دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از نظر علم اعصاب یا نرووساینس اراده آزاد حقیقت است یا توهم

از نظر علم اعصاب اراده آزاد، حقیقت است یا توهم؟

تدريسی از دکتر توفیق مسرور از دانشکده تحقیقات برتر علوم دینی و لغتی در نجف اشرف

اراده آزاد، موضوع مناقشه از زمان های دور، در فلسفه و دیگر ميدان ها بوده است و این مسئله اي بسیار مهم در دین الهی است و بدون داشتن اراده آزاد، معنی ای برای تکلیف الهی وجود ندارد و بحث امروز در مورد اراده یا اختیار آزاد است و یا آنطور- که علمای علم اعصاب بیان می کنند- مغز ما خودش، به اختراع و ایجاد تصمیمات و انتخاب ها اقدام می کند و آن را اجرا می نماید و ما را به این توهم می اندازد که ما اراده آزاد داریم!

و برای اینکه اشکال طرح شده را بفمهیم، انجام یک آزمایش را از دید علمای اعصاب ببینیم.

فرض کنید می خواهیم چیزی را به طور آزاد، اراده کنیم از شما می خواهم فقط تصور کنید آن لحظه ای را که با آن می خواهید بر تکمه ضربه بزنید و باید در همان لحظه ای که آن را به یاد می آورید، بر تکمه ضربه بزنید. در تجربیات قرن گذشته پروفوسور بن جملی همین آزمایشی را- که گفتیم- در آزمایشگاه انجام داد و او از افرادی خواست تا تکمه را فشار دهند و او عددی را- که تحليلگر فعالیت مغزی نشان می دهد- مشخص می نماید و تفاوت بین این زمانها تعیین میشود.

نصب الکترودها و وصل آن به ارتباطات و ثبت وقایع داخل مغزی انجام میشود، تا اتفاقات داخل مغز و عضله و فشار دادن تکمه را نشان دهد.

آنچه دکتر بن جملی کشف کرد آن است که مغز ما مکانیسم های غیر هوشیار دارد که تصمیم می گيرد، مثلا قشر جلویی مغز، قشر پریتال را تحریک می کند یعنی این تصمیم در ابتدا غیر هوشیار است و قشر جداري، حرکات را مهیا می سازد سپس بیان این حرکات و تصمیمات به قشر حرکتی منتقل می گردد ولی شخص همچنان نمیداند که به صورت غیر هوشیار تصمیم گرفته است تا تکمه را فشار دهد. پس از اینکه پیام به قشر حرکتی منتقل می گردد و پس از 350 میلی ثانیه قشر حرکتی، تاکیدی را به قشر جداری میفرستد و شخص آگاه میشود و پس از 200 میلی ثانیه عضلات را تحریک میکند و با اراده بر تکمه فشار میدهد.

اگر بخواهیم این مراحل را خلاصه کنیم: مرحله اول بدون آگاهی برای تصمیم گیری در مغز است. در قسمت اول مرحله آماده سازی مخفی است که تقریبا 900 میلی ثانیه قبل از حرکت است پس از آن، آرام آرام فعالیت مغز آغاز میشود و زمان آگاه شدن از این فعالیت، حدود 300 میلی ثانیه قبل از حرکت است که فعالیت مغز تقریبا به حداکثر میرسد. سپس پیام به صورت ناآگاهانه به قشر حرکتی ارسال می شود و بعد مرحله ارادی ضربه زدن بر تکمه است.

(الگوی تصویری آن در فیلم تدریس و در پاورپوینت آن، موجود است. ) این تصویر، مراحل فعالیت مغز را نشان میدهد. پس اول مغز، به صورت غیر ارادی تصمیمی به حرکتی می گیرد و بعد از مدتی، دستور اجرا میدهد و در کمتر از یک ثانیه وارد منطقه ارادی مغز می شود.

بر اساس این نوع از تجربیات، برخی پژوهشگران نتیجه گرفته اند که تصمیمات ما همه اش ناآگاهانه است و از آنها گروهی، همه اراده آزاد را رد می کنند و آن را کاملا یک توهم می دانند و بیشتر اینها فیزیک دانها هستند.

بر اساس دیدگاه، دانشمندان را به چند دسته تقسیم می کنیم: دسته اول کاملا اراده آزاد را رد می کنند و به حتمی بودن عملکرد، به صورت صد در صد اعتقاد دارند(hard determinism).

در برابر گروه دیگری هستند که قائل به اراده کامل آزاد انسان هستند.

گروهی دیگر می گویند نه اراده کامل هست و نه اجبار کامل(hard incompatibilism) و گروه دیگر می گویند هم اراده آزاد ممکن است و هم اجبار کامل امکان دارد. (compatibilism) و اینها نوعی از اراده آزاد را برای انسان در نظر می گیرند.

در اینجا مقوله توهمی بودن اراده آزاد را مورد مناقشه قرار می دهیم. اکنون سوالی پیش می آید : اگر تصمیمات ما در منطقه غیر هوشیار رخ میدهد و ما فقط توهم و تصور اشتباه می کنیم که ما کسی هستیم که این کار را انجام داد، پس چرا ما این احساس قوی را داریم که ما کسی هستیم که اراده آزاد داریم؟ چرا تصور می کنيم ما تصمیم گرفتیم و ما انتخاب کردیم و چگونه تصمیم های غیر ارادی را توجیه و تفسیر کنیم؟ زیرا این اراده ها و تصمیمات، از بخش غیر هوشیار مغز ما منشا می گیرد. پژوهش گران روانشناس و علم اعصاب، با آزمایشاتی اینها را اثبات می کنند. ونمونه ای از آن را مطرح می کنیم ولی پیش از آن باید مقدماتی ساده را بفهمیم.

مغز ما همانطور که می دانید دو قسمت دارد: سمت راست و چپ و آنها وظایف مختلفی دارند از جمله تحلیل و بخشی دیگر از وظایف، نیازمند یکی از دو لوب راست یا چپ است و در برابر، قسمت هایی هست که وظایف را تنظیم می کند و وظایف لوب راست و چپ را با هم هماهنگ می سازد. در مغز ما میلیون ها سلول وجود دارد که دو قسمت را به هم مربوط می کند. پیامها و معلومات، دو قسمت را به هم ربط می دهد ولی اگر دو قسمت به روش طبیعی یا مصنوعی از هم جدا شوند، چه اتف
اقی می افتد؟

برای فهم این مطلب باید مقدمه ای را بدانیم. ما دو نیمه بینایی راست و چپ داریم. میدان بینایی راست، به سمت چپ مغز و ميدان بینایی چپ، به نیمکره راست می رود. در نیمکره چپ، اطلاعات سخن گفتن و بیان آنچه می بینید، وجود دارد و کسانی - که ارتباط دو نیمکره را از دست می دهند- اگر چیزی را در نیمه بینایی راست ببینند، میتوانند ان را به سادگی بیان کنند و بشناسند ولی همانطور که می بینيد اگر کلمات یا اشیا، در ميدان بینایی چپ آنها عرضه شود، به طور کامل از شناسایی آن ناتوان هستند

و همزمان و اگر از او بخواهیم چیزی را- که در نیمه چپ بینایی به او نشان داده میشود- با دست راست رسم کند، نمی تواند.

اگر چیزی در نیمه بینایی چپ باشد در قسمت پشتی نیمکره راست مغز دیده میشود و برای فهم آن، باید به نیمکره چپ بیاید و نیز برای آنکه چیزی را که در نیمکره چپ می بینید بتواند با دست راست بکشد همین انتقال باید صورت گیرد و وقتی ارتباط دو نیمکره مختل است چنین درک و چنین رسمی با دست راست انجام نمی شود، ولی به صورت ناخودآگاه میتواند با دست چپ، آن شی را رسم کند و پس از آنکه با دست چپ آن را در نیمه راست بینایی کشید، میتواند آن را بشناسد.

مطلب جالب اینکه اگر از این افراد سوال شود و به آنها به جای سوال شفاهی، تصاویری نشان داده شود و مثلا تصویر مرغ در نیمه راست بینایی آنها نشان داده شود و از فرد به جای آنکه از او خواسته شود تا اشیا را نام ببرد بخواهیم با دست راست چیزهایی- که روبرویش هست و مناسب آن چیزی است که در میدان بینایی راست دیده است- اشاره کند و با دست راست به آن چیزی اشاره کند که در میدان چپ بینایی دیده است طبیعتا همه افراد که در مغز خود این اختلال را دارند میتوانند جواب درست بدهند به شرطی که با دست راست به آن چیزی که در میدان راست بینایی می بینند اشاره کنند.

باز با دست چپ هم ميتواند زیرا این فرد از درک آنچه در نیمه چپ بینایی می بیند ناتوان است ولی با این حال دست چپ او میتواند به مطلب اشاره کند.(به صورت ناخودآگاه)

خوب اکنون اگر سوال شود و اگر از او در این حالت سوال شود جوابی بی ربط میدهد مثلا ممکن است بگوید بیل برای شستن فضولات مرغ استفاده میشود!! زیرا مطلب را نشناخته است و آنچه کشف شده است و تفسیر شده است، در نيمکره راست است.

پس در ميدان راست بینایی، انتخاب درست می کند و آگاهانه هم هست ولی در میدان چپ بینایی، باز انتخاب درست میکند ولی از علت آن، آگاه نیست و از روی غفلت و ناآگاهانه است یعنی بیمار، علت انتخاب ناآگاهانه خود را نمی داند و تفسیر مغزی او، یک نظریه را مطرح می کند و آن را به واقعیت مرتبط میسازد یعنی انسان برای تفکرات و برخوردها و رفتارها، کاملا وابسته به مغز خود است و این تفسیر منطقی را انجام می دهد.

خوب آزمایشات بسیاری از هر دو نوع وجود دارد- همانطور که گفتیم.

اگر بخواهیم آنچه را گفتیم خلاصه کنیم، این محققان می گویند ما دو امر را داریم: امر اول، تصمیماتی که در منطقه ناخودآگاه مغز انجام میشود سپس دستور به اجرا می دهد و قبل از اجراي آن، وارد منطقه ای با نام منطقه خودآگاه مغز می شود و این امر، بخشی از ثانیه قبل از شروع حرکت است. اما امر دوم و تجربیات دسته دوم: ما مجموعه ای از تشکیلات در مغز داریم که تحلیل منطقی تصمیم را انجام می دهد و سپس ما را به این توهم می اندازد که ما خودمان، آن افکار و تصمیمات را داشته ایم و خودمان، آن سخنان را گفته ایم و این سبب احساس آزادی اراده می شود و اگر بین دو امر را جمع کنیم، می فهمیم که آزادی اراده، چیزی جز توهم نیست!

اکنون چگونه با وجود این آزمایشات و تجارب، این ادعا را رد کنیم؟ اولا نیازمند چند امر هستیم اولا وقتی می گوییم ما اراده و آزادی داریم و می توانیم تصرفات خود را آگاهانه انجام دهیم، آیا این اراده و آزادی مطلق در همه برخوردها و در همه جزییات تصرفات و مداخلات ما و در همه سطوح است؟ جواب حتما منفی است. وقتی از اراده و آزادی، سخن می گوییم منظور آن نیست که م در همه سطوح وجود خود و در همه جزییات رفتارهای خود، آزادی اراده و آگاهی داریم.

این، امر اول است. اما امر دوم اینکه ما اعتقاد داریم مغز و ابزار هوش- که ابزار بقای منحصر به فردی است- و وظیفه اصلی مغز چیزی است که انتخاب طبیعی برمی گزیند زیرا مغز مشکلات بزرگی- که در محیط است- را حل می کند و نمونه های تقریبی زیادی را مطرح میکند و راه حل سریع ارائه میدهد. به همین دلیل انتخاب طبیعی ان را بر می گزیند پس وقتی این را فهمیدیم می گوییم بر اساس نوع اول آزمایشات، آزادی انتخاب و نیت در حقیقت،

@salmanfatemi
در آن لحظه ای است که شخص مورد آزمایش، وارد آزمایشگاه شده است و شروط آزمایش را پذیرفته است تا اندام خود را برای آزمایش حرکت دهد و این، قبل از آن است که فعالیت مغز برای انجام حرکت انجام شده باشد، و اینها قبل از آن است که بخواهد بر تکمه، ضرب
ه بزند و اینها انتخاب و اختیار انسان را نشان میدهد و بعد از آن، حرکت دست و یا انگشتان و دیگر یافته های آزمایش انجام می شود یعنی او قبل از آن- که دست خود را بر تکمه ببرد- انتخاب کرده است وارد آزمایش بشود واین انتخاب آزاد از طرف فرد، مغز او را در معرض آزمایش مجددی قرار می دهد.

دوم: مغز با این همه اگر بخواهد اعتراض کند یا حرکت را انجام دهد فرایند بازگشت به درک و هوشیاری را بر می گزیند و این یعنی مغز حتی در دیدگاه کاملا مادی، به طور کاملا جدا و آگاه عمل نمی کند. و مغز به صورت کاملا جدا و نا آگاهانه عمل نمی کند و انسان میتواند حرکت و تصرف را به صورت هوشیار متوقف کند.- همانطور که گفتم- انسان اگر تصمیمات غیر هوشیار نداشت، بیشتر نیروی خود را در دقیق شدن در همه جزئیات صرف میکرد؛ در خوردن، در راه رفتن، رفتار، در بستن چشم، باز کردن چشم و دیگر موارد در همه موارد، مغز او مشغول جزییات می شد و به این ترتیب نقش و وظیفه مغز به عنوان ابزار بقا منتفی میشد و انتخاب طبیعی آن را انتخاب نمی کرد.

چهارم که نکته مهمی است: آزادی اختیار- همانطور که قبلا شرط کردیم- به معنی آن نیست آزادی ای - که از آن سخن می گوییم- همه جنبه های انسان را در بر بگیرد. آزادی انتخاب- که منظور ما هست- و می گوییم انسان دارای آن است چیزی است که باعث تمایز انسان از دیگر موجودات زنده بیولوژیک میشود. این موضع گیری ها در مورد انسان، اخلاقی و بین خیر و شر است و بین این دو، انسان باید مراجعه و نزاع داشته باشد مثلا موضع عدل و موضع ایثار و دیگر موارد عادی- که در آنها برخوردها و تضادهای دروني وجود دارد.

نکته پنجم در مورد انتخاب، نقص و خطا در روشی است که این دانشمندان در نفی آزادی انتخاب، بر آن تکیه می کنند- همان انتخاب آزادی که از آن سخنی می گوییم. این انتخاب آزاد، اختیار در سطح روح است و در سطح جسم نیست و این آزادی، در بدن، فقط به همان اندازه آشکار می شود که اختیار، در اجزای دستگاه تلفن، خود را نشان میدهد!!

آن را در ابتدا در مغز فرض کردن، این روشی اشتباه است و روح، از جهان دیگری است و از جهان بدن های دنیوی ما نیست. جهانی- که روح در آن هست- با جهان بدن، در تماس نیستند. بله ارتباط و تواصل بین آنها هست و روح، مسلط بر جسم است ولی تماسی بین دو عالم نیست. اما کسی- که بر ما اشکال کند و بگويد چیزی مانند جهان دیگر وجود ندارد و بگوید چنین چیزی را در این عالم نمی بینیم- به اومی گوییم از نظر علمی این اشکال پیش نمي آید، به خصوص وقتی به او آن چیزی را بگوییم که سید احمد الحسن ع در کتاب توهم الحاد بیان کرد.

مثلا در مباحث فیزیک و فیزیک کوانتومی و کوسمولوژی(کیهان شناسي)، بسیار ممکن است که چند جهانی وجود داشته باشد و جهان هایي موازی با جهان ما موجود باشد و ممکن است موجودات زنده دیگری مثلا گراویتون (ریسمان گراویتون) بتوانند از یک جهان به جهان دیگر پیام ها را منتقل کنند و ارتباطی بین جهان ها باشد و بر عالم جسمانی ما تاثیر گذار باشد(ریسمان گراویتون، مسئول ایجاد جاذبه در زمین است). پس در مورد این اشکال می گوییم این اشکال بر مبنای اصول علمی نیست.

در نکته ششم می گویم چیزی در انسان وجود دارد که دانشمندان در برابر تفسیر آن، عاجز می شوند. امکان ندارد انتخاب ایثار حقیقی، از مغز منشأ بگيرد زیرا مغز، مجموعه ای بیولوژیک و دارای خودخواهی ژنتیکی است و قانون خودخواهی ژنتیکی، بر آن مسلط است و محکوم به این قانون می باشد و حتی اگر گفته شود، ایثار حقیقی ای- که انسان به آن دست می زند- و انسان تنها موجود زنده ای است که دست به ایثار حقیقی می زند بدون آنکه منفعتی را به دست بیاورد- حتی اگر گفته شود ایثار حقیقی احتمالی است که انسان از میان احتمالات بسیار دیگری می تواند به دست بیاورد- اگر نمونه ای را که افراد قائل به توهمی بودن آزادی انتخاب، می گویند در نظر بگیریم- چگونه مغز به این سناریو دست بزند تا انسان را بفریبد و به استمرار ایثار حقیقی دست بزند؟! یعنی به روش ناخوداگاه است؟!

امری مهمتر آن که مغز چگونه عواطف را ایجاد و بر پا می کند تا انسان، ایثار حقیقی را دوست بدارد و به سوی آن، متمایل شود.

حتی اگر هیچ کس دیگری چنین کاری نکند، همه تصور می کنند که رفتاری بلند است و کسی را- که آن را انجام میدهد- دوست دارند.

@salmanfatemi
امکان ندارد این از ناخوداگاه حاصل شود و- آنطور که قائلان به توهمی بودن اراده آزاد می گویند- توهمی نیست.

می گویم مسئله انتخاب و اراده آزاد- که ما به آن اعتقاد داریم و انتخاب بین شر و خیر را انجام میدهد- این است که مثلا با انتخاب خود، اخلاق الهی یا اخلاق شیطانی را برگزینیم.

خیر، با تعریف خیلی ساده اراده خدا است و اراده ای است- که خدای سبحان وتعالی آن را می خواهد- و این اراده، در همه زمان ها اراده یک مرد يعني خلیفه خداست و او چیزی جز آنچه خدا بخواهد، نمی خواهد و این اخلاق، اخلاق خدای سب
حان و تعالی است و اخلاق مردی است که خلیفه خدا در همه زمان ها می باشد.

و همه شر، اراده نفس و اهل و عشیره یا جماعت و دیگر موارد در برابر اراده خدای سبحان است.

این همه مطلب، با تعریفی ساده است.

و اگر بخواهیم مسئله را خلاصه کنیم انتخاب یا اراده آزاد بین این دو مورد نوسان میکند و این همانگونه است که سید احمد الحسن بیان کرده است. انسان همیشه میان سه امر است و این سه امر، نور و نفس و ظلمت است یا بگوییم الله، نفس و جهل یا بگوییم، رسولان خدا از فرشتگان و ارواح پاک و نفس و شیطان و سربازان او

و انتخابی- که درباره آن سخن می گوییم در همه جزییات نیست بلکه انتخاب یک جهت است. این انتخاب یا انتخاب جهت نور یا الله سبحان و تعالی و جهت رسولان خدای سبحان وتعالی یا جهت تاریکی و جهل و نفس است.

الحمد لله رب العالمین از شما برای حضورتان تشکر میکنم

دکتر توفیق مسرور


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
تاثیر گیاه خواری بر رشد ومبانی ذهنی سیاه و سفیدکندر در بیماریهای التهاباز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر عمودی سر انسان از پشاهکار قرننقش حیاتی تلومر دی ان آ دآیا ما تنها موجودات زنده بحث درباره پیدایش و منشادی متیل فومارات(زادیوا)(چرا حیوانات سخن نمی گویناولین مورد پیوند سر در انتلاشی جدید در درمان ام اسروش های صرفه جویی در ایجاهوش، ژنتیکی است یا محیطیاخلاق و علوم اعصابتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و شناخت حقیقت قسمت دمجموعه های پر سلولی بدن مکودک ایرانی که هوش او از از تکینگی تا مغز از مغز تثبت امواج الکتریکی در عصشباهت زیاد بین سلول هاي عنقش داروهاي مختلف معروف آیا مغز تا بزرگسالی توسعبحثی در مورد نقش ویتاميندژا وو یا اشنا پنداریچرا حجم مغز گونه انسان دراولین تصویر در تاریخ از ستمایل زیاد به خوردن بستنروش هایی ساده برای کاهش افلج بل، فلجی ترسناک که آنهاوکينگ پیش از مرگش رسالاختلال در شناسایی حروف و تاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و شناخت حقیقت قسمت سمحل درک احساسات روحانیکودکان خود را مشابه خود تاز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بیناییشباهت زیاد بین سلول هاي عنقش روزه داری در سالم و جآیا هوش ارثی دریافتی از پبحثی جالب درباره محدودیتدژاوو یا آشناپنداریچرا در مغز انسان، فرورفتايندگان چگونه خواهند دیدتمدن قدیمی ای در جنوب ایرروش صحبت کردن در حال تکامفلج خوابهاوکينگ پیش از مرگش رسالاختلالات مخچهتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان، وسیله شناسایی محیطمحل درک احساسات روحانی دکوری گذرای ناشی از موبایاز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بیناییشش مرحله تکامل چشمنقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هوش سریعی که بدون احسبحثی در مورد نقش کلسیم و دانشمندان ژنی از مغز انسچراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یتمساح حد واسط میان مغز کوروشهای نو در درمان دیسک بفلج خواب چیستهدف از تکامل مغزاختلالات حرکتی در انسانتاثیر گیاه خواری بر رشد وسفر نامه سفر به بم و جنوب محدودیت های حافظه و حافظکی غایب شدی تا نیازمند دلاز تکینگی تا مغز- از مغزتجهش های ژنتیکی مفید در ساصرع و درمان های آننقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هشیاری کوانتومی وجودبحثی در مورد عملکرد لوب فدانشمندان روش هاي جدیدی چراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یتنفس هوازی و میتوکندریروشهای شناسایی قدرت شنوافیلمی بسیار جالب از تغییهزینه ای که برای اندیشیداختلالات صحبت کردن در انتاثیر انتخاب از طرف محیط سفرنامه سفر به بم و جنوب مخچه ، فراتر از حفظ تعادلکاهش التهاب ناشی از بیمااز تکینگی تا مغز، از مغز جهش های ژنتیکی غیر تصادفضررهای مصرف شکر و قند بر نقش غذاها و موجودات درياآیا واکنش های یاد گرفته وبحثی درباره هوش و تفاوتهدانشمندان روشی برای تبدینزاع بین جهل و علم رو به پایا کوچک شدن مغزانسان التنفس هوازی و میتوکندریروشی برای بهبود هوش عاطففیزیکدانان ماشینی برای تهستي مادي ای که ما کوچکترادامه بحث تکامل چشمتاثیر ترکیبات استاتین (سسفرنامه سفر به بم و جنوب مخچه ابزاري که وظیفه آن فکایروپاکتیک چیستازدواج های بین گونه ای، رجهشهای مفید و ذکاوتی که دضررهای شکر بر سلامت مغزنقش غذاها و موجودات درياآیا آگاهی پس از مرگ از بیبحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای مصرفی در ام اسنزاع بین علم و نادانی رو ایا ابزار هوشمندی یا مغز تو دی ان ای خاص ميتوکندريروشی جدید در درمان قطع نخفراموشی همیشه هم بد نیستهستی ما پس از شروعی چگال ادغام میان گونه های مختلتاثیر دپاکین بر بیماری مسفرنامه سفر به بم و جنوب مدارک ژنتیکی چگونه انسانکاربرد روباتهای ريزنانواستفاده از هوش مصنوعی در جهشهای مفید و ذکاوتی که دطی یکصد هزار سال اخیر هرچنقش غذاها و موجودات درياآیا امکان بازسازی اندامهبحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای ضد بیماری ام اس ونظریه تکامل در درمان بیمایا بیماری ام اس (مولتیپتولید سلولهای جنسی از سلروشی جدید در درمان سکته مفرایند حذف برخی اجزای مغو هر کس تقوای خدا پیشه کنادغام دو حیطه علوم مغز و تاثیر داروهای ضد التهاب سفرنامه سفر به بم و جنوب مرگ انتقال است یا نابود شکاربرد روباتهای ريز، در استیفن هاوکینگ در مورد هجاذبه و نقش آن در شکلگیریعلم به ما کمک میکند تا مونقشه مغزی هر فرد منحصر بهآیا انسان با مغز بزرگش اخبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی فامپیریدین یا نورلهفت چیز که عملکرد مغز تو ایا بدون زبان میتوانیم تتوانایی مغز و دیگر اجزای ريتوکسيمب در درمان ام اسفرد حساس از نظر عاطفی و بویتامین E برای فعالیت صحارتقا و تکامل سنت آفرینش تاثیر داروی ضد تشنج سدیم سلولهای بنیادی مصنوعی درمزایای شکلات تلخ برای سلکجای مغز مسئول پردازش تجاستیفن هاوکینگ در تفسیر حافظه و اطلاعات در کجاست علایم کمبود ویتامین E را چندین ماده غذایی که ماننآیا احتمال دارد رویا از آبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی تشنجی دربارداریهفت سین یادگاری از میراث ایا تکامل هدفمند استتوازن مهمتر از فعالیت زیراه های جدید برای قضاوت رقانون مندی نقشه ژنتیکی مویتامین E در چه مواد غذایارتوکين تراپی روشی جديد تاثیر درجه حرارت بر عملکسلسله مباحث هوش مصنوعیمشکلات نخاعیکشف مکانیسم عصبی خوانش پاستخوان های کشف شده، ممکحافظه و اطلاعات در کجاست علایم کمبود ویتامین E را چه زیاد است بر من که در ایآیا احتمال دارد رویا از آبحثی درباره احساسات متفاداروی ضد تشنج با قابليت تهمیشه عسل با موم بخوریمایرادهای موجود در خلقت بتوسعه برخی شغل ها با هوش راه های جدید برای قضاوت رقارچ بی مغز در خدمت موجودویتامین دی گنجینه ای بزرارتباط میکروب روده و پارتاثیر درجه حرارت بر عملکسم زنبور ، کلیدی برای وارمغز ما کوچکتر از نیم نقطهکشف مکانیسمی پیچیده در باصول سلامت کمرحافظه و اطلاعات در کجاستعوارض ازدواج و بچه دار شدچهار میلیارد سال تکامل بآیا برای تولید مثل همیشه بحثی درباره احساساتی غیرداروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی می تواند بر احاگر نعمت فراموشی نبود بستوصیه های غیر دارویی در سراه پیروزی در زندگی چیستلوب فرونتال یا پیشانی مغواکنش های ناخودآگاه و تقارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر درجه حرارت بر عملکسودمندی موجودات ابزی بر مغز چون ابزار هوش است دلیکشف ارتباط جدیدی از ارتباضطراب و ترسحس چشایی و بویاییعید نوروز مبارکچهار ساعت پس از کشتار خوکآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبخش دیگری در وجود انسان هداستانها و مفاهیمی اشتباهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر نعمت فراموشی نبود بستوصیه هایی در مصرف ماهیرشته نوروایمونولوژی و نقلبخند بزن شاید صبح فردا زواسطه ها د رمسیر ایجاد مغارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاهچاله و تکینگی ابتدایمغز آیندگان چگونه است ؟کشف جمجمه ای درکوه ایرهواطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک (قسمت اول )عامل کلیدی در کنترل کارآنوار مغزی روشی مهم در تشخآیا تکامل و تغییرات ژنتیبرنامه و ساختار پیچیده مدر مانهای کمر دردهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر تلاش انسان امروز براتوضیحی ساده در مورد هوش مرشد مغز علت تمایل انسان بلرزش ناشی از اسیب به عصبوراپامیل در بارداریارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاره ابلهانمغز انسان ایا طبیعتا تماگنجینه ای به نام ویتامین اطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک (قسمت دوم )عسل طبیعی موثر در کنترل بنورون هاي مصنوعی می توانآیا خداباوری محصول تکاملبرین نت به جای اینترنتدر چه مرحله ای از خواب ، رهوش مصنوعی الفاگوابزار هوش در حال ارتقا ازتکامل چشمزمین زیر خلیج فارس تمدنی لزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی مرتب خیلی به قورزش هوازی ، بهترین تمریارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاره ابلهانمغز انسان برای شادمانی طگیاه خواری و گوشت خوار کدبلندی در ذهن ما درک بلندیحس و ادراک قسمت چهارمعصب حقوق نورولوونوروپلاستیسیتی چیستآیا دلفین ها می تواند از برای پیش بینی آینده مغز ددرمان های بیماری آلزایمرهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای بقای موجود زندتکامل ابزار هوش ، راه پر زندگی هوشمند در خارج از زلزوم سازگاری قانون مجازاورزش و میگرنارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر درجه حرارت بر عملکسیستم تعادلی بدنمغز انسان رو به کوچکتر شدگالکانزوماب، دارویی جدیبه زودی شبکه مغزی به جای حس و ادراک قسمت پنجمعضلانی که طی سخن گفتن چقدچیزی خارج از مغزهای ما نیآیا دست مصنوعی به زودی قابرخی نکات از گاید لاین پردرمان های رایج ام اسهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای دفاعی و بقای موتکامل ساختار رگهای مغزی زیباترین چیز در افزایش سممانتین یا آلزیکسا یا ابمنابع انرژي پاک سرچشمه حورزش بهترین درمان بیش فعارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر درجه حرارت بر عملکسیستم دفاعی بدن علیه مغز مغز ایندگان چگونه استگامی در درمان بیماریهای بوزون هیگز چیستحس و ادراک قسمت سوممقالاتچگونه مغز پیش انسان یا همآیا راهی برای رفع کم آبی برخی اثرات مضر ویتامین ددرمان جدید میگرن با انتی هوش مصنوعی از عروسک تا کاثر مضر مصرف طولانی مدت رتکامل شناخت انسان با کشفزبان چهار حرفی حیات زمینمولتیپل اسکلروز در زنان ورزش در کمر دردارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر درجه حرارت بر عملکسکته مغزیمغز ابزار برتر بقاگاهی لازم است برای فهم و بیماری گیلن باره و بیمارحساسیت روانی متفاوتتاثیر ویتامین دی بر بیماچگونه هموساپينس بر زمین آیاما مقهور قوانین فیزیکبرخی اختلالات عصبی مثانهدرمانهای بیماری پارکینسهوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مفید قهوهتئوری تکامل امروز در درمزبان و بیان، در سایه پیشرمواد کوانتومی جدید، ممکنوزوز گوشارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر درجه حرارت بر عملکساخت شبکه عصبی با الفبایمغز برای فراموشی بیشتر کگاهی مغز بزرگ چالش استبیماری ای شبیه ام اس مولتخلاصه ای از مطالب همایش مصفحه اصلیچگونه آن شکری که می خوریمإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبرخی بیماری ها که در آن بدرک فرد دیگر و رفتارهای اهوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مضر ماری جواناتئوری تکامل در پیشگیری و زبان و تکلم برخی بیماریهزبان و شناخت حقیقت قسمت چموجود بی مغزی که می تواندیک پیشنهاد خوب برای آسان ارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر رو ح و روان بر جسمساخت شبکه عصبی مصنوعی با مغز بزرگ چقدر مفید هست ؟گزیده ای از وبینار یا کنفبیماری بیش فعالیخواندن ، یکی از شستشو دهنسوالات پزشکیچگونه جمعیت های بزرگ شکل افراد آغاز حرکت خودشان ربرخی توجهات در ببمار پاردرک و احساسهوش مصنوعی از عروسک تا کماجزای پر سلولی بدن انسان تا 20 سال آینده مغز شما به زبان و شناخت حقیقت قسمت اموجودات مقهور ژنها هستندیکی از علل محدودیت مغز اماز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر رژیم گیاه خواری بر ساختار شبکه های مغزی ثابمغز بزرگ چالش است یا منفعگزارش یک مورد جالب لخته وبیماری تی تی پیخواب سالم عامل سلامتیپیامهای کاربرانچگونه جمعیت های بزرگ شکل افزایش قدرت ادراکات و حسبرخی سيناپسها طی تکامل و درک احساسات و تفکرات دیگهوش مصنوعی از عروسک تا کماجزایی ناشناخته در شکل گتاثیر مشاهده بر واقعیت بتاثیر ویتامین دی بر بیمامیهمانهای ناخوانده عامل یادگیری مهارت های جدید داز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر سریعترین کامپیوتر موجودمغز بزرگ چالشهای پیش روگشایش دروازه جدیدی از طربیماری ضعف عضلات نزدیک بخواب سالم عامل سلامتی و یسایتهای دیگرچگونه حافظه را قویتر کنیالکتروتاکسی(گرایش و حرکبررسي علل احتمالي تغيير درک تصویر و زبان های مخلتهوش مصنوعی در کامپیوترهاتاثیر ژنها بر اختلالات خمیگرن سردردی ژنتیکی که بیادآوری خواب و رویااز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر سرگیجه از شایعترین اختلامغز حریص برای خون، کلید تپنج اکتشاف شگفت آور در موبیماریهای تحلیل عضلانی اخواب عامل دسته بندی و حفطنگاهی بر قدرت بینایی دراامیوتروفیک لترال اسکلروبررسی و اپروچ جدید بر بیمدرک عمیق در حیواناتهوش مصنوعی در خدمت خلق وحتاثیر کپسول نوروهرب بر نمیدان مغناطيسي زمین بشر ژن هوش و ساختارهای حیاتی از تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر رژیم گیاهخواری بر سردرد و علتهای آنمغز زنان جوانتر از مغز مرپیموزایدبیوگرافیخودآگاهی و هوشیارينگاهی بر توانایی اجزاي بامگا سه عامل مهم سلامتبررسی سیستم تعادلی بدن ادرگیری اعصاب به علت میتوهوش مصنوعی در خدمت خلق وحتاثیر کپسول نوروهرب بر تمکانیزمهای دفاعی در برابژن یا نقشه توسعه مغز و نقاز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر عصاره تغلیظ شده گیسردرد تنشنمغزهای کوچک بی احساسپیوند مغز و سر و چالشهای بیوگرافیخودآگاهی و هوشیاريناتوانی از درمان برخی ویامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبررسی علل کمر درد در میانرقیبی قدرتمند در برابر مهوش مصنوعی درمانگر کامپیتاثیر کپسول نوروهرب بر سما انسانها چه اندازه نزدژنها نقشه ایجاد ابزار هواز تکینگی تا مغز از مغز تتبدیل تراکت صوتی مصنوعی سردرد سکه اینقش قهوه در سلامتیپیوند سر، یکی از راه حلهابیست تمرین ساده برای جلوخطا در محاسبات چیزی کاملناتوانی در شناسایی چهره انفجار و توقف تکاملی نشابزرگ شدن مغز محدود به دوررموزی از نخستین تمدن بشرهوش مصنوعی درخدمت خلق وحتاثیر کپسول نوروهرب بر سما انسانها چه اندازه نزدژنها ، مغز و ارادهاز تکینگی تا مغز و از مغز تبدیل سلولهای محافط به سسرعت فکر کردن چگونه استنقش هورمون های تیروئید دپیشینیان انسان از هفت میبیشتر کمردردها نیازی به خطا در محاسبات چیزی کاملنخاع ما تا پایین ستون فقرانگشت نگاری مغز نشان میدتفاوت مغز انسان و میمون هرمز و رازهای ارتباط غیر کهوش مصنوعی ساخته هوش طبیتاثیر گیاه خواری بر رشد وما با کمک مغز خود مختاريمژنهای هوش ، کدامنداز تکینگی تا مغز از مغز تتری فلوپرازینشنا در ابهای گرم جنوب نینقش ژنتیک در درمان اختلاپیشرفتی مستقل از ابزار هبا هوش مصنوعی خودکار روبدفاع در برابر تغییر ساختنخستین تصویر از سیاهچالهاندوهگین نباش اگر درب یا تفاوتهای جنسیتی راهی برارویای شفافهوش احساسیتاثیر گیاه خواری بر رشد وما تحت کنترل ژنها هستیم یکمردرد و علل آناز تکینگی تا مغز از مغز تتشنج چیستشناخت و معرفت، و نقش آن دنقش انتخاب از طرف محیط، نپاسخ گیاهان در زمان خوردبارداری بدون رحمدقیق ترین تصاویر از مغز انرمش های مفید در سرگیجهانسان جدید از چه زمانی پاتقلید مرحله ای نسبتا پیشروبات های ریز در درمان بیهوش احساسیتاثیر گیاه خواری بر رشد وماه رجبکمردرد با پوشیدن کفش منااز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر الگوی رشد مغزی با زشناسایی سلول های ایمنی انقش اتصالات بین سلولهای پختگی پس از چهل سالگي به بازسازي مغز و نخاع چالشی دلایلی که نشان میدهد ما بنرمشهای مهم برای تقویت عانسان عامل توقف رشد مغزتلاش هایی در بیماران قطع روزه داری و بیمار ی ام اس هوش عاطفی بیشتر در زنانتاثیر گیاه خواری بر رشد وماپروتیلینکنفرانس تشنج هتل کوثر اصاز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر زودتر اتصالات مغزیشواهدی از دنیسوان(شبه نئنقش حفاظتی مولکول جدید دپرورش مغز مینیاتوری انسابحتی علمی درباره تمایل بديدن با چشم بسته در خواب چرا مغزهای ما ارتقا یافت انعطاف پذیری مکانیسمی علتلاشی برای درمان قطع نخاروش مقابله مغز با محدودیهوش عاطفی در زنان بیشتر ا