دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از تکینگی تا مغز از مغز تا سیاهچاله، قسمت چهارم

از تکینگی تا مغز از مغز تا سیاهچاله، قسمت چهارم

انسان، چگونه به مغزهای بسیار بزرگ رسید؟

دانشمندان پژوهش هایی را آغاز کرده اند تا علل بیولوژیکی ای را بشناسند- که باعث رشد سریع و غیر عادی مغز در انسان شد.

جوزفین سالموندر سال 1924 از معدود دانشجویان زن در رشته آناتومی در دانشگاه ویتواترزرند در آفریقای جنوبی بود. پدر دوست اوپت ایزود در منطقه حفاری کار میکرد و چندین جمجمه را بیرون آورد و پت ایزود جمجمه را به ژوزفین داد. ژوزفین جمجمه را به استاد باستان شناس خود به نام ریموند دارت داد. رایموند دارت علاقه زیادی به بررسی مغز داشت. فسیل های بسیار اندکی از نخستی ها در این منطقه، کشف شده بود. دارت مشاهده کرد جمجمه های ژوزفین مربوط به میمون های سیمیان از دسته نخستین ها است. دارت درخواست کرد، فسیل های بیشتری از سایت توارت کواری برای او فرستاده شود.

پس از آن، یک جمجمه برای او فرستاده شد. این جمجمه شامل دو قسمت بود: اندوکست که شامل بخش درونی بود و مطابق با ساختار مغزی روی آن بود و فرورفتگی های چشم و بینی و آرواره. دندان ها همه شان سالم بودند.

دارتبه این نتیجه رسید که مربوط به جمجمه نوع منقرض شده ای از گوریل و نه میمون است.

دندان ها نشان میداد، گوریل در شش سالگی فوت شده است. منطقه ای که نخاع به جمجمه میچسبید، بسیار جلو بود و برای موجودی بود که روی بند انگشتان و مچ راه برود( موجود دو.پا)، بخش درونی استخوان جمجمه، هرچند کوچک بود ولی برای گوریل به نظر بزرگ میرسید.

با بررسی بیشتر، دارتبه این نتیجه رسید که این فسیل مربوط به یکی از پیشینیان ناشناخته انسان جدید به ناماسترولپتیکوس آفریکانوس یا انسان شامپانزه جنوب آفریقا است. او را تانگ چایلد یا بچه تانگ نامیدند. اگر درست نامگذاری شده بود و به دسته هومینینمتعلق بود، مغز او لازم بود، بسیار بزرگتر باشد. مغز او کمی بزرگتر از شامپانزه بود ولی در حد پیشینیان انسان نبود.

در سال 1950 باستان شناسان فهمیدند که این گونه کاملا در دسته هومینینها قرار میگیرد و مغز خیلی بزرگ، به عنوان ویژگی خاص هومینینها به حساب نمی آید .

دین فالکپروفسور باستان شناسی- که بر تکامل مغز انسان کار میکند- در دانشگاه فلوریدا می گوید بچه تانگ، از مهمترین کشفیات قرن بیستم بوده است.

در سالهای بعد، با مقایسه جمجمه ها و اندوکست ها دانشمندان باستان شناس با کشف بزرگی مواجه شدند و آن، تحول برجسته در تکامل انسان بود. و ما میتوانیم آن را غرش یا انفجار مغزی(brain boom) بنامیم.

انسان، شامپانزه و بونوبو از جد مشترکی، در شش تا هشت میلیون سال قبل منشا گرفته اند. طی چند میلیون سال بعد، مغز انسان نماهای نخستین ، خیلی زیاد رشد نکرد. از حدود 3 میلیون سال قبل، مغز هومینین ها شروع به توسعه بیشتر کرد. تا زمان پیدایش گونه ما یعنی هموساپینس در حدود 200 هزار سال قبل، مغز انسان از 350 گرم به بیش از 1300 گرم رسید و مغز انسان طی 3 میلیون سال، چهار برابر توسعه ای- که طی 60 میلیون سال تکامل نخستی ها به دست اورده بود- به دست آورد. فسیل ها انفجار و غرش مغزی را به عنوان یک حقیقت، ثبت کرده است. ولی به ما نگفته است چگونه و چرا مغز انسان بسیار سریع، به این اندازه بزرگ رسید. تئوری هایی در مورد این چرا وجود دارد: شبکه های اجتماعی پیچیده در حال توسعه، فرهنگ استفاده از ابزار و همکاری، چالش سازگاری با آب و هوای متغیر و سخت .. هر کدام از این فشارهای تکاملی، ممکن است مغز بزرگتر را انتخاب کرده باشد.

هرچند این احتمالات وجود دارد، آزمودن آنها بسیار سخت است. در هشت سال گذشته دانشمندان در مورد چگونگی بزرگ شدن مغز انسان بررسی کرده اند و این سوال را مطرح کرده اند که این بزرگ شدن در سطح سلولی چگونه رخ داد؟ چگونه فیزیولوژی انسان خود را دوباره بازسازی کرد تا با مغز بسیار بزرگ با مصرف انرژی زیاد، سازگار شود. گرگوری رای یک بیولوژیست تکاملی از دانشگاه دوکمیگوید: فرضیات زیادی تا امروز هست ولی نهایتا ما ابزارهایی را به دست آوردیم تا برخی از مسیر را بپیماییم و ادامه میدهد: چه جهش هایی ایجاد شد و آنها چه کردند؟ ما میخواهیم پاسخ هایی را بگیریم و بهتر بفهمیم این فرایند، چقدر پیچیده بوده است.
چه چیزی مغز انسان را ویژه میکند؟

سوزانا هرکولانو-هوزل در موسسه علوم زیست پزشکی در دانشگاه فدرال ریو دو ژانیرو، مغز را در یک سوپ هسته ای-سلولی می آزماید. با رنگ کردن این هسته ها به وسیله مولکول های فلورسانت و اندازه گیری میزان تابش و حرارت، او میتواند تعداد دقیق سلول های مغزی را شمارش کند. با بهره بردن از این روش بر مغز گروه زیادی از پستانداران، او نشان داده است بر خلاف تصور قبلی، مغز های پستانداران بزرگ تر، همیشه نورون های بیشتری ندارد و به یک روش، عمل نمی کند. اندازه، همه چیز مغز نیست. مغزانسان بسیار کوچکتر از مغز فیل یا وال است ولی در مقایسه با مغز دیگر حیوانات، نورون های بسیار بیشتری، در قشرمغزانسان وجود دارد. اطلاعات از روی پژوهش های زیر به دست آمد:
Cellular scaling rullesروی مغز نخستی ها، Cellular scaling rullesروی مغز موش های جونده
مغز انسان در کل، 86 میلیارد سلول دارد: 69 میلیارد آن، درمخچه است. مخچه بخشی برجسته در پشت مغز است که باعث هماهنگی عملکردهای پایه ای در بدن و حرکات میشود. 16 میلیارد نورون، در قشر مغز قرار دارد و این بخش برای آگاهی ما از خودمان، زبان، حل مساله و تفکرات انتزاعی لازم است و یک میلیارد از سلول ها در ساقه مغز است.

برعکس، مغز فیل- که سه برابر مغز انسان است- 251 میلیارد نورون در مخچه دارد و به او کمک می کند بدن غول پیکر خود را کنترل کند و فقط 5.6 میلیارد سلول عصبی در قشر مغز دارد.(اندازه مغز، همه چیز نیست.

نوع پراکندگی سلول های عصبی در بخش های مختلف مغز، با تقسیم کردن مسئولیت ها، کمک میکند وظایف پیچیده مغزی، در اندام های کاملا تخصصی در مغز انجام شود و این تخصصی بودن، کمک میکند هر چند گاهی لازم است مغز کوچکتر شود با این حال، وظایف خاصی در اندام تخصصی مغز، نه تنها کاهش نیابد بلکه توسعه هم داشته باشد.)

در نظر گرفتن اندازه و وسعت مغز به تنهایی، این مشکلات را ایجاد میکند. بر اساس مطالعات، هرکولانو- هازلنتیجه گیری کرد نخستی ها در مقایسه با بقیه پستانداران به گونه ای تکامل یافتند که تعداد بیشتری از سلول های عصبی را در قشر مغزداشته باشند. نخستی ها در مقایسه با فیل و وال، ظریف و کوچک هستند با این حال کورتکس آنها بسیار چگال تر است: اورانگوتان و گوریل 9 میلیارد نورون قشری دارند و شامپانزه فقط 6 میلیارد نورون دارد. در میان همه نخستی ها ما بزرگ ترین مغز را داریم و تعداد نورون های قشر مغز ما حدود 16 میلیارد است. در حقیقت انسان ها به نظر می رسد بیشترین تعداد نورون ها را در قشر مغز، در میان همه موجودات زمین دارند.

هرکولانو-هوزلمی گوید این مهترین تفاوت بین مغز انسان و دیگر موجودات است.این درمورد همه ساختمان و نه فقط اندازه آن است. مغزانسان همچنین از این نظر برجسته است که بسیار شکمو است و با این-که فقط 2% وزن بدن را تشکیل می دهد- حدود 20% انرژی بدن را در حالت استراحت می خورد!!. مغز شامپانزه فقط نصف این انرژی را نیاز دارد.

در سال 1995 باستان شناسی به نام لسلی ایلو و بیولوژیست تکاملی پیتر ویلر ، نظریه بافت پرهزینه را به عنوان پاسخ ممکن، پیشنهاد دادند: تکامل مغزانسان ممکن است، نیازمند یک بده بستان متابولیک بوده باشد. برای رشد مغز، بقیه اندام ها مانند روده باید کوچک شوند و انرژی ای- که باید به اندام دوم مانند روده برود- این بار به سمت مغز هدایت شود. به عنوان نشانه، بیان شد نخستی هایی- که مغز بزرگ تری دارند- روده آنها کوچک تر است.

چند سال بعد باستان شناسی به نام ریچارد رانگهام مطرح کرد، توانایی انسان برای پختن، نقشی مهم در بزرگ شدن مغز انسان داشته است. هضم غذهای نرم و پخته شده بسیار آسان تر است و با مصرف انرژی کمتر دردستگاه گوارش، می توانند انرژی بیشتر تولید کنند و توانایی انسان برای پختن، سبب شد مغز انسان در مقایسه با روده بزرگتر شود. پژوهشگران دیگر، پیشنهاد داده اند، همین داد و ستد ممکن است بین مغز و عضلات رخ داده باشد، زیرا شامپانزه بسیار قدرتمندتر از انسان است. در مجموع این فرضیه ها و مشاهدات آناتومی جدید، با هم در حال رقابت هستند.

ولی آنها تحت تاثیر صدای تغییرات بیولوژیکی هستند که به نظر میرسد طی چند میلیون سال گذشته رخ داده است. برای این- که بفهمیم واقعا چه سازگاری های فیزیولوژیک رخ داده است- تا مغز، بزرگ شود ما باید روی گونه خود، دقیق تر بررسی کنیم.

تعداد نورن ها در قشر مغز درمقایسه با اندازه هر بخش از مغز، چگونه تغییر می کند؟

روش های اندازه گیری متفاوتی استفاده می شود. در جوندگان، ده برابر، افزیش در نورون های قشر مغز، منجر به پنجاه برابر افزایش در اندازه قشر میشود. در نخستی ها برعکس همان تعداد افزایش نورونی باعث تنها 10% افزایش اندازه قشر مغز، میشود و این یک ارتباط اقتصادی بسیار گسترده است. (استفاده از حداقل مکان برای تعداد زیادی سلول، یک فرایند پیچیده برای صرفه جویی است. این صرفه جویی فقط محدود به مثلا کوچک کردن روده یا عضلات در ازای بزرگ شدن مغز نیست بلکه حتی در سازمان دادن خود مغز هم دیده میشود. هوشی در جریان تکامل ما وجود دارد که فراتر از زمان و مکان، به ایده ال می اندیشد. این ایده ال هر چند در کوتاه مدت حاصل نمیشود- چون ظرف های عالم ما محدود است- ولی می کوشد ما را به سوی این ایده ال سوق دهد)
ژنها چگونه مغزهای ما را ساخته اند؟

در حدود هشت سال گذشته، رای و همکاران او به بررسی گروهی از ژنها پرداختند که بر حرکت گلوکز به درون سلول ها و در نتیجه تولید انرژی، تاثیر میگذارد. یک گروه از خانواده ژنها به طور ویژه در بافت مغز، فعال هستند، در حالی که گروه دیگردر عضله فعالند. اگر اندازه مغز انسان، نیازمند توازن متابولیکی بین بافت مغز و عضله بوده باشد، این ژن ها باید در انسان وشامپانزه متفاوت عمل کنند.
رای و تیم او نمونه هایی را از مغز، عضله و کبد انسان و شامپانزه مرده جمع آوری کردند و کوشیدند فعالیت ژنتیکی را در هر نمونه به دست بیاورند. وقتی سلول، یک ژن را بروز میدهد و عرضه میکند DNA را در ابتدا به زنجیره messenger RNA و نهایتا به زنجیره ای از اسید آمینه ها و پروتئین، ترجمه میکند. سطوح متفاوت messenger RNA ، یک تصویر آنی از فعالیت ژن را در هر بافت، منعکس میکند. تیم رای messenger RNA را از بافت ها بیرون کشیدند و چندین بار آن را در آزمایشگاه، کپی برداری کردند تا فراوانی نسبی و متفاوت messenger RNA را اندازه گیری کنند. آنها دیدند ژن منتقل کننده گلوکز در قسمت مرکزی مغز در انسان، 3.2 برابر، فعال تر از مغز شامپانزه است در حالی که این ژن در عضله شامپانزه، 1.6 برابر، فعال تر از عضله انسان است و این ژن در کبد هر دو به یک میزان فعال بود. با در نظر گرفتن اینکه زنجیره های ژن انسان و شامپانزه تقریبا با هم مشابه هستند، چیز دیگری باید رفتار متفاوت آنها را توضیح دهد.

رای و همکاران او تفاوت های مهم و برجسته ای بین ژن های مسئول برای زنجیره های تنظیم کننده DNA دیدند که فعالیت ژن را تحریک یا مهار میکند. در انسان و نه در شامپانزه زنجیره های تنظیم کننده عضله و ژن های انتقال دهنده گلوکز در مغز، جهش هایی را به دست آورده بودند که بیشتر از جهش هایی است که به صورت تصادفی رخ میدهد و این، نشان میدهد این مناطق، تکامل شتابنده ای را به دست آورده اند. به بیان دیگر، یک فشار تکاملی وجود داشته است تا مناطق تنظیم کننده انسان را به شکلی تغییر دهد تا انرژی را از عضله به سوی مغز هدایت کند. ژنها نظریه بافت پر هزینه را به گونه ای تقویت کرده است که فسیل ها هرگز نمیتوانست چنین کند.

)انتقال و تحولی فراتر از تصادف صرف- که بار دیگر ما را با هوشی در هدایت فرایند تکامل به سوی ابزار هوش مواجه میکند. و این تاثیر در کوچکترین اجزای خلقت یعنی سلولها و رابطه بین سلولهای هم هست)

سال گذشته بیولوژیست آماری کاسیا بوزک- که اکنون در موسسه علوم و تکنولوژی اوکیناوا کار میکند- مطالعه مشابهی را انجام داد که متابولیسم را از زوایای مختلف بررسی میکرد. علاوه بر مشاهده عرضه و بروز ژن ها بوزک و همکاران او سطوح متابولیت ها شامل قندها، اسیدهای نوکلئیک و نورترانسمیترها را بررسی کردند. بسیاری از متابولیت ها، یا برای متابولیسم لازم هستند یا با آن، تولید میشوند. اندام های مختلف، متابولیت های متفاوتی دارند و این، وابسته به کاری است که انجام میدهند و مقدار انرژی ای است که نیاز دارند.

به طور عام، سطوح متابولیت ها در اندام های گونه های نزدیک به هم، بیشتر از گونه های دور، در ارتباط با هم است. بوزک فهمید پروفایل متابولیت ها در کلیه انسان و شامپانزه، بسیار شبیه یکدیگر است. ولی تفاوت سطوح متابولیت ها بین مغز شامپانزه و انسان، چهار برابر بیشتر از چیزی است- که بر اساس سرعت عادی تکامل، مورد انتظار است.

متابولیت های عضله، نسبت به آنچه مورد انتظار است، با ضریب هفت، متفاوت میباشد. بوزک میگوید: یک ژن میتواند بسیاری از متابولیت ها را تنظیم کند. بنابراین حتی اگر تقاوت در سطح ژن زیاد نباشد، میتوانیم، تفاوت های زیادی را در سطح متابولیت ها ببینیم. بوزک و همکاران او، سپس 42 انسان را شامل بازیکنان بسکتبال در دانشگاه و کوه نوردان حرفه ای، در برابر شامپانزه ها و ماکاک ها قرار دادند. بر اساس اندازه بدن و وزن، شامپانزه ها و ماکاک ها دو برابر قویتر از انسان بودند. معلوم نیست چرا، ولی ممکن است پسر عموهای نخستی ما توان بیشتری در عضلات در مقایسه با ما پیدا کرده باشند، چون میتوانستند انرژی بیشتری به عضلات بدهند.

بوزک میگوید: در مقایسه با نخستی های دیگر ما توان عضله خود را ازدست میدهیم تا انرژی را برای مغز خود حفظ کنیم این، به آن معنی نیست که عضلات ما به صورت مادرزادی، ضعیفتر است. ما فقط متابولیسم متفاوتی داریم
رای به همکار خوددبرا سیلور متخصص تکامل مغز جنین، در داشنگاه دوک مراجعه کرد تا آزمون پیشرو و قدرتمندی را شروع کنند. . نه فقط آنها میخواستند جهش های ژنتیکی مرتبط با گذشته تکاملی مغز را پیدا کنند، آنها میخواستند آن جهش ها را در ژنوم موش های آزمایشگاهی وارد کنند و نتیجه را ببینند. سیلور میگوید: این چیزی است که کسی قبلا انجام نداده است

پژوهش گران شروع کردند مناطق در حال توسعه انسان را (human accelerating region)(HAR)شناسایی کنند. این مناطق، در همه مهره داران شایع است ولی در انسان به سرعت، در حال جهش میباشد. آنها بر HARE5 تمرکز کردند- که به نظر میرسد ژنهایی را کنترل میکند که تکامل مغز را سامان میدهد. نوع انسانی HARE5 در 16 حرف دی ان ای از نوع شامپانزه ای متفاوت است. سیلور و رای کپی ای از HARE5شامپانزه را در بدن گروهی از موش ها و نوع انسانی را به گروه دیگری از موش ها وارد کردند.

آنها بعدا دیدند مغز موش های جنین، چگونه رشد میکند. پس از نه روز از رشد و تکامل، جنین های موش، شروع به شکل دادن قشر مغز، کردند و این بخش از مغز، مرتبط با فعالیت های ذهنی پردازش شده، است. در روز دهم، نوع انسانی HARE5 درمغز های در حال جوانه زدن موش ها، فعال تر از هار5، در شامپانزه بود و در نهایت پوششی را ایجاد کرد که 12%، بزرگ تر بود.

آزمون های بیشتر، نشان داد HARE5زمانی را- که لازم است سلول های مغز جنینی تقسیم و تکثیرشوند- از دوازده ساعت به نه ساعت میرساند. موش دارای HARE5انسانی، با سرعت بیشتری نورن های جدید تولید میکرد.

سیلور میگوید: نوع مطالعه شاید ده سال قبل- در زمانی که ما زنجیره های ژنومی کاملی نداشتیم- ممکن نبود این بسیار شگفت انگیز است ولی سیلور نگران هم هست که آین، سبب تمرکز و مطالعات بسیار بیشتری برای بررسی علت بزرگ شدن مغز انسان شود. او میگوید: این اشتباه است ما فکر کنیم میتوانیم اندازه مغز انسان را فقط با یک یا دو جهش مشخص کنیم. من تصور میکنم ما شاید لازم باشد تغییرات اندکی ایجاد کنیم که قوانین تکاملی را دقیق نشان دهد

رای میگوید: فقط یک زوج جهش نبوده است تا طی غرش تکاملی، مغز ما بزرگتر شود. وقتی ما به تفاوت های مغز شامپانزه و انسان میپردازیم، میبینیم تعداد بسیاری از ژن ها دخالت دارد و هر کدام بخشی از مغز را سامان میدهد. اکنون دروازه، باز است وارد شویم و بیشتر بدانیم . مغز، بسیار مبهم و با روش های ناشناخته تغییر کرده ست.
)این جهش تکاملی که غرش خوانده میشود- فراتر از نظریه ها و تئوری های موجود- که تمرکز آنها بر یافتن همه علت های خرد است و در نهایت هم بسیاری از آنها وقتی از همه توجیه ها ناتوان میشوند، رو به تئوری های ضعیفی مانند لغو سببیت و لغو علت معلولی میروند- نشان دهنده هدایتی بزرگتر و مسلط بر تصادفات کور است. هوشی هدایت کننده در بستر عالم ما هست که همه خلقت را در جهت هدفی ایده ال سوق میدهد و هر چند این سیر مترقی، همیشه ایده ال نیست ولی نقطه ای- که نشانه رفته است- ایده ال میباشد)
مغز و بدن
هرچند فرایندهای توسعه مغز انسان، برای مدت طولانی مرموز بوده است اهمیت آن، هرگز زیر سوال نرفته است. بارها و بارها دانشمندان، جهش تکاملی اندازه مغز انسان را با توجه به هوش بالای ما بررسی کرده اند. مطالعات جدید روی وال و فیل، نشان میدهد، اندازه مغز، همه چیز نیست. ما نورن های قشری بسیار بیشتری در مقایسه با پسرعموهای نخستی خود داریم ولی به ان معنی نیست که مغز چگالتری داریم بلکه ما از روش هایی تکامل یافته ایم تا از مغزهای خود- که به اندازه کافی بزرگ است- حمایت کنیم تا مغز بتواند همه آن سلول های اضافی را همانگ کند.
بسیار خطرناک است اگر شیفته سرهای بسیار بزرگ خود شویم!

بلکه مغز بزرگ با نورون های فراوان برای هوش ما لازم است ولی کافی نیست. برای یک لحظه تصور کن جهان چگونه میشد اگر دلفین ها دست داشتند!!
دلفین ها به طور شگفت انگیزی خوش فکر هستند آنها دارای خودآگاهی، هماهنگی، برنامه ریزی و مقدمات زبان و گرامر هستند. با این همه در مقایسه با نخستی ها آنها دارای محدودیت شدیدی در لمس موارد خام جهان هستند. دلفین ها هرگز وارد عصر سنگی نشدند! باله شنا هرگز نمیتواند زیرک و ریز بین باشد!

به صورت مشابه ما میدانیم شامپانزه ها و بابون ها میتوانند زبان انسان را درک کنند و حتی به وسیله کیبرد لمسی، جملات ساده ای بسازند ولی راه تکلمی آنها برای تولید عبارات مشخص صوتی- که برای تکلم لازم است- کافی نیست. برعکس برخی پرندگان، آناتومی صوتی مشخصی دارند تا صدای انسان را تقلید کنند ولی مغزهای آنها آنقدر بزرگ یا کابل کشی شده، نیست تا تکلم پیچیده داشته باشند.

مهم نیست مغزانسان چقدر رشد میکند یا ما چقدر انرژی برای آن صرف میکنیم. این مغز بدون بدن سالم و پیشرفته، قابل استفاده نیست.(در تعریف هوش، فقط به ادراک و حس توجه نمیشود بله هوش، مرحله ای فراتر از درک و احساس است. برای آنکه هوش بالاتر داشته باشیم یا حداقل باهوش به حساب بیاییم، لازم است بتوانیم ادراک و حس را وارد مرحله عملی کنیم.

تا زمانی که حس و ادراک، وارد اجرا و عمل نشود، هوش به حساب نمی آید. یک لحظه تصور کنید دانشمند برجسته فیزیکاستیفن هاوکینگ نمیتوانست به دلیلی بیماری سخت خود، تفکرات خود را با هوش مصنوعی ارائه دهد، آیا او را کسی، باهوش و متفکر میدانست؟ بسیاری ادراکات هست که قابل ارائه عملی در حال حاضر نیست ولی صاحبان تن، افراد باهوشی هستند که حتی ممکن است هوششان بسیار فراتر از هوش افراد فعلی باشد ولی تا وقتی حس و ادراک آنها وارد در عرصه جامعه نشود، کسی آنها را با هوش نمی داند. هوش فراتر از مغز است و این حتی از محدوده هوش هم فراتر میرود حتی ادراکات ما فراتر از مغز است. توصیه میشود به سلسله مباحث تفاوت های هوش و اندازه مغز در گونه ها و نژادهای مختلف و سلسله مباحث دکتر ابتسام احمد در مورد شناخت و ادراکدر همین کانال مراجعه شود.)

چند سازگاری بسیارمهم باهم کار کرده است تا مغز در حال جوانه زدن ما، هوش بسیار تولید کند: راه رفتن بر دو پا- که سبب آزاد شدن دستان ما برای استفاده از ابزارها شد-
روشن کردن آتش،
چالاکی دست ها که از همه حیوانات بالاتر است
و راه هوایی ای- که به ما اجازه میدهد، حرف بزنیم و آواز بخوانیم. هوش انسان پس نمیتواند با یک اندام توجیه شود مهم نیست مغز چقدر بزرگ باشد، مغز برای هوش، باید سازگار با اندام های دیگر بدن باشد. با وجود آنکه ما بسیار نگران بزرگی سرهای خود هستیم، حقیقت ان است که هوش ما بسیار بیشتر ازاندازه مغزما بوده است.
(هوش ما فقط وابسته به مغز نیست و در این مقاله در سطح ارتباط هوش با پایین تر از مغز یعنی اندام ها و دستگاه تکلم مطالبی بیان شد. ولی این مطلب در سطح بالاتر از مغز هم جای بررسی زیاد است. ما بدون سطح بالاتر مغز، هرگز دارای هوش و ادراک نخواهیم بود. توصیه میشود به سلسله مباحث دکتر ابتسام احمد در مورد شناخت و ادراکدر همین کانال مراجعه شود.)
https://www.quantamagazine.org/how-humans-evolved-supersiz…/
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=2383326071686086&id=100000261505187


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
برنامه و ساختار پیچیده مقارچ بی مغز در خدمت موجودجهشهای مفید و ذکاوتی که دسفرنامه سفر به بم و جنوب نگاه انسان محدود به ادراکودکان خود را مشابه خود تابزارهای بقای از نخستین بزرگ شدن مغز محدود به دورمواد کوانتومی جدید، ممکنحس و ادراک قسمت سومسانسور بر بسیاری از حقایچراروياها را به یاد نمی آگویید نوزده و ایمنی ساکتاداراوون تنها داروی تاییتمساح حد واسط میان مغز کومحل درک احساسات روحانیدفاع در برابر تغییر ساختشناسایی سلول های ایمنی اهوش مصنوعی الفاگوپنج اکتشاف شگفت آور در موارزش حقیقی زبان قسمت سومتکامل ابزار هوش ، راه پر مشکلات بین دو همسر و برخیداروی تشنجی دربارداریعلایم کمبود ویتامین E را هوش عاطفی بیشتر در زنانآیا مغز تا بزرگسالی توسعاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر تمغز انسان برای شادمانی طدرمان جدید میگرن با انتی تاثیر ویتامین دی بر بیماو هر کس تقوای خدا پیشه کنآیا خداباوری محصول تکاملاز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر گیاهخواری بر رشد و نقش قهوه در سلامتیرویا و خبر از آیندهورزش هوازی مرتب خیلی به قامید درمان کرونا با همانبیماری ای شبیه آلزایمر و تاثیر درجه حرارت بر عملکنقش رژیم غذایی در رشد و اروشی جدید در درمان قطع نخژنهای هوش ، کدامندايندگان چگونه خواهند دیدبازسازي مغز و نخاع چالشی تری فلوپرازینزونا به وسیله ویروس ابله نورون هاي مصنوعی می توانابزار بقای موجود زنده از ابزار بقای موجود زنده از برین نت به جای اینترنتقبل از انفجار بزرگجهشهای مفید و ذکاوتی که دسفرنامه سفر به بم و جنوب نگاهی بر قدرت بینایی دراکوری گذرای ناشی از موبایابزارهای دفاعی و بقای موبزرگ شدن تقریبا ناگهانی موجود بی مغزی که می تواندحساسیت روانی متفاوتساخت شبکه عصبی با الفبایچراروياها را به یاد نمی آگوشه بیماری اتوزومال رسسادغام میان گونه های مختلتنفس هوازی و میتوکندریمحل درک احساسات روحانی ددقیق ترین تصاویر از مغز اشواهدی از دنیسوان(شبه نئهوش مصنوعی از عروسک تا کپوست ساعتی مستقل از مغز دارزش خود را چگونه میشناستکامل زبانمشکلات روانپزشکی پس از سداروی جدید s3 در درمان ام علایم کمبود ویتامین E را هوش عاطفی در زنان بیشتر اآیا همه جنایت ها نتیجه بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر سمغز انسان رو به کوچک تر شدرمانهای بیماری پارکینسصفحه اصلیوقت نهيب هاي غير علمي گذشآیا دلفین ها می تواند از ازدواج های بین گونه ای، رتاثیر انتخاب از طرف محیط نقش مهاجرت در توسعه نسل ارویا بخشی حقیقی از زندگی ورزش هوازی ، بهترین تمریامگا سه عامل مهم سلامتبیماری ای شبیه ام اس مولتتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش زبان در سلطه و قدرت اروشی جدید در درمان سکته مکلرال هیدرات برای خوابانايا اراده آزاد توهم است یبحتی علمی درباره تمایل بفلج بل، فلجی ترسناک که آنتسلیم شدن از نورون شروع مزیباترین چیز در افزایش سنورون های ردیاب حافظهابزار بقای موجود زنده از برای پیش بینی آینده مغز دقدم زدن و حرکت دید را تغیجاذبه و نقش آن در شکلگیریسفرنامه سفر به بم و جنوب نگاهی بر توانایی اجزاي بکی غایب شدی تا نیازمند دلاثر مضر مصرف طولانی مدت ربسیاری از بیماری های جدیموجودات مقهور ژنها هستندخلاصه ای از مطالب همایش مساخت شبکه عصبی مصنوعی با نزاع بین جهل و علم رو به پگوشت خواری یا گیاه خواریادغام دو حیطه علوم مغز و تنفس هوازی و میتوکندریمحدودیت های حافظه و حافظدلایلی که نشان میدهد ما بشاهکار قرنهوش مصنوعی از عروسک تا کپیموزایداز نشانه ها و آثار درک شدتکامل ساختار رگهای مغزی مشکلات روانپزشکی در عقب داروی جدید ضد میگرنعلت خواب آلودگی بعد از خوهوش عاطفی در زنان بیشتر اآیا هوش ارثی دریافتی از پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر سمغز انسان رو به کوچکتر شددرک فرد دیگر و رفتارهای اسوالات پزشکیوقتی فهمیدی خطا کردی برگآیا دست مصنوعی به زودی قااستفاده از هوش مصنوعی در تاثیر احتمالی عصاره تغلینقش محیط زندگی و مهاجرت درویا تخیل یا واقعیتورزش و میگرنامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبیماری بیش فعالیتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش زبان در سلطه و قدرت اريتوکسيمب در درمان ام اسايا اراده آزاد توهم است یبحث درباره پیدایش و منشافلج خوابتشنج چیستزیرفون داروی ضد ام اسنوروپلاستیسیتی چیستابزار بقای موجود زنده از برخی نکات از گاید لاین پرقدرت انسان در نگاه به ابعحقیقت قربانی نزاع بین بی سفری به آغاز کیهانناتوانی از درمان برخی ویکیست کلوئید بطن سوماثرات فشار روحی شدیدبعد از کرونامیهمانهای ناخوانده عامل خونریزی مغز در سندرم کووساختار شبکه های مغزی ثابنزاع بین علم و نادانی رو گیلگمش باستانی کیستارتقا و تکامل سنت آفرینش تو دی ان ای خاص ميتوکندريمخچه فراتر از حفظ تعادلدندان ها را مسواک بزنید تشبیه سازی میلیون ها جهان هوش مصنوعی از عروسک تا کپیچیدگی های مغزی در درک زاز نظر علم اعصاب یا نرووستکامل شناخت انسان با کشفمشاهده آینده از روی مشاهداروی ضد تشنج با قابليت تعوامل موثر در پیدایش زباهوشیاری کوانتومیآیا هوش سریعی که بدون احساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ایندگان چگونه استدرک و احساسپیامهای کاربرانویتامین E برای فعالیت صحآیا رژیم غذایی گیاهی سلااستیفن هاوکینگ در مورد هتاثیر ترکیبات استاتین (سنقش نظام غذایی در تکامل مرویاها از مغز است یا ناخوورزش بهترین درمان بیش فعانفجار و توقف تکاملی نشابیماری تی تی پیتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش سجده بر عملکرد مغزریواستیگمینای آنکه نامش درمان و یادشبحثی در مورد نقش ویتامينفلج خواب چیستتشنج و حرکات شبه تشنجی قازبان مشترک ژنتیکی موجودانوشیدن چای برای مغز مفید ابزار بقای موجود زنده از برخی اثرات مضر ویتامین دلوب فرونتال یا پیشانی مغحقیقت خواب و رویاسلولهای بنیادی مصنوعی درناتوانی در شناسایی چهره کاهش التهاب ناشی از بیمااثرات مفید قهوهتفاوت مغز انسان و میمون همیگرن سردردی ژنتیکی که بخواندن ، یکی از شستشو دهنسازگاری با محیط بین اجزانزاع بین علم و جهل رو به پگیاه خواری و گوشت خوار کدارتوکين تراپی روشی جديد تولید سلولهای جنسی از سلمخچه ، فراتر از حفظ تعادلدو ویژگی انتزاع و قدرت تجشبیه سازی سیستم های کوانهوش مصنوعی از عروسک تا کپیوند مغز و سر و چالشهای از نظر علم اعصاب اراده آزتئوری تکامل امروز در درممعنی روزهداروی ضد تشنج با قابليت تعوامل ایجاد لغت انسانی و هوش، ژنتیکی است یا محیطیآیا هشیاری کوانتومی وجوداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ابزار برتر بقادرک احساسات و تفکرات دیگسایتهای دیگرویتامین E در چه مواد غذایآیا رژیم غذایی گیاهی سلااستیفن هاوکینگ در تفسیر تاثیر دپاکین بر بیماری منقش هورمون های تیروئید درویاهای پر رمز و حیرتی درورزش در کمر دردانواع سکته های مغزیبیماری ضعف عضلات نزدیک بتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش غذاها و موجودات درياریسدیپلام تنها داروی تایایندرالبحثی جالب درباره محدودیتفیلمی بسیار جالب از تغییتشنج عدم توازن بین نورون زبان چهار حرفی حیات زمیننوعی سکته مغزی ، وحشتناک ابزار بقای موجود زنده از برخی اختلالات عصبی مثانهلبخند بزن شاید صبح فردا زحقیقت راستین انسان علم بسلسله مباحث هوش مصنوعینخاع ما تا پایین ستون فقرکاهش دوپامین عامل بیماریاثرات مضر ماری جواناتفاوت های بین زن و مرد فقمیگرن شدید قابل درمان اسخواب سالم عامل سلامتیسخن پاک و ثابتنظام مثبت زندگیگالکانزوماب، دارویی جدیارتباط میکروب روده و پارتومورها و التهاب مغزی عامخچه ابزاري که وظیفه آن فدو برابر شدن خطر مرگ و میشباهت زیاد بین سلول هاي عهوش مصنوعی از عروسک تا کپیوند سر آیا ممکن استاز نظر علم اعصاب اراده آزتئوری تکامل در پیشگیری و مغز فکر میکند مرگ برای دیداستانها و مفاهیمی اشتباعواملی که برای ظهور لغت اهیچگاه از فشار و شکست نترآیا واکنش های یاد گرفته واز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز از بسیاری حقایق می گردرک تصویر و زبان های مخلتویتامین دی گنجینه ای بزرآیا راهی برای رفع کم آبی استخوان های کشف شده، ممکتاثیر داروهای ضد التهاب نقش هورمون زنانه استروژنرویای شفافوزوز گوشانگشت نگاری مغز نشان میدبیماریهای تحلیل عضلانی اتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش غذاها و موجودات دريارژیم های غذایی و نقش مهم ایا کوچک شدن مغزانسان البحثی در مورد نقش کلسیم و فیزیکدانان ماشینی برای تتغییر الگوی رشد مغزی با ززبان و کلمه حتی برای کسانچیزی خارج از مغزهای ما نیکمردرد و علل آنابزار بقای موجود زنده از برخی بیماری ها که در آن بلرزش ناشی از اسیب به عصبحمله ویروس کرونا به مغزسم زنبور ، کلیدی برای وارنخستین تصویر از سیاهچالهکایروپاکتیک چیستاجزای پر سلولی بدن انسان تفاوتهای جنسیتی راهی برامیدان مغناطيسي زمین بشر خواب سالم عامل سلامتی و یسریعترین کامپیوتر موجودنظریه تکامل در درمان بیمگامی در درمان بیماریهای ارتباط چاقی و کاهش قدرت بتوانایی مغز و دیگر اجزای مدارک ژنتیکی چگونه انسانديدن با چشم بسته در خواب شباهت زیاد بین سلول هاي عهوش مصنوعی از عروسک تا کمپیوند سر، یکی از راه حلهااز آغاز خلقت تا نگاه انساتا 20 سال آینده مغز شما به مغز ما کوچکتر از نیم نقطهدر مانهای کمر دردعوارض ازدواج و بچه دار شدهاوکينگ پیش از مرگش رسالآیا آگاهی پس از مرگ از بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز به تنهایی برای فرهنگ درک عمیق در حیواناتواکنش های ناخودآگاه و تقآیاما مقهور قوانین فیزیکاستروژن مانند سپر زنان دتاثیر داروی ضد تشنج سدیم نقش ژنتیک در درمان اختلاروبات های ریز در درمان بییک پیشنهاد خوب برای آسان اندوهگین نباش اگر درب یا بیهوش کردن در جراحی و بیمتاثیر رو ح و روان بر جسمنقش غذاها و موجودات دريارژیم غذایی حاوی تخم مرغ وایا این جمله درست است کسیبحثی در مورد عملکرد لوب ففرگشت و تکامل تصادفی محض تغییر زودتر اتصالات مغزیزبان و بیان نتیجه ساختماچگونه مغز پیش انسان یا همزبان و بیان، در سایه پیشرچگونه هموساپينس بر زمین کمردرد با پوشیدن کفش مناابزار بقای موجود زنده از برخی بیماری های خاص که بدلزوم سازگاری قانون مجازاحوادث روزگار از جمله ویرسودمندی موجودات ابزی بر نرمش های مفید در سرگیجهکاربرد روباتهای ريزنانواجزایی ناشناخته در شکل گتقلید مرحله ای نسبتا پیشمکانیزمهای دفاعی در برابخواب عامل دسته بندی و حفطسرگیجه از شایعترین اختلاهفت چیز که عملکرد مغز تو گامی در درمان بیماریهای ارتباط هوش ساختار مغز و ژتوازن مهمتر از فعالیت زیمروری بر تشنج و درمان هایدی متیل فومارات(زادیوا)(شش مرحله تکامل چشمهوش مصنوعی از عروسک تا کمپیشینیان انسان از هفت میاز انفجار بزرگ تا انفجار تاثیر مشاهده بر واقعیت بمغز مادران و کودکان در زمدر محل کار ارزش خودت را بعید نوروز مبارکهاوکينگ پیش از مرگش رسالآیا امکان بازسازی اندامهاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز برای فراموشی بیشتر کدرگیری قلب در بیماری ویرواکسن کرونا از حقیقت تاتآزمون ذهنی گربه شرودینگراصول سلامت کمرتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش آتش در رسیدن انسان بهروح رهایییکی از علل محدودیت مغز امانسان قدیم در شبه جزیره عبیوگرافیتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقشه مغزی هر فرد منحصر بهراه های جدید برای قضاوت رایا ابزار هوشمندی یا مغز فراموش کارها باهوش تر هستغییر عمودی سر انسان از پزبان و تکلم برخی بیماریهچگونه آن شکری که می خوریمکنفرانس تشنج هتل کوثر اصابزار بقای موجود زنده از برخی توجهات در ببمار پارلزوم سازگاری قانون مجازاحافظه و اطلاعات در کجاست سیاهچاله و تکینگی ابتداینرمشهای مهم برای تقویت عکاربرد روباتهای ريز، در احساس گذر سریعتر زمانتلقین اطلاعات و حافظهما انسانها چه اندازه نزدخودآگاهی و هوشیاريسردرد میگرن در کودکانهفت سین یادگاری از میراث گاهی لازم است برای فهم و ارتباط انسانی، محدود به توسعه هوش مصنوعی قادر اسمرکز هوشیاری، روح یا بدن دژا وو یا اشنا پنداریششمین کنگره بین المللی سهوش مصنوعی در کامپیوترهاپیشرفتی مستقل از ابزار هاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر نگاه ناظر هوشیار بمغز چون ابزار هوش است دلیدر چه مرحله ای از خواب ، رعامل کلیدی در کنترل کارآهدف یکسان، در مسیرهای متآیا انسان با مغز بزرگش اخاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز بزرگ چقدر مفید هست ؟درگیری مغز در بیماری کویواکسن کرونا ساخته شده توإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَاضطراب و ترستاثیر درجه حرارت بر عملکنقش انتخاب از طرف محیط، نروزه داری و بیمار ی ام اس یافته های نوین علوم پرده انسان جدید از چه زمانی پابیوگرافیتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقص در تشخیص هیجانات عامراه های جدید برای قضاوت رایا بیماری ام اس (مولتیپبحثی درباره هوش و تفاوتهفراموشی همیشه هم بد نیستتغییرات منطقه بویایی مغززبان و شناخت حقیقت قسمت چچگونه انتظارات بر ادراک کنگره بین المللی سردرد دابزار بقای موجود زنده از برخی روش های تربیتی کودکممانتین یا آلزیکسا یا ابحافظه و اطلاعات در کجاست سیاره ابلهانچرا مغزهای ما ارتقا یافت کجای مغز مسئول پردازش تجاخلاق و علوم اعصابتلاش هایی در بیماران قطع ما انسانها چه اندازه نزدخودآگاهی و هوشیاريسردرد و علتهای آنهمیشه اطمینان تو بر خدا بگاهی مغز بزرگ چالش استارتباط شگفت مغز انسان و فتوسعه برخی شغل ها با هوش مرکز حافظه کجاستدژاوو یا آشناپنداریصرع و درمان های آنهوش مصنوعی در خدمت خلق وحپاسخ گیاهان در زمان خورداز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر نگاه انسان بر رفتامغز چگونه صداها را فیلتر در هم تنیدگی کوانتومی و پعادت کردن به نعمتهدف از تکامل مغزآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز بزرگ چالش است یا منفعدرگیری مغز در بیماران مبواکسن دیگر کرونا ساخته شافراد آغاز حرکت خودشان راطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر درجه حرارت بر عملکنقش اتصالات بین سلولهای روش مقابله مغز با محدودییادگیری مهارت های جدید دانسان عامل توقف رشد مغزبیان ژن های اسکیزوفرنی دتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقطه بی بازگشتایا بدون زبان میتوانیم تبحثی درباره هوش و تفاوتهفرایند تکامل و دشواری هاتغییرات تکاملی سر انسان ثبت امواج الکتریکی در عصزبان و شناخت حقیقت قسمت اچگونه باغبانی باعث کاهش کنگره بین المللی سردرد دابزار بقای موجود زنده از برخی سلولهای عصبی در تلامنابع انرژي پاک سرچشمه ححافظه و اطلاعات در کجاستسیاره ابلهانچرا پس از بیدار شدن از خوکرونا چه بر سر مغز می آوراخلاق پایه تکامل و فرهنگتلاشی برای درمان قطع نخاما با کمک مغز خود مختاريمخانواده پایدارسردرد تنشنهمیشه عسل با موم بخوریمگذر زمان کاملا وابسته به ارتباط شگفت انگیز مغز انتوصیه های غیر دارویی در سمرکز خنده در کجای مغز استدانشمندان ژنی از مغز انسضررهای مصرف شکر و قند بر هوش مصنوعی در خدمت خلق وحپختگی پس از چهل سالگي به از تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر نگاه انسان بر رفتامغز ناتوان از توجیه پیدادرمان های بیماری آلزایمرعارضه جدید ویروس کرونا سهدف از خلقت رسیدن به ابزاآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز بزرگ چالشهای پیش رودرگیری مغزی در سندرم کووواکسن دیگری ضد کرونا از دافزایش قدرت ادراکات و حساطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر درجه حرارت بر عملکنقش حفاظتی مولکول جدید دروش های صرفه جویی در ایجایادآوری خواب و رویاانعطاف پذیری مکانیسمی علبیست تمرین ساده برای جلوتاثیر رژیم گیاهخواری بر راه پیروزی در زندگی چیستچند جهانیایا تکامل هدفمند استبحثی درباره هوش و تفاوتهفرایند حذف برخی اجزای مغفرد حساس از نظر عاطفی و بجمجمه انسان های اولیهزبان و شناخت حقیقت قسمت دچگونه تکامل مغزهای کنونیکندر در بیماریهای التهابابزار بقای موجود زنده از برخی سيناپسها طی تکامل و منبع خواب و رویاحس چشایی و بویاییسیر آفرینش از روح تا مغز چرا بیماری های تخریبی مغکشف مکانیسم عصبی خوانش پاختلال در شناسایی حروف و تلاشی تازه برای گشودن معما تحت کنترل ژنها هستیم یخارق العاده و استثنایی بسردرد سکه ایهوموارکتوس ها ممکن است دگربه شرودینگر و تاثیر مشارتباط شگفت انگیز مغز انتوصیه هایی در مصرف ماهیمرگ انتقال است یا نابود شدانشمندان روش هاي جدیدی ضررهای شکر بر سلامت مغزهوش مصنوعی درمانگر کامپیپرورش مغز مینیاتوری انسااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ویتامین دی بر بیمامغز و سیر تکامل ان دلیلی درمان های جدید میگرنعدم توقف تکامل در یک انداهزینه ای که برای اندیشیدآیا برای تولید مثل همیشه از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز بزرگ و فعال یا مغز کودرگیری اعصاب به علت میتوواکسن سرطانافزایش مرگ و میر سندرم کوبلندی در ذهن ما درک بلندیتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش حیاتی تلومر دی ان آ دروش هایی ساده برای کاهش اژن هوش و ساختارهای حیاتی اولین هیبرید بین انسان وبیشتر کمردردها نیازی به تاثیر عصاره تغلیظ شده گیراست دستی و چپ دستیچندین ماده غذایی که ماننایرادهای موجود در خلقت ببحثی درباره هوش و تفاوتهقیچی ژنتیکیجنسیت و تفاوت های بیناییزبان و شناخت حقیقت قسمت سچگونه جمعیت های بزرگ شکل کوچک شدن مغز از نئاندرتاابزارهای بقای موجود زندبررسي علل احتمالي تغيير منحنی که ارتباط بین معرفحس و ادراک (قسمت اول )سیستم تعادلی بدنچرا حیوانات سخن نمی گوینکشف مکانیسمی پیچیده در باختلالات مخچهتلاشی جدید در درمان ام اسماه رجبخدا موجود استسرعت فکر کردن چگونه استهوش مصنوعی می تواند بر احگزیده ای از وبینار یا کنفارتباط غیرکلامی بین انساتوضیحی ساده در مورد هوش ممراحل ارتقای پله پله کیهدانشمندان روشی برای تبدیطوفان فقر و گرسنگی و بی سهوش مصنوعی درخدمت خلق وحآلودگی هوا و ویروس کرونااز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر ویروس کرونا بر مغز مغز آیندگان چگونه است ؟درمان های جدید در بیماری عسل طبیعی موثر در کنترل بهزینه سنگین انسان در ازاآیا بزرگ شدن مغز فقط در داز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز حریص برای خون، کلید تذهن چند جانبه نیازمند نگواکسنی با تاثیر دوگانه اافسردگی و اضطراب در بیمابه زودی شبکه مغزی به جای تاثیر درجه حرارت بر عملکنقش خرچنگ های نعل اسبی درروش صحبت کردن در حال تکامژن یا نقشه توسعه مغز و نقاولین مورد پیوند سر در انبا هوش مصنوعی خودکار روبتاریخ همه چیز را ثبت کردهرشته نوروایمونولوژی و نقچه زیاد است بر من که در ایاگر نعمت فراموشی نبود بسبحثی درباره هوش و تفاوتهقانون مندی نقشه ژنتیکی مجنسیت و تفاوت های بیناییزبان، وسیله شناسایی محیطچگونه جمعیت های بزرگ شکل کووید نوزده و خطر بیماریابزارهای پیشرفته ارتباط بررسی و اپروچ جدید بر بیممنشأ اطلاعات و آموخته ها حس و ادراک (قسمت دوم )سیستم دفاعی بدن علیه مغز چرا حجم مغز گونه انسان درکشف ارتباط جدیدی از ارتباختلالات حرکتی در انسانتمایل زیاد به خوردن بستنماپروتیلینخطا در محاسبات چیزی کاملشلیک فراموشیهوش مصنوعی و کشف زبان هایگزارش یک مورد جالب لخته وارتروز یا خوردگی و التهاتکنولوژی جدید که سلول‌همزایای شکلات تلخ برای سلداروهای مصرفی در ام اسطی یکصد هزار سال اخیر هرچهوش مصنوعی ساخته هوش طبیآلزایمراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ژنها بر اختلالات خمغز انسان ایا طبیعتا تمادرمان های رایج ام اسعصب حقوق نورولووهزاران سال چشم های بینا وآیا تکامل و تغییرات ژنتیاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز زنان جوانتر از مغز مررقیبی قدرتمند در برابر مواسطه ها د رمسیر ایجاد مغالکتروتاکسی(گرایش و حرکبوزون هیگز چیستتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش داروهاي مختلف معروف روشهای نو در درمان دیسک بژنها نقشه ایجاد ابزار هواولین تصویر در تاریخ از سبار سنین ابزار هوشمندی اتبدیل تراکت صوتی مصنوعی رشد مغز علت تمایل انسان بچهار میلیارد سال تکامل باگر نعمت فراموشی نبود بسبحثی درباره احساسات متفابحثی درباره احساساتی غیرقانون جنگلجهش های ژنتیکی مفید در ساسفر نامه سفر به بم و جنوب چگونه حافظه را قویتر کنیکودک ایرانی که هوش او از ابزارهای بقا از نخستین هبررسی سیستم تعادلی بدن امهندسی ژنتیک در حال تلاش حس و ادراک قسمت چهارمسکته مغزیچرا خشونت و تعصبکشف جمجمه ای درکوه ایرهواختلالات صحبت کردن در انتمدن قدیمی ای در جنوب ایرمبانی ذهنی سیاه و سفیدخطا در محاسبات چیزی کاملشنا در ابهای گرم جنوب نیهوش مصنوعی گوگل به کمک تشگشایش دروازه جدیدی از طرارزش حقیقی زبان قسمت اولتکامل مداوممسیر دشوار تکامل و ارتقاداروهای ضد بیماری ام اس وظهور امواج مغزی در مغز مصهوش احساسیآیا ممکن است موش کور بی ماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کلام در آیات کلام بمغز انسان برای ایجاد تمددرمان های علامتی در ام اسعضلانی که طی سخن گفتن چقدهستي مادي ای که ما کوچکترآیا جهش های ژنتیکی، ویرواز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر گیاه خواری بر رشد ومغزهای کوچک بی احساسرموزی از نخستین تمدن بشروبینار اساتید نورولوژی دالتهاب شریان تمپورالبیماری های مغز و اعصاب و تاثیر درجه حرارت بر عملکنقش روزه داری در سالم و جروشهای شناسایی قدرت شنواژنها ، مغز و ارادهاولین سلول مصنوعیبارداری بدون رحمتبدیل سلولهای محافط به سزمین زیر خلیج فارس تمدنی چهار ساعت پس از کشتار خوکاگر تلاش انسان امروز برابخش دیگری در وجود انسان هقانونمندی و محدودیت عالمجهش های ژنتیکی غیر تصادفسفرنامه سفر به بم و جنوب نگاه محدود و تک جانبه، مشکودکان میتوانند ناقل بی ابزارهای بقا ازنخستین همبررسی علل کمر درد در میانمولتیپل اسکلروز در زنان حس و ادراک قسمت پنجمسانسور از روی قصد بسیاری چرا در مغز انسان، فرورفتگنجینه ای به نام ویتامین ادامه بحث تکامل چشمتمدن بشری و مغز اخلاقیمجموعه های پر سلولی بدن مخطرات هوش مصنوعیشناخت و معرفت، و نقش آن دهوش مصنوعی گوگل به کمک تشپمبرولیزوماب در بیماری چارزش حقیقی زبان قسمت دومتکامل چشممشکلات نخاعیداروی فامپیریدین یا نورلعلم به ما کمک میکند تا موهوش احساسیآیا ما تنها موجودات زنده از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر نمغز انسان برای شادمانی طدرمان ژنتیکی برای نوآوریمقالاتهستی ما پس از شروعی چگال آیا جهش ژنتیکی و تنظیم اجاز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغزتان را در جوانی سیمکشرمز و رازهای ارتباط غیر کوراپامیل در بارداریامیوتروفیک لترال اسکلروبیماری گیلن باره و بیمارتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش رژیم غذایی بر رشد و اروشی برای بهبود هوش عاطفژنهای مشترک بین انسان و واوکرلیزوماب داروی جدید شبازگشت از آثار به سوی خداتری فلوپرازینزندگی هوشمند در خارج از زنوار مغزی روشی مهم در تشخابزار هوش در حال ارتقا از