دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از نظر علم اعصاب یا نرووساینس اراده آزاد حقیقت است یا توهم

از نظر علم اعصاب اراده آزاد، حقیقت است یا توهم؟

تدريسی از دکتر توفیق مسرور از دانشکده تحقیقات برتر علوم دینی و لغتی در نجف اشرف

اراده آزاد، موضوع مناقشه از زمان های دور، در فلسفه و دیگر ميدان ها بوده است و این مسئله اي بسیار مهم در دین الهی است و بدون داشتن اراده آزاد، معنی ای برای تکلیف الهی وجود ندارد و بحث امروز در مورد اراده یا اختیار آزاد است و یا آنطور- که علمای علم اعصاب بیان می کنند- مغز ما خودش، به اختراع و ایجاد تصمیمات و انتخاب ها اقدام می کند و آن را اجرا می نماید و ما را به این توهم می اندازد که ما اراده آزاد داریم!

و برای اینکه اشکال طرح شده را بفمهیم، انجام یک آزمایش را از دید علمای اعصاب ببینیم.

فرض کنید می خواهیم چیزی را به طور آزاد، اراده کنیم از شما می خواهم فقط تصور کنید آن لحظه ای را که با آن می خواهید بر تکمه ضربه بزنید و باید در همان لحظه ای که آن را به یاد می آورید، بر تکمه ضربه بزنید. در تجربیات قرن گذشته پروفوسور بن جملی همین آزمایشی را- که گفتیم- در آزمایشگاه انجام داد و او از افرادی خواست تا تکمه را فشار دهند و او عددی را- که تحليلگر فعالیت مغزی نشان می دهد- مشخص می نماید و تفاوت بین این زمانها تعیین میشود.

نصب الکترودها و وصل آن به ارتباطات و ثبت وقایع داخل مغزی انجام میشود، تا اتفاقات داخل مغز و عضله و فشار دادن تکمه را نشان دهد.

آنچه دکتر بن جملی کشف کرد آن است که مغز ما مکانیسم های غیر هوشیار دارد که تصمیم می گيرد، مثلا قشر جلویی مغز، قشر پریتال را تحریک می کند یعنی این تصمیم در ابتدا غیر هوشیار است و قشر جداري، حرکات را مهیا می سازد سپس بیان این حرکات و تصمیمات به قشر حرکتی منتقل می گردد ولی شخص همچنان نمیداند که به صورت غیر هوشیار تصمیم گرفته است تا تکمه را فشار دهد. پس از اینکه پیام به قشر حرکتی منتقل می گردد و پس از 350 میلی ثانیه قشر حرکتی، تاکیدی را به قشر جداری میفرستد و شخص آگاه میشود و پس از 200 میلی ثانیه عضلات را تحریک میکند و با اراده بر تکمه فشار میدهد.

اگر بخواهیم این مراحل را خلاصه کنیم: مرحله اول بدون آگاهی برای تصمیم گیری در مغز است. در قسمت اول مرحله آماده سازی مخفی است که تقریبا 900 میلی ثانیه قبل از حرکت است پس از آن، آرام آرام فعالیت مغز آغاز میشود و زمان آگاه شدن از این فعالیت، حدود 300 میلی ثانیه قبل از حرکت است که فعالیت مغز تقریبا به حداکثر میرسد. سپس پیام به صورت ناآگاهانه به قشر حرکتی ارسال می شود و بعد مرحله ارادی ضربه زدن بر تکمه است.

(الگوی تصویری آن در فیلم تدریس و در پاورپوینت آن، موجود است. ) این تصویر، مراحل فعالیت مغز را نشان میدهد. پس اول مغز، به صورت غیر ارادی تصمیمی به حرکتی می گیرد و بعد از مدتی، دستور اجرا میدهد و در کمتر از یک ثانیه وارد منطقه ارادی مغز می شود.

بر اساس این نوع از تجربیات، برخی پژوهشگران نتیجه گرفته اند که تصمیمات ما همه اش ناآگاهانه است و از آنها گروهی، همه اراده آزاد را رد می کنند و آن را کاملا یک توهم می دانند و بیشتر اینها فیزیک دانها هستند.

بر اساس دیدگاه، دانشمندان را به چند دسته تقسیم می کنیم: دسته اول کاملا اراده آزاد را رد می کنند و به حتمی بودن عملکرد، به صورت صد در صد اعتقاد دارند(hard determinism).

در برابر گروه دیگری هستند که قائل به اراده کامل آزاد انسان هستند.

گروهی دیگر می گویند نه اراده کامل هست و نه اجبار کامل(hard incompatibilism) و گروه دیگر می گویند هم اراده آزاد ممکن است و هم اجبار کامل امکان دارد. (compatibilism) و اینها نوعی از اراده آزاد را برای انسان در نظر می گیرند.

در اینجا مقوله توهمی بودن اراده آزاد را مورد مناقشه قرار می دهیم. اکنون سوالی پیش می آید : اگر تصمیمات ما در منطقه غیر هوشیار رخ میدهد و ما فقط توهم و تصور اشتباه می کنیم که ما کسی هستیم که این کار را انجام داد، پس چرا ما این احساس قوی را داریم که ما کسی هستیم که اراده آزاد داریم؟ چرا تصور می کنيم ما تصمیم گرفتیم و ما انتخاب کردیم و چگونه تصمیم های غیر ارادی را توجیه و تفسیر کنیم؟ زیرا این اراده ها و تصمیمات، از بخش غیر هوشیار مغز ما منشا می گیرد. پژوهش گران روانشناس و علم اعصاب، با آزمایشاتی اینها را اثبات می کنند. ونمونه ای از آن را مطرح می کنیم ولی پیش از آن باید مقدماتی ساده را بفهمیم.

مغز ما همانطور که می دانید دو قسمت دارد: سمت راست و چپ و آنها وظایف مختلفی دارند از جمله تحلیل و بخشی دیگر از وظایف، نیازمند یکی از دو لوب راست یا چپ است و در برابر، قسمت هایی هست که وظایف را تنظیم می کند و وظایف لوب راست و چپ را با هم هماهنگ می سازد. در مغز ما میلیون ها سلول وجود دارد که دو قسمت را به هم مربوط می کند. پیامها و معلومات، دو قسمت را به هم ربط می دهد ولی اگر دو قسمت به روش طبیعی یا مصنوعی از هم جدا شوند، چه اتف
اقی می افتد؟

برای فهم این مطلب باید مقدمه ای را بدانیم. ما دو نیمه بینایی راست و چپ داریم. میدان بینایی راست، به سمت چپ مغز و ميدان بینایی چپ، به نیمکره راست می رود. در نیمکره چپ، اطلاعات سخن گفتن و بیان آنچه می بینید، وجود دارد و کسانی - که ارتباط دو نیمکره را از دست می دهند- اگر چیزی را در نیمه بینایی راست ببینند، میتوانند ان را به سادگی بیان کنند و بشناسند ولی همانطور که می بینيد اگر کلمات یا اشیا، در ميدان بینایی چپ آنها عرضه شود، به طور کامل از شناسایی آن ناتوان هستند

و همزمان و اگر از او بخواهیم چیزی را- که در نیمه چپ بینایی به او نشان داده میشود- با دست راست رسم کند، نمی تواند.

اگر چیزی در نیمه بینایی چپ باشد در قسمت پشتی نیمکره راست مغز دیده میشود و برای فهم آن، باید به نیمکره چپ بیاید و نیز برای آنکه چیزی را که در نیمکره چپ می بینید بتواند با دست راست بکشد همین انتقال باید صورت گیرد و وقتی ارتباط دو نیمکره مختل است چنین درک و چنین رسمی با دست راست انجام نمی شود، ولی به صورت ناخودآگاه میتواند با دست چپ، آن شی را رسم کند و پس از آنکه با دست چپ آن را در نیمه راست بینایی کشید، میتواند آن را بشناسد.

مطلب جالب اینکه اگر از این افراد سوال شود و به آنها به جای سوال شفاهی، تصاویری نشان داده شود و مثلا تصویر مرغ در نیمه راست بینایی آنها نشان داده شود و از فرد به جای آنکه از او خواسته شود تا اشیا را نام ببرد بخواهیم با دست راست چیزهایی- که روبرویش هست و مناسب آن چیزی است که در میدان بینایی راست دیده است- اشاره کند و با دست راست به آن چیزی اشاره کند که در میدان چپ بینایی دیده است طبیعتا همه افراد که در مغز خود این اختلال را دارند میتوانند جواب درست بدهند به شرطی که با دست راست به آن چیزی که در میدان راست بینایی می بینند اشاره کنند.

باز با دست چپ هم ميتواند زیرا این فرد از درک آنچه در نیمه چپ بینایی می بیند ناتوان است ولی با این حال دست چپ او میتواند به مطلب اشاره کند.(به صورت ناخودآگاه)

خوب اکنون اگر سوال شود و اگر از او در این حالت سوال شود جوابی بی ربط میدهد مثلا ممکن است بگوید بیل برای شستن فضولات مرغ استفاده میشود!! زیرا مطلب را نشناخته است و آنچه کشف شده است و تفسیر شده است، در نيمکره راست است.

پس در ميدان راست بینایی، انتخاب درست می کند و آگاهانه هم هست ولی در میدان چپ بینایی، باز انتخاب درست میکند ولی از علت آن، آگاه نیست و از روی غفلت و ناآگاهانه است یعنی بیمار، علت انتخاب ناآگاهانه خود را نمی داند و تفسیر مغزی او، یک نظریه را مطرح می کند و آن را به واقعیت مرتبط میسازد یعنی انسان برای تفکرات و برخوردها و رفتارها، کاملا وابسته به مغز خود است و این تفسیر منطقی را انجام می دهد.

خوب آزمایشات بسیاری از هر دو نوع وجود دارد- همانطور که گفتیم.

اگر بخواهیم آنچه را گفتیم خلاصه کنیم، این محققان می گویند ما دو امر را داریم: امر اول، تصمیماتی که در منطقه ناخودآگاه مغز انجام میشود سپس دستور به اجرا می دهد و قبل از اجراي آن، وارد منطقه ای با نام منطقه خودآگاه مغز می شود و این امر، بخشی از ثانیه قبل از شروع حرکت است. اما امر دوم و تجربیات دسته دوم: ما مجموعه ای از تشکیلات در مغز داریم که تحلیل منطقی تصمیم را انجام می دهد و سپس ما را به این توهم می اندازد که ما خودمان، آن افکار و تصمیمات را داشته ایم و خودمان، آن سخنان را گفته ایم و این سبب احساس آزادی اراده می شود و اگر بین دو امر را جمع کنیم، می فهمیم که آزادی اراده، چیزی جز توهم نیست!

اکنون چگونه با وجود این آزمایشات و تجارب، این ادعا را رد کنیم؟ اولا نیازمند چند امر هستیم اولا وقتی می گوییم ما اراده و آزادی داریم و می توانیم تصرفات خود را آگاهانه انجام دهیم، آیا این اراده و آزادی مطلق در همه برخوردها و در همه جزییات تصرفات و مداخلات ما و در همه سطوح است؟ جواب حتما منفی است. وقتی از اراده و آزادی، سخن می گوییم منظور آن نیست که م در همه سطوح وجود خود و در همه جزییات رفتارهای خود، آزادی اراده و آگاهی داریم.

این، امر اول است. اما امر دوم اینکه ما اعتقاد داریم مغز و ابزار هوش- که ابزار بقای منحصر به فردی است- و وظیفه اصلی مغز چیزی است که انتخاب طبیعی برمی گزیند زیرا مغز مشکلات بزرگی- که در محیط است- را حل می کند و نمونه های تقریبی زیادی را مطرح میکند و راه حل سریع ارائه میدهد. به همین دلیل انتخاب طبیعی ان را بر می گزیند پس وقتی این را فهمیدیم می گوییم بر اساس نوع اول آزمایشات، آزادی انتخاب و نیت در حقیقت،

@salmanfatemi
در آن لحظه ای است که شخص مورد آزمایش، وارد آزمایشگاه شده است و شروط آزمایش را پذیرفته است تا اندام خود را برای آزمایش حرکت دهد و این، قبل از آن است که فعالیت مغز برای انجام حرکت انجام شده باشد، و اینها قبل از آن است که بخواهد بر تکمه، ضرب
ه بزند و اینها انتخاب و اختیار انسان را نشان میدهد و بعد از آن، حرکت دست و یا انگشتان و دیگر یافته های آزمایش انجام می شود یعنی او قبل از آن- که دست خود را بر تکمه ببرد- انتخاب کرده است وارد آزمایش بشود واین انتخاب آزاد از طرف فرد، مغز او را در معرض آزمایش مجددی قرار می دهد.

دوم: مغز با این همه اگر بخواهد اعتراض کند یا حرکت را انجام دهد فرایند بازگشت به درک و هوشیاری را بر می گزیند و این یعنی مغز حتی در دیدگاه کاملا مادی، به طور کاملا جدا و آگاه عمل نمی کند. و مغز به صورت کاملا جدا و نا آگاهانه عمل نمی کند و انسان میتواند حرکت و تصرف را به صورت هوشیار متوقف کند.- همانطور که گفتم- انسان اگر تصمیمات غیر هوشیار نداشت، بیشتر نیروی خود را در دقیق شدن در همه جزئیات صرف میکرد؛ در خوردن، در راه رفتن، رفتار، در بستن چشم، باز کردن چشم و دیگر موارد در همه موارد، مغز او مشغول جزییات می شد و به این ترتیب نقش و وظیفه مغز به عنوان ابزار بقا منتفی میشد و انتخاب طبیعی آن را انتخاب نمی کرد.

چهارم که نکته مهمی است: آزادی اختیار- همانطور که قبلا شرط کردیم- به معنی آن نیست آزادی ای - که از آن سخن می گوییم- همه جنبه های انسان را در بر بگیرد. آزادی انتخاب- که منظور ما هست- و می گوییم انسان دارای آن است چیزی است که باعث تمایز انسان از دیگر موجودات زنده بیولوژیک میشود. این موضع گیری ها در مورد انسان، اخلاقی و بین خیر و شر است و بین این دو، انسان باید مراجعه و نزاع داشته باشد مثلا موضع عدل و موضع ایثار و دیگر موارد عادی- که در آنها برخوردها و تضادهای دروني وجود دارد.

نکته پنجم در مورد انتخاب، نقص و خطا در روشی است که این دانشمندان در نفی آزادی انتخاب، بر آن تکیه می کنند- همان انتخاب آزادی که از آن سخنی می گوییم. این انتخاب آزاد، اختیار در سطح روح است و در سطح جسم نیست و این آزادی، در بدن، فقط به همان اندازه آشکار می شود که اختیار، در اجزای دستگاه تلفن، خود را نشان میدهد!!

آن را در ابتدا در مغز فرض کردن، این روشی اشتباه است و روح، از جهان دیگری است و از جهان بدن های دنیوی ما نیست. جهانی- که روح در آن هست- با جهان بدن، در تماس نیستند. بله ارتباط و تواصل بین آنها هست و روح، مسلط بر جسم است ولی تماسی بین دو عالم نیست. اما کسی- که بر ما اشکال کند و بگويد چیزی مانند جهان دیگر وجود ندارد و بگوید چنین چیزی را در این عالم نمی بینیم- به اومی گوییم از نظر علمی این اشکال پیش نمي آید، به خصوص وقتی به او آن چیزی را بگوییم که سید احمد الحسن ع در کتاب توهم الحاد بیان کرد.

مثلا در مباحث فیزیک و فیزیک کوانتومی و کوسمولوژی(کیهان شناسي)، بسیار ممکن است که چند جهانی وجود داشته باشد و جهان هایي موازی با جهان ما موجود باشد و ممکن است موجودات زنده دیگری مثلا گراویتون (ریسمان گراویتون) بتوانند از یک جهان به جهان دیگر پیام ها را منتقل کنند و ارتباطی بین جهان ها باشد و بر عالم جسمانی ما تاثیر گذار باشد(ریسمان گراویتون، مسئول ایجاد جاذبه در زمین است). پس در مورد این اشکال می گوییم این اشکال بر مبنای اصول علمی نیست.

در نکته ششم می گویم چیزی در انسان وجود دارد که دانشمندان در برابر تفسیر آن، عاجز می شوند. امکان ندارد انتخاب ایثار حقیقی، از مغز منشأ بگيرد زیرا مغز، مجموعه ای بیولوژیک و دارای خودخواهی ژنتیکی است و قانون خودخواهی ژنتیکی، بر آن مسلط است و محکوم به این قانون می باشد و حتی اگر گفته شود، ایثار حقیقی ای- که انسان به آن دست می زند- و انسان تنها موجود زنده ای است که دست به ایثار حقیقی می زند بدون آنکه منفعتی را به دست بیاورد- حتی اگر گفته شود ایثار حقیقی احتمالی است که انسان از میان احتمالات بسیار دیگری می تواند به دست بیاورد- اگر نمونه ای را که افراد قائل به توهمی بودن آزادی انتخاب، می گویند در نظر بگیریم- چگونه مغز به این سناریو دست بزند تا انسان را بفریبد و به استمرار ایثار حقیقی دست بزند؟! یعنی به روش ناخوداگاه است؟!

امری مهمتر آن که مغز چگونه عواطف را ایجاد و بر پا می کند تا انسان، ایثار حقیقی را دوست بدارد و به سوی آن، متمایل شود.

حتی اگر هیچ کس دیگری چنین کاری نکند، همه تصور می کنند که رفتاری بلند است و کسی را- که آن را انجام میدهد- دوست دارند.

@salmanfatemi
امکان ندارد این از ناخوداگاه حاصل شود و- آنطور که قائلان به توهمی بودن اراده آزاد می گویند- توهمی نیست.

می گویم مسئله انتخاب و اراده آزاد- که ما به آن اعتقاد داریم و انتخاب بین شر و خیر را انجام میدهد- این است که مثلا با انتخاب خود، اخلاق الهی یا اخلاق شیطانی را برگزینیم.

خیر، با تعریف خیلی ساده اراده خدا است و اراده ای است- که خدای سبحان وتعالی آن را می خواهد- و این اراده، در همه زمان ها اراده یک مرد يعني خلیفه خداست و او چیزی جز آنچه خدا بخواهد، نمی خواهد و این اخلاق، اخلاق خدای سب
حان و تعالی است و اخلاق مردی است که خلیفه خدا در همه زمان ها می باشد.

و همه شر، اراده نفس و اهل و عشیره یا جماعت و دیگر موارد در برابر اراده خدای سبحان است.

این همه مطلب، با تعریفی ساده است.

و اگر بخواهیم مسئله را خلاصه کنیم انتخاب یا اراده آزاد بین این دو مورد نوسان میکند و این همانگونه است که سید احمد الحسن بیان کرده است. انسان همیشه میان سه امر است و این سه امر، نور و نفس و ظلمت است یا بگوییم الله، نفس و جهل یا بگوییم، رسولان خدا از فرشتگان و ارواح پاک و نفس و شیطان و سربازان او

و انتخابی- که درباره آن سخن می گوییم در همه جزییات نیست بلکه انتخاب یک جهت است. این انتخاب یا انتخاب جهت نور یا الله سبحان و تعالی و جهت رسولان خدای سبحان وتعالی یا جهت تاریکی و جهل و نفس است.

الحمد لله رب العالمین از شما برای حضورتان تشکر میکنم

دکتر توفیق مسرور


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
سازگاری با محیط بین اجزاکنگره بین المللی سردرد دابزارهای بقا ازنخستین همبسیاری از بیماری های جدیدفاع در برابر تغییر ساختچهار میلیارد سال تکامل بشبیه سازی سیستم های کوانکرونا چه بر سر مغز می آورادامه بحث تکامل چشمتولید سلولهای جنسی از سلفرایند تکامل و دشواری هاداروی جدید s3 در درمان ام چگونه حافظه را قویتر کنیعوامل ایجاد لغت انسانی و گربه شرودینگر و تاثیر مشارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر نگاه ناظر هوشیار بمنابع انرژي پاک سرچشمه حدرک فرد دیگر و رفتارهای اچرا در مغز انسان، فرورفتآلزایمراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وماه رجبرویاها از مغز است یا ناخوهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا تکامل و تغییرات ژنتیاز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر درجه حرارت بر عملکمراحل ارتقای پله پله کیهریواستیگمینهوش عاطفی در زنان بیشتر االتهاب شریان تمپورالبیماری ای شبیه ام اس مولتتبدیل سلولهای محافط به سمغز آیندگان چگونه است ؟زبان چهار حرفی حیات زمینوقتی فهمیدی خطا کردی برگاولین سلول مصنوعیبحتی علمی درباره تمایل بجهش های ژنتیکی مفید در سامغز حریص برای خون، کلید تسلولهای بنیادی مصنوعی دریک پیشنهاد خوب برای آسان ابزار هوش در حال ارتقا ازبرای پیش بینی آینده مغز دحس و ادراک قسمت چهارمنقش خرچنگ های نعل اسبی درسخن پاک و ثابتکندر در بیماریهای التهابابزارهای بقای از نخستین تفاوت مغز انسان و میمون هدقیق ترین تصاویر از مغز اچهار ساعت پس از کشتار خوکشباهت زیاد بین سلول هاي عکشف مکانیسم عصبی خوانش پاداراوون تنها داروی تاییتوانایی مغز و دیگر اجزای فرایند حذف برخی اجزای مغداروی جدید ضد میگرننگاه محدود و تک جانبه، مشعواملی که برای ظهور لغت اگزیده ای از وبینار یا کنفارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر نگاه انسان بر رفتامنبع خواب و رویادرک و احساسچراروياها را به یاد نمی آآیا ممکن است موش کور بی ماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وماپروتیلینرویاهای پر رمز و حیرتی درهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا جهش های ژنتیکی، ویروازدواج های بین گونه ای، رتاثیر درجه حرارت بر عملکمزایای شکلات تلخ برای سلریسدیپلام تنها داروی تایهوش عاطفی در زنان بیشتر اامیوتروفیک لترال اسکلروبیماری بیش فعالیتری فلوپرازینمغز انسان ایا طبیعتا تمازبان و کلمه حتی برای کسانویتامین E برای فعالیت صحاوکرلیزوماب داروی جدید شبحث درباره پیدایش و منشاجهش های ژنتیکی غیر تصادفمغز زنان جوانتر از مغز مرسلسله مباحث هوش مصنوعییکی از علل محدودیت مغز امابزار بقای موجود زنده از برخی نکات از گاید لاین پرحس و ادراک قسمت پنجمنقش داروهاي مختلف معروف حس و ادراک قسمت سومنقش روزه داری در سالم و جسریعترین کامپیوتر موجودکوچک شدن مغز از نئاندرتاابزارهای دفاعی و بقای موتفاوتهای جنسیتی راهی برادلایلی که نشان میدهد ما بنوار مغزی روشی مهم در تشخشباهت زیاد بین سلول هاي عکشف مکانیسمی پیچیده در بادغام میان گونه های مختلتوازن مهمتر از فعالیت زیفرد حساس از نظر عاطفی و بداروی ضد تشنج با قابليت تنگاه انسان محدود به ادراعوارض ازدواج و بچه دار شدگزارش یک مورد جالب لخته واز نشانه ها و آثار درک شدتاثیر نگاه انسان بر رفتامنشأ اطلاعات و آموخته ها درک احساسات و تفکرات دیگچراروياها را به یاد نمی آآیا ما تنها موجودات زنده از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومبانی ذهنی سیاه و سفیدرویای شفافهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا جهش ژنتیکی و تنظیم اجاستفاده از هوش مصنوعی در تاثیر درجه حرارت بر عملکمسیر دشوار تکامل و ارتقارژیم های غذایی و نقش مهم هوشیاری کوانتومیامید درمان کرونا با همانبیماری تی تی پیتری فلوپرازینمغز انسان برای ایجاد تمدزبان و بیان نتیجه ساختماویتامین E در چه مواد غذایايندگان چگونه خواهند دیدبحثی در مورد نقش ویتامينجهشهای مفید و ذکاوتی که دمغزهای کوچک بی احساسسم زنبور ، کلیدی برای واریافته های نوین علوم پرده ابزار بقای موجود زنده از برخی اثرات مضر ویتامین دحساسیت روانی متفاوتنقش رژیم غذایی بر رشد و اسرگیجه از شایعترین اختلاکووید نوزده و خطر بیماریاثر مضر مصرف طولانی مدت رتقلید مرحله ای نسبتا پیشدندان ها را مسواک بزنید تنورون هاي مصنوعی می توانشش مرحله تکامل چشمکشف ارتباط جدیدی از ارتبادغام دو حیطه علوم مغز و توسعه برخی شغل ها با هوش قیچی ژنتیکیداروی ضد تشنج با قابليت تنگاهی بر قدرت بینایی دراعید نوروز مبارکگشایش دروازه جدیدی از طراز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر ویتامین دی بر بیمامولتیپل اسکلروز در زنان درک تصویر و زبان های مخلتنزاع بین جهل و علم رو به پآیا مغز تا بزرگسالی توسعاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومجموعه های پر سلولی بدن مروبات های ریز در درمان بیهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا خداباوری محصول تکاملاستیفن هاوکینگ در مورد هتاثیر درجه حرارت بر عملکمشکلات نخاعیرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وهوش، ژنتیکی است یا محیطیامگا سه عامل مهم سلامتبیماری ضعف عضلات نزدیک بتسلیم شدن از نورون شروع ممغز انسان برای شادمانی طزبان و بیان، در سایه پیشرویتامین دی گنجینه ای بزرايا اراده آزاد توهم است یبحثی جالب درباره محدودیتجهشهای مفید و ذکاوتی که دمغزتان را در جوانی سیمکشسودمندی موجودات ابزی بر یادگیری مهارت های جدید دابزار بقای موجود زنده از برخی اختلالات عصبی مثانهخلاصه ای از مطالب همایش منقش رژیم غذایی در رشد و اسردرد میگرن در کودکانکودک ایرانی که هوش او از اثرات فشار روحی شدیدتلقین اطلاعات و حافظهدو ویژگی انتزاع و قدرت تجنورون های ردیاب حافظهششمین کنگره بین المللی سکشف جمجمه ای درکوه ایرهوارتقا و تکامل سنت آفرینش توصیه های غیر دارویی در سقانون مندی نقشه ژنتیکی مداستانها و مفاهیمی اشتبانگاهی بر توانایی اجزاي بعامل کلیدی در کنترل کارآپمبرولیزوماب در بیماری چاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر ویروس کرونا بر مغز مواد کوانتومی جدید، ممکندرک عمیق در حیواناتنزاع بین علم و نادانی رو آیا همه جنایت ها نتیجه بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومحل درک احساسات روحانیروح رهاییهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا دلفین ها می تواند از استیفن هاوکینگ در تفسیر تاثیر درجه حرارت بر عملکمشکلات بین دو همسر و برخیراه های جدید برای قضاوت رهیچگاه از فشار و شکست نترامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبیماریهای تحلیل عضلانی اتشنج چیستمغز انسان برای شادمانی طزبان و تکلم برخی بیماریهواکنش های ناخودآگاه و تقايا اراده آزاد توهم است یبحثی در مورد نقش کلسیم و جاذبه و نقش آن در شکلگیرینقش قهوه در سلامتیسیاهچاله و تکینگی ابتداییادآوری خواب و رویاابزار بقای موجود زنده از برخی بیماری ها که در آن ببرخی بیماری های خاص که بدخواندن ، یکی از شستشو دهننقش زبان در سلطه و قدرت اسردرد و علتهای آنکودکان میتوانند ناقل بی اثرات مفید قهوهتلاش هایی در بیماران قطع ديدن با چشم بسته در خواب نوروپلاستیسیتی چیستصرع و درمان های آنگنجینه ای به نام ویتامین ارتوکين تراپی روشی جديد توصیه هایی در مصرف ماهیقانونمندی و محدودیت عالمدر مانهای کمر دردناتوانی از درمان برخی ویعارضه جدید ویروس کرونا سپنج اکتشاف شگفت آور در مواز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر ژنها بر اختلالات خموجود بی مغزی که می توانددرگیری قلب در بیماری ویرنزاع بین علم و جهل رو به پآیا هوش ارثی دریافتی از پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومحل درک احساسات روحانی دروزه داری و بیمار ی ام اس هوش مصنوعی از عروسک تا کمآیا دست مصنوعی به زودی قااستخوان های کشف شده، ممکتاثیر درجه حرارت بر عملکمشکلات روانپزشکی پس از سراه های جدید برای قضاوت رهاوکينگ پیش از مرگش رسالانفجار و توقف تکاملی نشابیهوش کردن در جراحی و بیمتشنج و حرکات شبه تشنجی قامغز انسان رو به کوچک تر شزبان و شناخت حقیقت قسمت چواکسن کرونا از حقیقت تاتای آنکه نامش درمان و یادشبحثی در مورد عملکرد لوب فحقیقت قربانی نزاع بین بی نقش مهاجرت در توسعه نسل اسیاره ابلهانژن هوش و ساختارهای حیاتی ابزار بقای موجود زنده از برخی توجهات در ببمار پارخواب سالم عامل سلامتینقش زبان در سلطه و قدرت اسردرد تنشنکودکان خود را مشابه خود تاثرات مضر ماری جواناتلاشی برای درمان قطع نخادی متیل فومارات(زادیوا)(نوشیدن چای برای مغز مفید ضررهای مصرف شکر و قند بر گویید نوزده و ایمنی ساکتارتباط میکروب روده و پارتوضیحی ساده در مورد هوش مقارچ بی مغز در خدمت موجوددر چه مرحله ای از خواب ، رناتوانی در شناسایی چهره عدم توقف تکامل در یک انداپوست ساعتی مستقل از مغز داز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر کلام در آیات کلام بموجودات مقهور ژنها هستنددرگیری مغز در بیماری کوینظام مثبت زندگیآیا هوش سریعی که بدون احساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومحدودیت های حافظه و حافظروش مقابله مغز با محدودیهوش مصنوعی از عروسک تا کمآیا رژیم غذایی گیاهی سلااصول سلامت کمرتاثیر درجه حرارت بر عملکمشکلات روانپزشکی در عقب راه پیروزی در زندگی چیستهاوکينگ پیش از مرگش رسالانواع سکته های مغزیبیوگرافیتشنج عدم توازن بین نورون مغز انسان رو به کوچکتر شدزبان و شناخت حقیقت قسمت اواکسن سرطانایندرالبحثی درباره هوش و تفاوتهحقیقت خواب و رویانقش محیط زندگی و مهاجرت دسیاره ابلهانژن یا نقشه توسعه مغز و نقابزار بقای موجود زنده از برخی سلولهای عصبی در تلاخواب سالم عامل سلامتی و ینقش سجده بر عملکرد مغزسردرد سکه ایکوری گذرای ناشی از موبایاجزای پر سلولی بدن انسان تلاشی تازه برای گشودن معدژا وو یا اشنا پندارینوعی سکته مغزی ، وحشتناک ضررهای شکر بر سلامت مغزگوشه بیماری اتوزومال رسسارتباط چاقی و کاهش قدرت بتکامل چشمقبل از انفجار بزرگدر هم تنیدگی کوانتومی و پنخاع ما تا پایین ستون فقرعسل طبیعی موثر در کنترل بپیموزایداز انفجار بزرگ تا انفجار تاثیر کپسول نوروهرب بر نمیهمانهای ناخوانده عامل درگیری مغز در بیماران مبنظریه تکامل در درمان بیمآیا هشیاری کوانتومی وجوداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومخچه فراتر از حفظ تعادلروش های صرفه جویی در ایجاهوش مصنوعی در کامپیوترهاآیا رژیم غذایی گیاهی سلااضطراب و ترستاثیر درجه حرارت بر عملکمشاهده آینده از روی مشاهراست دستی و چپ دستیهدف یکسان، در مسیرهای متانگشت نگاری مغز نشان میدبیوگرافیتغییر الگوی رشد مغزی با زمغز ایندگان چگونه استزبان و شناخت حقیقت قسمت دواکسنی با تاثیر دوگانه اایا کوچک شدن مغزانسان البحثی درباره هوش و تفاوتهحقیقت راستین انسان علم بنقش نظام غذایی در تکامل مسیر آفرینش از روح تا مغز ژنها نقشه ایجاد ابزار هوابزار بقای موجود زنده از برخی سيناپسها طی تکامل و خواب عامل دسته بندی و حفطنقش غذاها و موجودات درياسرعت فکر کردن چگونه استکی غایب شدی تا نیازمند دلاجزایی ناشناخته در شکل گتلاشی جدید در درمان ام اسفلج بل، فلجی ترسناک که آندژاوو یا آشناپنداریچیزی خارج از مغزهای ما نیطوفان فقر و گرسنگی و بی سگوشت خواری یا گیاه خواریارتباط هوش ساختار مغز و ژتکامل ابزار هوش ، راه پر قدم زدن و حرکت دید را تغیدرمان های بیماری آلزایمرنخستین تصویر از سیاهچالهعصب حقوق نورولووپیچیدگی های مغزی در درک زاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر کپسول نوروهرب بر تمیگرن سردردی ژنتیکی که بدرگیری اعصاب به علت میتوهفت چیز که عملکرد مغز تو آیا واکنش های یاد گرفته واز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاهخواری بر رشد و مخچه ، فراتر از حفظ تعادلروش هایی ساده برای کاهش اهوش مصنوعی در خدمت خلق وحآیا راهی برای رفع کم آبی اطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر رو ح و روان بر جسممعنی روزهرشته نوروایمونولوژی و نقهدف از تکامل مغزاندوهگین نباش اگر درب یا بیان ژن های اسکیزوفرنی دتغییر زودتر اتصالات مغزیمغز ابزار برتر بقازبان و شناخت حقیقت قسمت سواسطه ها د رمسیر ایجاد مغایا ابزار هوشمندی یا مغز بحثی درباره هوش و تفاوتهحمله ویروس کرونا به مغزنقش هورمون های تیروئید دسیستم تعادلی بدنژنها ، مغز و ارادهابزار بقای موجود زنده از ابزار بقای موجود زنده از بررسي علل احتمالي تغيير خودآگاهی و هوشیارينقش غذاها و موجودات درياشلیک فراموشیاحساس گذر سریعتر زمانتمایل زیاد به خوردن بستنفلج خوابدانشمندان ژنی از مغز انسچگونه مغز پیش انسان یا همطی یکصد هزار سال اخیر هرچگیاه خواری و گوشت خوار کدارتباط انسانی، محدود به تکامل زبانقدرت انسان در نگاه به ابعدرمان های جدید میگرننرمش های مفید در سرگیجهعضلانی که طی سخن گفتن چقدپیوند مغز و سر و چالشهای از تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر کپسول نوروهرب بر سمیگرن شدید قابل درمان اسذهن چند جانبه نیازمند نگهفت سین یادگاری از میراث آیا آگاهی پس از مرگ از بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر انتخاب از طرف محیط مخچه ابزاري که وظیفه آن فروش صحبت کردن در حال تکامهوش مصنوعی در خدمت خلق وحآیاما مقهور قوانین فیزیکاطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز فکر میکند مرگ برای دیرشد مغز علت تمایل انسان بهدف از خلقت رسیدن به ابزاانسان قدیم در شبه جزیره عبیست تمرین ساده برای جلوتغییر عمودی سر انسان از پمغز از بسیاری حقایق می گرزبان، وسیله شناسایی محیطوراپامیل در بارداریایا بیماری ام اس (مولتیپبحثی درباره هوش و تفاوتهحوادث روزگار از جمله ویرنقش هورمون زنانه استروژنسیستم دفاعی بدن علیه مغز ژنهای مشترک بین انسان و وابزار بقای موجود زنده از بررسی و اپروچ جدید بر بیمخودآگاهی و هوشیارينقش غذاها و موجودات درياشنا در ابهای گرم جنوب نیکاهش التهاب ناشی از بیمااخلاق و علوم اعصابتمدن قدیمی ای در جنوب ایرفلج خواب چیستدانشمندان روش هاي جدیدی چگونه هموساپينس بر زمین ظهور امواج مغزی در مغز مصگالکانزوماب، دارویی جدیارتباط شگفت مغز انسان و فتکامل ساختار رگهای مغزی لوب فرونتال یا پیشانی مغدرمان های جدید در بیماری نرمشهای مهم برای تقویت عمقالاتپیوند سر، یکی از راه حلهااز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر سمیدان مغناطيسي زمین بشر رقیبی قدرتمند در برابر مهمیشه عسل با موم بخوریمآیا امکان بازسازی اندامهاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سمدارک ژنتیکی چگونه انسانروشهای نو در درمان دیسک بهوش مصنوعی درمانگر کامپیآزمون ذهنی گربه شرودینگربلندی در ذهن ما درک بلندیتاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز ما کوچکتر از نیم نقطهزمین زیر خلیج فارس تمدنی هزینه ای که برای اندیشیدانسان جدید از چه زمانی پابیشتر کمردردها نیازی به تغییرات منطقه بویایی مغزمغز به تنهایی برای فرهنگ سفر نامه سفر به بم و جنوب ورزش هوازی مرتب خیلی به قایا بدون زبان میتوانیم تبحثی درباره هوش و تفاوتهحافظه و اطلاعات در کجاست نقش ژنتیک در درمان اختلاسکته مغزیژنهای هوش ، کدامندابزار بقای موجود زنده از خانواده پایدارنقشه مغزی هر فرد منحصر بهشناخت و معرفت، و نقش آن دکاهش دوپامین عامل بیماریاخلاق پایه تکامل و فرهنگتمدن بشری و مغز اخلاقیفیلمی بسیار جالب از تغییدانشمندان روشی برای تبدیچگونه آن شکری که می خوریمعلم به ما کمک میکند تا موگامی در درمان بیماریهای ارتباط شگفت انگیز مغز انتکامل شناخت انسان با کشفلبخند بزن شاید صبح فردا زدرمان های رایج ام اسچرا مغزهای ما ارتقا یافت تاثیر ویتامین دی بر بیماپیشینیان انسان از هفت میاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومکانیزمهای دفاعی در برابرموزی از نخستین تمدن بشرهوموارکتوس ها ممکن است دآیا انسان با مغز بزرگش اخاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری ممروری بر تشنج و درمان هایروشهای شناسایی قدرت شنواهوش مصنوعی درخدمت خلق وحإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبه زودی شبکه مغزی به جای تاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز مادران و کودکان در زمزندگی هوشمند در خارج از زهزینه سنگین انسان در ازاانسان عامل توقف رشد مغزبا هوش مصنوعی خودکار روبتغییرات تکاملی سر انسان مغز برای فراموشی بیشتر کسفرنامه سفر به بم و جنوب ورزش هوازی ، بهترین تمریایا تکامل هدفمند استبحثی درباره احساسات متفاحافظه و اطلاعات در کجاست نقش آتش در رسیدن انسان بهسانسور از روی قصد بسیاری کلرال هیدرات برای خوابانابزار بقای موجود زنده از بررسی سیستم تعادلی بدن اخدا موجود استنقص در تشخیص هیجانات عامشناسایی سلول های ایمنی اکایروپاکتیک چیستاختلال در شناسایی حروف و تمساح حد واسط میان مغز کوفیزیکدانان ماشینی برای تداروهای مصرفی در ام اسچگونه انتظارات بر ادراک علایم کمبود ویتامین E را گامی در درمان بیماریهای ارتباط شگفت انگیز مغز انتئوری تکامل امروز در درملرزش ناشی از اسیب به عصبدرمان های علامتی در ام اسچرا پس از بیدار شدن از خوصفحه اصلیپیشرفتی مستقل از ابزار هاز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر گیاه خواری بر رشد وما انسانها چه اندازه نزدرمز و رازهای ارتباط غیر کهوش مصنوعی می تواند بر احآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب مرکز هوشیاری، روح یا بدن روشی برای بهبود هوش عاطفهوش مصنوعی ساخته هوش طبیافراد آغاز حرکت خودشان ربوزون هیگز چیستتاثیر رژیم گیاهخواری بر مغز چون ابزار هوش است دلیزونا به وسیله ویروس ابله هستي مادي ای که ما کوچکترانعطاف پذیری مکانیسمی علبار سنین ابزار هوشمندی اثبت امواج الکتریکی در عصمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟سفرنامه سفر به بم و جنوب ورزش و میگرنایرادهای موجود در خلقت ببحثی درباره احساساتی غیرحافظه و اطلاعات در کجاستنقش انتخاب از طرف محیط، نساخت شبکه عصبی با الفبایکمردرد و علل آنابزارهای بقای موجود زندبررسی علل کمر درد در میانخطا در محاسبات چیزی کاملچند جهانیشواهدی از دنیسوان(شبه نئکاربرد روباتهای ريزنانواختلالات مخچهتنفس هوازی و میتوکندریفرگشت و تکامل تصادفی محض داروهای ضد بیماری ام اس وچگونه باغبانی باعث کاهش علایم کمبود ویتامین E را گاهی لازم است برای فهم و ارتباط غیرکلامی بین انساتئوری تکامل در پیشگیری و لزوم سازگاری قانون مجازادرمان ژنتیکی برای نوآوریچرا بیماری های تخریبی مغسوالات پزشکیپاسخ گیاهان در زمان خورداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وما انسانها چه اندازه نزدرویا و خبر از آیندههوش مصنوعی گوگل به کمک تشآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر داروی ضد تشنج سدیم مرکز حافظه کجاستروشی جدید در درمان قطع نخهوش احساسیافزایش قدرت ادراکات و حسبیماری های مغز و اعصاب و تاثیر عصاره تغلیظ شده گیمغز چگونه صداها را فیلتر زیباترین چیز در افزایش سهستی ما پس از شروعی چگال اولین هیبرید بین انسان وبارداری بدون رحمجمجمه انسان های اولیهمغز بزرگ چالش است یا منفعسفرنامه سفر به بم و جنوب ورزش بهترین درمان بیش فعاگر نعمت فراموشی نبود بسبخش دیگری در وجود انسان هحس چشایی و بویایینقش اتصالات بین سلولهای کمردرد با پوشیدن کفش مناکنفرانس تشنج هتل کوثر اصابزارهای پیشرفته ارتباط بزرگ شدن مغز محدود به دورخطا در محاسبات چیزی کاملچندین ماده غذایی که ماننشاهکار قرنکاربرد روباتهای ريز، در اختلالات حرکتی در انسانتنفس هوازی و میتوکندریفراموش کارها باهوش تر هسداروی فامپیریدین یا نورلچگونه جمعیت های بزرگ شکل علت خواب آلودگی بعد از خوگاهی مغز بزرگ چالش استارتروز یا خوردگی و التهاتا 20 سال آینده مغز شما به لزوم سازگاری قانون مجازادرمان جدید میگرن با انتی چرا حیوانات سخن نمی گوینپیامهای کاربرانپختگی پس از چهل سالگي به از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وما با کمک مغز خود مختاريمرویا بخشی حقیقی از زندگی هوش مصنوعی گوگل به کمک تشآیا برای تولید مثل همیشه از تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر درجه حرارت بر عملکمرکز خنده در کجای مغز استروشی جدید در درمان سکته مهوش احساسیافسردگی و اضطراب در بیمابیماری گیلن باره و بیمارتاریخ همه چیز را ثبت کردهمغز ناتوان از توجیه پیدازیرفون داروی ضد ام اسو هر کس تقوای خدا پیشه کناولین مورد پیوند سر در انبازگشت از آثار به سوی خداجنسیت و تفاوت های بیناییمغز بزرگ چالشهای پیش روسفرنامه سفر به بم و جنوب ورزش در کمر درداگر نعمت فراموشی نبود بسبرنامه و ساختار پیچیده محس و ادراک (قسمت اول )نقش حفاظتی مولکول جدید دساخت شبکه عصبی مصنوعی با کنگره بین المللی سردرد دابزارهای بقا از نخستین هبزرگ شدن تقریبا ناگهانی خطرات هوش مصنوعیچه زیاد است بر من که در ایشبیه سازی میلیون ها جهان کجای مغز مسئول پردازش تجاختلالات صحبت کردن در انتو دی ان ای خاص ميتوکندريفراموشی همیشه هم بد نیستداروی تشنجی دربارداریچگونه جمعیت های بزرگ شکل عوامل موثر در پیدایش زباگذر زمان کاملا وابسته به ارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر مشاهده بر واقعیت بممانتین یا آلزیکسا یا ابدرمانهای بیماری پارکینسچرا حجم مغز گونه انسان درسایتهای دیگرپرورش مغز مینیاتوری انسااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وما تحت کنترل ژنها هستیم یرویا تخیل یا واقعیتهوش مصنوعی الفاگوآیا بزرگ شدن مغز فقط در داز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر درجه حرارت بر عملکمرگ انتقال است یا نابود شريتوکسيمب در درمان ام اسهوش عاطفی بیشتر در زنانالکتروتاکسی(گرایش و حرکبیماری ای شبیه آلزایمر و تبدیل تراکت صوتی مصنوعی مغز و سیر تکامل ان دلیلی زبان مشترک ژنتیکی موجوداوقت نهيب هاي غير علمي گذشاولین تصویر در تاریخ از سبازسازي مغز و نخاع چالشی جنسیت و تفاوت های بیناییمغز بزرگ و فعال یا مغز کوسفری به آغاز کیهانوزوز گوشاگر تلاش انسان امروز برابرین نت به جای اینترنتحس و ادراک (قسمت دوم )نقش حیاتی تلومر دی ان آ دساختار شبکه های مغزی ثاب