بین شر و خیر را انجام میدهد- این است که مثلا با انتخاب خود، اخلاق الهی یا اخلاق شیطانی را برگزینیم.

خیر، با تعریف خیلی ساده اراده خدا است و اراده ای است- که خدای سبحان وتعالی آن را می خواهد- و این اراده، در همه زمان ها اراده یک مرد يعني خلیفه خداست و او چیزی جز آنچه خدا بخواهد، نمی خواهد و این اخلاق، اخلاق خدای سب
حان و تعالی است و اخلاق مردی است که خلیفه خدا در همه زمان ها می باشد.

و همه شر، اراده نفس و اهل و عشیره یا جماعت و دیگر موارد در برابر اراده خدای سبحان است.

این همه مطلب، با تعریفی ساده است.

و اگر بخواهیم مسئله را خلاصه کنیم انتخاب یا اراده آزاد بین این دو مورد نوسان میکند و این همانگونه است که سید احمد الحسن بیان کرده است. انسان همیشه میان سه امر است و این سه امر، نور و نفس و ظلمت است یا بگوییم الله، نفس و جهل یا بگوییم، رسولان خدا از فرشتگان و ارواح پاک و نفس و شیطان و سربازان او

و انتخابی- که درباره آن سخن می گوییم در همه جزییات نیست بلکه انتخاب یک جهت است. این انتخاب یا انتخاب جهت نور یا الله سبحان و تعالی و جهت رسولان خدای سبحان وتعالی یا جهت تاریکی و جهل و نفس است.

الحمد لله رب العالمین از شما برای حضورتان تشکر میکنم

دکتر توفیق مسرور


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
هوش مصنوعی از عروسک تا کدفاع در برابر تغییر ساختسوالات پزشکیایندرالما تحت کنترل ژنها هستیم یبررسی علل کمر درد در میانهیچگاه از فشار و شکست نترداروی جدید s3 در درمان ام اثرات مضر ماری جوانامسیر دشوار تکامل و ارتقاتولید سلولهای جنسی از سلورزش هوازی ، بهترین تمریدرک تصویر و زبان های مخلتارتباط هوش ساختار مغز و ژمغز ایندگان چگونه استتاثیر نگاه ناظر هوشیار بکمردرد با پوشیدن کفش مناروشی برای بهبود هوش عاطفاز تکنیکی تا مغز از مغز تنقش اتصالات بین سلولهای تاثیر گیاه خواری بر رشد وکشف مکانیسمی پیچیده در بزبان و بیان، در سایه پیشراز تکینگی تا مغز از مغز تچه زیاد است بر من که در ایتاثیر درجه حرارت بر عملکپوست ساعتی مستقل از مغز دسودمندی موجودات ابزی بر بلندی در ذهن ما درک بلندیچگونه جمعیت های بزرگ شکل تغییر زودتر اتصالات مغزیآیا هشیاری کوانتومی وجودسردرد سکه ایآیا خداباوری محصول تکاملفلج بل، فلجی ترسناک که آنبا هوش مصنوعی خودکار روبنزاع بین جهل و علم رو به پحس و ادراک (قسمت اول )ضررهای شکر بر سلامت مغزانفجار و توقف تکاملی نشالرزش ناشی از اسیب به عصببحثی درباره احساساتی غیرهوش مصنوعی از عروسک تا کدقیق ترین تصاویر از مغز اپیامهای کاربرانایا کوچک شدن مغزانسان الماه رجببزرگ شدن مغز محدود به دورهاوکينگ پیش از مرگش رسالداروی جدید ضد میگرناجزای پر سلولی بدن انسان مشکلات نخاعیتوانایی مغز و دیگر اجزای ورزش و میگرندرک عمیق در حیواناتارتباط انسانی، محدود به مغز ابزار برتر بقاتاثیر نگاه انسان بر رفتاکنفرانس تشنج هتل کوثر اصروشی جدید در درمان قطع نخاز تکینگی تا مغز از مغز تنقش حفاظتی مولکول جدید دتاثیر گیاه خواری بر رشد وکشف ارتباط جدیدی از ارتبزبان و تکلم برخی بیماریهاز تکینگی تا مغز از مغز تچهار میلیارد سال تکامل بتاثیر رو ح و روان بر جسمپیموزایدسیاهچاله و تکینگی ابتدایبه زودی شبکه مغزی به جای چگونه حافظه را قویتر کنیتغییر عمودی سر انسان از پسرعت فکر کردن چگونه استآیا دلفین ها می تواند از فلج خواببارداری بدون رحمنزاع بین علم و نادانی رو حس و ادراک (قسمت دوم )طی یکصد هزار سال اخیر هرچانگشت نگاری مغز نشان میدلزوم سازگاری قانون مجازابخش دیگری در وجود انسان هبرنامه و ساختار پیچیده مهوش مصنوعی از عروسک تا کمدلایلی که نشان میدهد ما بسایتهای دیگرایا ابزار هوشمندی یا مغز ماپروتیلینبسیاری از بیماری های جدیهاوکينگ پیش از مرگش رسالداروی ضد تشنج با قابليت تاجزایی ناشناخته در شکل گمشاهده آینده از روی مشاهتوازن مهمتر از فعالیت زیورزش بهترین درمان بیش فعدرگیری اعصاب به علت میتوارتباط شگفت مغز انسان و فمغز از بسیاری حقایق می گرتاثیر نگاه انسان بر رفتاکنگره بین المللی سردرد دروشی جدید در درمان سکته ماز تکینگی تا مغز و از مغز نقش حیاتی تلومر دی ان آ دتاثیر انتخاب از طرف محیط کشف جمجمه ای درکوه ایرهوزبان و شناخت حقیقت قسمت چاز تکینگی تا مغز از مغز تچهار ساعت پس از کشتار خوکتاثیر رژیم گیاه خواری بر پیچیدگی های مغزی در درک زسیاره ابلهانبوزون هیگز چیستنگاهی بر قدرت بینایی دراثبت امواج الکتریکی در عصشلیک فراموشیآیا دست مصنوعی به زودی قافلج خواب چیستبازگشت از آثار به سوی خدانزاع بین علم و جهل رو به پحس و ادراک قسمت چهارمظهور امواج مغزی در مغز مصاندوهگین نباش اگر درب یا لزوم سازگاری قانون مجازاممانتین یا آلزیکسا یا اببرین نت به جای اینترنتهوش مصنوعی از عروسک تا کمدندان ها را مسواک بزنید تایا بیماری ام اس (مولتیپمبانی ذهنی سیاه و سفیدتفاوت مغز انسان و میمون ههدف از تکامل مغزداروی ضد تشنج با قابليت تاحساس گذر سریعتر زمانمعنی روزهتوسعه برخی شغل ها با هوش ورزش در کمر دردرقیبی قدرتمند در برابر مارتباط شگفت انگیز مغز انمغز برای فراموشی بیشتر کتاثیر ویتامین دی بر بیماکنگره بین المللی سردرد دريتوکسيمب در درمان ام اساز تکینگی تا مغز از مغز تنقش داروهاي مختلف معروف تاثیر ترکیبات استاتین (سگنجینه ای به نام ویتامین زبان و شناخت حقیقت قسمت ااز تکینگی تا مغز- از مغز نوار مغزی روشی مهم در تشختاثیر رژیم گیاه خواری بر پیوند مغز و سر و چالشهای سیاره ابلهانبیماری گیلن باره و بیمارنگاهی بر توانایی اجزاي بجمجمه انسان های اولیهشنا در ابهای گرم جنوب نیآیا رژیم غذایی گیاهی سلافیلمی بسیار جالب از تغییبازسازي مغز و نخاع چالشی نظام مثبت زندگیحس و ادراک قسمت پنجمعلم به ما کمک میکند تا موانسان قدیم در شبه جزیره عمنابع انرژي پاک سرچشمه حبرای پیش بینی آینده مغز دهوش مصنوعی در کامپیوترهادو ویژگی انتزاع و قدرت تجایا بدون زبان میتوانیم تمجموعه های پر سلولی بدن متفاوتهای جنسیتی راهی براهزینه ای که برای اندیشیدداستانها و مفاهیمی اشتبااخلاق و علوم اعصابمغز فکر میکند مرگ برای دیتوصیه های غیر دارویی در سوزوز گوشرموزی از نخستین تمدن بشرارتباط شگفت انگیز مغز انمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟تاثیر ژنها بر اختلالات خکندر در بیماریهای التهابریواستیگمیناز تکینگی تا مغز از مغز تنقش روزه داری در سالم و جتاثیر دپاکین بر بیماری مگیاه خواری و گوشت خوار کدزبان و شناخت حقیقت قسمت داز تکینگی تا مغز- از مغز نورون هاي مصنوعی می توانتاثیر رژیم گیاه خواری بر پیوند سر، یکی از راه حلهاسیر آفرینش از روح تا مغز بیماری ای شبیه آلزایمر و ناتوانی از درمان برخی ویجنسیت و تفاوت های بیناییشناخت و معرفت، و نقش آن دآیا راهی برای رفع کم آبی فیزیکدانان ماشینی برای تبحتی علمی درباره تمایل بنظریه تکامل در درمان بیمحس و ادراک قسمت سومعلایم کمبود ویتامین E را انسان جدید از چه زمانی پامولتیپل اسکلروز در زنان برخی نکات از گاید لاین پرهوش مصنوعی در خدمت خلق وحديدن با چشم بسته در خواب ایا تکامل هدفمند استمحل درک احساسات روحانیتقلید مرحله ای نسبتا پیشهستي مادي ای که ما کوچکتردر مانهای کمر درداختلال در شناسایی حروف و مغز ما کوچکتر از نیم نقطهتوصیه هایی در مصرف ماهییک پیشنهاد خوب برای آسان رمز و رازهای ارتباط غیر کارتباط غیرکلامی بین انسامغز بزرگ چالش است یا منفعتاثیر کپسول نوروهرب بر نکوچک شدن مغز از نئاندرتارژیم غذایی حاوی تخم مرغ واز تکینگی تا مغز از مغز تنقش رژیم غذایی در رشد و اتاثیر داروهای ضد التهاب گالکانزوماب، دارویی جدیزبان و شناخت حقیقت قسمت ساز تکینگی تا مغز- از مغزتنورون های ردیاب حافظهتاثیر رژیم گیاهخواری بر پیشینیان انسان از هفت میسیستم تعادلی بدنبیماری ای شبیه ام اس مولتناتوانی در شناسایی چهره جنسیت و تفاوت های بیناییشناسایی سلول های ایمنی اآیاما مقهور قوانین فیزیکفرگشت و تکامل تصادفی محض بحث درباره پیدایش و منشاهفت چیز که عملکرد مغز تو حساسیت روانی متفاوتعلایم کمبود ویتامین E را انسان عامل توقف رشد مغزانعطاف پذیری مکانیسمی علمواد کوانتومی جدید، ممکنبرخی اثرات مضر ویتامین دهوش مصنوعی در خدمت خلق وحدی متیل فومارات(زادیوا)(ایرادهای موجود در خلقت بمحل درک احساسات روحانی دتلقین اطلاعات و حافظههستی ما پس از شروعی چگال در چه مرحله ای از خواب ، راختلالات مخچهمغز مادران و کودکان در زمتوضیحی ساده در مورد هوش میکی از علل محدودیت مغز امرویای شفافارتروز یا خوردگی و التهامغز بزرگ چالشهای پیش روتاثیر کپسول نوروهرب بر تکودک ایرانی که هوش او از راه های جدید برای قضاوت راز تکینگی تا مغز از مغز تنقش زبان در سلطه و قدرت اتاثیر داروی ضد تشنج سدیم گامی در درمان بیماریهای زبان، وسیله شناسایی محیطاز تکینگی تا مغز، از مغز نوروپلاستیسیتی چیستتاثیر عصاره تغلیظ شده گیپیشرفتی مستقل از ابزار هسیستم دفاعی بدن علیه مغز بیماری بیش فعالینخاع ما تا پایین ستون فقرجهش های ژنتیکی مفید در ساشواهدی از دنیسوان(شبه نئآزمون ذهنی گربه شرودینگرفراموش کارها باهوش تر هسبحثی در مورد نقش ویتامينهفت سین یادگاری از میراث خلاصه ای از مطالب همایش معلت خواب آلودگی بعد از خواولین هیبرید بین انسان وموجود بی مغزی که می تواندبرخی اختلالات عصبی مثانههوش مصنوعی درمانگر کامپیدژا وو یا اشنا پنداریاگر نعمت فراموشی نبود بسمحدودیت های حافظه و حافظتلاش هایی در بیماران قطع و هر کس تقوای خدا پیشه کندر هم تنیدگی کوانتومی و پاختلالات حرکتی در انسانمغز چون ابزار هوش است دلیتکامل چشمیادگیری مهارت های جدید دروبات های ریز در درمان بیارزش حقیقی زبان قسمت اولمغز حریص برای خون، کلید تتاثیر کپسول نوروهرب بر سکودکان خود را مشابه خود تراه های جدید برای قضاوت راز تکینگی تا مغز از مغز تنقش زبان در سلطه و قدرت اتاثیر درجه حرارت بر عملکگاهی لازم است برای فهم و سفر نامه سفر به بم و جنوب ازدواج های بین گونه ای، رنوشیدن چای برای مغز مفید تاریخ همه چیز را ثبت کردهپاسخ گیاهان در زمان خوردسکته مغزیآیا واکنش های یاد گرفته وبیماری تی تی پینخستین تصویر از سیاهچالهجهش های ژنتیکی غیر تصادفشاهکار قرنإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَفراموشی همیشه هم بد نیستبحثی جالب درباره محدودیتهمیشه عسل با موم بخوریمخواندن ، یکی از شستشو دهنعوارض ازدواج و بچه دار شداولین مورد پیوند سر در انموجودات مقهور ژنها هستندبرخی بیماری ها که در آن بهوش مصنوعی درخدمت خلق وحدژاوو یا آشناپنداریاگر نعمت فراموشی نبود بسمخچه ، فراتر از حفظ تعادلتلاشی برای درمان قطع نخاویتامین E برای فعالیت صحدرمان های بیماری آلزایمراختلالات صحبت کردن در انمغز چگونه صداها را فیلتر تکامل ابزار هوش ، راه پر یادآوری خواب و رویاروح رهاییارزش حقیقی زبان قسمت دوممغز زنان جوانتر از مغز مرتاثیر کپسول نوروهرب بر سکوری گذرای ناشی از موبایراه پیروزی در زندگی چیستاز تکینگی تا مغز از مغز تنقش سجده بر عملکرد مغزتاثیر درجه حرارت بر عملکگاهی مغز بزرگ چالش استسفرنامه سفر به بم و جنوب استفاده از هوش مصنوعی در نوعی سکته مغزی ، وحشتناک پختگی پس از چهل سالگي به ساخت شبکه عصبی با الفبایآیا آگاهی پس از مرگ از بیبیماری ضعف عضلات نزدیک بنرمش های مفید در سرگیجهجهشهای مفید و ذکاوتی که دشبیه سازی میلیون ها جهان افراد آغاز حرکت خودشان رفرایند حذف برخی اجزای مغبحثی در مورد نقش کلسیم و هوموارکتوس ها ممکن است دخواب سالم عامل سلامتیعید نوروز مبارکاولین تصویر در تاریخ از سمیهمانهای ناخوانده عامل برخی بیماری های خاص که بدهوش مصنوعی ساخته هوش طبیدانشمندان ژنی از مغز انساگر تلاش انسان امروز برامخچه ابزاري که وظیفه آن فتلاشی جدید در درمان ام اسویتامین E در چه مواد غذایدرمان های جدید میگرنادامه بحث تکامل چشممغز آیندگان چگونه است ؟تکامل زبانژن هوش و ساختارهای حیاتی روزه داری و بیمار ی ام اس ارزش حقیقی زبان قسمت سوممغزهای کوچک بی احساستاثیر گیاه خواری بر رشد وکی غایب شدی تا نیازمند دلرشته نوروایمونولوژی و نقاز تکینگی تا مغز از مغز تنقش غذاها و موجودات درياتاثیر درجه حرارت بر عملکگذر زمان کاملا وابسته به سفرنامه سفر به بم و جنوب استیفن هاوکینگ در مورد هچیزی خارج از مغزهای ما نیتبدیل تراکت صوتی مصنوعی پرورش مغز مینیاتوری انساساخت شبکه عصبی مصنوعی با آیا امکان بازسازی اندامهبیماریهای تحلیل عضلانی انرمشهای مهم برای تقویت عجهشهای مفید و ذکاوتی که دشبیه سازی سیستم های کوانافزایش قدرت ادراکات و حسفرد حساس از نظر عاطفی و ببحثی در مورد عملکرد لوب فهوش مصنوعی می تواند بر احخواب سالم عامل سلامتی و یعامل کلیدی در کنترل کارآاولین سلول مصنوعیمیگرن سردردی ژنتیکی که ببرخی توجهات در ببمار پارهوش احساسیدانشمندان روش هاي جدیدی ابزار هوش در حال ارتقا ازمدارک ژنتیکی چگونه انسانتمایل زیاد به خوردن بستنویتامین دی گنجینه ای بزردرمان های رایج ام اسادغام میان گونه های مختلمغز انسان ایا طبیعتا تماتکامل ساختار رگهای مغزی ژن یا نقشه توسعه مغز و نقروش مقابله مغز با محدودیاز نظر علم اعصاب یا نرووسمغزتان را در جوانی سیمکشتاثیر گیاه خواری بر رشد وکاهش التهاب ناشی از بیمارشد مغز علت تمایل انسان باز تکینگی تا مغز از مغز تنقش غذاها و موجودات درياتاثیر درجه حرارت بر عملکگربه شرودینگر و تاثیر مشسفرنامه سفر به بم و جنوب استیفن هاوکینگ در تفسیر چگونه مغز پیش انسان یا همتبدیل سلولهای محافط به سآلزایمرساختار شبکه های مغزی ثابآیا انسان با مغز بزرگش اخبیهوش کردن در جراحی و بیمچرا مغزهای ما ارتقا یافت جاذبه و نقش آن در شکلگیریشباهت زیاد بین سلول هاي عافسردگی و اضطراب در بیماقانون مندی نقشه ژنتیکی مبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی گوگل به کمک تشخواب عامل دسته بندی و حفطعسل طبیعی موثر در کنترل بعصب حقوق نورولوواوکرلیزوماب داروی جدید شمیدان مغناطيسي زمین بشر برخی سلولهای عصبی در تلاهوش احساسیدانشمندان روشی برای تبدیابزارهای بقای موجود زندمروری بر تشنج و درمان هایتمدن قدیمی ای در جنوب ایرواکنش های ناخودآگاه و تقدرمان جدید میگرن با انتی ادغام دو حیطه علوم مغز و مغز انسان برای ایجاد تمدتکامل شناخت انسان با کشفژنها نقشه ایجاد ابزار هوروش های صرفه جویی در ایجااز نظر علم اعصاب اراده آزنقش قهوه در سلامتیتاثیر گیاه خواری بر رشد وکایروپاکتیک چیستزمین زیر خلیج فارس تمدنی از تکینگی تا مغز از مغز تنقش غذاها و موجودات درياتاثیر درجه حرارت بر عملکگزیده ای از وبینار یا کنفسفرنامه سفر به بم و جنوب استخوان های کشف شده، ممکچگونه هموساپينس بر زمین تری فلوپرازینآیا ما تنها موجودات زنده سخن پاک و ثابتآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیچرا حیوانات سخن نمی گوینحقیقت راستین انسان علم بشباهت زیاد بین سلول هاي عالکتروتاکسی(گرایش و حرکقارچ بی مغز در خدمت موجودبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی گوگل به کمک تشخودآگاهی و هوشیاريعضلانی که طی سخن گفتن چقدايندگان چگونه خواهند دیدمکانیزمهای دفاعی در براببرخی سيناپسها طی تکامل و هوش عاطفی بیشتر در زنانداروهای مصرفی در ام اسابزارهای پیشرفته ارتباط مرکز خنده در کجای مغز استتمساح حد واسط میان مغز کوواکسن سرطاندرمانهای بیماری پارکینسارتقا و تکامل سنت آفرینش مغز انسان برای شادمانی طتئوری تکامل امروز در درمژنها ، مغز و ارادهروش هایی ساده برای کاهش ااز نظر علم اعصاب اراده آزنقش مهاجرت در توسعه نسل اتاثیر گیاه خواری بر رشد وکاربرد روباتهای ريزنانوزندگی هوشمند در خارج از زاز تکینگی تا مغز از مغز تنقشه مغزی هر فرد منحصر بهتاثیر درجه حرارت بر عملکگزارش یک مورد جالب لخته وسفری به آغاز کیهاناصول سلامت کمرچگونه آن شکری که می خوریمتری فلوپرازینآیا مغز تا بزرگسالی توسعسریعترین کامپیوتر موجودآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیچرا حجم مغز گونه انسان درحافظه و اطلاعات در کجاست شش مرحله تکامل چشمالتهاب شریان تمپورالقدم زدن و حرکت دید را تغیبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی الفاگوخودآگاهی و هوشیاريمقالاتايا اراده آزاد توهم است یما انسانها چه اندازه نزدبررسي علل احتمالي تغيير هوش عاطفی در زنان بیشتر اداروهای ضد بیماری ام اس وابزارهای دفاعی و بقای مومرگ انتقال است یا نابود شتنفس هوازی و میتوکندریواسطه ها د رمسیر ایجاد مغدرک فرد دیگر و رفتارهای اارتوکين تراپی روشی جديد مغز انسان برای شادمانی طتئوری تکامل در پیشگیری و ژنهای هوش ، کدامندروش صحبت کردن در حال تکاماز آغاز خلقت تا نگاه انسانقش هورمون های تیروئید دتاثیر گیاه خواری بر رشد وکاربرد روباتهای ريز، در زیباترین چیز در افزایش ساز تکینگی تا مغز از مغز تنقص در تشخیص هیجانات عامتاثیر درجه حرارت بر عملکگشایش دروازه جدیدی از طرسلولهای بنیادی مصنوعی دراضطراب و ترسچگونه انتظارات بر ادراک تسلیم شدن از نورون شروع مآیا همه جنایت ها نتیجه بیسرگیجه از شایعترین اختلاآیا برای تولید مثل همیشه بیان ژن های اسکیزوفرنی دچرا در مغز انسان، فرورفتحافظه و اطلاعات در کجاست ششمین کنگره بین المللی سامیوتروفیک لترال اسکلروقدرت انسان در نگاه به ابعبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی از عروسک تا کخانواده پایدارتاثیر ویتامین دی بر بیماايا اراده آزاد توهم است یما انسانها چه اندازه نزدبررسی و اپروچ جدید بر بیمهوشیاری کوانتومیداروی فامپیریدین یا نورلاثر مضر مصرف طولانی مدت رمراحل ارتقای پله پله کیهتنفس هوازی و میتوکندریوراپامیل در بارداریدرک و احساسارتباط میکروب روده و پارمغز انسان رو به کوچک تر شتا 20 سال آینده مغز شما به کلرال هیدرات برای خوابانروشهای نو در درمان دیسک باز تلسکوپ گالیله تا تلسکنقش ژنتیک در درمان اختلاتاثیر گیاه خواری بر رشد وکجای مغز مسئول پردازش تجزیرفون داروی ضد ام اساز تکینگی تا مغز از مغز تچند جهانیتاثیر درجه حرارت بر عملکپمبرولیزوماب در بیماری چسلسله مباحث هوش مصنوعیاطلاعاتی عمومی در مورد مچگونه باغبانی باعث کاهش تشنج چیستآیا هوش ارثی دریافتی از پسردرد و علتهای آنآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبیست تمرین ساده برای جلوچراروياها را به یاد نمی آحافظه و اطلاعات در کجاستصرع و درمان های آنامگا سه عامل مهم سلامتلوب فرونتال یا پیشانی مغبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی از عروسک تا کخطا در محاسبات چیزی کاملخطا در محاسبات چیزی کاملصفحه اصلیای آنکه نامش درمان و یادشما با کمک مغز خود مختاريمبررسی سیستم تعادلی بدن اهوش، ژنتیکی است یا محیطیداروی تشنجی دربارداریاثرات مفید قهوهمزایای شکلات تلخ برای سلتو دی ان ای خاص ميتوکندريورزش هوازی مرتب خیلی به قدرک احساسات و تفکرات دیگارتباط چاقی و کاهش قدرت بمغز انسان رو به کوچکتر شدتاثیر مشاهده بر واقعیت بکمردرد و علل آنروشهای شناسایی قدرت شنوااز تلسکوپ گالیله تا تلسکنقش انتخاب از طرف محیط، نتاثیر گیاه خواری بر رشد وکشف مکانیسم عصبی خوانش پزبان چهار حرفی حیات زمیناز تکینگی تا مغز از مغز تچندین ماده غذایی که ماننتاثیر درجه حرارت بر عملکپنج اکتشاف شگفت آور در موسم زنبور ، کلیدی برای واراطلاعاتی عمومی در مورد مچگونه جمعیت های بزرگ شکل تغییر الگوی رشد مغزی با زآیا هوش سریعی که بدون احسسردرد تنشنآیا تکامل و تغییرات ژنتیبیشتر کمردردها نیازی به چراروياها را به یاد نمی آحس چشایی و بویاییضررهای مصرف شکر و قند بر امروز دانش ژنتیک هیچ ابهلبخند بزن شاید صبح فردا زبحثی درباره احساسات متفاهوش مصنوعی از عروسک تا ک