دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از نظر علم اعصاب اراده آزاد حقیقت است یا توهم

از نظر علم اعصاب اراده آزاد، حقیقت است یا توهم؟

تدريسی از دکتر توفیق مسرور از دانشکده تحقیقات برتر علوم دینی و لغتی در نجف اشرف

اراده آزاد، موضوع مناقشه از زمان های دور، در فلسفه و دیگر ميدان ها بوده است و این مسئله اي بسیار مهم در دین الهی است و بدون داشتن اراده آزاد، معنی ای برای تکلیف الهی وجود ندارد و بحث امروز در مورد اراده یا اختیار آزاد است و یا آنطور- که علمای علم اعصاب بیان می کنند- مغز ما خودش، به اختراع و ایجاد تصمیمات و انتخاب ها اقدام می کند و آن را اجرا می نماید و ما را به این توهم می اندازد که ما اراده آزاد داریم!

و برای اینکه اشکال طرح شده را بفمهیم، انجام یک آزمایش را از دید علمای اعصاب ببینیم.

فرض کنید می خواهیم چیزی را به طور آزاد، اراده کنیم از شما می خواهم فقط تصور کنید آن لحظه ای را که با آن می خواهید بر تکمه ضربه بزنید و باید در همان لحظه ای که آن را به یاد می آورید، بر تکمه ضربه بزنید. در تجربیات قرن گذشته پروفوسور بن جملی همین آزمایشی را- که گفتیم- در آزمایشگاه انجام داد و او از افرادی خواست تا تکمه را فشار دهند و او عددی را- که تحليلگر فعالیت مغزی نشان می دهد- مشخص می نماید و تفاوت بین این زمانها تعیین میشود.

نصب الکترودها و وصل آن به ارتباطات و ثبت وقایع داخل مغزی انجام میشود، تا اتفاقات داخل مغز و عضله و فشار دادن تکمه را نشان دهد.

آنچه دکتر بن جملی کشف کرد آن است که مغز ما مکانیسم های غیر هوشیار دارد که تصمیم می گيرد، مثلا قشر جلویی مغز، قشر پریتال را تحریک می کند یعنی این تصمیم در ابتدا غیر هوشیار است و قشر جداري، حرکات را مهیا می سازد سپس بیان این حرکات و تصمیمات به قشر حرکتی منتقل می گردد ولی شخص همچنان نمیداند که به صورت غیر هوشیار تصمیم گرفته است تا تکمه را فشار دهد. پس از اینکه پیام به قشر حرکتی منتقل می گردد و پس از 350 میلی ثانیه قشر حرکتی، تاکیدی را به قشر جداری میفرستد و شخص آگاه میشود و پس از 200 میلی ثانیه عضلات را تحریک میکند و با اراده بر تکمه فشار میدهد.

اگر بخواهیم این مراحل را خلاصه کنیم: مرحله اول بدون آگاهی برای تصمیم گیری در مغز است. در قسمت اول مرحله آماده سازی مخفی است که تقریبا 900 میلی ثانیه قبل از حرکت است پس از آن، آرام آرام فعالیت مغز آغاز میشود و زمان آگاه شدن از این فعالیت، حدود 300 میلی ثانیه قبل از حرکت است که فعالیت مغز تقریبا به حداکثر میرسد. سپس پیام به صورت ناآگاهانه به قشر حرکتی ارسال می شود و بعد مرحله ارادی ضربه زدن بر تکمه است.

(الگوی تصویری آن در فیلم تدریس و در پاورپوینت آن، موجود است. ) این تصویر، مراحل فعالیت مغز را نشان میدهد. پس اول مغز، به صورت غیر ارادی تصمیمی به حرکتی می گیرد و بعد از مدتی، دستور اجرا میدهد و در کمتر از یک ثانیه وارد منطقه ارادی مغز می شود.

بر اساس این نوع از تجربیات، برخی پژوهشگران نتیجه گرفته اند که تصمیمات ما همه اش ناآگاهانه است و از آنها گروهی، همه اراده آزاد را رد می کنند و آن را کاملا یک توهم می دانند و بیشتر اینها فیزیک دانها هستند.

بر اساس دیدگاه، دانشمندان را به چند دسته تقسیم می کنیم: دسته اول کاملا اراده آزاد را رد می کنند و به حتمی بودن عملکرد، به صورت صد در صد اعتقاد دارند(hard determinism).

در برابر گروه دیگری هستند که قائل به اراده کامل آزاد انسان هستند.

گروهی دیگر می گویند نه اراده کامل هست و نه اجبار کامل(hard incompatibilism) و گروه دیگر می گویند هم اراده آزاد ممکن است و هم اجبار کامل امکان دارد. (compatibilism) و اینها نوعی از اراده آزاد را برای انسان در نظر می گیرند.

در اینجا مقوله توهمی بودن اراده آزاد را مورد مناقشه قرار می دهیم. اکنون سوالی پیش می آید : اگر تصمیمات ما در منطقه غیر هوشیار رخ میدهد و ما فقط توهم و تصور اشتباه می کنیم که ما کسی هستیم که این کار را انجام داد، پس چرا ما این احساس قوی را داریم که ما کسی هستیم که اراده آزاد داریم؟ چرا تصور می کنيم ما تصمیم گرفتیم و ما انتخاب کردیم و چگونه تصمیم های غیر ارادی را توجیه و تفسیر کنیم؟ زیرا این اراده ها و تصمیمات، از بخش غیر هوشیار مغز ما منشا می گیرد. پژوهش گران روانشناس و علم اعصاب، با آزمایشاتی اینها را اثبات می کنند. ونمونه ای از آن را مطرح می کنیم ولی پیش از آن باید مقدماتی ساده را بفهمیم.

مغز ما همانطور که می دانید دو قسمت دارد: سمت راست و چپ و آنها وظایف مختلفی دارند از جمله تحلیل و بخشی دیگر از وظایف، نیازمند یکی از دو لوب راست یا چپ است و در برابر، قسمت هایی هست که وظایف را تنظیم می کند و وظایف لوب راست و چپ را با هم هماهنگ می سازد. در مغز ما میلیون ها سلول وجود دارد که دو قسمت را به هم مربوط می کند. پیامها و معلومات، دو قسمت را به هم ربط می دهد ولی اگر دو قسمت به روش طبیعی یا مصنوعی از هم جدا شوند، چه اتف

اقی می افتد؟

برای فهم این مطلب باید مقدمه ای را بدانیم. ما دو نیمه بینایی راست و چپ داریم. میدان بینایی راست، به سمت چپ مغز و ميدان بینایی چپ، به نیمکره راست می رود. در نیمکره چپ، اطلاعات سخن گفتن و بیان آنچه می بینید، وجود دارد و کسانی - که ارتباط دو نیمکره را از دست می دهند- اگر چیزی را در نیمه بینایی راست ببینند، میتوانند ان را به سادگی بیان کنند و بشناسند ولی همانطور که می بینيد اگر کلمات یا اشیا، در ميدان بینایی چپ آنها عرضه شود، به طور کامل از شناسایی آن ناتوان هستند

و همزمان و اگر از او بخواهیم چیزی را- که در نیمه چپ بینایی به او نشان داده میشود- با دست راست رسم کند، نمی تواند.

اگر چیزی در نیمه بینایی چپ باشد در قسمت پشتی نیمکره راست مغز دیده میشود و برای فهم آن، باید به نیمکره چپ بیاید و نیز برای آنکه چیزی را که در نیمکره چپ می بینید بتواند با دست راست بکشد همین انتقال باید صورت گیرد و وقتی ارتباط دو نیمکره مختل است چنین درک و چنین رسمی با دست راست انجام نمی شود، ولی به صورت ناخودآگاه میتواند با دست چپ، آن شی را رسم کند و پس از آنکه با دست چپ آن را در نیمه راست بینایی کشید، میتواند آن را بشناسد.

مطلب جالب اینکه اگر از این افراد سوال شود و به آنها به جای سوال شفاهی، تصاویری نشان داده شود و مثلا تصویر مرغ در نیمه راست بینایی آنها نشان داده شود و از فرد به جای آنکه از او خواسته شود تا اشیا را نام ببرد بخواهیم با دست راست چیزهایی- که روبرویش هست و مناسب آن چیزی است که در میدان بینایی راست دیده است- اشاره کند و با دست راست به آن چیزی اشاره کند که در میدان چپ بینایی دیده است طبیعتا همه افراد که در مغز خود این اختلال را دارند میتوانند جواب درست بدهند به شرطی که با دست راست به آن چیزی که در میدان راست بینایی می بینند اشاره کنند.

باز با دست چپ هم ميتواند زیرا این فرد از درک آنچه در نیمه چپ بینایی می بیند ناتوان است ولی با این حال دست چپ او میتواند به مطلب اشاره کند.(به صورت ناخودآگاه)

خوب اکنون اگر سوال شود و اگر از او در این حالت سوال شود جوابی بی ربط میدهد مثلا ممکن است بگوید بیل برای شستن فضولات مرغ استفاده میشود!! زیرا مطلب را نشناخته است و آنچه کشف شده است و تفسیر شده است، در نيمکره راست است.

پس در ميدان راست بینایی، انتخاب درست می کند و آگاهانه هم هست ولی در میدان چپ بینایی، باز انتخاب درست میکند ولی از علت آن، آگاه نیست و از روی غفلت و ناآگاهانه است یعنی بیمار، علت انتخاب ناآگاهانه خود را نمی داند و تفسیر مغزی او، یک نظریه را مطرح می کند و آن را به واقعیت مرتبط میسازد یعنی انسان برای تفکرات و برخوردها و رفتارها، کاملا وابسته به مغز خود است و این تفسیر منطقی را انجام می دهد.

خوب آزمایشات بسیاری از هر دو نوع وجود دارد- همانطور که گفتیم.

اگر بخواهیم آنچه را گفتیم خلاصه کنیم، این محققان می گویند ما دو امر را داریم: امر اول، تصمیماتی که در منطقه ناخودآگاه مغز انجام میشود سپس دستور به اجرا می دهد و قبل از اجراي آن، وارد منطقه ای با نام منطقه خودآگاه مغز می شود و این امر، بخشی از ثانیه قبل از شروع حرکت است. اما امر دوم و تجربیات دسته دوم: ما مجموعه ای از تشکیلات در مغز داریم که تحلیل منطقی تصمیم را انجام می دهد و سپس ما را به این توهم می اندازد که ما خودمان، آن افکار و تصمیمات را داشته ایم و خودمان، آن سخنان را گفته ایم و این سبب احساس آزادی اراده می شود و اگر بین دو امر را جمع کنیم، می فهمیم که آزادی اراده، چیزی جز توهم نیست!

اکنون چگونه با وجود این آزمایشات و تجارب، این ادعا را رد کنیم؟ اولا نیازمند چند امر هستیم اولا وقتی می گوییم ما اراده و آزادی داریم و می توانیم تصرفات خود را آگاهانه انجام دهیم، آیا این اراده و آزادی مطلق در همه برخوردها و در همه جزییات تصرفات و مداخلات ما و در همه سطوح است؟ جواب حتما منفی است. وقتی از اراده و آزادی، سخن می گوییم منظور آن نیست که م در همه سطوح وجود خود و در همه جزییات رفتارهای خود، آزادی اراده و آگاهی داریم.

این، امر اول است. اما امر دوم اینکه ما اعتقاد داریم مغز و ابزار هوش- که ابزار بقای منحصر به فردی است- و وظیفه اصلی مغز چیزی است که انتخاب طبیعی برمی گزیند زیرا مغز مشکلات بزرگی- که در محیط است- را حل می کند و نمونه های تقریبی زیادی را مطرح میکند و راه حل سریع ارائه میدهد. به همین دلیل انتخاب طبیعی ان را بر می گزیند پس وقتی این را فهمیدیم می گوییم بر اساس نوع اول آزمایشات، آزادی انتخاب و نیت در حقیقت،

@salmanfatemi

در آن لحظه ای است که شخص مورد آزمایش، وارد آزمایشگاه شده است و شروط آزمایش را پذیرفته است تا اندام خود را برای آزمایش حرکت دهد و این، قبل از آن است که فعالیت مغز برای انجام حرکت انجام شده باشد، و اینها قبل از آن است که بخواهد بر تکمه، ضربه بزند و اینها انتخاب و اختیار انسان را نشان میدهد و بعد از آن، حرکت دست و یا انگشتان و دیگر یافته های آزمایش انجام می شود یعنی او قبل از آن- که دست خود را بر تکمه ببرد- انتخاب کرده است وارد آزمایش بشود واین انتخاب آزاد از طرف فرد، مغز او را در معرض آزمایش مجددی قرار می دهد.

دوم: مغز با این همه اگر بخواهد اعتراض کند یا حرکت را انجام دهد فرایند بازگشت به درک و هوشیاری را بر می گزیند و این یعنی مغز حتی در دیدگاه کاملا مادی، به طور کاملا جدا و آگاه عمل نمی کند. و مغز به صورت کاملا جدا و نا آگاهانه عمل نمی کند و انسان میتواند حرکت و تصرف را به صورت هوشیار متوقف کند.- همانطور که گفتم- انسان اگر تصمیمات غیر هوشیار نداشت، بیشتر نیروی خود را در دقیق شدن در همه جزئیات صرف میکرد؛ در خوردن، در راه رفتن، رفتار، در بستن چشم، باز کردن چشم و دیگر موارد در همه موارد، مغز او مشغول جزییات می شد و به این ترتیب نقش و وظیفه مغز به عنوان ابزار بقا منتفی میشد و انتخاب طبیعی آن را انتخاب نمی کرد.

چهارم که نکته مهمی است: آزادی اختیار- همانطور که قبلا شرط کردیم- به معنی آن نیست آزادی ای - که از آن سخن می گوییم- همه جنبه های انسان را در بر بگیرد. آزادی انتخاب- که منظور ما هست- و می گوییم انسان دارای آن است چیزی است که باعث تمایز انسان از دیگر موجودات زنده بیولوژیک میشود. این موضع گیری ها در مورد انسان، اخلاقی و بین خیر و شر است و بین این دو، انسان باید مراجعه و نزاع داشته باشد مثلا موضع عدل و موضع ایثار و دیگر موارد عادی- که در آنها برخوردها و تضادهای دروني وجود دارد.

نکته پنجم در مورد انتخاب، نقص و خطا در روشی است که این دانشمندان در نفی آزادی انتخاب، بر آن تکیه می کنند- همان انتخاب آزادی که از آن سخنی می گوییم. این انتخاب آزاد، اختیار در سطح روح است و در سطح جسم نیست و این آزادی، در بدن، فقط به همان اندازه آشکار می شود که اختیار، در اجزای دستگاه تلفن، خود را نشان میدهد!!

آن را در ابتدا در مغز فرض کردن، این روشی اشتباه است و روح، از جهان دیگری است و از جهان بدن های دنیوی ما نیست. جهانی- که روح در آن هست- با جهان بدن، در تماس نیستند. بله ارتباط و تواصل بین آنها هست و روح، مسلط بر جسم است ولی تماسی بین دو عالم نیست. اما کسی- که بر ما اشکال کند و بگويد چیزی مانند جهان دیگر وجود ندارد و بگوید چنین چیزی را در این عالم نمی بینیم- به اومی گوییم از نظر علمی این اشکال پیش نمي آید، به خصوص وقتی به او آن چیزی را بگوییم که سید احمد الحسن ع در کتاب توهم الحاد بیان کرد.

مثلا در مباحث فیزیک و فیزیک کوانتومی و کوسمولوژی(کیهان شناسي)، بسیار ممکن است که چند جهانی وجود داشته باشد و جهان هایي موازی با جهان ما موجود باشد و ممکن است موجودات زنده دیگری مثلا گراویتون (ریسمان گراویتون) بتوانند از یک جهان به جهان دیگر پیام ها را منتقل کنند و ارتباطی بین جهان ها باشد و بر عالم جسمانی ما تاثیر گذار باشد(ریسمان گراویتون، مسئول ایجاد جاذبه در زمین است). پس در مورد این اشکال می گوییم این اشکال بر مبنای اصول علمی نیست.

در نکته ششم می گویم چیزی در انسان وجود دارد که دانشمندان در برابر تفسیر آن، عاجز می شوند. امکان ندارد انتخاب ایثار حقیقی، از مغز منشأ بگيرد زیرا مغز، مجموعه ای بیولوژیک و دارای خودخواهی ژنتیکی است و قانون خودخواهی ژنتیکی، بر آن مسلط است و محکوم به این قانون می باشد و حتی اگر گفته شود، ایثار حقیقی ای- که انسان به آن دست می زند- و انسان تنها موجود زنده ای است که دست به ایثار حقیقی می زند بدون آنکه منفعتی را به دست بیاورد- حتی اگر گفته شود ایثار حقیقی احتمالی است که انسان از میان احتمالات بسیار دیگری می تواند به دست بیاورد- اگر نمونه ای را که افراد قائل به توهمی بودن آزادی انتخاب، می گویند در نظر بگیریم- چگونه مغز به این سناریو دست بزند تا انسان را بفریبد و به استمرار ایثار حقیقی دست بزند؟! یعنی به روش ناخوداگاه است؟!

امری مهمتر آن که مغز چگونه عواطف را ایجاد و بر پا می کند تا انسان، ایثار حقیقی را دوست بدارد و به سوی آن، متمایل شود.

حتی اگر هیچ کس دیگری چنین کاری نکند، همه تصور می کنند که رفتاری بلند است و کسی را- که آن را انجام میدهد- دوست دارند.

@salmanfatemi

امکان ندارد این از ناخوداگاه حاصل شود و- آنطور که قائلان به توهمی بودن اراده آزاد می گویند- توهمی نیست.

می گویم مسئله انتخاب و اراده آزاد- که ما به آن اعتقاد داریم و انتخاب بین شر و خیر را انجام میدهد- این است که مثلا با انتخاب خود، اخلاق الهی یا اخلاق شیطانی را برگزینیم.

خیر، با تعریف خیلی ساده اراده خدا است و اراده ای است- که خدای سبحان وتعالی آن را می خواهد- و این اراده، در همه زمان ها اراده یک مرد يعني خلیفه خداست و او چیزی جز آنچه خدا بخواهد، نمی خواهد و این اخلاق، اخلاق خدای سبحان و تعالی است و اخلاق مردی است که خلیفه خدا در همه زمان ها می باشد.

و همه شر، اراده نفس و اهل و عشیره یا جماعت و دیگر موارد در برابر اراده خدای سبحان است.

این همه مطلب، با تعریفی ساده است.

و اگر بخواهیم مسئله را خلاصه کنیم انتخاب یا اراده آزاد بین این دو مورد نوسان میکند و این همانگونه است که سید احمد الحسن بیان کرده است. انسان همیشه میان سه امر است و این سه امر، نور و نفس و ظلمت است یا بگوییم الله، نفس و جهل یا بگوییم، رسولان خدا از فرشتگان و ارواح پاک و نفس و شیطان و سربازان او

و انتخابی- که درباره آن سخن می گوییم در همه جزییات نیست بلکه انتخاب یک جهت است. این انتخاب یا انتخاب جهت نور یا الله سبحان و تعالی و جهت رسولان خدای سبحان وتعالی یا جهت تاریکی و جهل و نفس است.

الحمد لله رب العالمین از شما برای حضورتان تشکر میکنم

دکتر توفیق مسرور


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
شش مرحله تکامل چشمالتهاب شریان تمپورالبحثی درباره هوش و تفاوتهفلج خواب چیستخودآگاهی و هوشیارينزاع بین علم و جهل رو به پعضلانی که طی سخن گفتن چقدايندگان چگونه خواهند دیدبرخی سيناپسها طی تکامل و لزوم سازگاری قانون مجازاداروهای مصرفی در ام اسهوش مصنوعی از عروسک تا کمابزارهای پیشرفته ارتباط تمساح حد واسط میان مغز کوماپروتیلیندرمانهای بیماری پارکینسهاوکينگ پیش از مرگش رسالارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درممشاهده آینده از روی مشاهروش هایی ساده برای کاهش اورزش بهترین درمان بیش فعاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز از بسیاری حقایق می گرزندگی هوشمند در خارج از زکنگره بین المللی سردرد داز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش حیاتی تلومر دی ان آ دسفری به آغاز کیهانکشف جمجمه ای درکوه ایرهواصول سلامت کمرتری فلوپرازینچهار ساعت پس از کشتار خوکسریعترین کامپیوتر موجودپیچیدگی های مغزی در درک زآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحافظه و اطلاعات در کجاست نگاهی بر قدرت بینایی دراششمین کنگره بین المللی سامیوتروفیک لترال اسکلروبحثی درباره هوش و تفاوتهفیلمی بسیار جالب از تغییخانواده پایدارنظام مثبت زندگیمقالاتايا اراده آزاد توهم است یبررسي علل احتمالي تغيير ممانتین یا آلزیکسا یا ابداروهای ضد بیماری ام اس وهوش مصنوعی از عروسک تا کمابزارهای دفاعی و بقای موتنفس هوازی و میتوکندریمبانی ذهنی سیاه و سفیددرک فرد دیگر و رفتارهای اهدف از تکامل مغزارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و معنی روزهروش صحبت کردن در حال تکامورزش در کمر درداز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز برای فراموشی بیشتر کزیباترین چیز در افزایش سکنگره بین المللی سردرد داز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش داروهاي مختلف معروف سلولهای بنیادی مصنوعی درگنجینه ای به نام ویتامین اضطراب و ترستسلیم شدن از نورون شروع منوار مغزی روشی مهم در تشخسرگیجه از شایعترین اختلاپیوند مغز و سر و چالشهای آیا برای تولید مثل همیشه بیان ژن های اسکیزوفرنی دحافظه و اطلاعات در کجاست نگاهی بر توانایی اجزاي بناتوانی از درمان برخی ویصرع و درمان های آنامگا سه عامل مهم سلامتبحثی درباره هوش و تفاوتهفیزیکدانان ماشینی برای تخطا در محاسبات چیزی کاملنظریه تکامل در درمان بیمتاثیر ویتامین دی بر بیماايا اراده آزاد توهم است یبررسی و اپروچ جدید بر بیممنابع انرژي پاک سرچشمه حداروی فامپیریدین یا نورلهوش مصنوعی در کامپیوترهااثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندریمجموعه های پر سلولی بدن مدرک و احساسهزینه ای که برای اندیشیدارتباط میکروب روده و پارتا 20 سال آینده مغز شما به مغز فکر میکند مرگ برای دیروشهای نو در درمان دیسک بوزوز گوشاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز بزرگ چقدر مفید هست ؟زیرفون داروی ضد ام اسکندر در بیماریهای التهاباز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش روزه داری در سالم و جسلسله مباحث هوش مصنوعیگیاه خواری و گوشت خوار کداطلاعاتی عمومی در مورد متشنج چیستنورون هاي مصنوعی می توانسردرد و علتهای آنپیوند سر، یکی از راه حلهاآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبیست تمرین ساده برای جلوحافظه و اطلاعات در کجاستناتوانی در شناسایی چهره ضررهای مصرف شکر و قند بر امروز دانش ژنتیک هیچ ابهبحثی درباره احساسات متفافرگشت و تکامل تصادفی محض خطا در محاسبات چیزی کاملهفت چیز که عملکرد مغز تو صفحه اصلیای آنکه نامش درمان و یادشبررسی سیستم تعادلی بدن امولتیپل اسکلروز در زنان داروی تشنجی دربارداریهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاثرات مفید قهوهتو دی ان ای خاص ميتوکندريمحل درک احساسات روحانیدرک احساسات و تفکرات دیگهستي مادي ای که ما کوچکترارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر مشاهده بر واقعیت بمغز ما کوچکتر از نیم نقطهروشهای شناسایی قدرت شنوایک پیشنهاد خوب برای آسان از تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز بزرگ چالش است یا منفعزبان چهار حرفی حیات زمینکوچک شدن مغز از نئاندرتااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش رژیم غذایی در رشد و اسم زنبور ، کلیدی برای وارگالکانزوماب، دارویی جدیاطلاعاتی عمومی در مورد متغییر الگوی رشد مغزی با زنورون های ردیاب حافظهسردرد تنشنپیشینیان انسان از هفت میآیا تکامل و تغییرات ژنتیبیشتر کمردردها نیازی به حس چشایی و بویاییحس و ادراک (قسمت اول )نخاع ما تا پایین ستون فقرضررهای شکر بر سلامت مغزانفجار و توقف تکاملی نشابحثی درباره احساساتی غیرفراموش کارها باهوش تر هسدفاع در برابر تغییر ساختهفت سین یادگاری از میراث سوالات پزشکیایندرالبررسی علل کمر درد در میانمواد کوانتومی جدید، ممکنداروی جدید s3 در درمان ام هوش مصنوعی در خدمت خلق وحاثرات مضر ماری جواناتولید سلولهای جنسی از سلمحل درک احساسات روحانی ددرک تصویر و زبان های مخلتهستی ما پس از شروعی چگال ارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر نگاه ناظر هوشیار بمغز مادران و کودکان در زمروشی برای بهبود هوش عاطفیکی از علل محدودیت مغز اماز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز بزرگ چالشهای پیش روزبان و بیان، در سایه پیشرکودک ایرانی که هوش او از از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش زبان در سلطه و قدرت اسودمندی موجودات ابزی بر گامی در درمان بیماریهای بلندی در ذهن ما درک بلندیتغییر زودتر اتصالات مغزینوروپلاستیسیتی چیستسردرد سکه ایپیشرفتی مستقل از ابزار هآیا خداباوری محصول تکاملبا هوش مصنوعی خودکار روبحس و ادراک (قسمت دوم )نخستین تصویر از سیاهچالهطی یکصد هزار سال اخیر هرچانگشت نگاری مغز نشان میدبخش دیگری در وجود انسان هفراموشی همیشه هم بد نیستدقیق ترین تصاویر از مغز اهمیشه عسل با موم بخوریمپیامهای کاربرانایا کوچک شدن مغزانسان البزرگ شدن مغز محدود به دورموجود بی مغزی که می تواندداروی جدید ضد میگرنهوش مصنوعی درمانگر کامپیاجزای پر سلولی بدن انسان توانایی مغز و دیگر اجزای محدودیت های حافظه و حافظدرک عمیق در حیواناتو هر کس تقوای خدا پیشه کنارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه انسان بر رفتامغز چون ابزار هوش است دلیروشی جدید در درمان قطع نخیادگیری مهارت های جدید داز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز حریص برای خون، کلید تزبان و تکلم برخی بیماریهکودکان خود را مشابه خود تاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رو ح و روان بر جسمنقش زبان در سلطه و قدرت اسیاهچاله و تکینگی ابتدایگاهی لازم است برای فهم و به زودی شبکه مغزی به جای تغییر عمودی سر انسان از پنوشیدن چای برای مغز مفید سرعت فکر کردن چگونه استپاسخ گیاهان در زمان خوردآیا دلفین ها می تواند از بارداری بدون رحمحس و ادراک قسمت چهارمنرمش های مفید در سرگیجهظهور امواج مغزی در مغز مصاندوهگین نباش اگر درب یا برنامه و ساختار پیچیده مفرایند حذف برخی اجزای مغدلایلی که نشان میدهد ما بهوموارکتوس ها ممکن است دسایتهای دیگرایا ابزار هوشمندی یا مغز بسیاری از بیماری های جدیموجودات مقهور ژنها هستندداروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی درخدمت خلق وحاجزایی ناشناخته در شکل گتوازن مهمتر از فعالیت زیمخچه ، فراتر از حفظ تعادلدرگیری اعصاب به علت میتوویتامین E برای فعالیت صحارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتامغز چگونه صداها را فیلتر روشی جدید در درمان سکته میادآوری خواب و رویااز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر انتخاب از طرف محیط مغز زنان جوانتر از مغز مرزبان و شناخت حقیقت قسمت چکوری گذرای ناشی از موبایاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش سجده بر عملکرد مغزسیاره ابلهانگاهی مغز بزرگ چالش استبوزون هیگز چیستثبت امواج الکتریکی در عصنوعی سکته مغزی ، وحشتناک شلیک فراموشیپختگی پس از چهل سالگي به آیا دست مصنوعی به زودی قابازگشت از آثار به سوی خدابازسازي مغز و نخاع چالشی حس و ادراک قسمت پنجمنرمشهای مهم برای تقویت ععلم به ما کمک میکند تا موانسان قدیم در شبه جزیره عبرین نت به جای اینترنتفرد حساس از نظر عاطفی و بدندان ها را مسواک بزنید تهوش مصنوعی می تواند بر احایا بیماری ام اس (مولتیپتفاوت مغز انسان و میمون همیهمانهای ناخوانده عامل داروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی ساخته هوش طبیاحساس گذر سریعتر زمانتوسعه برخی شغل ها با هوش مخچه ابزاري که وظیفه آن فرقیبی قدرتمند در برابر مویتامین E در چه مواد غذایارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیمامغز آیندگان چگونه است ؟ريتوکسيمب در درمان ام اسژن هوش و ساختارهای حیاتی از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سمغزهای کوچک بی احساسزبان و شناخت حقیقت قسمت اکی غایب شدی تا نیازمند دلاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش غذاها و موجودات درياسیاره ابلهانگذر زمان کاملا وابسته به بیماری گیلن باره و بیمارجمجمه انسان های اولیهچیزی خارج از مغزهای ما نیشنا در ابهای گرم جنوب نیپرورش مغز مینیاتوری انساآیا رژیم غذایی گیاهی سلابحتی علمی درباره تمایل بحس و ادراک قسمت سومچرا مغزهای ما ارتقا یافت علایم کمبود ویتامین E را انسان جدید از چه زمانی پابرای پیش بینی آینده مغز دقانون مندی نقشه ژنتیکی مدو ویژگی انتزاع و قدرت تجهوش مصنوعی گوگل به کمک تشایا بدون زبان میتوانیم تتفاوتهای جنسیتی راهی برامیگرن سردردی ژنتیکی که بداستانها و مفاهیمی اشتباهوش احساسیاخلاق و علوم اعصابتوصیه های غیر دارویی در سمدارک ژنتیکی چگونه انسانرموزی از نخستین تمدن بشرویتامین دی گنجینه ای بزرارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ژنها بر اختلالات خمغز انسان ایا طبیعتا تماریواستیگمینژن یا نقشه توسعه مغز و نقاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری ممغزتان را در جوانی سیمکشزبان و شناخت حقیقت قسمت دکاهش التهاب ناشی از بیمااز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش غذاها و موجودات درياسیر آفرینش از روح تا مغز گربه شرودینگر و تاثیر مشبیماری ای شبیه آلزایمر و جنسیت و تفاوت های بیناییچگونه مغز پیش انسان یا همشناخت و معرفت، و نقش آن دآلزایمرآیا راهی برای رفع کم آبی بحث درباره پیدایش و منشاحساسیت روانی متفاوتچرا حیوانات سخن نمی گوینعلایم کمبود ویتامین E را انسان عامل توقف رشد مغزبرخی نکات از گاید لاین پرقارچ بی مغز در خدمت موجودديدن با چشم بسته در خواب هوش مصنوعی گوگل به کمک تشایا تکامل هدفمند استتقلید مرحله ای نسبتا پیشمیدان مغناطيسي زمین بشر در مانهای کمر دردهوش احساسیاختلال در شناسایی حروف و توصیه هایی در مصرف ماهیمروری بر تشنج و درمان هایرمز و رازهای ارتباط غیر کواکنش های ناخودآگاه و تقارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر کپسول نوروهرب بر نمغز انسان برای ایجاد تمدرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وژنها نقشه ایجاد ابزار هواز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب نقش قهوه در سلامتیزبان و شناخت حقیقت قسمت سکایروپاکتیک چیستاز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاهخواری بر نقش غذاها و موجودات درياسیستم تعادلی بدنگزیده ای از وبینار یا کنفبیماری ای شبیه ام اس مولتجنسیت و تفاوت های بیناییچگونه هموساپينس بر زمین شناسایی سلول های ایمنی اآیا ما تنها موجودات زنده آیاما مقهور قوانین فیزیکبحثی در مورد نقش ویتامينخلاصه ای از مطالب همایش مچرا حجم مغز گونه انسان درعلت خواب آلودگی بعد از خوانعطاف پذیری مکانیسمی علبرخی اثرات مضر ویتامین دقدم زدن و حرکت دید را تغیدی متیل فومارات(زادیوا)(هوش مصنوعی الفاگوایرادهای موجود در خلقت بتلقین اطلاعات و حافظهمکانیزمهای دفاعی در برابدر چه مرحله ای از خواب ، رهوش عاطفی بیشتر در زناناختلالات مخچهتوضیحی ساده در مورد هوش ممرکز خنده در کجای مغز استرویای شفافواکسن سرطانارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر تمغز انسان برای شادمانی طراه های جدید برای قضاوت رژنها ، مغز و ارادهاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروی ضد تشنج سدیم نقش مهاجرت در توسعه نسل ازبان، وسیله شناسایی محیطکاربرد روباتهای ريزنانواز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر عصاره تغلیظ شده گینقشه مغزی هر فرد منحصر بهسیستم دفاعی بدن علیه مغز گزارش یک مورد جالب لخته وبیماری بیش فعالیجهش های ژنتیکی مفید در ساچگونه آن شکری که می خوریمشواهدی از دنیسوان(شبه نئآیا مغز تا بزرگسالی توسعآزمون ذهنی گربه شرودینگرإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبحثی جالب درباره محدودیتخواندن ، یکی از شستشو دهنچرا در مغز انسان، فرورفتعوارض ازدواج و بچه دار شداولین هیبرید بین انسان وبرخی اختلالات عصبی مثانهقدرت انسان در نگاه به ابعدژا وو یا اشنا پنداریهوش مصنوعی از عروسک تا کاگر نعمت فراموشی نبود بستلاش هایی در بیماران قطع ما انسانها چه اندازه نزددر هم تنیدگی کوانتومی و پهوش عاطفی در زنان بیشتر ااختلالات حرکتی در انسانتکامل چشممرگ انتقال است یا نابود شروبات های ریز در درمان بیواسطه ها د رمسیر ایجاد مغارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر سمغز انسان برای شادمانی طراه های جدید برای قضاوت رژنهای هوش ، کدامنداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش هورمون های تیروئید دسفر نامه سفر به بم و جنوب کاربرد روباتهای ريز، در ازدواج های بین گونه ای، رتاریخ همه چیز را ثبت کردهنقص در تشخیص هیجانات عامسکته مغزیگشایش دروازه جدیدی از طرآیا واکنش های یاد گرفته وبیماری تی تی پیجهش های ژنتیکی غیر تصادفچگونه انتظارات بر ادراک شاهکار قرنآیا همه جنایت ها نتیجه بیافراد آغاز حرکت خودشان ربحثی در مورد نقش کلسیم و خواب سالم عامل سلامتیچراروياها را به یاد نمی آعید نوروز مبارکاولین مورد پیوند سر در انبرخی بیماری ها که در آن بلوب فرونتال یا پیشانی مغدژاوو یا آشناپنداریهوش مصنوعی از عروسک تا کاگر نعمت فراموشی نبود بستلاشی برای درمان قطع نخاما انسانها چه اندازه نزددرمان های بیماری آلزایمرهوشیاری کوانتومیاختلالات صحبت کردن در انتکامل ابزار هوش ، راه پر مراحل ارتقای پله پله کیهروح رهاییوراپامیل در بارداریارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سمغز انسان رو به کوچک تر شراه پیروزی در زندگی چیستکلرال هیدرات برای خواباناز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش ژنتیک در درمان اختلاسفرنامه سفر به بم و جنوب کجای مغز مسئول پردازش تجاستفاده از هوش مصنوعی در چند جهانیساخت شبکه عصبی با الفبایپمبرولیزوماب در بیماری چآیا آگاهی پس از مرگ از بیبیماری ضعف عضلات نزدیک بجهشهای مفید و ذکاوتی که دچگونه باغبانی باعث کاهش شبیه سازی میلیون ها جهان آیا هوش ارثی دریافتی از پافزایش قدرت ادراکات و حسبحثی در مورد عملکرد لوب فخواب سالم عامل سلامتی و یچراروياها را به یاد نمی آعامل کلیدی در کنترل کارآاولین تصویر در تاریخ از سبرخی بیماری های خاص که بدلبخند بزن شاید صبح فردا زدانشمندان ژنی از مغز انسهوش مصنوعی از عروسک تا کاگر تلاش انسان امروز براتلاشی جدید در درمان ام اسما با کمک مغز خود مختاريمدرمان های جدید میگرنهوش، ژنتیکی است یا محیطیادامه بحث تکامل چشمتکامل زبانمزایای شکلات تلخ برای سلروزه داری و بیمار ی ام اس ورزش هوازی مرتب خیلی به قارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز انسان رو به کوچکتر شدرشته نوروایمونولوژی و نقکمردرد و علل آناز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش انتخاب از طرف محیط، نسفرنامه سفر به بم و جنوب کشف مکانیسم عصبی خوانش پاستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل تراکت صوتی مصنوعی چندین ماده غذایی که ماننساخت شبکه عصبی مصنوعی با پنج اکتشاف شگفت آور در موآیا امکان بازسازی اندامهبیماریهای تحلیل عضلانی اجهشهای مفید و ذکاوتی که دچگونه جمعیت های بزرگ شکل شبیه سازی سیستم های کوانآیا هوش سریعی که بدون احسافسردگی و اضطراب در بیمابحثی درباره هوش و تفاوتهفلج بل، فلجی ترسناک که آنخواب عامل دسته بندی و حفطنزاع بین جهل و علم رو به پعسل طبیعی موثر در کنترل باولین سلول مصنوعیبرخی توجهات در ببمار پارلرزش ناشی از اسیب به عصبدانشمندان روش هاي جدیدی هوش مصنوعی از عروسک تا کابزار هوش در حال ارتقا ازتمایل زیاد به خوردن بستنما تحت کنترل ژنها هستیم یدرمان های رایج ام اسهیچگاه از فشار و شکست نترادغام میان گونه های مختلتکامل ساختار رگهای مغزی مسیر دشوار تکامل و ارتقاروش مقابله مغز با محدودیورزش هوازی ، بهترین تمریاز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ایندگان چگونه استرشد مغز علت تمایل انسان بکمردرد با پوشیدن کفش منااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش اتصالات بین سلولهای سفرنامه سفر به بم و جنوب کشف مکانیسمی پیچیده در باستیفن هاوکینگ در تفسیر تبدیل سلولهای محافط به سچه زیاد است بر من که در ایساختار شبکه های مغزی ثابپوست ساعتی مستقل از مغز دآیا انسان با مغز بزرگش اخبیهوش کردن در جراحی و بیمجاذبه و نقش آن در شکلگیریچگونه جمعیت های بزرگ شکل شباهت زیاد بین سلول هاي عآیا هشیاری کوانتومی وجودالکتروتاکسی(گرایش و حرکبحثی درباره هوش و تفاوتهفلج خوابخودآگاهی و هوشیارينزاع بین علم و نادانی رو عصب حقوق نورولوواوکرلیزوماب داروی جدید شبرخی سلولهای عصبی در تلالزوم سازگاری قانون مجازادانشمندان روشی برای تبدیهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای بقای موجود زندتمدن قدیمی ای در جنوب ایرماه رجبدرمان جدید میگرن با انتی هاوکينگ پیش از مرگش رسالادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفمشکلات نخاعیروش های صرفه جویی در ایجاورزش و میگرناز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ابزار برتر بقازمین زیر خلیج فارس تمدنی کنفرانس تشنج هتل کوثر اصاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش حفاظتی مولکول جدید دسفرنامه سفر به بم و جنوب کشف ارتباط جدیدی از ارتباستخوان های کشف شده، ممکتری فلوپرازینچهار میلیارد سال تکامل بسخن پاک و ثابتپیموزایدآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحقیقت راستین انسان علم بچگونه حافظه را قویتر کنیشباهت زیاد بین سلول هاي ع