دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از نظر علم اعصاب اراده آزاد حقیقت است یا توهم

از نظر علم اعصاب اراده آزاد، حقیقت است یا توهم؟

تدريسی از دکتر توفیق مسرور از دانشکده تحقیقات برتر علوم دینی و لغتی در نجف اشرف

اراده آزاد، موضوع مناقشه از زمان های دور، در فلسفه و دیگر ميدان ها بوده است و این مسئله اي بسیار مهم در دین الهی است و بدون داشتن اراده آزاد، معنی ای برای تکلیف الهی وجود ندارد و بحث امروز در مورد اراده یا اختیار آزاد است و یا آنطور- که علمای علم اعصاب بیان می کنند- مغز ما خودش، به اختراع و ایجاد تصمیمات و انتخاب ها اقدام می کند و آن را اجرا می نماید و ما را به این توهم می اندازد که ما اراده آزاد داریم!

و برای اینکه اشکال طرح شده را بفمهیم، انجام یک آزمایش را از دید علمای اعصاب ببینیم.

فرض کنید می خواهیم چیزی را به طور آزاد، اراده کنیم از شما می خواهم فقط تصور کنید آن لحظه ای را که با آن می خواهید بر تکمه ضربه بزنید و باید در همان لحظه ای که آن را به یاد می آورید، بر تکمه ضربه بزنید. در تجربیات قرن گذشته پروفوسور بن جملی همین آزمایشی را- که گفتیم- در آزمایشگاه انجام داد و او از افرادی خواست تا تکمه را فشار دهند و او عددی را- که تحليلگر فعالیت مغزی نشان می دهد- مشخص می نماید و تفاوت بین این زمانها تعیین میشود.

نصب الکترودها و وصل آن به ارتباطات و ثبت وقایع داخل مغزی انجام میشود، تا اتفاقات داخل مغز و عضله و فشار دادن تکمه را نشان دهد.

آنچه دکتر بن جملی کشف کرد آن است که مغز ما مکانیسم های غیر هوشیار دارد که تصمیم می گيرد، مثلا قشر جلویی مغز، قشر پریتال را تحریک می کند یعنی این تصمیم در ابتدا غیر هوشیار است و قشر جداري، حرکات را مهیا می سازد سپس بیان این حرکات و تصمیمات به قشر حرکتی منتقل می گردد ولی شخص همچنان نمیداند که به صورت غیر هوشیار تصمیم گرفته است تا تکمه را فشار دهد. پس از اینکه پیام به قشر حرکتی منتقل می گردد و پس از 350 میلی ثانیه قشر حرکتی، تاکیدی را به قشر جداری میفرستد و شخص آگاه میشود و پس از 200 میلی ثانیه عضلات را تحریک میکند و با اراده بر تکمه فشار میدهد.

اگر بخواهیم این مراحل را خلاصه کنیم: مرحله اول بدون آگاهی برای تصمیم گیری در مغز است. در قسمت اول مرحله آماده سازی مخفی است که تقریبا 900 میلی ثانیه قبل از حرکت است پس از آن، آرام آرام فعالیت مغز آغاز میشود و زمان آگاه شدن از این فعالیت، حدود 300 میلی ثانیه قبل از حرکت است که فعالیت مغز تقریبا به حداکثر میرسد. سپس پیام به صورت ناآگاهانه به قشر حرکتی ارسال می شود و بعد مرحله ارادی ضربه زدن بر تکمه است.

(الگوی تصویری آن در فیلم تدریس و در پاورپوینت آن، موجود است. ) این تصویر، مراحل فعالیت مغز را نشان میدهد. پس اول مغز، به صورت غیر ارادی تصمیمی به حرکتی می گیرد و بعد از مدتی، دستور اجرا میدهد و در کمتر از یک ثانیه وارد منطقه ارادی مغز می شود.

بر اساس این نوع از تجربیات، برخی پژوهشگران نتیجه گرفته اند که تصمیمات ما همه اش ناآگاهانه است و از آنها گروهی، همه اراده آزاد را رد می کنند و آن را کاملا یک توهم می دانند و بیشتر اینها فیزیک دانها هستند.

بر اساس دیدگاه، دانشمندان را به چند دسته تقسیم می کنیم: دسته اول کاملا اراده آزاد را رد می کنند و به حتمی بودن عملکرد، به صورت صد در صد اعتقاد دارند(hard determinism).

در برابر گروه دیگری هستند که قائل به اراده کامل آزاد انسان هستند.

گروهی دیگر می گویند نه اراده کامل هست و نه اجبار کامل(hard incompatibilism) و گروه دیگر می گویند هم اراده آزاد ممکن است و هم اجبار کامل امکان دارد. (compatibilism) و اینها نوعی از اراده آزاد را برای انسان در نظر می گیرند.

در اینجا مقوله توهمی بودن اراده آزاد را مورد مناقشه قرار می دهیم. اکنون سوالی پیش می آید : اگر تصمیمات ما در منطقه غیر هوشیار رخ میدهد و ما فقط توهم و تصور اشتباه می کنیم که ما کسی هستیم که این کار را انجام داد، پس چرا ما این احساس قوی را داریم که ما کسی هستیم که اراده آزاد داریم؟ چرا تصور می کنيم ما تصمیم گرفتیم و ما انتخاب کردیم و چگونه تصمیم های غیر ارادی را توجیه و تفسیر کنیم؟ زیرا این اراده ها و تصمیمات، از بخش غیر هوشیار مغز ما منشا می گیرد. پژوهش گران روانشناس و علم اعصاب، با آزمایشاتی اینها را اثبات می کنند. ونمونه ای از آن را مطرح می کنیم ولی پیش از آن باید مقدماتی ساده را بفهمیم.

مغز ما همانطور که می دانید دو قسمت دارد: سمت راست و چپ و آنها وظایف مختلفی دارند از جمله تحلیل و بخشی دیگر از وظایف، نیازمند یکی از دو لوب راست یا چپ است و در برابر، قسمت هایی هست که وظایف را تنظیم می کند و وظایف لوب راست و چپ را با هم هماهنگ می سازد. در مغز ما میلیون ها سلول وجود دارد که دو قسمت را به هم مربوط می کند. پیامها و معلومات، دو قسمت را به هم ربط می دهد ولی اگر دو قسمت به روش طبیعی یا مصنوعی از هم جدا شوند، چه اتف

اقی می افتد؟

برای فهم این مطلب باید مقدمه ای را بدانیم. ما دو نیمه بینایی راست و چپ داریم. میدان بینایی راست، به سمت چپ مغز و ميدان بینایی چپ، به نیمکره راست می رود. در نیمکره چپ، اطلاعات سخن گفتن و بیان آنچه می بینید، وجود دارد و کسانی - که ارتباط دو نیمکره را از دست می دهند- اگر چیزی را در نیمه بینایی راست ببینند، میتوانند ان را به سادگی بیان کنند و بشناسند ولی همانطور که می بینيد اگر کلمات یا اشیا، در ميدان بینایی چپ آنها عرضه شود، به طور کامل از شناسایی آن ناتوان هستند

و همزمان و اگر از او بخواهیم چیزی را- که در نیمه چپ بینایی به او نشان داده میشود- با دست راست رسم کند، نمی تواند.

اگر چیزی در نیمه بینایی چپ باشد در قسمت پشتی نیمکره راست مغز دیده میشود و برای فهم آن، باید به نیمکره چپ بیاید و نیز برای آنکه چیزی را که در نیمکره چپ می بینید بتواند با دست راست بکشد همین انتقال باید صورت گیرد و وقتی ارتباط دو نیمکره مختل است چنین درک و چنین رسمی با دست راست انجام نمی شود، ولی به صورت ناخودآگاه میتواند با دست چپ، آن شی را رسم کند و پس از آنکه با دست چپ آن را در نیمه راست بینایی کشید، میتواند آن را بشناسد.

مطلب جالب اینکه اگر از این افراد سوال شود و به آنها به جای سوال شفاهی، تصاویری نشان داده شود و مثلا تصویر مرغ در نیمه راست بینایی آنها نشان داده شود و از فرد به جای آنکه از او خواسته شود تا اشیا را نام ببرد بخواهیم با دست راست چیزهایی- که روبرویش هست و مناسب آن چیزی است که در میدان بینایی راست دیده است- اشاره کند و با دست راست به آن چیزی اشاره کند که در میدان چپ بینایی دیده است طبیعتا همه افراد که در مغز خود این اختلال را دارند میتوانند جواب درست بدهند به شرطی که با دست راست به آن چیزی که در میدان راست بینایی می بینند اشاره کنند.

باز با دست چپ هم ميتواند زیرا این فرد از درک آنچه در نیمه چپ بینایی می بیند ناتوان است ولی با این حال دست چپ او میتواند به مطلب اشاره کند.(به صورت ناخودآگاه)

خوب اکنون اگر سوال شود و اگر از او در این حالت سوال شود جوابی بی ربط میدهد مثلا ممکن است بگوید بیل برای شستن فضولات مرغ استفاده میشود!! زیرا مطلب را نشناخته است و آنچه کشف شده است و تفسیر شده است، در نيمکره راست است.

پس در ميدان راست بینایی، انتخاب درست می کند و آگاهانه هم هست ولی در میدان چپ بینایی، باز انتخاب درست میکند ولی از علت آن، آگاه نیست و از روی غفلت و ناآگاهانه است یعنی بیمار، علت انتخاب ناآگاهانه خود را نمی داند و تفسیر مغزی او، یک نظریه را مطرح می کند و آن را به واقعیت مرتبط میسازد یعنی انسان برای تفکرات و برخوردها و رفتارها، کاملا وابسته به مغز خود است و این تفسیر منطقی را انجام می دهد.

خوب آزمایشات بسیاری از هر دو نوع وجود دارد- همانطور که گفتیم.

اگر بخواهیم آنچه را گفتیم خلاصه کنیم، این محققان می گویند ما دو امر را داریم: امر اول، تصمیماتی که در منطقه ناخودآگاه مغز انجام میشود سپس دستور به اجرا می دهد و قبل از اجراي آن، وارد منطقه ای با نام منطقه خودآگاه مغز می شود و این امر، بخشی از ثانیه قبل از شروع حرکت است. اما امر دوم و تجربیات دسته دوم: ما مجموعه ای از تشکیلات در مغز داریم که تحلیل منطقی تصمیم را انجام می دهد و سپس ما را به این توهم می اندازد که ما خودمان، آن افکار و تصمیمات را داشته ایم و خودمان، آن سخنان را گفته ایم و این سبب احساس آزادی اراده می شود و اگر بین دو امر را جمع کنیم، می فهمیم که آزادی اراده، چیزی جز توهم نیست!

اکنون چگونه با وجود این آزمایشات و تجارب، این ادعا را رد کنیم؟ اولا نیازمند چند امر هستیم اولا وقتی می گوییم ما اراده و آزادی داریم و می توانیم تصرفات خود را آگاهانه انجام دهیم، آیا این اراده و آزادی مطلق در همه برخوردها و در همه جزییات تصرفات و مداخلات ما و در همه سطوح است؟ جواب حتما منفی است. وقتی از اراده و آزادی، سخن می گوییم منظور آن نیست که م در همه سطوح وجود خود و در همه جزییات رفتارهای خود، آزادی اراده و آگاهی داریم.

این، امر اول است. اما امر دوم اینکه ما اعتقاد داریم مغز و ابزار هوش- که ابزار بقای منحصر به فردی است- و وظیفه اصلی مغز چیزی است که انتخاب طبیعی برمی گزیند زیرا مغز مشکلات بزرگی- که در محیط است- را حل می کند و نمونه های تقریبی زیادی را مطرح میکند و راه حل سریع ارائه میدهد. به همین دلیل انتخاب طبیعی ان را بر می گزیند پس وقتی این را فهمیدیم می گوییم بر اساس نوع اول آزمایشات، آزادی انتخاب و نیت در حقیقت،

@salmanfatemi

در آن لحظه ای است که شخص مورد آزمایش، وارد آزمایشگاه شده است و شروط آزمایش را پذیرفته است تا اندام خود را برای آزمایش حرکت دهد و این، قبل از آن است که فعالیت مغز برای انجام حرکت انجام شده باشد، و اینها قبل از آن است که بخواهد بر تکمه، ضربه بزند و اینها انتخاب و اختیار انسان را نشان میدهد و بعد از آن، حرکت دست و یا انگشتان و دیگر یافته های آزمایش انجام می شود یعنی او قبل از آن- که دست خود را بر تکمه ببرد- انتخاب کرده است وارد آزمایش بشود واین انتخاب آزاد از طرف فرد، مغز او را در معرض آزمایش مجددی قرار می دهد.

دوم: مغز با این همه اگر بخواهد اعتراض کند یا حرکت را انجام دهد فرایند بازگشت به درک و هوشیاری را بر می گزیند و این یعنی مغز حتی در دیدگاه کاملا مادی، به طور کاملا جدا و آگاه عمل نمی کند. و مغز به صورت کاملا جدا و نا آگاهانه عمل نمی کند و انسان میتواند حرکت و تصرف را به صورت هوشیار متوقف کند.- همانطور که گفتم- انسان اگر تصمیمات غیر هوشیار نداشت، بیشتر نیروی خود را در دقیق شدن در همه جزئیات صرف میکرد؛ در خوردن، در راه رفتن، رفتار، در بستن چشم، باز کردن چشم و دیگر موارد در همه موارد، مغز او مشغول جزییات می شد و به این ترتیب نقش و وظیفه مغز به عنوان ابزار بقا منتفی میشد و انتخاب طبیعی آن را انتخاب نمی کرد.

چهارم که نکته مهمی است: آزادی اختیار- همانطور که قبلا شرط کردیم- به معنی آن نیست آزادی ای - که از آن سخن می گوییم- همه جنبه های انسان را در بر بگیرد. آزادی انتخاب- که منظور ما هست- و می گوییم انسان دارای آن است چیزی است که باعث تمایز انسان از دیگر موجودات زنده بیولوژیک میشود. این موضع گیری ها در مورد انسان، اخلاقی و بین خیر و شر است و بین این دو، انسان باید مراجعه و نزاع داشته باشد مثلا موضع عدل و موضع ایثار و دیگر موارد عادی- که در آنها برخوردها و تضادهای دروني وجود دارد.

نکته پنجم در مورد انتخاب، نقص و خطا در روشی است که این دانشمندان در نفی آزادی انتخاب، بر آن تکیه می کنند- همان انتخاب آزادی که از آن سخنی می گوییم. این انتخاب آزاد، اختیار در سطح روح است و در سطح جسم نیست و این آزادی، در بدن، فقط به همان اندازه آشکار می شود که اختیار، در اجزای دستگاه تلفن، خود را نشان میدهد!!

آن را در ابتدا در مغز فرض کردن، این روشی اشتباه است و روح، از جهان دیگری است و از جهان بدن های دنیوی ما نیست. جهانی- که روح در آن هست- با جهان بدن، در تماس نیستند. بله ارتباط و تواصل بین آنها هست و روح، مسلط بر جسم است ولی تماسی بین دو عالم نیست. اما کسی- که بر ما اشکال کند و بگويد چیزی مانند جهان دیگر وجود ندارد و بگوید چنین چیزی را در این عالم نمی بینیم- به اومی گوییم از نظر علمی این اشکال پیش نمي آید، به خصوص وقتی به او آن چیزی را بگوییم که سید احمد الحسن ع در کتاب توهم الحاد بیان کرد.

مثلا در مباحث فیزیک و فیزیک کوانتومی و کوسمولوژی(کیهان شناسي)، بسیار ممکن است که چند جهانی وجود داشته باشد و جهان هایي موازی با جهان ما موجود باشد و ممکن است موجودات زنده دیگری مثلا گراویتون (ریسمان گراویتون) بتوانند از یک جهان به جهان دیگر پیام ها را منتقل کنند و ارتباطی بین جهان ها باشد و بر عالم جسمانی ما تاثیر گذار باشد(ریسمان گراویتون، مسئول ایجاد جاذبه در زمین است). پس در مورد این اشکال می گوییم این اشکال بر مبنای اصول علمی نیست.

در نکته ششم می گویم چیزی در انسان وجود دارد که دانشمندان در برابر تفسیر آن، عاجز می شوند. امکان ندارد انتخاب ایثار حقیقی، از مغز منشأ بگيرد زیرا مغز، مجموعه ای بیولوژیک و دارای خودخواهی ژنتیکی است و قانون خودخواهی ژنتیکی، بر آن مسلط است و محکوم به این قانون می باشد و حتی اگر گفته شود، ایثار حقیقی ای- که انسان به آن دست می زند- و انسان تنها موجود زنده ای است که دست به ایثار حقیقی می زند بدون آنکه منفعتی را به دست بیاورد- حتی اگر گفته شود ایثار حقیقی احتمالی است که انسان از میان احتمالات بسیار دیگری می تواند به دست بیاورد- اگر نمونه ای را که افراد قائل به توهمی بودن آزادی انتخاب، می گویند در نظر بگیریم- چگونه مغز به این سناریو دست بزند تا انسان را بفریبد و به استمرار ایثار حقیقی دست بزند؟! یعنی به روش ناخوداگاه است؟!

امری مهمتر آن که مغز چگونه عواطف را ایجاد و بر پا می کند تا انسان، ایثار حقیقی را دوست بدارد و به سوی آن، متمایل شود.

حتی اگر هیچ کس دیگری چنین کاری نکند، همه تصور می کنند که رفتاری بلند است و کسی را- که آن را انجام میدهد- دوست دارند.

@salmanfatemi

امکان ندارد این از ناخوداگاه حاصل شود و- آنطور که قائلان به توهمی بودن اراده آزاد می گویند- توهمی نیست.

می گویم مسئله انتخاب و اراده آزاد- که ما به آن اعتقاد داریم و انتخاب بین شر و خیر را انجام میدهد- این است که مثلا با انتخاب خود، اخلاق الهی یا اخلاق شیطانی را برگزینیم.

خیر، با تعریف خیلی ساده اراده خدا است و اراده ای است- که خدای سبحان وتعالی آن را می خواهد- و این اراده، در همه زمان ها اراده یک مرد يعني خلیفه خداست و او چیزی جز آنچه خدا بخواهد، نمی خواهد و این اخلاق، اخلاق خدای سبحان و تعالی است و اخلاق مردی است که خلیفه خدا در همه زمان ها می باشد.

و همه شر، اراده نفس و اهل و عشیره یا جماعت و دیگر موارد در برابر اراده خدای سبحان است.

این همه مطلب، با تعریفی ساده است.

و اگر بخواهیم مسئله را خلاصه کنیم انتخاب یا اراده آزاد بین این دو مورد نوسان میکند و این همانگونه است که سید احمد الحسن بیان کرده است. انسان همیشه میان سه امر است و این سه امر، نور و نفس و ظلمت است یا بگوییم الله، نفس و جهل یا بگوییم، رسولان خدا از فرشتگان و ارواح پاک و نفس و شیطان و سربازان او

و انتخابی- که درباره آن سخن می گوییم در همه جزییات نیست بلکه انتخاب یک جهت است. این انتخاب یا انتخاب جهت نور یا الله سبحان و تعالی و جهت رسولان خدای سبحان وتعالی یا جهت تاریکی و جهل و نفس است.

الحمد لله رب العالمین از شما برای حضورتان تشکر میکنم

دکتر توفیق مسرور


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
اولین سلول مصنوعیسوالات پزشکیبرخی توجهات در ببمار پارچراروياها را به یاد نمی آدرک تصویر و زبان های مخلتادغام میان گونه های مختلتکامل ساختار رگهای مغزی ما با کمک مغز خود مختاريمهوش، ژنتیکی است یا محیطیزبان و بیان، در سایه پیشراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز انسان رو به کوچکتر شدکمردرد و علل آنسردرد سکه ایبیهوش کردن در جراحی و بیمچندین ماده غذایی که ماننپنج اکتشاف شگفت آور در مودفاع در برابر تغییر ساختدقیق ترین تصاویر از مغز ااوکرلیزوماب داروی جدید شپیامهای کاربرانبرخی سلولهای عصبی در تلافلج بل، فلجی ترسناک که آننزاع بین جهل و علم رو به پدرک عمیق در حیواناتادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفما تحت کنترل ژنها هستیم یهیچگاه از فشار و شکست نترزبان و تکلم برخی بیماریهاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز ایندگان چگونه استکمردرد با پوشیدن کفش مناتغییر عمودی سر انسان از پآیا احتمال دارد رویا از آسرعت فکر کردن چگونه استبیوگرافیچه زیاد است بر من که در ایپوست ساعتی مستقل از مغز ددلایلی که نشان میدهد ما بايندگان چگونه خواهند دیدسایتهای دیگربرخی سيناپسها طی تکامل و فلج خوابنزاع بین علم و نادانی رو درگیری اعصاب به علت میتوارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درمماه رجبهاوکينگ پیش از مرگش رسالزبان و شناخت حقیقت قسمت چاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز ابزار برتر بقاکنفرانس تشنج هتل کوثر اصثبت امواج الکتریکی در عصآیا احتمال دارد رویا از آشلیک فراموشیبیوگرافیچهار میلیارد سال تکامل بپیموزایددندان ها را مسواک بزنید تايا اراده آزاد توهم است یبررسي علل احتمالي تغيير فلج خواب چیستنزاع بین علم و جهل رو به پرقیبی قدرتمند در برابر مارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و ماپروتیلینهاوکينگ پیش از مرگش رسالزبان و شناخت حقیقت قسمت ااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز از بسیاری حقایق می گرکنگره بین المللی سردرد دجمجمه انسان های اولیهآیا برای تولید مثل همیشه شنا در ابهای گرم جنوب نیبیان ژن های اسکیزوفرنی دچهار ساعت پس از کشتار خوکپیچیدگی های مغزی در درک زدو ویژگی انتزاع و قدرت تجايا اراده آزاد توهم است یبررسی و اپروچ جدید بر بیمفیلمی بسیار جالب از تغیینظام مثبت زندگیرموزی از نخستین تمدن بشرارتباط میکروب روده و پارتا 20 سال آینده مغز شما به مبانی ذهنی سیاه و سفیدهدف از تکامل مغززبان و شناخت حقیقت قسمت داز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز برای فراموشی بیشتر ککنگره بین المللی سردرد دجنسیت و تفاوت های بیناییآیا بزرگ شدن مغز فقط در دشناخت و معرفت، و نقش آن دبیست تمرین ساده برای جلونوار مغزی روشی مهم در تشخپیوند مغز و سر و چالشهای ديدن با چشم بسته در خواب ای آنکه نامش درمان و یادشبررسی سیستم تعادلی بدن افیزیکدانان ماشینی برای تنظریه تکامل در درمان بیمرمز و رازهای ارتباط غیر کارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر مشاهده بر واقعیت بمجموعه های پر سلولی بدن مهزینه ای که برای اندیشیدزبان و شناخت حقیقت قسمت ساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟کندر در بیماریهای التهابجنسیت و تفاوت های بیناییآیا تکامل و تغییرات ژنتیشناسایی سلول های ایمنی ابیشتر کمردردها نیازی به نورون هاي مصنوعی می توانپیوند سر، یکی از راه حلهادی متیل فومارات(زادیوا)(ایندرالبررسی علل کمر درد در میانفرگشت و تکامل تصادفی محض هفت چیز که عملکرد مغز تو رویای شفافارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر نگاه ناظر هوشیار بمحل درک احساسات روحانیهستي مادي ای که ما کوچکترزبان، وسیله شناسایی محیطاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز بزرگ چالش است یا منفعکوچک شدن مغز از نئاندرتاجهش های ژنتیکی مفید در ساآیا خداباوری محصول تکاملشواهدی از دنیسوان(شبه نئبا هوش مصنوعی خودکار روبنورون های ردیاب حافظهپیشینیان انسان از هفت میدژا وو یا اشنا پنداریایا کوچک شدن مغزانسان البزرگ شدن مغز محدود به دورفراموش کارها باهوش تر هسهفت سین یادگاری از میراث روبات های ریز در درمان بیارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه انسان بر رفتامحل درک احساسات روحانی دهستی ما پس از شروعی چگال سفر نامه سفر به بم و جنوب از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رو ح و روان بر جسممغز بزرگ چالشهای پیش روکودک ایرانی که هوش او از جهش های ژنتیکی غیر تصادفآیا دلفین ها می تواند از شاهکار قرنبارداری بدون رحمنوروپلاستیسیتی چیستپیشرفتی مستقل از ابزار هدژاوو یا آشناپنداریایا ابزار هوشمندی یا مغز بسیاری از بیماری های جدیفراموشی همیشه هم بد نیستهمیشه عسل با موم بخوریمروح رهاییارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتامحدودیت های حافظه و حافظو هر کس تقوای خدا پیشه کنسفرنامه سفر به بم و جنوب از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز حریص برای خون، کلید تکودکان خود را مشابه خود تجهشهای مفید و ذکاوتی که دآیا دست مصنوعی به زودی قاشبیه سازی میلیون ها جهان بازگشت از آثار به سوی خدانوشیدن چای برای مغز مفید پاسخ گیاهان در زمان خورددانشمندان ژنی از مغز انسایا بیماری ام اس (مولتیپتفاوت مغز انسان و میمون هفرایند حذف برخی اجزای مغهوموارکتوس ها ممکن است دروزه داری و بیمار ی ام اس ارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیمامخچه ، فراتر از حفظ تعادلویتامین E برای فعالیت صحسفرنامه سفر به بم و جنوب از تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز زنان جوانتر از مغز مرکوری گذرای ناشی از موبایجهشهای مفید و ذکاوتی که دآیا رژیم غذایی گیاهی سلاشبیه سازی سیستم های کوانبازسازي مغز و نخاع چالشی نوعی سکته مغزی ، وحشتناک پختگی پس از چهل سالگي به دانشمندان روش هاي جدیدی ایا بدون زبان میتوانیم تتفاوتهای جنسیتی راهی برافرد حساس از نظر عاطفی و بهوش مصنوعی می تواند بر احروش مقابله مغز با محدودیارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ژنها بر اختلالات خمخچه ابزاري که وظیفه آن فویتامین E در چه مواد غذایسفرنامه سفر به بم و جنوب از تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر مغزهای کوچک بی احساسکی غایب شدی تا نیازمند دلجاذبه و نقش آن در شکلگیریآیا راهی برای رفع کم آبی شباهت زیاد بین سلول هاي عبحتی علمی درباره تمایل بچیزی خارج از مغزهای ما نیپرورش مغز مینیاتوری انسادانشمندان روشی برای تبدیایا تکامل هدفمند استتقلید مرحله ای نسبتا پیشقانون مندی نقشه ژنتیکی مهوش مصنوعی گوگل به کمک تشروش های صرفه جویی در ایجاارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر کپسول نوروهرب بر نمدارک ژنتیکی چگونه انسانویتامین دی گنجینه ای بزرسفرنامه سفر به بم و جنوب از تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاهخواری بر مغزتان را در جوانی سیمکشکاهش التهاب ناشی از بیماحقیقت راستین انسان علم بآیاما مقهور قوانین فیزیکشباهت زیاد بین سلول هاي عبحث درباره پیدایش و منشاچگونه مغز پیش انسان یا همآلزایمرداروهای مصرفی در ام اسایرادهای موجود در خلقت بتلقین اطلاعات و حافظهقارچ بی مغز در خدمت موجودهوش مصنوعی گوگل به کمک تشروش هایی ساده برای کاهش اارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر تمروری بر تشنج و درمان هایواکنش های ناخودآگاه و تقسفری به آغاز کیهاناز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر عصاره تغلیظ شده گینقش قهوه در سلامتیکایروپاکتیک چیستحافظه و اطلاعات در کجاست آزمون ذهنی گربه شرودینگرشش مرحله تکامل چشمبحثی در مورد نقش ویتامينچگونه هموساپينس بر زمین آیا ما تنها موجودات زنده داروهای ضد بیماری ام اس واگر نعمت فراموشی نبود بستلاش هایی در بیماران قطع قدم زدن و حرکت دید را تغیهوش مصنوعی الفاگوروش صحبت کردن در حال تکامارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر سمرکز خنده در کجای مغز استواکسن سرطانسلولهای بنیادی مصنوعی درازدواج های بین گونه ای، رتاریخ همه چیز را ثبت کردهنقش مهاجرت در توسعه نسل اکاربرد روباتهای ريزنانوحافظه و اطلاعات در کجاست إِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَششمین کنگره بین المللی سبحثی جالب درباره محدودیتچگونه آن شکری که می خوریمآیا مغز تا بزرگسالی توسعآیا همه جنایت ها نتیجه بیداروی فامپیریدین یا نورلاگر نعمت فراموشی نبود بستلاشی برای درمان قطع نخاقدرت انسان در نگاه به ابعهوش مصنوعی از عروسک تا کروشهای نو در درمان دیسک بارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سمرگ انتقال است یا نابود شواسطه ها د رمسیر ایجاد مغسلسله مباحث هوش مصنوعیاستفاده از هوش مصنوعی در تبدیل تراکت صوتی مصنوعی نقش هورمون های تیروئید دکاربرد روباتهای ريز، در حافظه و اطلاعات در کجاستافراد آغاز حرکت خودشان رصرع و درمان های آنبحثی در مورد نقش کلسیم و چگونه انتظارات بر ادراک آیا هوش ارثی دریافتی از پداروی تشنجی دربارداریاگر تلاش انسان امروز براتلاشی جدید در درمان ام اسلوب فرونتال یا پیشانی مغهوش مصنوعی از عروسک تا کروشهای شناسایی قدرت شنواارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر گیاه خواری بر رشد ومراحل ارتقای پله پله کیهوراپامیل در بارداریسم زنبور ، کلیدی برای واراستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل سلولهای محافط به سنقش ژنتیک در درمان اختلاکجای مغز مسئول پردازش تجحس چشایی و بویاییافزایش قدرت ادراکات و حسضررهای مصرف شکر و قند بر بحثی در مورد عملکرد لوب فچگونه باغبانی باعث کاهش چگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هوش سریعی که بدون احسداروی جدید s3 در درمان ام ابزار هوش در حال ارتقا ازتمایل زیاد به خوردن بستنلبخند بزن شاید صبح فردا زهوش مصنوعی از عروسک تا کروشی برای بهبود هوش عاطفاز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد ومزایای شکلات تلخ برای سلورزش هوازی مرتب خیلی به قسودمندی موجودات ابزی بر استیفن هاوکینگ در تفسیر تری فلوپرازیننقش انتخاب از طرف محیط، نکشف مکانیسم عصبی خوانش پحس و ادراک (قسمت اول )افسردگی و اضطراب در بیماضررهای شکر بر سلامت مغزبحثی درباره هوش و تفاوتهچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هشیاری کوانتومی وجودداروی جدید ضد میگرنابزارهای بقای موجود زندتمدن قدیمی ای در جنوب ایرلرزش ناشی از اسیب به عصبهوش مصنوعی از عروسک تا کروشی جدید در درمان قطع نخاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد ومسیر دشوار تکامل و ارتقاورزش هوازی ، بهترین تمریسیاهچاله و تکینگی ابتدایاستخوان های کشف شده، ممکتری فلوپرازیننقش اتصالات بین سلولهای کشف مکانیسمی پیچیده در بحس و ادراک (قسمت دوم )الکتروتاکسی(گرایش و حرکطی یکصد هزار سال اخیر هرچبحثی درباره هوش و تفاوتهچگونه حافظه را قویتر کنیآیا واکنش های یاد گرفته وداروی ضد تشنج با قابليت تابزارهای پیشرفته ارتباط تمساح حد واسط میان مغز کولزوم سازگاری قانون مجازاهوش مصنوعی از عروسک تا کروشی جدید در درمان سکته ماز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد ومشکلات نخاعیورزش و میگرنسیاره ابلهاناصول سلامت کمرتسلیم شدن از نورون شروع منقش حفاظتی مولکول جدید دکشف ارتباط جدیدی از ارتبحس و ادراک قسمت چهارمالتهاب شریان تمپورالظهور امواج مغزی در مغز مصبحثی درباره هوش و تفاوتهنگاهی بر قدرت بینایی دراآیا آگاهی پس از مرگ از بیداروی ضد تشنج با قابليت تابزارهای دفاعی و بقای موتنفس هوازی و میتوکندریلزوم سازگاری قانون مجازاهوش مصنوعی از عروسک تا کمريتوکسيمب در درمان ام اساز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر گیاه خواری بر رشد ومشاهده آینده از روی مشاهورزش بهترین درمان بیش فعسیاره ابلهاناضطراب و ترستشنج چیستنقش حیاتی تلومر دی ان آ دکشف جمجمه ای درکوه ایرهوحس و ادراک قسمت پنجمامیوتروفیک لترال اسکلروعلم به ما کمک میکند تا موبحثی درباره هوش و تفاوتهنگاهی بر توانایی اجزاي بآیا امکان بازسازی اندامهداستانها و مفاهیمی اشتبااثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندریممانتین یا آلزیکسا یا ابهوش مصنوعی از عروسک تا کمریواستیگمیناز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد ومعنی روزهورزش در کمر دردسیر آفرینش از روح تا مغز اطلاعاتی عمومی در مورد متغییر الگوی رشد مغزی با زنقش داروهاي مختلف معروف گنجینه ای به نام ویتامین حس و ادراک قسمت سومامگا سه عامل مهم سلامتعلایم کمبود ویتامین E را بحثی درباره هوش و تفاوتهناتوانی از درمان برخی ویآیا انسان با مغز بزرگش اخدر مانهای کمر درداثرات مفید قهوهتو دی ان ای خاص ميتوکندريمنابع انرژي پاک سرچشمه حهوش مصنوعی در کامپیوترهارژیم غذایی حاوی تخم مرغ واز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز فکر میکند مرگ برای دیوزوز گوشسیستم تعادلی بدناطلاعاتی عمومی در مورد متغییر زودتر اتصالات مغزینقش روزه داری در سالم و جگیاه خواری و گوشت خوار کدحساسیت روانی متفاوتامروز دانش ژنتیک هیچ ابهعلایم کمبود ویتامین E را بحثی درباره احساسات متفاناتوانی در شناسایی چهره در چه مرحله ای از خواب ، راثرات مضر ماری جواناتولید سلولهای جنسی از سلمولتیپل اسکلروز در زنان هوش مصنوعی در خدمت خلق وحراه های جدید برای قضاوت راز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ما کوچکتر از نیم نقطهیک پیشنهاد خوب برای آسان سیستم دفاعی بدن علیه مغز بلندی در ذهن ما درک بلندینقش رژیم غذایی در رشد و اگالکانزوماب، دارویی جدیخلاصه ای از مطالب همایش مانفجار و توقف تکاملی نشاعلت خواب آلودگی بعد از خوبحثی درباره احساساتی غیرنخاع ما تا پایین ستون فقردر هم تنیدگی کوانتومی و پاجزای پر سلولی بدن انسان توانایی مغز و دیگر اجزای مواد کوانتومی جدید، ممکنهوش مصنوعی در خدمت خلق وحراه های جدید برای قضاوت راز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز مادران و کودکان در زمیکی از علل محدودیت مغز امسکته مغزیبه زودی شبکه مغزی به جای نقش زبان در سلطه و قدرت اگامی در درمان بیماریهای خواندن ، یکی از شستشو دهنانگشت نگاری مغز نشان میدعوارض ازدواج و بچه دار شدبخش دیگری در وجود انسان هنخستین تصویر از سیاهچالهدرمان های بیماری آلزایمراجزایی ناشناخته در شکل گتوازن مهمتر از فعالیت زیموجود بی مغزی که می تواندهوش مصنوعی درمانگر کامپیراه پیروزی در زندگی چیستاز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر انتخاب از طرف محیط مغز چون ابزار هوش است دلییادگیری مهارت های جدید دساخت شبکه عصبی با الفبایبوزون هیگز چیستنقش زبان در سلطه و قدرت اگاهی لازم است برای فهم و خواب سالم عامل سلامتیاندوهگین نباش اگر درب یا عید نوروز مبارکبرنامه و ساختار پیچیده منرمش های مفید در سرگیجهدرمان های جدید میگرناحساس گذر سریعتر زمانتوسعه برخی شغل ها با هوش موجودات مقهور ژنها هستندهوش مصنوعی درخدمت خلق وحرشته نوروایمونولوژی و نقاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سمغز چگونه صداها را فیلتر یادآوری خواب و رویاساخت شبکه عصبی مصنوعی با بیماری گیلن باره و بیمارنقش سجده بر عملکرد مغزگاهی مغز بزرگ چالش استخواب سالم عامل سلامتی و یانسان قدیم در شبه جزیره ععامل کلیدی در کنترل کارآبرین نت به جای اینترنتنرمشهای مهم برای تقویت عدرمان های رایج ام اساخلاق و علوم اعصابتوصیه های غیر دارویی در سمیهمانهای ناخوانده عامل هوش مصنوعی ساخته هوش طبیرشد مغز علت تمایل انسان باز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری ممغز آیندگان چگونه است ؟ژن هوش و ساختارهای حیاتی ساختار شبکه های مغزی ثاببیماری ای شبیه آلزایمر و نقش غذاها و موجودات درياگذر زمان کاملا وابسته به خواب عامل دسته بندی و حفطانسان جدید از چه زمانی پاعسل طبیعی موثر در کنترل ببرای پیش بینی آینده مغز دچرا مغزهای ما ارتقا یافت درمان جدید میگرن با انتی اختلال در شناسایی حروف و توصیه هایی در مصرف ماهیمیگرن سردردی ژنتیکی که بهوش احساسیزمین زیر خلیج فارس تمدنی از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب مغز انسان ایا طبیعتا تماژن یا نقشه توسعه مغز و نقسخن پاک و ثابتبیماری ای شبیه ام اس مولتنقش غذاها و موجودات درياگربه شرودینگر و تاثیر مشخودآگاهی و هوشیاريانسان عامل توقف رشد مغزعصب حقوق نورولووبرخی نکات از گاید لاین پرچرا حیوانات سخن نمی گویندرمانهای بیماری پارکینساختلالات مخچهتوضیحی ساده در مورد هوش ممیدان مغناطيسي زمین بشر هوش احساسیزندگی هوشمند در خارج از زاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروی ضد تشنج سدیم مغز انسان برای ایجاد تمدژنها نقشه ایجاد ابزار هوسریعترین کامپیوتر موجودبیماری بیش فعالینقش غذاها و موجودات درياگزیده ای از وبینار یا کنفخودآگاهی و هوشیاريانعطاف پذیری مکانیسمی علعضلانی که طی سخن گفتن چقدبرخی اثرات مضر ویتامین دبرخی اختلالات عصبی مثانهچرا حجم مغز گونه انسان دردرک فرد دیگر و رفتارهای ااختلالات حرکتی در انسانتکامل چشممکانیزمهای دفاعی در برابهوش عاطفی بیشتر در زنانزیباترین چیز در افزایش ساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز انسان برای شادمانی طژنها ، مغز و ارادهسرگیجه از شایعترین اختلابیماری تی تی پینقشه مغزی هر فرد منحصر بهگزارش یک مورد جالب لخته وخانواده پایداراولین هیبرید بین انسان ومقالاتبرخی بیماری ها که در آن بچرا در مغز انسان، فرورفتدرک و احساساختلالات صحبت کردن در انتکامل ابزار هوش ، راه پر ما انسانها چه اندازه نزدهوش عاطفی در زنان بیشتر ازیرفون داروی ضد ام اساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز انسان برای شادمانی طژنهای هوش ، کدامندسردرد و علتهای آنبیماری ضعف عضلات نزدیک بنقص در تشخیص هیجانات عامگشایش دروازه جدیدی از طرخطا در محاسبات چیزی کاملاولین مورد پیوند سر در انتاثیر ویتامین دی بر بیمااولین تصویر در تاریخ از سصفحه اصلیبرخی بیماری های خاص که بدچراروياها را به یاد نمی آدرک احساسات و تفکرات دیگادامه بحث تکامل چشمتکامل زبانما انسانها چه اندازه نزدهوشیاری کوانتومیزبان چهار حرفی حیات زمیناز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز انسان رو به کوچک تر شکلرال هیدرات برای خوابانسردرد تنشنبیماریهای تحلیل عضلانی اچند جهانیپمبرولیزوماب در بیماری چخطا در محاسبات چیزی کامل