دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از نظر علم اعصاب اراده آزاد حقیقت است یا توهم

از نظر علم اعصاب اراده آزاد، حقیقت است یا توهم؟

تدريسی از دکتر توفیق مسرور از دانشکده تحقیقات برتر علوم دینی و لغتی در نجف اشرف

اراده آزاد، موضوع مناقشه از زمان های دور، در فلسفه و دیگر ميدان ها بوده است و این مسئله اي بسیار مهم در دین الهی است و بدون داشتن اراده آزاد، معنی ای برای تکلیف الهی وجود ندارد و بحث امروز در مورد اراده یا اختیار آزاد است و یا آنطور- که علمای علم اعصاب بیان می کنند- مغز ما خودش، به اختراع و ایجاد تصمیمات و انتخاب ها اقدام می کند و آن را اجرا می نماید و ما را به این توهم می اندازد که ما اراده آزاد داریم!

و برای اینکه اشکال طرح شده را بفمهیم، انجام یک آزمایش را از دید علمای اعصاب ببینیم.

فرض کنید می خواهیم چیزی را به طور آزاد، اراده کنیم از شما می خواهم فقط تصور کنید آن لحظه ای را که با آن می خواهید بر تکمه ضربه بزنید و باید در همان لحظه ای که آن را به یاد می آورید، بر تکمه ضربه بزنید. در تجربیات قرن گذشته پروفوسور بن جملی همین آزمایشی را- که گفتیم- در آزمایشگاه انجام داد و او از افرادی خواست تا تکمه را فشار دهند و او عددی را- که تحليلگر فعالیت مغزی نشان می دهد- مشخص می نماید و تفاوت بین این زمانها تعیین میشود.

نصب الکترودها و وصل آن به ارتباطات و ثبت وقایع داخل مغزی انجام میشود، تا اتفاقات داخل مغز و عضله و فشار دادن تکمه را نشان دهد.

آنچه دکتر بن جملی کشف کرد آن است که مغز ما مکانیسم های غیر هوشیار دارد که تصمیم می گيرد، مثلا قشر جلویی مغز، قشر پریتال را تحریک می کند یعنی این تصمیم در ابتدا غیر هوشیار است و قشر جداري، حرکات را مهیا می سازد سپس بیان این حرکات و تصمیمات به قشر حرکتی منتقل می گردد ولی شخص همچنان نمیداند که به صورت غیر هوشیار تصمیم گرفته است تا تکمه را فشار دهد. پس از اینکه پیام به قشر حرکتی منتقل می گردد و پس از 350 میلی ثانیه قشر حرکتی، تاکیدی را به قشر جداری میفرستد و شخص آگاه میشود و پس از 200 میلی ثانیه عضلات را تحریک میکند و با اراده بر تکمه فشار میدهد.

اگر بخواهیم این مراحل را خلاصه کنیم: مرحله اول بدون آگاهی برای تصمیم گیری در مغز است. در قسمت اول مرحله آماده سازی مخفی است که تقریبا 900 میلی ثانیه قبل از حرکت است پس از آن، آرام آرام فعالیت مغز آغاز میشود و زمان آگاه شدن از این فعالیت، حدود 300 میلی ثانیه قبل از حرکت است که فعالیت مغز تقریبا به حداکثر میرسد. سپس پیام به صورت ناآگاهانه به قشر حرکتی ارسال می شود و بعد مرحله ارادی ضربه زدن بر تکمه است.

(الگوی تصویری آن در فیلم تدریس و در پاورپوینت آن، موجود است. ) این تصویر، مراحل فعالیت مغز را نشان میدهد. پس اول مغز، به صورت غیر ارادی تصمیمی به حرکتی می گیرد و بعد از مدتی، دستور اجرا میدهد و در کمتر از یک ثانیه وارد منطقه ارادی مغز می شود.

بر اساس این نوع از تجربیات، برخی پژوهشگران نتیجه گرفته اند که تصمیمات ما همه اش ناآگاهانه است و از آنها گروهی، همه اراده آزاد را رد می کنند و آن را کاملا یک توهم می دانند و بیشتر اینها فیزیک دانها هستند.

بر اساس دیدگاه، دانشمندان را به چند دسته تقسیم می کنیم: دسته اول کاملا اراده آزاد را رد می کنند و به حتمی بودن عملکرد، به صورت صد در صد اعتقاد دارند(hard determinism).

در برابر گروه دیگری هستند که قائل به اراده کامل آزاد انسان هستند.

گروهی دیگر می گویند نه اراده کامل هست و نه اجبار کامل(hard incompatibilism) و گروه دیگر می گویند هم اراده آزاد ممکن است و هم اجبار کامل امکان دارد. (compatibilism) و اینها نوعی از اراده آزاد را برای انسان در نظر می گیرند.

در اینجا مقوله توهمی بودن اراده آزاد را مورد مناقشه قرار می دهیم. اکنون سوالی پیش می آید : اگر تصمیمات ما در منطقه غیر هوشیار رخ میدهد و ما فقط توهم و تصور اشتباه می کنیم که ما کسی هستیم که این کار را انجام داد، پس چرا ما این احساس قوی را داریم که ما کسی هستیم که اراده آزاد داریم؟ چرا تصور می کنيم ما تصمیم گرفتیم و ما انتخاب کردیم و چگونه تصمیم های غیر ارادی را توجیه و تفسیر کنیم؟ زیرا این اراده ها و تصمیمات، از بخش غیر هوشیار مغز ما منشا می گیرد. پژوهش گران روانشناس و علم اعصاب، با آزمایشاتی اینها را اثبات می کنند. ونمونه ای از آن را مطرح می کنیم ولی پیش از آن باید مقدماتی ساده را بفهمیم.

مغز ما همانطور که می دانید دو قسمت دارد: سمت راست و چپ و آنها وظایف مختلفی دارند از جمله تحلیل و بخشی دیگر از وظایف، نیازمند یکی از دو لوب راست یا چپ است و در برابر، قسمت هایی هست که وظایف را تنظیم می کند و وظایف لوب راست و چپ را با هم هماهنگ می سازد. در مغز ما میلیون ها سلول وجود دارد که دو قسمت را به هم مربوط می کند. پیامها و معلومات، دو قسمت را به هم ربط می دهد ولی اگر دو قسمت به روش طبیعی یا مصنوعی از هم جدا شوند، چه اتف

اقی می افتد؟

برای فهم این مطلب باید مقدمه ای را بدانیم. ما دو نیمه بینایی راست و چپ داریم. میدان بینایی راست، به سمت چپ مغز و ميدان بینایی چپ، به نیمکره راست می رود. در نیمکره چپ، اطلاعات سخن گفتن و بیان آنچه می بینید، وجود دارد و کسانی - که ارتباط دو نیمکره را از دست می دهند- اگر چیزی را در نیمه بینایی راست ببینند، میتوانند ان را به سادگی بیان کنند و بشناسند ولی همانطور که می بینيد اگر کلمات یا اشیا، در ميدان بینایی چپ آنها عرضه شود، به طور کامل از شناسایی آن ناتوان هستند

و همزمان و اگر از او بخواهیم چیزی را- که در نیمه چپ بینایی به او نشان داده میشود- با دست راست رسم کند، نمی تواند.

اگر چیزی در نیمه بینایی چپ باشد در قسمت پشتی نیمکره راست مغز دیده میشود و برای فهم آن، باید به نیمکره چپ بیاید و نیز برای آنکه چیزی را که در نیمکره چپ می بینید بتواند با دست راست بکشد همین انتقال باید صورت گیرد و وقتی ارتباط دو نیمکره مختل است چنین درک و چنین رسمی با دست راست انجام نمی شود، ولی به صورت ناخودآگاه میتواند با دست چپ، آن شی را رسم کند و پس از آنکه با دست چپ آن را در نیمه راست بینایی کشید، میتواند آن را بشناسد.

مطلب جالب اینکه اگر از این افراد سوال شود و به آنها به جای سوال شفاهی، تصاویری نشان داده شود و مثلا تصویر مرغ در نیمه راست بینایی آنها نشان داده شود و از فرد به جای آنکه از او خواسته شود تا اشیا را نام ببرد بخواهیم با دست راست چیزهایی- که روبرویش هست و مناسب آن چیزی است که در میدان بینایی راست دیده است- اشاره کند و با دست راست به آن چیزی اشاره کند که در میدان چپ بینایی دیده است طبیعتا همه افراد که در مغز خود این اختلال را دارند میتوانند جواب درست بدهند به شرطی که با دست راست به آن چیزی که در میدان راست بینایی می بینند اشاره کنند.

باز با دست چپ هم ميتواند زیرا این فرد از درک آنچه در نیمه چپ بینایی می بیند ناتوان است ولی با این حال دست چپ او میتواند به مطلب اشاره کند.(به صورت ناخودآگاه)

خوب اکنون اگر سوال شود و اگر از او در این حالت سوال شود جوابی بی ربط میدهد مثلا ممکن است بگوید بیل برای شستن فضولات مرغ استفاده میشود!! زیرا مطلب را نشناخته است و آنچه کشف شده است و تفسیر شده است، در نيمکره راست است.

پس در ميدان راست بینایی، انتخاب درست می کند و آگاهانه هم هست ولی در میدان چپ بینایی، باز انتخاب درست میکند ولی از علت آن، آگاه نیست و از روی غفلت و ناآگاهانه است یعنی بیمار، علت انتخاب ناآگاهانه خود را نمی داند و تفسیر مغزی او، یک نظریه را مطرح می کند و آن را به واقعیت مرتبط میسازد یعنی انسان برای تفکرات و برخوردها و رفتارها، کاملا وابسته به مغز خود است و این تفسیر منطقی را انجام می دهد.

خوب آزمایشات بسیاری از هر دو نوع وجود دارد- همانطور که گفتیم.

اگر بخواهیم آنچه را گفتیم خلاصه کنیم، این محققان می گویند ما دو امر را داریم: امر اول، تصمیماتی که در منطقه ناخودآگاه مغز انجام میشود سپس دستور به اجرا می دهد و قبل از اجراي آن، وارد منطقه ای با نام منطقه خودآگاه مغز می شود و این امر، بخشی از ثانیه قبل از شروع حرکت است. اما امر دوم و تجربیات دسته دوم: ما مجموعه ای از تشکیلات در مغز داریم که تحلیل منطقی تصمیم را انجام می دهد و سپس ما را به این توهم می اندازد که ما خودمان، آن افکار و تصمیمات را داشته ایم و خودمان، آن سخنان را گفته ایم و این سبب احساس آزادی اراده می شود و اگر بین دو امر را جمع کنیم، می فهمیم که آزادی اراده، چیزی جز توهم نیست!

اکنون چگونه با وجود این آزمایشات و تجارب، این ادعا را رد کنیم؟ اولا نیازمند چند امر هستیم اولا وقتی می گوییم ما اراده و آزادی داریم و می توانیم تصرفات خود را آگاهانه انجام دهیم، آیا این اراده و آزادی مطلق در همه برخوردها و در همه جزییات تصرفات و مداخلات ما و در همه سطوح است؟ جواب حتما منفی است. وقتی از اراده و آزادی، سخن می گوییم منظور آن نیست که م در همه سطوح وجود خود و در همه جزییات رفتارهای خود، آزادی اراده و آگاهی داریم.

این، امر اول است. اما امر دوم اینکه ما اعتقاد داریم مغز و ابزار هوش- که ابزار بقای منحصر به فردی است- و وظیفه اصلی مغز چیزی است که انتخاب طبیعی برمی گزیند زیرا مغز مشکلات بزرگی- که در محیط است- را حل می کند و نمونه های تقریبی زیادی را مطرح میکند و راه حل سریع ارائه میدهد. به همین دلیل انتخاب طبیعی ان را بر می گزیند پس وقتی این را فهمیدیم می گوییم بر اساس نوع اول آزمایشات، آزادی انتخاب و نیت در حقیقت،

@salmanfatemi

در آن لحظه ای است که شخص مورد آزمایش، وارد آزمایشگاه شده است و شروط آزمایش را پذیرفته است تا اندام خود را برای آزمایش حرکت دهد و این، قبل از آن است که فعالیت مغز برای انجام حرکت انجام شده باشد، و اینها قبل از آن است که بخواهد بر تکمه، ضربه بزند و اینها انتخاب و اختیار انسان را نشان میدهد و بعد از آن، حرکت دست و یا انگشتان و دیگر یافته های آزمایش انجام می شود یعنی او قبل از آن- که دست خود را بر تکمه ببرد- انتخاب کرده است وارد آزمایش بشود واین انتخاب آزاد از طرف فرد، مغز او را در معرض آزمایش مجددی قرار می دهد.

دوم: مغز با این همه اگر بخواهد اعتراض کند یا حرکت را انجام دهد فرایند بازگشت به درک و هوشیاری را بر می گزیند و این یعنی مغز حتی در دیدگاه کاملا مادی، به طور کاملا جدا و آگاه عمل نمی کند. و مغز به صورت کاملا جدا و نا آگاهانه عمل نمی کند و انسان میتواند حرکت و تصرف را به صورت هوشیار متوقف کند.- همانطور که گفتم- انسان اگر تصمیمات غیر هوشیار نداشت، بیشتر نیروی خود را در دقیق شدن در همه جزئیات صرف میکرد؛ در خوردن، در راه رفتن، رفتار، در بستن چشم، باز کردن چشم و دیگر موارد در همه موارد، مغز او مشغول جزییات می شد و به این ترتیب نقش و وظیفه مغز به عنوان ابزار بقا منتفی میشد و انتخاب طبیعی آن را انتخاب نمی کرد.

چهارم که نکته مهمی است: آزادی اختیار- همانطور که قبلا شرط کردیم- به معنی آن نیست آزادی ای - که از آن سخن می گوییم- همه جنبه های انسان را در بر بگیرد. آزادی انتخاب- که منظور ما هست- و می گوییم انسان دارای آن است چیزی است که باعث تمایز انسان از دیگر موجودات زنده بیولوژیک میشود. این موضع گیری ها در مورد انسان، اخلاقی و بین خیر و شر است و بین این دو، انسان باید مراجعه و نزاع داشته باشد مثلا موضع عدل و موضع ایثار و دیگر موارد عادی- که در آنها برخوردها و تضادهای دروني وجود دارد.

نکته پنجم در مورد انتخاب، نقص و خطا در روشی است که این دانشمندان در نفی آزادی انتخاب، بر آن تکیه می کنند- همان انتخاب آزادی که از آن سخنی می گوییم. این انتخاب آزاد، اختیار در سطح روح است و در سطح جسم نیست و این آزادی، در بدن، فقط به همان اندازه آشکار می شود که اختیار، در اجزای دستگاه تلفن، خود را نشان میدهد!!

آن را در ابتدا در مغز فرض کردن، این روشی اشتباه است و روح، از جهان دیگری است و از جهان بدن های دنیوی ما نیست. جهانی- که روح در آن هست- با جهان بدن، در تماس نیستند. بله ارتباط و تواصل بین آنها هست و روح، مسلط بر جسم است ولی تماسی بین دو عالم نیست. اما کسی- که بر ما اشکال کند و بگويد چیزی مانند جهان دیگر وجود ندارد و بگوید چنین چیزی را در این عالم نمی بینیم- به اومی گوییم از نظر علمی این اشکال پیش نمي آید، به خصوص وقتی به او آن چیزی را بگوییم که سید احمد الحسن ع در کتاب توهم الحاد بیان کرد.

مثلا در مباحث فیزیک و فیزیک کوانتومی و کوسمولوژی(کیهان شناسي)، بسیار ممکن است که چند جهانی وجود داشته باشد و جهان هایي موازی با جهان ما موجود باشد و ممکن است موجودات زنده دیگری مثلا گراویتون (ریسمان گراویتون) بتوانند از یک جهان به جهان دیگر پیام ها را منتقل کنند و ارتباطی بین جهان ها باشد و بر عالم جسمانی ما تاثیر گذار باشد(ریسمان گراویتون، مسئول ایجاد جاذبه در زمین است). پس در مورد این اشکال می گوییم این اشکال بر مبنای اصول علمی نیست.

در نکته ششم می گویم چیزی در انسان وجود دارد که دانشمندان در برابر تفسیر آن، عاجز می شوند. امکان ندارد انتخاب ایثار حقیقی، از مغز منشأ بگيرد زیرا مغز، مجموعه ای بیولوژیک و دارای خودخواهی ژنتیکی است و قانون خودخواهی ژنتیکی، بر آن مسلط است و محکوم به این قانون می باشد و حتی اگر گفته شود، ایثار حقیقی ای- که انسان به آن دست می زند- و انسان تنها موجود زنده ای است که دست به ایثار حقیقی می زند بدون آنکه منفعتی را به دست بیاورد- حتی اگر گفته شود ایثار حقیقی احتمالی است که انسان از میان احتمالات بسیار دیگری می تواند به دست بیاورد- اگر نمونه ای را که افراد قائل به توهمی بودن آزادی انتخاب، می گویند در نظر بگیریم- چگونه مغز به این سناریو دست بزند تا انسان را بفریبد و به استمرار ایثار حقیقی دست بزند؟! یعنی به روش ناخوداگاه است؟!

امری مهمتر آن که مغز چگونه عواطف را ایجاد و بر پا می کند تا انسان، ایثار حقیقی را دوست بدارد و به سوی آن، متمایل شود.

حتی اگر هیچ کس دیگری چنین کاری نکند، همه تصور می کنند که رفتاری بلند است و کسی را- که آن را انجام میدهد- دوست دارند.

@salmanfatemi

امکان ندارد این از ناخوداگاه حاصل شود و- آنطور که قائلان به توهمی بودن اراده آزاد می گویند- توهمی نیست.

می گویم مسئله انتخاب و اراده آزاد- که ما به آن اعتقاد داریم و انتخاب بین شر و خیر را انجام میدهد- این است که مثلا با انتخاب خود، اخلاق الهی یا اخلاق شیطانی را برگزینیم.

خیر، با تعریف خیلی ساده اراده خدا است و اراده ای است- که خدای سبحان وتعالی آن را می خواهد- و این اراده، در همه زمان ها اراده یک مرد يعني خلیفه خداست و او چیزی جز آنچه خدا بخواهد، نمی خواهد و این اخلاق، اخلاق خدای سبحان و تعالی است و اخلاق مردی است که خلیفه خدا در همه زمان ها می باشد.

و همه شر، اراده نفس و اهل و عشیره یا جماعت و دیگر موارد در برابر اراده خدای سبحان است.

این همه مطلب، با تعریفی ساده است.

و اگر بخواهیم مسئله را خلاصه کنیم انتخاب یا اراده آزاد بین این دو مورد نوسان میکند و این همانگونه است که سید احمد الحسن بیان کرده است. انسان همیشه میان سه امر است و این سه امر، نور و نفس و ظلمت است یا بگوییم الله، نفس و جهل یا بگوییم، رسولان خدا از فرشتگان و ارواح پاک و نفس و شیطان و سربازان او

و انتخابی- که درباره آن سخن می گوییم در همه جزییات نیست بلکه انتخاب یک جهت است. این انتخاب یا انتخاب جهت نور یا الله سبحان و تعالی و جهت رسولان خدای سبحان وتعالی یا جهت تاریکی و جهل و نفس است.

الحمد لله رب العالمین از شما برای حضورتان تشکر میکنم

دکتر توفیق مسرور


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
چراروياها را به یاد نمی آسردرد سکه ایبیهوش کردن در جراحی و بیمما با کمک مغز خود مختاريمدفاع در برابر تغییر ساختهوش، ژنتیکی است یا محیطیاولین سلول مصنوعیسوالات پزشکیبرخی توجهات در ببمار پارمغز انسان رو به کوچکتر شددرک تصویر و زبان های مخلتکمردرد و علل آنادغام میان گونه های مختلتکامل ساختار رگهای مغزی چندین ماده غذایی که ماننزبان و بیان، در سایه پیشرپنج اکتشاف شگفت آور در مواز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکفلج بل، فلجی ترسناک که آنتغییر عمودی سر انسان از پنزاع بین جهل و علم رو به پآیا احتمال دارد رویا از آسرعت فکر کردن چگونه استبیوگرافیما تحت کنترل ژنها هستیم یدقیق ترین تصاویر از مغز اهیچگاه از فشار و شکست نتراوکرلیزوماب داروی جدید شپیامهای کاربرانبرخی سلولهای عصبی در تلامغز ایندگان چگونه استدرک عمیق در حیواناتکمردرد با پوشیدن کفش مناادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفچه زیاد است بر من که در ایزبان و تکلم برخی بیماریهپوست ساعتی مستقل از مغز داز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکفلج خوابثبت امواج الکتریکی در عصنزاع بین علم و نادانی رو آیا احتمال دارد رویا از آشلیک فراموشیبیوگرافیماه رجبدلایلی که نشان میدهد ما بهاوکينگ پیش از مرگش رسالايندگان چگونه خواهند دیدسایتهای دیگربرخی سيناپسها طی تکامل و مغز ابزار برتر بقادرگیری اعصاب به علت میتوکنفرانس تشنج هتل کوثر اصارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درمچهار میلیارد سال تکامل بزبان و شناخت حقیقت قسمت چپیموزایداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکفلج خواب چیستجمجمه انسان های اولیهنزاع بین علم و جهل رو به پآیا برای تولید مثل همیشه شنا در ابهای گرم جنوب نیبیان ژن های اسکیزوفرنی دماپروتیلیندندان ها را مسواک بزنید تهاوکينگ پیش از مرگش رسالايا اراده آزاد توهم است یبررسي علل احتمالي تغيير مغز از بسیاری حقایق می گررقیبی قدرتمند در برابر مکنگره بین المللی سردرد دارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و چهار ساعت پس از کشتار خوکزبان و شناخت حقیقت قسمت اپیچیدگی های مغزی در درک زاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکفیلمی بسیار جالب از تغییجنسیت و تفاوت های بینایینظام مثبت زندگیآیا بزرگ شدن مغز فقط در دشناخت و معرفت، و نقش آن دبیست تمرین ساده برای جلومبانی ذهنی سیاه و سفیددو ویژگی انتزاع و قدرت تجهدف از تکامل مغزايا اراده آزاد توهم است یبررسی و اپروچ جدید بر بیممغز برای فراموشی بیشتر کرموزی از نخستین تمدن بشرکنگره بین المللی سردرد دارتباط میکروب روده و پارتا 20 سال آینده مغز شما به نوار مغزی روشی مهم در تشخزبان و شناخت حقیقت قسمت دپیوند مغز و سر و چالشهای از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکفیزیکدانان ماشینی برای تجنسیت و تفاوت های بینایینظریه تکامل در درمان بیمآیا تکامل و تغییرات ژنتیشناسایی سلول های ایمنی ابیشتر کمردردها نیازی به مجموعه های پر سلولی بدن مديدن با چشم بسته در خواب هزینه ای که برای اندیشیدای آنکه نامش درمان و یادشبررسی سیستم تعادلی بدن امغز بزرگ چقدر مفید هست ؟رمز و رازهای ارتباط غیر ککندر در بیماریهای التهابارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر مشاهده بر واقعیت بنورون هاي مصنوعی می توانزبان و شناخت حقیقت قسمت سپیوند سر، یکی از راه حلهااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکفرگشت و تکامل تصادفی محض جهش های ژنتیکی مفید در ساهفت چیز که عملکرد مغز تو آیا خداباوری محصول تکاملشواهدی از دنیسوان(شبه نئبا هوش مصنوعی خودکار روبمحل درک احساسات روحانیدی متیل فومارات(زادیوا)(هستي مادي ای که ما کوچکترایندرالبررسی علل کمر درد در میانمغز بزرگ چالش است یا منفعرویای شفافکوچک شدن مغز از نئاندرتاارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر نگاه ناظر هوشیار بنورون های ردیاب حافظهزبان، وسیله شناسایی محیطپیشینیان انسان از هفت میاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکفراموش کارها باهوش تر هسجهش های ژنتیکی غیر تصادفهفت سین یادگاری از میراث آیا دلفین ها می تواند از شاهکار قرنبارداری بدون رحممحل درک احساسات روحانی ددژا وو یا اشنا پنداریهستی ما پس از شروعی چگال ایا کوچک شدن مغزانسان البزرگ شدن مغز محدود به دورمغز بزرگ چالشهای پیش روروبات های ریز در درمان بیکودک ایرانی که هوش او از ارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه انسان بر رفتانوروپلاستیسیتی چیستسفر نامه سفر به بم و جنوب پیشرفتی مستقل از ابزار هاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رو ح و روان بر جسمفراموشی همیشه هم بد نیستجهشهای مفید و ذکاوتی که دهمیشه عسل با موم بخوریمآیا دست مصنوعی به زودی قاشبیه سازی میلیون ها جهان بازگشت از آثار به سوی خدامحدودیت های حافظه و حافظدژاوو یا آشناپنداریو هر کس تقوای خدا پیشه کنایا ابزار هوشمندی یا مغز بسیاری از بیماری های جدیمغز حریص برای خون، کلید تروح رهاییکودکان خود را مشابه خود تارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتانوشیدن چای برای مغز مفید سفرنامه سفر به بم و جنوب پاسخ گیاهان در زمان خورداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رژیم گیاه خواری بر فرایند حذف برخی اجزای مغجهشهای مفید و ذکاوتی که دهوموارکتوس ها ممکن است دآیا رژیم غذایی گیاهی سلاشبیه سازی سیستم های کوانبازسازي مغز و نخاع چالشی مخچه ، فراتر از حفظ تعادلدانشمندان ژنی از مغز انسویتامین E برای فعالیت صحایا بیماری ام اس (مولتیپتفاوت مغز انسان و میمون همغز زنان جوانتر از مغز مرروزه داری و بیمار ی ام اس کوری گذرای ناشی از موبایارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیمانوعی سکته مغزی ، وحشتناک سفرنامه سفر به بم و جنوب پختگی پس از چهل سالگي به از تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر فرد حساس از نظر عاطفی و بجاذبه و نقش آن در شکلگیریهوش مصنوعی می تواند بر احآیا راهی برای رفع کم آبی شباهت زیاد بین سلول هاي عبحتی علمی درباره تمایل بمخچه ابزاري که وظیفه آن فدانشمندان روش هاي جدیدی ویتامین E در چه مواد غذایایا بدون زبان میتوانیم تتفاوتهای جنسیتی راهی برامغزهای کوچک بی احساسروش مقابله مغز با محدودیکی غایب شدی تا نیازمند دلارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ژنها بر اختلالات خچیزی خارج از مغزهای ما نیسفرنامه سفر به بم و جنوب پرورش مغز مینیاتوری انسااز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر قانون مندی نقشه ژنتیکی محقیقت راستین انسان علم بهوش مصنوعی گوگل به کمک تشآیاما مقهور قوانین فیزیکشباهت زیاد بین سلول هاي عبحث درباره پیدایش و منشامدارک ژنتیکی چگونه انساندانشمندان روشی برای تبدیویتامین دی گنجینه ای بزرایا تکامل هدفمند استتقلید مرحله ای نسبتا پیشمغزتان را در جوانی سیمکشروش های صرفه جویی در ایجاکاهش التهاب ناشی از بیماارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر کپسول نوروهرب بر نچگونه مغز پیش انسان یا همسفرنامه سفر به بم و جنوب آلزایمراز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاهخواری بر تاثیر عصاره تغلیظ شده گیقارچ بی مغز در خدمت موجودحافظه و اطلاعات در کجاست هوش مصنوعی گوگل به کمک تشآزمون ذهنی گربه شرودینگرشش مرحله تکامل چشمبحثی در مورد نقش ویتامينمروری بر تشنج و درمان هایداروهای مصرفی در ام اسواکنش های ناخودآگاه و تقایرادهای موجود در خلقت بتلقین اطلاعات و حافظهنقش قهوه در سلامتیروش هایی ساده برای کاهش اکایروپاکتیک چیستارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر تچگونه هموساپينس بر زمین سفری به آغاز کیهانآیا ما تنها موجودات زنده از تکینگی تا مغز، از مغز تاریخ همه چیز را ثبت کردهقدم زدن و حرکت دید را تغیحافظه و اطلاعات در کجاست هوش مصنوعی الفاگوإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَششمین کنگره بین المللی سبحثی جالب درباره محدودیتمرکز خنده در کجای مغز استداروهای ضد بیماری ام اس وواکسن سرطاناگر نعمت فراموشی نبود بستلاش هایی در بیماران قطع نقش مهاجرت در توسعه نسل اروش صحبت کردن در حال تکامکاربرد روباتهای ريزنانوارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر سچگونه آن شکری که می خوریمسلولهای بنیادی مصنوعی درآیا مغز تا بزرگسالی توسعازدواج های بین گونه ای، رآیا همه جنایت ها نتیجه بیاستفاده از هوش مصنوعی در تبدیل تراکت صوتی مصنوعی قدرت انسان در نگاه به ابعحافظه و اطلاعات در کجاستهوش مصنوعی از عروسک تا کافراد آغاز حرکت خودشان رصرع و درمان های آنبحثی در مورد نقش کلسیم و مرگ انتقال است یا نابود شداروی فامپیریدین یا نورلواسطه ها د رمسیر ایجاد مغاگر نعمت فراموشی نبود بستلاشی برای درمان قطع نخانقش هورمون های تیروئید دروشهای نو در درمان دیسک بکاربرد روباتهای ريز، در ارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سچگونه انتظارات بر ادراک سلسله مباحث هوش مصنوعیآیا هوش ارثی دریافتی از پاستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل سلولهای محافط به سلوب فرونتال یا پیشانی مغحس چشایی و بویاییهوش مصنوعی از عروسک تا کافزایش قدرت ادراکات و حسضررهای مصرف شکر و قند بر بحثی در مورد عملکرد لوب فمراحل ارتقای پله پله کیهداروی تشنجی دربارداریوراپامیل در بارداریاگر تلاش انسان امروز براتلاشی جدید در درمان ام اسنقش ژنتیک در درمان اختلاروشهای شناسایی قدرت شنواکجای مغز مسئول پردازش تجارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر گیاه خواری بر رشد وچگونه باغبانی باعث کاهش سم زنبور ، کلیدی برای وارچگونه جمعیت های بزرگ شکل سودمندی موجودات ابزی بر آیا هوش سریعی که بدون احساستیفن هاوکینگ در تفسیر تری فلوپرازینلبخند بزن شاید صبح فردا زحس و ادراک (قسمت اول )هوش مصنوعی از عروسک تا کافسردگی و اضطراب در بیماضررهای شکر بر سلامت مغزبحثی درباره هوش و تفاوتهمزایای شکلات تلخ برای سلداروی جدید s3 در درمان ام ورزش هوازی مرتب خیلی به قابزار هوش در حال ارتقا ازتمایل زیاد به خوردن بستننقش انتخاب از طرف محیط، نروشی برای بهبود هوش عاطفکشف مکانیسم عصبی خوانش پاز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد وچگونه جمعیت های بزرگ شکل سیاهچاله و تکینگی ابتدایآیا هشیاری کوانتومی وجوداستخوان های کشف شده، ممکتری فلوپرازینلرزش ناشی از اسیب به عصبحس و ادراک (قسمت دوم )هوش مصنوعی از عروسک تا کالکتروتاکسی(گرایش و حرکطی یکصد هزار سال اخیر هرچبحثی درباره هوش و تفاوتهمسیر دشوار تکامل و ارتقاداروی جدید ضد میگرنورزش هوازی ، بهترین تمریابزارهای بقای موجود زندتمدن قدیمی ای در جنوب ایرنقش اتصالات بین سلولهای روشی جدید در درمان قطع نخکشف مکانیسمی پیچیده در باز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وچگونه حافظه را قویتر کنیسیاره ابلهانآیا واکنش های یاد گرفته واصول سلامت کمرتسلیم شدن از نورون شروع ملزوم سازگاری قانون مجازاحس و ادراک قسمت چهارمهوش مصنوعی از عروسک تا کالتهاب شریان تمپورالظهور امواج مغزی در مغز مصبحثی درباره هوش و تفاوتهمشکلات نخاعیداروی ضد تشنج با قابليت تورزش و میگرنابزارهای پیشرفته ارتباط تمساح حد واسط میان مغز کونقش حفاظتی مولکول جدید دروشی جدید در درمان سکته مکشف ارتباط جدیدی از ارتباز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد ونگاهی بر قدرت بینایی دراسیاره ابلهانآیا آگاهی پس از مرگ از بیاضطراب و ترستشنج چیستلزوم سازگاری قانون مجازاحس و ادراک قسمت پنجمهوش مصنوعی از عروسک تا کمامیوتروفیک لترال اسکلروعلم به ما کمک میکند تا موبحثی درباره هوش و تفاوتهمشاهده آینده از روی مشاهداروی ضد تشنج با قابليت تورزش بهترین درمان بیش فعابزارهای دفاعی و بقای موتنفس هوازی و میتوکندرینقش حیاتی تلومر دی ان آ دريتوکسيمب در درمان ام اسکشف جمجمه ای درکوه ایرهواز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر گیاه خواری بر رشد ونگاهی بر توانایی اجزاي بسیر آفرینش از روح تا مغز آیا امکان بازسازی اندامهاطلاعاتی عمومی در مورد متغییر الگوی رشد مغزی با زممانتین یا آلزیکسا یا ابحس و ادراک قسمت سومهوش مصنوعی از عروسک تا کمامگا سه عامل مهم سلامتعلایم کمبود ویتامین E را بحثی درباره هوش و تفاوتهمعنی روزهداستانها و مفاهیمی اشتباورزش در کمر درداثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندرینقش داروهاي مختلف معروف ریواستیگمینگنجینه ای به نام ویتامین از تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وناتوانی از درمان برخی ویسیستم تعادلی بدنآیا انسان با مغز بزرگش اخاطلاعاتی عمومی در مورد متغییر زودتر اتصالات مغزیمنابع انرژي پاک سرچشمه ححساسیت روانی متفاوتهوش مصنوعی در کامپیوترهاامروز دانش ژنتیک هیچ ابهعلایم کمبود ویتامین E را بحثی درباره احساسات متفامغز فکر میکند مرگ برای دیدر مانهای کمر دردوزوز گوشاثرات مفید قهوهتو دی ان ای خاص ميتوکندرينقش روزه داری در سالم و جرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وگیاه خواری و گوشت خوار کداز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وناتوانی در شناسایی چهره سیستم دفاعی بدن علیه مغز بلندی در ذهن ما درک بلندیمولتیپل اسکلروز در زنان خلاصه ای از مطالب همایش مهوش مصنوعی در خدمت خلق وحانفجار و توقف تکاملی نشاعلت خواب آلودگی بعد از خوبحثی درباره احساساتی غیرمغز ما کوچکتر از نیم نقطهدر چه مرحله ای از خواب ، ریک پیشنهاد خوب برای آسان اثرات مضر ماری جواناتولید سلولهای جنسی از سلنقش رژیم غذایی در رشد و اراه های جدید برای قضاوت رگالکانزوماب، دارویی جدیاز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ونخاع ما تا پایین ستون فقرسکته مغزیبه زودی شبکه مغزی به جای مواد کوانتومی جدید، ممکنخواندن ، یکی از شستشو دهنهوش مصنوعی در خدمت خلق وحانگشت نگاری مغز نشان میدعوارض ازدواج و بچه دار شدبخش دیگری در وجود انسان همغز مادران و کودکان در زمدر هم تنیدگی کوانتومی و پیکی از علل محدودیت مغز اماجزای پر سلولی بدن انسان توانایی مغز و دیگر اجزای نقش زبان در سلطه و قدرت اراه های جدید برای قضاوت رگامی در درمان بیماریهای از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ونخستین تصویر از سیاهچالهساخت شبکه عصبی با الفبایبوزون هیگز چیستموجود بی مغزی که می تواندخواب سالم عامل سلامتیهوش مصنوعی درمانگر کامپیاندوهگین نباش اگر درب یا عید نوروز مبارکبرنامه و ساختار پیچیده ممغز چون ابزار هوش است دلیدرمان های بیماری آلزایمریادگیری مهارت های جدید داجزایی ناشناخته در شکل گتوازن مهمتر از فعالیت زینقش زبان در سلطه و قدرت اراه پیروزی در زندگی چیستگاهی لازم است برای فهم و از تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر انتخاب از طرف محیط نرمش های مفید در سرگیجهساخت شبکه عصبی مصنوعی با بیماری گیلن باره و بیمارموجودات مقهور ژنها هستندخواب سالم عامل سلامتی و یهوش مصنوعی درخدمت خلق وحانسان قدیم در شبه جزیره ععامل کلیدی در کنترل کارآبرین نت به جای اینترنتمغز چگونه صداها را فیلتر درمان های جدید میگرنیادآوری خواب و رویااحساس گذر سریعتر زمانتوسعه برخی شغل ها با هوش نقش سجده بر عملکرد مغزرشته نوروایمونولوژی و نقگاهی مغز بزرگ چالش استاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سنرمشهای مهم برای تقویت عساختار شبکه های مغزی ثاببیماری ای شبیه آلزایمر و میهمانهای ناخوانده عامل خواب عامل دسته بندی و حفطهوش مصنوعی ساخته هوش طبیانسان جدید از چه زمانی پاعسل طبیعی موثر در کنترل ببرای پیش بینی آینده مغز دمغز آیندگان چگونه است ؟درمان های رایج ام اسژن هوش و ساختارهای حیاتی اخلاق و علوم اعصابتوصیه های غیر دارویی در سنقش غذاها و موجودات دريارشد مغز علت تمایل انسان بگذر زمان کاملا وابسته به از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری مچرا مغزهای ما ارتقا یافت سخن پاک و ثابتبیماری ای شبیه ام اس مولتمیگرن سردردی ژنتیکی که بخودآگاهی و هوشیاريهوش احساسیانسان عامل توقف رشد مغزعصب حقوق نورولووبرخی نکات از گاید لاین پرمغز انسان ایا طبیعتا تمادرمان جدید میگرن با انتی ژن یا نقشه توسعه مغز و نقاختلال در شناسایی حروف و توصیه هایی در مصرف ماهینقش غذاها و موجودات دريازمین زیر خلیج فارس تمدنی گربه شرودینگر و تاثیر مشاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب چرا حیوانات سخن نمی گوینسریعترین کامپیوتر موجودبیماری بیش فعالیمیدان مغناطيسي زمین بشر خودآگاهی و هوشیاريهوش احساسیانعطاف پذیری مکانیسمی علعضلانی که طی سخن گفتن چقدبرخی اثرات مضر ویتامین دمغز انسان برای ایجاد تمددرمانهای بیماری پارکینسژنها نقشه ایجاد ابزار هواختلالات مخچهتوضیحی ساده در مورد هوش منقش غذاها و موجودات دريازندگی هوشمند در خارج از زگزیده ای از وبینار یا کنفاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروی ضد تشنج سدیم چرا حجم مغز گونه انسان درسرگیجه از شایعترین اختلابیماری تی تی پیمکانیزمهای دفاعی در برابخانواده پایدارهوش عاطفی بیشتر در زناناولین هیبرید بین انسان ومقالاتبرخی اختلالات عصبی مثانهمغز انسان برای شادمانی طدرک فرد دیگر و رفتارهای اژنها ، مغز و ارادهاختلالات حرکتی در انسانتکامل چشمنقشه مغزی هر فرد منحصر بهزیباترین چیز در افزایش سگزارش یک مورد جالب لخته واز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکچرا در مغز انسان، فرورفتسردرد و علتهای آنبیماری ضعف عضلات نزدیک بما انسانها چه اندازه نزدخطا در محاسبات چیزی کاملهوش عاطفی در زنان بیشتر ااولین مورد پیوند سر در انتاثیر ویتامین دی بر بیمابرخی بیماری ها که در آن بمغز انسان برای شادمانی طدرک و احساسژنهای هوش ، کدامنداختلالات صحبت کردن در انتکامل ابزار هوش ، راه پر نقص در تشخیص هیجانات عامزیرفون داروی ضد ام اسگشایش دروازه جدیدی از طراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکچراروياها را به یاد نمی آسردرد تنشنبیماریهای تحلیل عضلانی اما انسانها چه اندازه نزدخطا در محاسبات چیزی کاملهوشیاری کوانتومیاولین تصویر در تاریخ از سصفحه اصلیبرخی بیماری های خاص که بدمغز انسان رو به کوچک تر شدرک احساسات و تفکرات دیگکلرال هیدرات برای خوابانادامه بحث تکامل چشمتکامل زبانچند جهانیزبان چهار حرفی حیات زمینپمبرولیزوماب در بیماری چاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملک