دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از نظر علم اعصاب اراده آزاد حقیقت است یا توهم

از نظر علم اعصاب اراده آزاد، حقیقت است یا توهم؟

تدريسی از دکتر توفیق مسرور از دانشکده تحقیقات برتر علوم دینی و لغتی در نجف اشرف

اراده آزاد، موضوع مناقشه از زمان های دور، در فلسفه و دیگر ميدان ها بوده است و این مسئله اي بسیار مهم در دین الهی است و بدون داشتن اراده آزاد، معنی ای برای تکلیف الهی وجود ندارد و بحث امروز در مورد اراده یا اختیار آزاد است و یا آنطور- که علمای علم اعصاب بیان می کنند- مغز ما خودش، به اختراع و ایجاد تصمیمات و انتخاب ها اقدام می کند و آن را اجرا می نماید و ما را به این توهم می اندازد که ما اراده آزاد داریم!

و برای اینکه اشکال طرح شده را بفمهیم، انجام یک آزمایش را از دید علمای اعصاب ببینیم.

فرض کنید می خواهیم چیزی را به طور آزاد، اراده کنیم از شما می خواهم فقط تصور کنید آن لحظه ای را که با آن می خواهید بر تکمه ضربه بزنید و باید در همان لحظه ای که آن را به یاد می آورید، بر تکمه ضربه بزنید. در تجربیات قرن گذشته پروفوسور بن جملی همین آزمایشی را- که گفتیم- در آزمایشگاه انجام داد و او از افرادی خواست تا تکمه را فشار دهند و او عددی را- که تحليلگر فعالیت مغزی نشان می دهد- مشخص می نماید و تفاوت بین این زمانها تعیین میشود.

نصب الکترودها و وصل آن به ارتباطات و ثبت وقایع داخل مغزی انجام میشود، تا اتفاقات داخل مغز و عضله و فشار دادن تکمه را نشان دهد.

آنچه دکتر بن جملی کشف کرد آن است که مغز ما مکانیسم های غیر هوشیار دارد که تصمیم می گيرد، مثلا قشر جلویی مغز، قشر پریتال را تحریک می کند یعنی این تصمیم در ابتدا غیر هوشیار است و قشر جداري، حرکات را مهیا می سازد سپس بیان این حرکات و تصمیمات به قشر حرکتی منتقل می گردد ولی شخص همچنان نمیداند که به صورت غیر هوشیار تصمیم گرفته است تا تکمه را فشار دهد. پس از اینکه پیام به قشر حرکتی منتقل می گردد و پس از 350 میلی ثانیه قشر حرکتی، تاکیدی را به قشر جداری میفرستد و شخص آگاه میشود و پس از 200 میلی ثانیه عضلات را تحریک میکند و با اراده بر تکمه فشار میدهد.

اگر بخواهیم این مراحل را خلاصه کنیم: مرحله اول بدون آگاهی برای تصمیم گیری در مغز است. در قسمت اول مرحله آماده سازی مخفی است که تقریبا 900 میلی ثانیه قبل از حرکت است پس از آن، آرام آرام فعالیت مغز آغاز میشود و زمان آگاه شدن از این فعالیت، حدود 300 میلی ثانیه قبل از حرکت است که فعالیت مغز تقریبا به حداکثر میرسد. سپس پیام به صورت ناآگاهانه به قشر حرکتی ارسال می شود و بعد مرحله ارادی ضربه زدن بر تکمه است.

(الگوی تصویری آن در فیلم تدریس و در پاورپوینت آن، موجود است. ) این تصویر، مراحل فعالیت مغز را نشان میدهد. پس اول مغز، به صورت غیر ارادی تصمیمی به حرکتی می گیرد و بعد از مدتی، دستور اجرا میدهد و در کمتر از یک ثانیه وارد منطقه ارادی مغز می شود.

بر اساس این نوع از تجربیات، برخی پژوهشگران نتیجه گرفته اند که تصمیمات ما همه اش ناآگاهانه است و از آنها گروهی، همه اراده آزاد را رد می کنند و آن را کاملا یک توهم می دانند و بیشتر اینها فیزیک دانها هستند.

بر اساس دیدگاه، دانشمندان را به چند دسته تقسیم می کنیم: دسته اول کاملا اراده آزاد را رد می کنند و به حتمی بودن عملکرد، به صورت صد در صد اعتقاد دارند(hard determinism).

در برابر گروه دیگری هستند که قائل به اراده کامل آزاد انسان هستند.

گروهی دیگر می گویند نه اراده کامل هست و نه اجبار کامل(hard incompatibilism) و گروه دیگر می گویند هم اراده آزاد ممکن است و هم اجبار کامل امکان دارد. (compatibilism) و اینها نوعی از اراده آزاد را برای انسان در نظر می گیرند.

در اینجا مقوله توهمی بودن اراده آزاد را مورد مناقشه قرار می دهیم. اکنون سوالی پیش می آید : اگر تصمیمات ما در منطقه غیر هوشیار رخ میدهد و ما فقط توهم و تصور اشتباه می کنیم که ما کسی هستیم که این کار را انجام داد، پس چرا ما این احساس قوی را داریم که ما کسی هستیم که اراده آزاد داریم؟ چرا تصور می کنيم ما تصمیم گرفتیم و ما انتخاب کردیم و چگونه تصمیم های غیر ارادی را توجیه و تفسیر کنیم؟ زیرا این اراده ها و تصمیمات، از بخش غیر هوشیار مغز ما منشا می گیرد. پژوهش گران روانشناس و علم اعصاب، با آزمایشاتی اینها را اثبات می کنند. ونمونه ای از آن را مطرح می کنیم ولی پیش از آن باید مقدماتی ساده را بفهمیم.

مغز ما همانطور که می دانید دو قسمت دارد: سمت راست و چپ و آنها وظایف مختلفی دارند از جمله تحلیل و بخشی دیگر از وظایف، نیازمند یکی از دو لوب راست یا چپ است و در برابر، قسمت هایی هست که وظایف را تنظیم می کند و وظایف لوب راست و چپ را با هم هماهنگ می سازد. در مغز ما میلیون ها سلول وجود دارد که دو قسمت را به هم مربوط می کند. پیامها و معلومات، دو قسمت را به هم ربط می دهد ولی اگر دو قسمت به روش طبیعی یا مصنوعی از هم جدا شوند، چه اتف

اقی می افتد؟

برای فهم این مطلب باید مقدمه ای را بدانیم. ما دو نیمه بینایی راست و چپ داریم. میدان بینایی راست، به سمت چپ مغز و ميدان بینایی چپ، به نیمکره راست می رود. در نیمکره چپ، اطلاعات سخن گفتن و بیان آنچه می بینید، وجود دارد و کسانی - که ارتباط دو نیمکره را از دست می دهند- اگر چیزی را در نیمه بینایی راست ببینند، میتوانند ان را به سادگی بیان کنند و بشناسند ولی همانطور که می بینيد اگر کلمات یا اشیا، در ميدان بینایی چپ آنها عرضه شود، به طور کامل از شناسایی آن ناتوان هستند

و همزمان و اگر از او بخواهیم چیزی را- که در نیمه چپ بینایی به او نشان داده میشود- با دست راست رسم کند، نمی تواند.

اگر چیزی در نیمه بینایی چپ باشد در قسمت پشتی نیمکره راست مغز دیده میشود و برای فهم آن، باید به نیمکره چپ بیاید و نیز برای آنکه چیزی را که در نیمکره چپ می بینید بتواند با دست راست بکشد همین انتقال باید صورت گیرد و وقتی ارتباط دو نیمکره مختل است چنین درک و چنین رسمی با دست راست انجام نمی شود، ولی به صورت ناخودآگاه میتواند با دست چپ، آن شی را رسم کند و پس از آنکه با دست چپ آن را در نیمه راست بینایی کشید، میتواند آن را بشناسد.

مطلب جالب اینکه اگر از این افراد سوال شود و به آنها به جای سوال شفاهی، تصاویری نشان داده شود و مثلا تصویر مرغ در نیمه راست بینایی آنها نشان داده شود و از فرد به جای آنکه از او خواسته شود تا اشیا را نام ببرد بخواهیم با دست راست چیزهایی- که روبرویش هست و مناسب آن چیزی است که در میدان بینایی راست دیده است- اشاره کند و با دست راست به آن چیزی اشاره کند که در میدان چپ بینایی دیده است طبیعتا همه افراد که در مغز خود این اختلال را دارند میتوانند جواب درست بدهند به شرطی که با دست راست به آن چیزی که در میدان راست بینایی می بینند اشاره کنند.

باز با دست چپ هم ميتواند زیرا این فرد از درک آنچه در نیمه چپ بینایی می بیند ناتوان است ولی با این حال دست چپ او میتواند به مطلب اشاره کند.(به صورت ناخودآگاه)

خوب اکنون اگر سوال شود و اگر از او در این حالت سوال شود جوابی بی ربط میدهد مثلا ممکن است بگوید بیل برای شستن فضولات مرغ استفاده میشود!! زیرا مطلب را نشناخته است و آنچه کشف شده است و تفسیر شده است، در نيمکره راست است.

پس در ميدان راست بینایی، انتخاب درست می کند و آگاهانه هم هست ولی در میدان چپ بینایی، باز انتخاب درست میکند ولی از علت آن، آگاه نیست و از روی غفلت و ناآگاهانه است یعنی بیمار، علت انتخاب ناآگاهانه خود را نمی داند و تفسیر مغزی او، یک نظریه را مطرح می کند و آن را به واقعیت مرتبط میسازد یعنی انسان برای تفکرات و برخوردها و رفتارها، کاملا وابسته به مغز خود است و این تفسیر منطقی را انجام می دهد.

خوب آزمایشات بسیاری از هر دو نوع وجود دارد- همانطور که گفتیم.

اگر بخواهیم آنچه را گفتیم خلاصه کنیم، این محققان می گویند ما دو امر را داریم: امر اول، تصمیماتی که در منطقه ناخودآگاه مغز انجام میشود سپس دستور به اجرا می دهد و قبل از اجراي آن، وارد منطقه ای با نام منطقه خودآگاه مغز می شود و این امر، بخشی از ثانیه قبل از شروع حرکت است. اما امر دوم و تجربیات دسته دوم: ما مجموعه ای از تشکیلات در مغز داریم که تحلیل منطقی تصمیم را انجام می دهد و سپس ما را به این توهم می اندازد که ما خودمان، آن افکار و تصمیمات را داشته ایم و خودمان، آن سخنان را گفته ایم و این سبب احساس آزادی اراده می شود و اگر بین دو امر را جمع کنیم، می فهمیم که آزادی اراده، چیزی جز توهم نیست!

اکنون چگونه با وجود این آزمایشات و تجارب، این ادعا را رد کنیم؟ اولا نیازمند چند امر هستیم اولا وقتی می گوییم ما اراده و آزادی داریم و می توانیم تصرفات خود را آگاهانه انجام دهیم، آیا این اراده و آزادی مطلق در همه برخوردها و در همه جزییات تصرفات و مداخلات ما و در همه سطوح است؟ جواب حتما منفی است. وقتی از اراده و آزادی، سخن می گوییم منظور آن نیست که م در همه سطوح وجود خود و در همه جزییات رفتارهای خود، آزادی اراده و آگاهی داریم.

این، امر اول است. اما امر دوم اینکه ما اعتقاد داریم مغز و ابزار هوش- که ابزار بقای منحصر به فردی است- و وظیفه اصلی مغز چیزی است که انتخاب طبیعی برمی گزیند زیرا مغز مشکلات بزرگی- که در محیط است- را حل می کند و نمونه های تقریبی زیادی را مطرح میکند و راه حل سریع ارائه میدهد. به همین دلیل انتخاب طبیعی ان را بر می گزیند پس وقتی این را فهمیدیم می گوییم بر اساس نوع اول آزمایشات، آزادی انتخاب و نیت در حقیقت،

@salmanfatemi

در آن لحظه ای است که شخص مورد آزمایش، وارد آزمایشگاه شده است و شروط آزمایش را پذیرفته است تا اندام خود را برای آزمایش حرکت دهد و این، قبل از آن است که فعالیت مغز برای انجام حرکت انجام شده باشد، و اینها قبل از آن است که بخواهد بر تکمه، ضربه بزند و اینها انتخاب و اختیار انسان را نشان میدهد و بعد از آن، حرکت دست و یا انگشتان و دیگر یافته های آزمایش انجام می شود یعنی او قبل از آن- که دست خود را بر تکمه ببرد- انتخاب کرده است وارد آزمایش بشود واین انتخاب آزاد از طرف فرد، مغز او را در معرض آزمایش مجددی قرار می دهد.

دوم: مغز با این همه اگر بخواهد اعتراض کند یا حرکت را انجام دهد فرایند بازگشت به درک و هوشیاری را بر می گزیند و این یعنی مغز حتی در دیدگاه کاملا مادی، به طور کاملا جدا و آگاه عمل نمی کند. و مغز به صورت کاملا جدا و نا آگاهانه عمل نمی کند و انسان میتواند حرکت و تصرف را به صورت هوشیار متوقف کند.- همانطور که گفتم- انسان اگر تصمیمات غیر هوشیار نداشت، بیشتر نیروی خود را در دقیق شدن در همه جزئیات صرف میکرد؛ در خوردن، در راه رفتن، رفتار، در بستن چشم، باز کردن چشم و دیگر موارد در همه موارد، مغز او مشغول جزییات می شد و به این ترتیب نقش و وظیفه مغز به عنوان ابزار بقا منتفی میشد و انتخاب طبیعی آن را انتخاب نمی کرد.

چهارم که نکته مهمی است: آزادی اختیار- همانطور که قبلا شرط کردیم- به معنی آن نیست آزادی ای - که از آن سخن می گوییم- همه جنبه های انسان را در بر بگیرد. آزادی انتخاب- که منظور ما هست- و می گوییم انسان دارای آن است چیزی است که باعث تمایز انسان از دیگر موجودات زنده بیولوژیک میشود. این موضع گیری ها در مورد انسان، اخلاقی و بین خیر و شر است و بین این دو، انسان باید مراجعه و نزاع داشته باشد مثلا موضع عدل و موضع ایثار و دیگر موارد عادی- که در آنها برخوردها و تضادهای دروني وجود دارد.

نکته پنجم در مورد انتخاب، نقص و خطا در روشی است که این دانشمندان در نفی آزادی انتخاب، بر آن تکیه می کنند- همان انتخاب آزادی که از آن سخنی می گوییم. این انتخاب آزاد، اختیار در سطح روح است و در سطح جسم نیست و این آزادی، در بدن، فقط به همان اندازه آشکار می شود که اختیار، در اجزای دستگاه تلفن، خود را نشان میدهد!!

آن را در ابتدا در مغز فرض کردن، این روشی اشتباه است و روح، از جهان دیگری است و از جهان بدن های دنیوی ما نیست. جهانی- که روح در آن هست- با جهان بدن، در تماس نیستند. بله ارتباط و تواصل بین آنها هست و روح، مسلط بر جسم است ولی تماسی بین دو عالم نیست. اما کسی- که بر ما اشکال کند و بگويد چیزی مانند جهان دیگر وجود ندارد و بگوید چنین چیزی را در این عالم نمی بینیم- به اومی گوییم از نظر علمی این اشکال پیش نمي آید، به خصوص وقتی به او آن چیزی را بگوییم که سید احمد الحسن ع در کتاب توهم الحاد بیان کرد.

مثلا در مباحث فیزیک و فیزیک کوانتومی و کوسمولوژی(کیهان شناسي)، بسیار ممکن است که چند جهانی وجود داشته باشد و جهان هایي موازی با جهان ما موجود باشد و ممکن است موجودات زنده دیگری مثلا گراویتون (ریسمان گراویتون) بتوانند از یک جهان به جهان دیگر پیام ها را منتقل کنند و ارتباطی بین جهان ها باشد و بر عالم جسمانی ما تاثیر گذار باشد(ریسمان گراویتون، مسئول ایجاد جاذبه در زمین است). پس در مورد این اشکال می گوییم این اشکال بر مبنای اصول علمی نیست.

در نکته ششم می گویم چیزی در انسان وجود دارد که دانشمندان در برابر تفسیر آن، عاجز می شوند. امکان ندارد انتخاب ایثار حقیقی، از مغز منشأ بگيرد زیرا مغز، مجموعه ای بیولوژیک و دارای خودخواهی ژنتیکی است و قانون خودخواهی ژنتیکی، بر آن مسلط است و محکوم به این قانون می باشد و حتی اگر گفته شود، ایثار حقیقی ای- که انسان به آن دست می زند- و انسان تنها موجود زنده ای است که دست به ایثار حقیقی می زند بدون آنکه منفعتی را به دست بیاورد- حتی اگر گفته شود ایثار حقیقی احتمالی است که انسان از میان احتمالات بسیار دیگری می تواند به دست بیاورد- اگر نمونه ای را که افراد قائل به توهمی بودن آزادی انتخاب، می گویند در نظر بگیریم- چگونه مغز به این سناریو دست بزند تا انسان را بفریبد و به استمرار ایثار حقیقی دست بزند؟! یعنی به روش ناخوداگاه است؟!

امری مهمتر آن که مغز چگونه عواطف را ایجاد و بر پا می کند تا انسان، ایثار حقیقی را دوست بدارد و به سوی آن، متمایل شود.

حتی اگر هیچ کس دیگری چنین کاری نکند، همه تصور می کنند که رفتاری بلند است و کسی را- که آن را انجام میدهد- دوست دارند.

@salmanfatemi

امکان ندارد این از ناخوداگاه حاصل شود و- آنطور که قائلان به توهمی بودن اراده آزاد می گویند- توهمی نیست.

می گویم مسئله انتخاب و اراده آزاد- که ما به آن اعتقاد داریم و انتخاب بین شر و خیر را انجام میدهد- این است که مثلا با انتخاب خود، اخلاق الهی یا اخلاق شیطانی را برگزینیم.

خیر، با تعریف خیلی ساده اراده خدا است و اراده ای است- که خدای سبحان وتعالی آن را می خواهد- و این اراده، در همه زمان ها اراده یک مرد يعني خلیفه خداست و او چیزی جز آنچه خدا بخواهد، نمی خواهد و این اخلاق، اخلاق خدای سبحان و تعالی است و اخلاق مردی است که خلیفه خدا در همه زمان ها می باشد.

و همه شر، اراده نفس و اهل و عشیره یا جماعت و دیگر موارد در برابر اراده خدای سبحان است.

این همه مطلب، با تعریفی ساده است.

و اگر بخواهیم مسئله را خلاصه کنیم انتخاب یا اراده آزاد بین این دو مورد نوسان میکند و این همانگونه است که سید احمد الحسن بیان کرده است. انسان همیشه میان سه امر است و این سه امر، نور و نفس و ظلمت است یا بگوییم الله، نفس و جهل یا بگوییم، رسولان خدا از فرشتگان و ارواح پاک و نفس و شیطان و سربازان او

و انتخابی- که درباره آن سخن می گوییم در همه جزییات نیست بلکه انتخاب یک جهت است. این انتخاب یا انتخاب جهت نور یا الله سبحان و تعالی و جهت رسولان خدای سبحان وتعالی یا جهت تاریکی و جهل و نفس است.

الحمد لله رب العالمین از شما برای حضورتان تشکر میکنم

دکتر توفیق مسرور


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
زبان و شناخت حقیقت قسمت سچه زیاد است بر من که در ایپوست ساعتی مستقل از مغز داز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاهخواری بر سیستم تعادلی بدنچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هشیاری کوانتومی وجودبیماری ای شبیه ام اس مولتجنسیت و تفاوت های بیناییفلج بل، فلجی ترسناک که آنشناسایی سلول های ایمنی انزاع بین جهل و علم رو به پآیاما مقهور قوانین فیزیکبحث درباره پیدایش و منشاحساسیت روانی متفاوتلرزش ناشی از اسیب به عصبعلایم کمبود ویتامین E را هوش مصنوعی از عروسک تا کانسان عامل توقف رشد مغزبرخی نکات از گاید لاین پرديدن با چشم بسته در خواب ما تحت کنترل ژنها هستیم یهیچگاه از فشار و شکست نترایا تکامل هدفمند استتقلید مرحله ای نسبتا پیشدر مانهای کمر دردمسیر دشوار تکامل و ارتقاورزش هوازی ، بهترین تمریاختلال در شناسایی حروف و توصیه هایی در مصرف ماهیرمز و رازهای ارتباط غیر کمغز ایندگان چگونه استکمردرد با پوشیدن کفش مناارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر کپسول نوروهرب بر نرژیم غذایی حاوی تخم مرغ ونقش اتصالات بین سلولهای کشف مکانیسمی پیچیده در باز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب تاثیر داروی ضد تشنج سدیم زبان، وسیله شناسایی محیطچهار میلیارد سال تکامل بپیموزایداز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر عصاره تغلیظ شده گیسیستم دفاعی بدن علیه مغز چگونه حافظه را قویتر کنیبیماری بیش فعالیجهش های ژنتیکی مفید در سافلج خوابشواهدی از دنیسوان(شبه نئنزاع بین علم و نادانی رو آزمون ذهنی گربه شرودینگربحثی در مورد نقش ویتامينخلاصه ای از مطالب همایش ملزوم سازگاری قانون مجازاعلت خواب آلودگی بعد از خوهوش مصنوعی از عروسک تا کانعطاف پذیری مکانیسمی علبرخی اثرات مضر ویتامین ددی متیل فومارات(زادیوا)(ماه رجبهاوکينگ پیش از مرگش رسالایرادهای موجود در خلقت بتلقین اطلاعات و حافظهدر چه مرحله ای از خواب ، رمشکلات نخاعیورزش و میگرناختلالات مخچهتوضیحی ساده در مورد هوش مرویای شفافمغز ابزار برتر بقاکنفرانس تشنج هتل کوثر اصارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر تراه های جدید برای قضاوت رنقش حفاظتی مولکول جدید دکشف ارتباط جدیدی از ارتباز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفر نامه سفر به بم و جنوب چهار ساعت پس از کشتار خوکپیچیدگی های مغزی در درک زازدواج های بین گونه ای، رتاریخ همه چیز را ثبت کردهسکته مغزینگاهی بر قدرت بینایی دراآیا واکنش های یاد گرفته وبیماری تی تی پیجهش های ژنتیکی غیر تصادففلج خواب چیستشاهکار قرننزاع بین علم و جهل رو به پإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبحثی جالب درباره محدودیتخواندن ، یکی از شستشو دهنلزوم سازگاری قانون مجازاعوارض ازدواج و بچه دار شدهوش مصنوعی از عروسک تا کماولین هیبرید بین انسان وبرخی اختلالات عصبی مثانهدژا وو یا اشنا پنداریماپروتیلینهاوکينگ پیش از مرگش رسالاگر نعمت فراموشی نبود بستلاش هایی در بیماران قطع در هم تنیدگی کوانتومی و پمشاهده آینده از روی مشاهورزش بهترین درمان بیش فعاختلالات حرکتی در انسانتکامل چشمروبات های ریز در درمان بیمغز از بسیاری حقایق می گرکنگره بین المللی سردرد دارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر سراه های جدید برای قضاوت رنقش حیاتی تلومر دی ان آ دکشف جمجمه ای درکوه ایرهواز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نوار مغزی روشی مهم در تشخپیوند مغز و سر و چالشهای استفاده از هوش مصنوعی در ساخت شبکه عصبی با الفباینگاهی بر توانایی اجزاي بآیا آگاهی پس از مرگ از بیبیماری ضعف عضلات نزدیک بجهشهای مفید و ذکاوتی که دفیلمی بسیار جالب از تغییشبیه سازی میلیون ها جهان نظام مثبت زندگیافراد آغاز حرکت خودشان ربحثی در مورد نقش کلسیم و خواب سالم عامل سلامتیممانتین یا آلزیکسا یا ابعید نوروز مبارکهوش مصنوعی از عروسک تا کماولین مورد پیوند سر در انبرخی بیماری ها که در آن بدژاوو یا آشناپنداریمبانی ذهنی سیاه و سفیدهدف از تکامل مغزاگر نعمت فراموشی نبود بستلاشی برای درمان قطع نخادرمان های بیماری آلزایمرمعنی روزهورزش در کمر درداختلالات صحبت کردن در انتکامل ابزار هوش ، راه پر روح رهاییمغز برای فراموشی بیشتر ککنگره بین المللی سردرد دارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سراه پیروزی در زندگی چیستنقش داروهاي مختلف معروف گنجینه ای به نام ویتامین از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نورون هاي مصنوعی می توانپیوند سر، یکی از راه حلهااستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل تراکت صوتی مصنوعی ساخت شبکه عصبی مصنوعی با ناتوانی از درمان برخی ویآیا امکان بازسازی اندامهبیماریهای تحلیل عضلانی اجهشهای مفید و ذکاوتی که دفیزیکدانان ماشینی برای تشبیه سازی سیستم های کواننظریه تکامل در درمان بیمافزایش قدرت ادراکات و حسبحثی در مورد عملکرد لوب فخواب سالم عامل سلامتی و یمنابع انرژي پاک سرچشمه حعامل کلیدی در کنترل کارآهوش مصنوعی در کامپیوترهااولین تصویر در تاریخ از سبرخی بیماری های خاص که بددانشمندان ژنی از مغز انسمجموعه های پر سلولی بدن مهزینه ای که برای اندیشیداگر تلاش انسان امروز براتلاشی جدید در درمان ام اسدرمان های جدید میگرنمغز فکر میکند مرگ برای دیوزوز گوشادامه بحث تکامل چشمتکامل زبانروزه داری و بیمار ی ام اس مغز بزرگ چقدر مفید هست ؟کندر در بیماریهای التهابارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر گیاه خواری بر رشد ورشته نوروایمونولوژی و نقنقش روزه داری در سالم و جگیاه خواری و گوشت خوار کداز تکینگی تا مغز از مغز تاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نورون های ردیاب حافظهپیشینیان انسان از هفت میاستیفن هاوکینگ در تفسیر تبدیل سلولهای محافط به سساختار شبکه های مغزی ثابناتوانی در شناسایی چهره آیا انسان با مغز بزرگش اخبیهوش کردن در جراحی و بیمجاذبه و نقش آن در شکلگیریفرگشت و تکامل تصادفی محض شباهت زیاد بین سلول هاي عهفت چیز که عملکرد مغز تو افسردگی و اضطراب در بیمابحثی درباره هوش و تفاوتهخواب عامل دسته بندی و حفطمولتیپل اسکلروز در زنان عسل طبیعی موثر در کنترل بهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاولین سلول مصنوعیبرخی توجهات در ببمار پاردانشمندان روش هاي جدیدی محل درک احساسات روحانیهستي مادي ای که ما کوچکترابزار هوش در حال ارتقا ازتمایل زیاد به خوردن بستندرمان های رایج ام اسمغز ما کوچکتر از نیم نقطهیک پیشنهاد خوب برای آسان ادغام میان گونه های مختلتکامل ساختار رگهای مغزی روش مقابله مغز با محدودیمغز بزرگ چالش است یا منفعکوچک شدن مغز از نئاندرتااز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد ورشد مغز علت تمایل انسان بنقش رژیم غذایی در رشد و اگالکانزوماب، دارویی جدیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نوروپلاستیسیتی چیستپیشرفتی مستقل از ابزار هاستخوان های کشف شده، ممکتری فلوپرازینسخن پاک و ثابتنخاع ما تا پایین ستون فقرآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحقیقت راستین انسان علم بفراموش کارها باهوش تر هسشباهت زیاد بین سلول هاي عهفت سین یادگاری از میراث الکتروتاکسی(گرایش و حرکبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريمواد کوانتومی جدید، ممکنعصب حقوق نورولووهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاوکرلیزوماب داروی جدید شبرخی سلولهای عصبی در تلادانشمندان روشی برای تبدیمحل درک احساسات روحانی دهستی ما پس از شروعی چگال ابزارهای بقای موجود زندتمدن قدیمی ای در جنوب ایردرمان جدید میگرن با انتی مغز مادران و کودکان در زمیکی از علل محدودیت مغز امادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفروش های صرفه جویی در ایجامغز بزرگ چالشهای پیش روکودک ایرانی که هوش او از از نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وزمین زیر خلیج فارس تمدنی نقش زبان در سلطه و قدرت اگامی در درمان بیماریهای از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفری به آغاز کیهاننوشیدن چای برای مغز مفید پاسخ گیاهان در زمان خورداصول سلامت کمرتری فلوپرازینسریعترین کامپیوتر موجودنخستین تصویر از سیاهچالهآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحافظه و اطلاعات در کجاست فراموشی همیشه هم بد نیستشش مرحله تکامل چشمهمیشه عسل با موم بخوریمالتهاب شریان تمپورالبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريموجود بی مغزی که می تواندعضلانی که طی سخن گفتن چقدهوش مصنوعی درمانگر کامپیايندگان چگونه خواهند دیدبرخی سيناپسها طی تکامل و داروهای مصرفی در ام اسمحدودیت های حافظه و حافظو هر کس تقوای خدا پیشه کنابزارهای پیشرفته ارتباط تمساح حد واسط میان مغز کودرمانهای بیماری پارکینسمغز چون ابزار هوش است دلییادگیری مهارت های جدید دارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درمروش هایی ساده برای کاهش امغز حریص برای خون، کلید تکودکان خود را مشابه خود تاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وزندگی هوشمند در خارج از زنقش زبان در سلطه و قدرت اگاهی لازم است برای فهم و از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسلولهای بنیادی مصنوعی درنوعی سکته مغزی ، وحشتناک پختگی پس از چهل سالگي به اضطراب و ترستسلیم شدن از نورون شروع مسرگیجه از شایعترین اختلانرمش های مفید در سرگیجهآیا برای تولید مثل همیشه بیان ژن های اسکیزوفرنی دحافظه و اطلاعات در کجاست فرایند حذف برخی اجزای مغششمین کنگره بین المللی سهوموارکتوس ها ممکن است دامیوتروفیک لترال اسکلروبحثی درباره هوش و تفاوتهخانواده پایدارموجودات مقهور ژنها هستندمقالاتهوش مصنوعی درخدمت خلق وحايا اراده آزاد توهم است یبررسي علل احتمالي تغيير داروهای ضد بیماری ام اس ومخچه ، فراتر از حفظ تعادلویتامین E برای فعالیت صحابزارهای دفاعی و بقای موتنفس هوازی و میتوکندریدرک فرد دیگر و رفتارهای امغز چگونه صداها را فیلتر یادآوری خواب و رویاارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و روش صحبت کردن در حال تکاممغز زنان جوانتر از مغز مرکوری گذرای ناشی از موبایاز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر گیاه خواری بر رشد وزیباترین چیز در افزایش سنقش سجده بر عملکرد مغزگاهی مغز بزرگ چالش استاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسلسله مباحث هوش مصنوعیچیزی خارج از مغزهای ما نیپرورش مغز مینیاتوری انسااطلاعاتی عمومی در مورد متشنج چیستسردرد و علتهای آننرمشهای مهم برای تقویت عآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبیست تمرین ساده برای جلوحافظه و اطلاعات در کجاستفرد حساس از نظر عاطفی و بصرع و درمان های آنهوش مصنوعی می تواند بر احامگا سه عامل مهم سلامتبحثی درباره هوش و تفاوتهخطا در محاسبات چیزی کاملمیهمانهای ناخوانده عامل تاثیر ویتامین دی بر بیماهوش مصنوعی ساخته هوش طبیايا اراده آزاد توهم است یبررسی و اپروچ جدید بر بیمداروی فامپیریدین یا نورلمخچه ابزاري که وظیفه آن فویتامین E در چه مواد غذایاثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندریدرک و احساسمغز آیندگان چگونه است ؟ژن هوش و ساختارهای حیاتی ارتباط میکروب روده و پارتا 20 سال آینده مغز شما به روشهای نو در درمان دیسک بمغزهای کوچک بی احساسکی غایب شدی تا نیازمند دلاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وزیرفون داروی ضد ام اسنقش غذاها و موجودات درياگذر زمان کاملا وابسته به گربه شرودینگر و تاثیر مشاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسم زنبور ، کلیدی برای وارچگونه مغز پیش انسان یا همآلزایمراطلاعاتی عمومی در مورد متغییر الگوی رشد مغزی با زسردرد تنشنچرا مغزهای ما ارتقا یافت آیا تکامل و تغییرات ژنتیبیشتر کمردردها نیازی به حس چشایی و بویاییقانون مندی نقشه ژنتیکی مضررهای مصرف شکر و قند بر هوش مصنوعی گوگل به کمک تشامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبحثی درباره احساسات متفاخطا در محاسبات چیزی کاملمیگرن سردردی ژنتیکی که بصفحه اصلیهوش احساسیای آنکه نامش درمان و یادشبررسی سیستم تعادلی بدن اداروی تشنجی دربارداریمدارک ژنتیکی چگونه انسانویتامین دی گنجینه ای بزراثرات مفید قهوهتو دی ان ای خاص ميتوکندريدرک احساسات و تفکرات دیگمغز انسان ایا طبیعتا تماژن یا نقشه توسعه مغز و نقارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر مشاهده بر واقعیت بروشهای شناسایی قدرت شنوامغزتان را در جوانی سیمکشکاهش التهاب ناشی از بیمااز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان چهار حرفی حیات زمیننقش غذاها و موجودات درياگزیده ای از وبینار یا کنفاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسودمندی موجودات ابزی بر چگونه هموساپينس بر زمین آیا ما تنها موجودات زنده بلندی در ذهن ما درک بلندیتغییر زودتر اتصالات مغزیسردرد سکه ایچرا حیوانات سخن نمی گوینآیا خداباوری محصول تکاملبا هوش مصنوعی خودکار روبحس و ادراک (قسمت اول )قارچ بی مغز در خدمت موجودضررهای شکر بر سلامت مغزهوش مصنوعی گوگل به کمک تشانفجار و توقف تکاملی نشابحثی درباره احساساتی غیردفاع در برابر تغییر ساختمیدان مغناطيسي زمین بشر سوالات پزشکیهوش احساسیایندرالبررسی علل کمر درد در میانداروی جدید s3 در درمان ام مروری بر تشنج و درمان هایواکنش های ناخودآگاه و تقاثرات مضر ماری جواناتولید سلولهای جنسی از سلدرک تصویر و زبان های مخلتمغز انسان برای ایجاد تمدژنها نقشه ایجاد ابزار هوارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر نگاه ناظر هوشیار بروشی برای بهبود هوش عاطفنقش قهوه در سلامتیکایروپاکتیک چیستاز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و بیان، در سایه پیشرنقش غذاها و موجودات درياگزارش یک مورد جالب لخته واز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رو ح و روان بر جسمسیاهچاله و تکینگی ابتدایچگونه آن شکری که می خوریمآیا مغز تا بزرگسالی توسعبه زودی شبکه مغزی به جای تغییر عمودی سر انسان از پسرعت فکر کردن چگونه استچرا حجم مغز گونه انسان درآیا دلفین ها می تواند از بارداری بدون رحمحس و ادراک (قسمت دوم )قدم زدن و حرکت دید را تغیطی یکصد هزار سال اخیر هرچهوش مصنوعی الفاگوانگشت نگاری مغز نشان میدبخش دیگری در وجود انسان هدقیق ترین تصاویر از مغز امکانیزمهای دفاعی در برابپیامهای کاربرانهوش عاطفی بیشتر در زنانایا کوچک شدن مغزانسان البزرگ شدن مغز محدود به دورداروی جدید ضد میگرنمرکز خنده در کجای مغز استواکسن سرطاناجزای پر سلولی بدن انسان توانایی مغز و دیگر اجزای درک عمیق در حیواناتمغز انسان برای شادمانی طژنها ، مغز و ارادهارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه انسان بر رفتاروشی جدید در درمان قطع نخنقش مهاجرت در توسعه نسل اکاربرد روباتهای ريزنانواز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و تکلم برخی بیماریهنقشه مغزی هر فرد منحصر بهگشایش دروازه جدیدی از طراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رژیم گیاه خواری بر سیاره ابلهانچگونه انتظارات بر ادراک آیا همه جنایت ها نتیجه بیبوزون هیگز چیستثبت امواج الکتریکی در عصشلیک فراموشیچرا در مغز انسان، فرورفتآیا دست مصنوعی به زودی قابازگشت از آثار به سوی خداحس و ادراک قسمت چهارمقدرت انسان در نگاه به ابعظهور امواج مغزی در مغز مصهوش مصنوعی از عروسک تا کاندوهگین نباش اگر درب یا برنامه و ساختار پیچیده مدلایلی که نشان میدهد ما بما انسانها چه اندازه نزدسایتهای دیگرهوش عاطفی در زنان بیشتر اایا ابزار هوشمندی یا مغز بسیاری از بیماری های جدیداروی ضد تشنج با قابليت تمرگ انتقال است یا نابود شواسطه ها د رمسیر ایجاد مغاجزایی ناشناخته در شکل گتوازن مهمتر از فعالیت زیدرگیری اعصاب به علت میتومغز انسان برای شادمانی طژنهای هوش ، کدامندارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتاروشی جدید در درمان سکته منقش هورمون های تیروئید دکاربرد روباتهای ريز، در از تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر انتخاب از طرف محیط زبان و شناخت حقیقت قسمت چنقص در تشخیص هیجانات عامچند جهانیپمبرولیزوماب در بیماری چاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر سیاره ابلهانچگونه باغبانی باعث کاهش آیا هوش ارثی دریافتی از پبیماری گیلن باره و بیمارجمجمه انسان های اولیهشنا در ابهای گرم جنوب نیچراروياها را به یاد نمی آآیا رژیم غذایی گیاهی سلابازسازي مغز و نخاع چالشی حس و ادراک قسمت پنجملوب فرونتال یا پیشانی مغعلم به ما کمک میکند تا موهوش مصنوعی از عروسک تا کانسان قدیم در شبه جزیره عبرین نت به جای اینترنتدندان ها را مسواک بزنید تما انسانها چه اندازه نزدهوشیاری کوانتومیایا بیماری ام اس (مولتیپتفاوت مغز انسان و میمون هداروی ضد تشنج با قابليت تمراحل ارتقای پله پله کیهوراپامیل در بارداریاحساس گذر سریعتر زمانتوسعه برخی شغل ها با هوش رقیبی قدرتمند در برابر ممغز انسان رو به کوچک تر شکلرال هیدرات برای خوابانارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیماريتوکسيمب در درمان ام اسنقش ژنتیک در درمان اختلاکجای مغز مسئول پردازش تجاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سزبان و شناخت حقیقت قسمت ازبان و شناخت حقیقت قسمت دچندین ماده غذایی که ماننپنج اکتشاف شگفت آور در مواز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر سیر آفرینش از روح تا مغز چگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هوش سریعی که بدون احسبیماری ای شبیه آلزایمر و جنسیت و تفاوت های بیناییشناخت و معرفت، و نقش آن دچراروياها را به یاد نمی آآیا راهی برای رفع کم آبی بحتی علمی درباره تمایل بحس و ادراک قسمت سوملبخند بزن شاید صبح فردا زعلایم کمبود ویتامین E را هوش مصنوعی از عروسک تا کانسان جدید از چه زمانی پابرای پیش بینی آینده مغز ددو ویژگی انتزاع و قدرت تجما با کمک مغز خود مختاريمهوش، ژنتیکی است یا محیطیایا بدون زبان میتوانیم تتفاوتهای جنسیتی راهی براداستانها و مفاهیمی اشتبامزایای شکلات تلخ برای سلورزش هوازی مرتب خیلی به قاخلاق و علوم اعصابتوصیه های غیر دارویی در سرموزی از نخستین تمدن بشرمغز انسان رو به کوچکتر شدکمردرد و علل آنارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ژنها بر اختلالات خریواستیگمیننقش انتخاب از طرف محیط، نکشف مکانیسم عصبی خوانش پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری م