دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

از تکینگی تا مغز از مغز تا سیاهچاله، قسمت چهارم

از تکینگی تا مغز از مغز تا سیاهچاله، قسمت چهارم

انسان، چگونه به مغزهای بسیار بزرگ رسید؟

دانشمندان پژوهش هایی را آغاز کرده اند تا علل بیولوژیکی ای را بشناسند- که باعث رشد سریع و غیر عادی مغز در انسان شد.

جوزفین سالموندر سال 1924 از معدود دانشجویان زن در رشته آناتومی در دانشگاه ویتواترزرند در آفریقای جنوبی بود. پدر دوست اوپت ایزود در منطقه حفاری کار میکرد و چندین جمجمه را بیرون آورد و پت ایزود جمجمه را به ژوزفین داد. ژوزفین جمجمه را به استاد باستان شناس خود به نام ریموند دارت داد. رایموند دارت علاقه زیادی به بررسی مغز داشت. فسیل های بسیار اندکی از نخستی ها در این منطقه، کشف شده بود. دارت مشاهده کرد جمجمه های ژوزفین مربوط به میمون های سیمیان از دسته نخستین ها است. دارت درخواست کرد، فسیل های بیشتری از سایت توارت کواری برای او فرستاده شود.

پس از آن، یک جمجمه برای او فرستاده شد. این جمجمه شامل دو قسمت بود: اندوکست که شامل بخش درونی بود و مطابق با ساختار مغزی روی آن بود و فرورفتگی های چشم و بینی و آرواره. دندان ها همه شان سالم بودند.

دارتبه این نتیجه رسید که مربوط به جمجمه نوع منقرض شده ای از گوریل و نه میمون است.

دندان ها نشان میداد، گوریل در شش سالگی فوت شده است. منطقه ای که نخاع به جمجمه میچسبید، بسیار جلو بود و برای موجودی بود که روی بند انگشتان و مچ راه برود( موجود دو.پا)، بخش درونی استخوان جمجمه، هرچند کوچک بود ولی برای گوریل به نظر بزرگ میرسید.

با بررسی بیشتر، دارتبه این نتیجه رسید که این فسیل مربوط به یکی از پیشینیان ناشناخته انسان جدید به ناماسترولپتیکوس آفریکانوس یا انسان شامپانزه جنوب آفریقا است. او را تانگ چایلد یا بچه تانگ نامیدند. اگر درست نامگذاری شده بود و به دسته هومینینمتعلق بود، مغز او لازم بود، بسیار بزرگتر باشد. مغز او کمی بزرگتر از شامپانزه بود ولی در حد پیشینیان انسان نبود.

در سال 1950 باستان شناسان فهمیدند که این گونه کاملا در دسته هومینینها قرار میگیرد و مغز خیلی بزرگ، به عنوان ویژگی خاص هومینینها به حساب نمی آید .

دین فالکپروفسور باستان شناسی- که بر تکامل مغز انسان کار میکند- در دانشگاه فلوریدا می گوید بچه تانگ، از مهمترین کشفیات قرن بیستم بوده است.

در سالهای بعد، با مقایسه جمجمه ها و اندوکست ها دانشمندان باستان شناس با کشف بزرگی مواجه شدند و آن، تحول برجسته در تکامل انسان بود. و ما میتوانیم آن را غرش یا انفجار مغزی(brain boom) بنامیم.

انسان، شامپانزه و بونوبو از جد مشترکی، در شش تا هشت میلیون سال قبل منشا گرفته اند. طی چند میلیون سال بعد، مغز انسان نماهای نخستین ، خیلی زیاد رشد نکرد. از حدود 3 میلیون سال قبل، مغز هومینین ها شروع به توسعه بیشتر کرد. تا زمان پیدایش گونه ما یعنی هموساپینس در حدود 200 هزار سال قبل، مغز انسان از 350 گرم به بیش از 1300 گرم رسید و مغز انسان طی 3 میلیون سال، چهار برابر توسعه ای- که طی 60 میلیون سال تکامل نخستی ها به دست اورده بود- به دست آورد. فسیل ها انفجار و غرش مغزی را به عنوان یک حقیقت، ثبت کرده است. ولی به ما نگفته است چگونه و چرا مغز انسان بسیار سریع، به این اندازه بزرگ رسید. تئوری هایی در مورد این چرا وجود دارد: شبکه های اجتماعی پیچیده در حال توسعه، فرهنگ استفاده از ابزار و همکاری، چالش سازگاری با آب و هوای متغیر و سخت .. هر کدام از این فشارهای تکاملی، ممکن است مغز بزرگتر را انتخاب کرده باشد.

هرچند این احتمالات وجود دارد، آزمودن آنها بسیار سخت است. در هشت سال گذشته دانشمندان در مورد چگونگی بزرگ شدن مغز انسان بررسی کرده اند و این سوال را مطرح کرده اند که این بزرگ شدن در سطح سلولی چگونه رخ داد؟ چگونه فیزیولوژی انسان خود را دوباره بازسازی کرد تا با مغز بسیار بزرگ با مصرف انرژی زیاد، سازگار شود. گرگوری رای یک بیولوژیست تکاملی از دانشگاه دوکمیگوید: فرضیات زیادی تا امروز هست ولی نهایتا ما ابزارهایی را به دست آوردیم تا برخی از مسیر را بپیماییم و ادامه میدهد: چه جهش هایی ایجاد شد و آنها چه کردند؟ ما میخواهیم پاسخ هایی را بگیریم و بهتر بفهمیم این فرایند، چقدر پیچیده بوده است.
چه چیزی مغز انسان را ویژه میکند؟

سوزانا هرکولانو-هوزل در موسسه علوم زیست پزشکی در دانشگاه فدرال ریو دو ژانیرو، مغز را در یک سوپ هسته ای-سلولی می آزماید. با رنگ کردن این هسته ها به وسیله مولکول های فلورسانت و اندازه گیری میزان تابش و حرارت، او میتواند تعداد دقیق سلول های مغزی را شمارش کند. با بهره بردن از این روش بر مغز گروه زیادی از پستانداران، او نشان داده است بر خلاف تصور قبلی، مغز های پستانداران بزرگ تر، همیشه نورون های بیشتری ندارد و به یک روش، عمل نمی کند. اندازه، همه چیز مغز نیست. مغزانسان بسیار کوچکتر از مغز فیل یا وال است ولی در مقایسه با مغز دیگر حیوانات، نورون های بسیار بیشتری، در قشرمغزانسان وجود دارد. اطلاعات از روی پژوهش های زیر به دست آمد:
Cellular scaling rullesروی مغز نخستی ها، Cellular scaling rullesروی مغز موش های جونده
مغز انسان در کل، 86 میلیارد سلول دارد: 69 میلیارد آن، درمخچه است. مخچه بخشی برجسته در پشت مغز است که باعث هماهنگی عملکردهای پایه ای در بدن و حرکات میشود. 16 میلیارد نورون، در قشر مغز قرار دارد و این بخش برای آگاهی ما از خودمان، زبان، حل مساله و تفکرات انتزاعی لازم است و یک میلیارد از سلول ها در ساقه مغز است.

برعکس، مغز فیل- که سه برابر مغز انسان است- 251 میلیارد نورون در مخچه دارد و به او کمک می کند بدن غول پیکر خود را کنترل کند و فقط 5.6 میلیارد سلول عصبی در قشر مغز دارد.(اندازه مغز، همه چیز نیست.

نوع پراکندگی سلول های عصبی در بخش های مختلف مغز، با تقسیم کردن مسئولیت ها، کمک میکند وظایف پیچیده مغزی، در اندام های کاملا تخصصی در مغز انجام شود و این تخصصی بودن، کمک میکند هر چند گاهی لازم است مغز کوچکتر شود با این حال، وظایف خاصی در اندام تخصصی مغز، نه تنها کاهش نیابد بلکه توسعه هم داشته باشد.)

در نظر گرفتن اندازه و وسعت مغز به تنهایی، این مشکلات را ایجاد میکند. بر اساس مطالعات، هرکولانو- هازلنتیجه گیری کرد نخستی ها در مقایسه با بقیه پستانداران به گونه ای تکامل یافتند که تعداد بیشتری از سلول های عصبی را در قشر مغزداشته باشند. نخستی ها در مقایسه با فیل و وال، ظریف و کوچک هستند با این حال کورتکس آنها بسیار چگال تر است: اورانگوتان و گوریل 9 میلیارد نورون قشری دارند و شامپانزه فقط 6 میلیارد نورون دارد. در میان همه نخستی ها ما بزرگ ترین مغز را داریم و تعداد نورون های قشر مغز ما حدود 16 میلیارد است. در حقیقت انسان ها به نظر می رسد بیشترین تعداد نورون ها را در قشر مغز، در میان همه موجودات زمین دارند.

هرکولانو-هوزلمی گوید این مهترین تفاوت بین مغز انسان و دیگر موجودات است.این درمورد همه ساختمان و نه فقط اندازه آن است. مغزانسان همچنین از این نظر برجسته است که بسیار شکمو است و با این-که فقط 2% وزن بدن را تشکیل می دهد- حدود 20% انرژی بدن را در حالت استراحت می خورد!!. مغز شامپانزه فقط نصف این انرژی را نیاز دارد.

در سال 1995 باستان شناسی به نام لسلی ایلو و بیولوژیست تکاملی پیتر ویلر ، نظریه بافت پرهزینه را به عنوان پاسخ ممکن، پیشنهاد دادند: تکامل مغزانسان ممکن است، نیازمند یک بده بستان متابولیک بوده باشد. برای رشد مغز، بقیه اندام ها مانند روده باید کوچک شوند و انرژی ای- که باید به اندام دوم مانند روده برود- این بار به سمت مغز هدایت شود. به عنوان نشانه، بیان شد نخستی هایی- که مغز بزرگ تری دارند- روده آنها کوچک تر است.

چند سال بعد باستان شناسی به نام ریچارد رانگهام مطرح کرد، توانایی انسان برای پختن، نقشی مهم در بزرگ شدن مغز انسان داشته است. هضم غذهای نرم و پخته شده بسیار آسان تر است و با مصرف انرژی کمتر دردستگاه گوارش، می توانند انرژی بیشتر تولید کنند و توانایی انسان برای پختن، سبب شد مغز انسان در مقایسه با روده بزرگتر شود. پژوهشگران دیگر، پیشنهاد داده اند، همین داد و ستد ممکن است بین مغز و عضلات رخ داده باشد، زیرا شامپانزه بسیار قدرتمندتر از انسان است. در مجموع این فرضیه ها و مشاهدات آناتومی جدید، با هم در حال رقابت هستند.

ولی آنها تحت تاثیر صدای تغییرات بیولوژیکی هستند که به نظر میرسد طی چند میلیون سال گذشته رخ داده است. برای این- که بفهمیم واقعا چه سازگاری های فیزیولوژیک رخ داده است- تا مغز، بزرگ شود ما باید روی گونه خود، دقیق تر بررسی کنیم.

تعداد نورن ها در قشر مغز درمقایسه با اندازه هر بخش از مغز، چگونه تغییر می کند؟

روش های اندازه گیری متفاوتی استفاده می شود. در جوندگان، ده برابر، افزیش در نورون های قشر مغز، منجر به پنجاه برابر افزایش در اندازه قشر میشود. در نخستی ها برعکس همان تعداد افزایش نورونی باعث تنها 10% افزایش اندازه قشر مغز، میشود و این یک ارتباط اقتصادی بسیار گسترده است. (استفاده از حداقل مکان برای تعداد زیادی سلول، یک فرایند پیچیده برای صرفه جویی است. این صرفه جویی فقط محدود به مثلا کوچک کردن روده یا عضلات در ازای بزرگ شدن مغز نیست بلکه حتی در سازمان دادن خود مغز هم دیده میشود. هوشی در جریان تکامل ما وجود دارد که فراتر از زمان و مکان، به ایده ال می اندیشد. این ایده ال هر چند در کوتاه مدت حاصل نمیشود- چون ظرف های عالم ما محدود است- ولی می کوشد ما را به سوی این ایده ال سوق دهد)
ژنها چگونه مغزهای ما را ساخته اند؟

در حدود هشت سال گذشته، رای و همکاران او به بررسی گروهی از ژنها پرداختند که بر حرکت گلوکز به درون سلول ها و در نتیجه تولید انرژی، تاثیر میگذارد. یک گروه از خانواده ژنها به طور ویژه در بافت مغز، فعال هستند، در حالی که گروه دیگردر عضله فعالند. اگر اندازه مغز انسان، نیازمند توازن متابولیکی بین بافت مغز و عضله بوده باشد، این ژن ها باید در انسان وشامپانزه متفاوت عمل کنند.
رای و تیم او نمونه هایی را از مغز، عضله و کبد انسان و شامپانزه مرده جمع آوری کردند و کوشیدند فعالیت ژنتیکی را در هر نمونه به دست بیاورند. وقتی سلول، یک ژن را بروز میدهد و عرضه میکند DNA را در ابتدا به زنجیره messenger RNA و نهایتا به زنجیره ای از اسید آمینه ها و پروتئین، ترجمه میکند. سطوح متفاوت messenger RNA ، یک تصویر آنی از فعالیت ژن را در هر بافت، منعکس میکند. تیم رای messenger RNA را از بافت ها بیرون کشیدند و چندین بار آن را در آزمایشگاه، کپی برداری کردند تا فراوانی نسبی و متفاوت messenger RNA را اندازه گیری کنند. آنها دیدند ژن منتقل کننده گلوکز در قسمت مرکزی مغز در انسان، 3.2 برابر، فعال تر از مغز شامپانزه است در حالی که این ژن در عضله شامپانزه، 1.6 برابر، فعال تر از عضله انسان است و این ژن در کبد هر دو به یک میزان فعال بود. با در نظر گرفتن اینکه زنجیره های ژن انسان و شامپانزه تقریبا با هم مشابه هستند، چیز دیگری باید رفتار متفاوت آنها را توضیح دهد.

رای و همکاران او تفاوت های مهم و برجسته ای بین ژن های مسئول برای زنجیره های تنظیم کننده DNA دیدند که فعالیت ژن را تحریک یا مهار میکند. در انسان و نه در شامپانزه زنجیره های تنظیم کننده عضله و ژن های انتقال دهنده گلوکز در مغز، جهش هایی را به دست آورده بودند که بیشتر از جهش هایی است که به صورت تصادفی رخ میدهد و این، نشان میدهد این مناطق، تکامل شتابنده ای را به دست آورده اند. به بیان دیگر، یک فشار تکاملی وجود داشته است تا مناطق تنظیم کننده انسان را به شکلی تغییر دهد تا انرژی را از عضله به سوی مغز هدایت کند. ژنها نظریه بافت پر هزینه را به گونه ای تقویت کرده است که فسیل ها هرگز نمیتوانست چنین کند.

)انتقال و تحولی فراتر از تصادف صرف- که بار دیگر ما را با هوشی در هدایت فرایند تکامل به سوی ابزار هوش مواجه میکند. و این تاثیر در کوچکترین اجزای خلقت یعنی سلولها و رابطه بین سلولهای هم هست)

سال گذشته بیولوژیست آماری کاسیا بوزک- که اکنون در موسسه علوم و تکنولوژی اوکیناوا کار میکند- مطالعه مشابهی را انجام داد که متابولیسم را از زوایای مختلف بررسی میکرد. علاوه بر مشاهده عرضه و بروز ژن ها بوزک و همکاران او سطوح متابولیت ها شامل قندها، اسیدهای نوکلئیک و نورترانسمیترها را بررسی کردند. بسیاری از متابولیت ها، یا برای متابولیسم لازم هستند یا با آن، تولید میشوند. اندام های مختلف، متابولیت های متفاوتی دارند و این، وابسته به کاری است که انجام میدهند و مقدار انرژی ای است که نیاز دارند.

به طور عام، سطوح متابولیت ها در اندام های گونه های نزدیک به هم، بیشتر از گونه های دور، در ارتباط با هم است. بوزک فهمید پروفایل متابولیت ها در کلیه انسان و شامپانزه، بسیار شبیه یکدیگر است. ولی تفاوت سطوح متابولیت ها بین مغز شامپانزه و انسان، چهار برابر بیشتر از چیزی است- که بر اساس سرعت عادی تکامل، مورد انتظار است.

متابولیت های عضله، نسبت به آنچه مورد انتظار است، با ضریب هفت، متفاوت میباشد. بوزک میگوید: یک ژن میتواند بسیاری از متابولیت ها را تنظیم کند. بنابراین حتی اگر تقاوت در سطح ژن زیاد نباشد، میتوانیم، تفاوت های زیادی را در سطح متابولیت ها ببینیم. بوزک و همکاران او، سپس 42 انسان را شامل بازیکنان بسکتبال در دانشگاه و کوه نوردان حرفه ای، در برابر شامپانزه ها و ماکاک ها قرار دادند. بر اساس اندازه بدن و وزن، شامپانزه ها و ماکاک ها دو برابر قویتر از انسان بودند. معلوم نیست چرا، ولی ممکن است پسر عموهای نخستی ما توان بیشتری در عضلات در مقایسه با ما پیدا کرده باشند، چون میتوانستند انرژی بیشتری به عضلات بدهند.

بوزک میگوید: در مقایسه با نخستی های دیگر ما توان عضله خود را ازدست میدهیم تا انرژی را برای مغز خود حفظ کنیم این، به آن معنی نیست که عضلات ما به صورت مادرزادی، ضعیفتر است. ما فقط متابولیسم متفاوتی داریم
رای به همکار خوددبرا سیلور متخصص تکامل مغز جنین، در داشنگاه دوک مراجعه کرد تا آزمون پیشرو و قدرتمندی را شروع کنند. . نه فقط آنها میخواستند جهش های ژنتیکی مرتبط با گذشته تکاملی مغز را پیدا کنند، آنها میخواستند آن جهش ها را در ژنوم موش های آزمایشگاهی وارد کنند و نتیجه را ببینند. سیلور میگوید: این چیزی است که کسی قبلا انجام نداده است

پژوهش گران شروع کردند مناطق در حال توسعه انسان را (human accelerating region)(HAR)شناسایی کنند. این مناطق، در همه مهره داران شایع است ولی در انسان به سرعت، در حال جهش میباشد. آنها بر HARE5 تمرکز کردند- که به نظر میرسد ژنهایی را کنترل میکند که تکامل مغز را سامان میدهد. نوع انسانی HARE5 در 16 حرف دی ان ای از نوع شامپانزه ای متفاوت است. سیلور و رای کپی ای از HARE5شامپانزه را در بدن گروهی از موش ها و نوع انسانی را به گروه دیگری از موش ها وارد کردند.

آنها بعدا دیدند مغز موش های جنین، چگونه رشد میکند. پس از نه روز از رشد و تکامل، جنین های موش، شروع به شکل دادن قشر مغز، کردند و این بخش از مغز، مرتبط با فعالیت های ذهنی پردازش شده، است. در روز دهم، نوع انسانی HARE5 درمغز های در حال جوانه زدن موش ها، فعال تر از هار5، در شامپانزه بود و در نهایت پوششی را ایجاد کرد که 12%، بزرگ تر بود.

آزمون های بیشتر، نشان داد HARE5زمانی را- که لازم است سلول های مغز جنینی تقسیم و تکثیرشوند- از دوازده ساعت به نه ساعت میرساند. موش دارای HARE5انسانی، با سرعت بیشتری نورن های جدید تولید میکرد.

سیلور میگوید: نوع مطالعه شاید ده سال قبل- در زمانی که ما زنجیره های ژنومی کاملی نداشتیم- ممکن نبود این بسیار شگفت انگیز است ولی سیلور نگران هم هست که آین، سبب تمرکز و مطالعات بسیار بیشتری برای بررسی علت بزرگ شدن مغز انسان شود. او میگوید: این اشتباه است ما فکر کنیم میتوانیم اندازه مغز انسان را فقط با یک یا دو جهش مشخص کنیم. من تصور میکنم ما شاید لازم باشد تغییرات اندکی ایجاد کنیم که قوانین تکاملی را دقیق نشان دهد

رای میگوید: فقط یک زوج جهش نبوده است تا طی غرش تکاملی، مغز ما بزرگتر شود. وقتی ما به تفاوت های مغز شامپانزه و انسان میپردازیم، میبینیم تعداد بسیاری از ژن ها دخالت دارد و هر کدام بخشی از مغز را سامان میدهد. اکنون دروازه، باز است وارد شویم و بیشتر بدانیم . مغز، بسیار مبهم و با روش های ناشناخته تغییر کرده ست.
)این جهش تکاملی که غرش خوانده میشود- فراتر از نظریه ها و تئوری های موجود- که تمرکز آنها بر یافتن همه علت های خرد است و در نهایت هم بسیاری از آنها وقتی از همه توجیه ها ناتوان میشوند، رو به تئوری های ضعیفی مانند لغو سببیت و لغو علت معلولی میروند- نشان دهنده هدایتی بزرگتر و مسلط بر تصادفات کور است. هوشی هدایت کننده در بستر عالم ما هست که همه خلقت را در جهت هدفی ایده ال سوق میدهد و هر چند این سیر مترقی، همیشه ایده ال نیست ولی نقطه ای- که نشانه رفته است- ایده ال میباشد)
مغز و بدن
هرچند فرایندهای توسعه مغز انسان، برای مدت طولانی مرموز بوده است اهمیت آن، هرگز زیر سوال نرفته است. بارها و بارها دانشمندان، جهش تکاملی اندازه مغز انسان را با توجه به هوش بالای ما بررسی کرده اند. مطالعات جدید روی وال و فیل، نشان میدهد، اندازه مغز، همه چیز نیست. ما نورن های قشری بسیار بیشتری در مقایسه با پسرعموهای نخستی خود داریم ولی به ان معنی نیست که مغز چگالتری داریم بلکه ما از روش هایی تکامل یافته ایم تا از مغزهای خود- که به اندازه کافی بزرگ است- حمایت کنیم تا مغز بتواند همه آن سلول های اضافی را همانگ کند.
بسیار خطرناک است اگر شیفته سرهای بسیار بزرگ خود شویم!

بلکه مغز بزرگ با نورون های فراوان برای هوش ما لازم است ولی کافی نیست. برای یک لحظه تصور کن جهان چگونه میشد اگر دلفین ها دست داشتند!!
دلفین ها به طور شگفت انگیزی خوش فکر هستند آنها دارای خودآگاهی، هماهنگی، برنامه ریزی و مقدمات زبان و گرامر هستند. با این همه در مقایسه با نخستی ها آنها دارای محدودیت شدیدی در لمس موارد خام جهان هستند. دلفین ها هرگز وارد عصر سنگی نشدند! باله شنا هرگز نمیتواند زیرک و ریز بین باشد!

به صورت مشابه ما میدانیم شامپانزه ها و بابون ها میتوانند زبان انسان را درک کنند و حتی به وسیله کیبرد لمسی، جملات ساده ای بسازند ولی راه تکلمی آنها برای تولید عبارات مشخص صوتی- که برای تکلم لازم است- کافی نیست. برعکس برخی پرندگان، آناتومی صوتی مشخصی دارند تا صدای انسان را تقلید کنند ولی مغزهای آنها آنقدر بزرگ یا کابل کشی شده، نیست تا تکلم پیچیده داشته باشند.

مهم نیست مغزانسان چقدر رشد میکند یا ما چقدر انرژی برای آن صرف میکنیم. این مغز بدون بدن سالم و پیشرفته، قابل استفاده نیست.(در تعریف هوش، فقط به ادراک و حس توجه نمیشود بله هوش، مرحله ای فراتر از درک و احساس است. برای آنکه هوش بالاتر داشته باشیم یا حداقل باهوش به حساب بیاییم، لازم است بتوانیم ادراک و حس را وارد مرحله عملی کنیم.

تا زمانی که حس و ادراک، وارد اجرا و عمل نشود، هوش به حساب نمی آید. یک لحظه تصور کنید دانشمند برجسته فیزیکاستیفن هاوکینگ نمیتوانست به دلیلی بیماری سخت خود، تفکرات خود را با هوش مصنوعی ارائه دهد، آیا او را کسی، باهوش و متفکر میدانست؟ بسیاری ادراکات هست که قابل ارائه عملی در حال حاضر نیست ولی صاحبان تن، افراد باهوشی هستند که حتی ممکن است هوششان بسیار فراتر از هوش افراد فعلی باشد ولی تا وقتی حس و ادراک آنها وارد در عرصه جامعه نشود، کسی آنها را با هوش نمی داند. هوش فراتر از مغز است و این حتی از محدوده هوش هم فراتر میرود حتی ادراکات ما فراتر از مغز است. توصیه میشود به سلسله مباحث تفاوت های هوش و اندازه مغز در گونه ها و نژادهای مختلف و سلسله مباحث دکتر ابتسام احمد در مورد شناخت و ادراکدر همین کانال مراجعه شود.)

چند سازگاری بسیارمهم باهم کار کرده است تا مغز در حال جوانه زدن ما، هوش بسیار تولید کند: راه رفتن بر دو پا- که سبب آزاد شدن دستان ما برای استفاده از ابزارها شد-
روشن کردن آتش،
چالاکی دست ها که از همه حیوانات بالاتر است
و راه هوایی ای- که به ما اجازه میدهد، حرف بزنیم و آواز بخوانیم. هوش انسان پس نمیتواند با یک اندام توجیه شود مهم نیست مغز چقدر بزرگ باشد، مغز برای هوش، باید سازگار با اندام های دیگر بدن باشد. با وجود آنکه ما بسیار نگران بزرگی سرهای خود هستیم، حقیقت ان است که هوش ما بسیار بیشتر ازاندازه مغزما بوده است.
(هوش ما فقط وابسته به مغز نیست و در این مقاله در سطح ارتباط هوش با پایین تر از مغز یعنی اندام ها و دستگاه تکلم مطالبی بیان شد. ولی این مطلب در سطح بالاتر از مغز هم جای بررسی زیاد است. ما بدون سطح بالاتر مغز، هرگز دارای هوش و ادراک نخواهیم بود. توصیه میشود به سلسله مباحث دکتر ابتسام احمد در مورد شناخت و ادراکدر همین کانال مراجعه شود.)
https://www.quantamagazine.org/how-humans-evolved-supersiz…/
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=2383326071686086&id=100000261505187


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروی ضد تشنج سدیم مدارک ژنتیکی چگونه انسانزبان، وسیله شناسایی محیطویتامین دی گنجینه ای بزراز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر عصاره تغلیظ شده گیمغز انسان ایا طبیعتا تماسیستم دفاعی بدن علیه مغز ژن یا نقشه توسعه مغز و نقبیماری بیش فعالیجهش های ژنتیکی مفید در سامغزتان را در جوانی سیمکششواهدی از دنیسوان(شبه نئکاهش التهاب ناشی از بیماآزمون ذهنی گربه شرودینگربحثی در مورد نقش ویتامينخلاصه ای از مطالب همایش منقش غذاها و موجودات درياعلت خواب آلودگی بعد از خوگربه شرودینگر و تاثیر مشانعطاف پذیری مکانیسمی علبرخی اثرات مضر ویتامین ددی متیل فومارات(زادیوا)(چگونه مغز پیش انسان یا همآلزایمرایرادهای موجود در خلقت بتلقین اطلاعات و حافظهدر چه مرحله ای از خواب ، رچرا مغزهای ما ارتقا یافت اختلالات مخچهتوضیحی ساده در مورد هوش مقانون مندی نقشه ژنتیکی مرویای شفافهوش مصنوعی گوگل به کمک تشارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر تمیگرن سردردی ژنتیکی که براه های جدید برای قضاوت رهوش احساسیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمروری بر تشنج و درمان هایسفر نامه سفر به بم و جنوب واکنش های ناخودآگاه و تقازدواج های بین گونه ای، رتاریخ همه چیز را ثبت کردهمغز انسان برای ایجاد تمدسکته مغزیژنها نقشه ایجاد ابزار هوآیا واکنش های یاد گرفته وبیماری تی تی پیجهش های ژنتیکی غیر تصادفنقش قهوه در سلامتیشاهکار قرنکایروپاکتیک چیستإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبحثی جالب درباره محدودیتخواندن ، یکی از شستشو دهننقش غذاها و موجودات درياعوارض ازدواج و بچه دار شدگزیده ای از وبینار یا کنفاولین هیبرید بین انسان وبرخی اختلالات عصبی مثانهدژا وو یا اشنا پنداریچگونه هموساپينس بر زمین آیا ما تنها موجودات زنده اگر نعمت فراموشی نبود بستلاش هایی در بیماران قطع در هم تنیدگی کوانتومی و پچرا حیوانات سخن نمی گویناختلالات حرکتی در انسانتکامل چشمقارچ بی مغز در خدمت موجودروبات های ریز در درمان بیهوش مصنوعی گوگل به کمک تشارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر سمیدان مغناطيسي زمین بشر راه های جدید برای قضاوت رهوش احساسیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمرکز خنده در کجای مغز استسفرنامه سفر به بم و جنوب واکسن سرطاناستفاده از هوش مصنوعی در مغز انسان برای شادمانی طساخت شبکه عصبی با الفبایژنها ، مغز و ارادهآیا آگاهی پس از مرگ از بیبیماری ضعف عضلات نزدیک بجهشهای مفید و ذکاوتی که دنقش مهاجرت در توسعه نسل اشبیه سازی میلیون ها جهان کاربرد روباتهای ريزنانوافراد آغاز حرکت خودشان ربحثی در مورد نقش کلسیم و خواب سالم عامل سلامتینقشه مغزی هر فرد منحصر بهعید نوروز مبارکگزارش یک مورد جالب لخته واولین مورد پیوند سر در انبرخی بیماری ها که در آن بدژاوو یا آشناپنداریچگونه آن شکری که می خوریمآیا مغز تا بزرگسالی توسعاگر نعمت فراموشی نبود بستلاشی برای درمان قطع نخادرمان های بیماری آلزایمرچرا حجم مغز گونه انسان دراختلالات صحبت کردن در انتکامل ابزار هوش ، راه پر قدم زدن و حرکت دید را تغیروح رهاییهوش مصنوعی الفاگوارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سمکانیزمهای دفاعی در برابراه پیروزی در زندگی چیستهوش عاطفی بیشتر در زناناز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمرگ انتقال است یا نابود شسفرنامه سفر به بم و جنوب واسطه ها د رمسیر ایجاد مغاستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل تراکت صوتی مصنوعی مغز انسان برای شادمانی طساخت شبکه عصبی مصنوعی با ژنهای هوش ، کدامندآیا امکان بازسازی اندامهبیماریهای تحلیل عضلانی اجهشهای مفید و ذکاوتی که دنقش هورمون های تیروئید دشبیه سازی سیستم های کوانکاربرد روباتهای ريز، در افزایش قدرت ادراکات و حسبحثی در مورد عملکرد لوب فخواب سالم عامل سلامتی و ینقص در تشخیص هیجانات عامعامل کلیدی در کنترل کارآگشایش دروازه جدیدی از طراولین تصویر در تاریخ از سبرخی بیماری های خاص که بددانشمندان ژنی از مغز انسچگونه انتظارات بر ادراک آیا همه جنایت ها نتیجه بیاگر تلاش انسان امروز براتلاشی جدید در درمان ام اسدرمان های جدید میگرنچرا در مغز انسان، فرورفتادامه بحث تکامل چشمتکامل زبانقدرت انسان در نگاه به ابعروزه داری و بیمار ی ام اس هوش مصنوعی از عروسک تا کارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر گیاه خواری بر رشد وما انسانها چه اندازه نزدرشته نوروایمونولوژی و نقهوش عاطفی در زنان بیشتر اهوشیاری کوانتومیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمراحل ارتقای پله پله کیهسفرنامه سفر به بم و جنوب وراپامیل در بارداریاستیفن هاوکینگ در تفسیر تبدیل سلولهای محافط به سمغز انسان رو به کوچک تر شساختار شبکه های مغزی ثابکلرال هیدرات برای خوابانآیا انسان با مغز بزرگش اخبیهوش کردن در جراحی و بیمجاذبه و نقش آن در شکلگیرینقش ژنتیک در درمان اختلاشباهت زیاد بین سلول هاي عکجای مغز مسئول پردازش تجافسردگی و اضطراب در بیمابحثی درباره هوش و تفاوتهخواب عامل دسته بندی و حفطچند جهانیعسل طبیعی موثر در کنترل بپمبرولیزوماب در بیماری چاولین سلول مصنوعیبرخی توجهات در ببمار پاردانشمندان روش هاي جدیدی چگونه باغبانی باعث کاهش آیا هوش ارثی دریافتی از پابزار هوش در حال ارتقا ازتمایل زیاد به خوردن بستندرمان های رایج ام اسچراروياها را به یاد نمی آادغام میان گونه های مختلتکامل ساختار رگهای مغزی لوب فرونتال یا پیشانی مغروش مقابله مغز با محدودیهوش مصنوعی از عروسک تا کاز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد وما انسانها چه اندازه نزدرشد مغز علت تمایل انسان بهوش، ژنتیکی است یا محیطیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمزایای شکلات تلخ برای سلسفرنامه سفر به بم و جنوب ورزش هوازی مرتب خیلی به قاستخوان های کشف شده، ممکتری فلوپرازینمغز انسان رو به کوچکتر شدسخن پاک و ثابتکمردرد و علل آنآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحقیقت راستین انسان علم بنقش انتخاب از طرف محیط، نشباهت زیاد بین سلول هاي عکشف مکانیسم عصبی خوانش پالکتروتاکسی(گرایش و حرکبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريچندین ماده غذایی که ماننعصب حقوق نورولووپنج اکتشاف شگفت آور در مواوکرلیزوماب داروی جدید شبرخی سلولهای عصبی در تلادانشمندان روشی برای تبدیچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هوش سریعی که بدون احسابزارهای بقای موجود زندتمدن قدیمی ای در جنوب ایردرمان جدید میگرن با انتی چراروياها را به یاد نمی آادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفلبخند بزن شاید صبح فردا زروش های صرفه جویی در ایجاهوش مصنوعی از عروسک تا کاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وما با کمک مغز خود مختاريمزمین زیر خلیج فارس تمدنی زندگی هوشمند در خارج از زهیچگاه از فشار و شکست نتراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمسیر دشوار تکامل و ارتقاسفری به آغاز کیهانورزش هوازی ، بهترین تمریاصول سلامت کمرتری فلوپرازینمغز ایندگان چگونه استسریعترین کامپیوتر موجودکمردرد با پوشیدن کفش مناآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحافظه و اطلاعات در کجاست نقش اتصالات بین سلولهای شش مرحله تکامل چشمکشف مکانیسمی پیچیده در بالتهاب شریان تمپورالبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريچه زیاد است بر من که در ایعضلانی که طی سخن گفتن چقدپوست ساعتی مستقل از مغز دايندگان چگونه خواهند دیدبرخی سيناپسها طی تکامل و داروهای مصرفی در ام اسچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هشیاری کوانتومی وجودابزارهای پیشرفته ارتباط تمساح حد واسط میان مغز کوفلج بل، فلجی ترسناک که آندرمانهای بیماری پارکینسنزاع بین جهل و علم رو به پارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درملرزش ناشی از اسیب به عصبروش هایی ساده برای کاهش اهوش مصنوعی از عروسک تا کاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وما تحت کنترل ژنها هستیم یزیباترین چیز در افزایش سهاوکينگ پیش از مرگش رسالاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمشکلات نخاعیسلولهای بنیادی مصنوعی درورزش و میگرناضطراب و ترستسلیم شدن از نورون شروع ممغز ابزار برتر بقاسرگیجه از شایعترین اختلاکنفرانس تشنج هتل کوثر اصآیا برای تولید مثل همیشه بیان ژن های اسکیزوفرنی دحافظه و اطلاعات در کجاست نقش حفاظتی مولکول جدید دششمین کنگره بین المللی سکشف ارتباط جدیدی از ارتبامیوتروفیک لترال اسکلروبحثی درباره هوش و تفاوتهخانواده پایدارچهار میلیارد سال تکامل بمقالاتپیموزایدايا اراده آزاد توهم است یبررسي علل احتمالي تغيير داروهای ضد بیماری ام اس وچگونه حافظه را قویتر کنیابزارهای دفاعی و بقای موتنفس هوازی و میتوکندریفلج خوابدرک فرد دیگر و رفتارهای انزاع بین علم و نادانی رو ارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و لزوم سازگاری قانون مجازاروش صحبت کردن در حال تکامهوش مصنوعی از عروسک تا کاز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر گیاه خواری بر رشد وماه رجبماپروتیلینزیرفون داروی ضد ام اسهاوکينگ پیش از مرگش رسالاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمشاهده آینده از روی مشاهسلسله مباحث هوش مصنوعیورزش بهترین درمان بیش فعاطلاعاتی عمومی در مورد متشنج چیستمغز از بسیاری حقایق می گرسردرد و علتهای آنکنگره بین المللی سردرد دآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبیست تمرین ساده برای جلوحافظه و اطلاعات در کجاستنقش حیاتی تلومر دی ان آ دصرع و درمان های آنکشف جمجمه ای درکوه ایرهوامگا سه عامل مهم سلامتبحثی درباره هوش و تفاوتهخطا در محاسبات چیزی کاملچهار ساعت پس از کشتار خوکتاثیر ویتامین دی بر بیماپیچیدگی های مغزی در درک زايا اراده آزاد توهم است یبررسی و اپروچ جدید بر بیمداروی فامپیریدین یا نورلنگاهی بر قدرت بینایی درااثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندریفلج خواب چیستدرک و احساسنزاع بین علم و جهل رو به پارتباط میکروب روده و پارتا 20 سال آینده مغز شما به لزوم سازگاری قانون مجازاروشهای نو در درمان دیسک بهوش مصنوعی از عروسک تا کماز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وتاثیر گیاه خواری بر رشد ومبانی ذهنی سیاه و سفیدزبان چهار حرفی حیات زمینهدف از تکامل مغزاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمعنی روزهسم زنبور ، کلیدی برای وارورزش در کمر درداطلاعاتی عمومی در مورد متغییر الگوی رشد مغزی با زمغز برای فراموشی بیشتر کسردرد تنشنکنگره بین المللی سردرد دآیا تکامل و تغییرات ژنتیبیشتر کمردردها نیازی به حس چشایی و بویایینقش داروهاي مختلف معروف ضررهای مصرف شکر و قند بر گنجینه ای به نام ویتامین امروز دانش ژنتیک هیچ ابهبحثی درباره احساسات متفاخطا در محاسبات چیزی کاملنوار مغزی روشی مهم در تشخصفحه اصلیپیوند مغز و سر و چالشهای ای آنکه نامش درمان و یادشبررسی سیستم تعادلی بدن اداروی تشنجی درباردارینگاهی بر توانایی اجزاي باثرات مفید قهوهتو دی ان ای خاص ميتوکندريفیلمی بسیار جالب از تغییدرک احساسات و تفکرات دیگنظام مثبت زندگیارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر مشاهده بر واقعیت بممانتین یا آلزیکسا یا ابروشهای شناسایی قدرت شنواهوش مصنوعی از عروسک تا کماز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد ومجموعه های پر سلولی بدن مزبان و بیان، در سایه پیشرهزینه ای که برای اندیشیداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز فکر میکند مرگ برای دیسودمندی موجودات ابزی بر وزوز گوشبلندی در ذهن ما درک بلندیتغییر زودتر اتصالات مغزیمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟سردرد سکه ایکندر در بیماریهای التهابآیا خداباوری محصول تکاملبا هوش مصنوعی خودکار روبحس و ادراک (قسمت اول )نقش روزه داری در سالم و جضررهای شکر بر سلامت مغزگیاه خواری و گوشت خوار کدانفجار و توقف تکاملی نشابحثی درباره احساساتی غیردفاع در برابر تغییر ساختنورون هاي مصنوعی می توانسوالات پزشکیپیوند سر، یکی از راه حلهاایندرالبررسی علل کمر درد در میانداروی جدید s3 در درمان ام ناتوانی از درمان برخی ویاثرات مضر ماری جواناتولید سلولهای جنسی از سلفیزیکدانان ماشینی برای تدرک تصویر و زبان های مخلتنظریه تکامل در درمان بیمارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر نگاه ناظر هوشیار بمنابع انرژي پاک سرچشمه حروشی برای بهبود هوش عاطفهوش مصنوعی در کامپیوترهااز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومحل درک احساسات روحانیزبان و تکلم برخی بیماریههستي مادي ای که ما کوچکتراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رو ح و روان بر جسممغز ما کوچکتر از نیم نقطهسیاهچاله و تکینگی ابتداییک پیشنهاد خوب برای آسان به زودی شبکه مغزی به جای تغییر عمودی سر انسان از پمغز بزرگ چالش است یا منفعسرعت فکر کردن چگونه استکوچک شدن مغز از نئاندرتاآیا دلفین ها می تواند از بارداری بدون رحمحس و ادراک (قسمت دوم )نقش رژیم غذایی در رشد و اطی یکصد هزار سال اخیر هرچگالکانزوماب، دارویی جدیانگشت نگاری مغز نشان میدبخش دیگری در وجود انسان هدقیق ترین تصاویر از مغز انورون های ردیاب حافظهپیامهای کاربرانپیشینیان انسان از هفت میایا کوچک شدن مغزانسان البزرگ شدن مغز محدود به دورداروی جدید ضد میگرنناتوانی در شناسایی چهره اجزای پر سلولی بدن انسان توانایی مغز و دیگر اجزای فرگشت و تکامل تصادفی محض درک عمیق در حیواناتهفت چیز که عملکرد مغز تو ارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه انسان بر رفتامولتیپل اسکلروز در زنان روشی جدید در درمان قطع نخهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر انتخاب از طرف محیط محل درک احساسات روحانی دزبان و شناخت حقیقت قسمت چهستی ما پس از شروعی چگال از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز مادران و کودکان در زمسیاره ابلهانیکی از علل محدودیت مغز امبوزون هیگز چیستثبت امواج الکتریکی در عصمغز بزرگ چالشهای پیش روشلیک فراموشیکودک ایرانی که هوش او از آیا دست مصنوعی به زودی قابازگشت از آثار به سوی خداحس و ادراک قسمت چهارمنقش زبان در سلطه و قدرت اظهور امواج مغزی در مغز مصگامی در درمان بیماریهای اندوهگین نباش اگر درب یا برنامه و ساختار پیچیده مدلایلی که نشان میدهد ما بنوروپلاستیسیتی چیستسایتهای دیگرپیشرفتی مستقل از ابزار هایا ابزار هوشمندی یا مغز بسیاری از بیماری های جدیداروی ضد تشنج با قابليت تنخاع ما تا پایین ستون فقراجزایی ناشناخته در شکل گتوازن مهمتر از فعالیت زیفراموش کارها باهوش تر هسدرگیری اعصاب به علت میتوهفت سین یادگاری از میراث ارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتامواد کوانتومی جدید، ممکنروشی جدید در درمان سکته مهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاز تکینگی تا مغز و از مغز از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سمحدودیت های حافظه و حافظزبان و شناخت حقیقت قسمت او هر کس تقوای خدا پیشه کناز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز چون ابزار هوش است دلیسیاره ابلهانیادگیری مهارت های جدید دبیماری گیلن باره و بیمارجمجمه انسان های اولیهمغز حریص برای خون، کلید تشنا در ابهای گرم جنوب نیکودکان خود را مشابه خود تآیا رژیم غذایی گیاهی سلابازسازي مغز و نخاع چالشی حس و ادراک قسمت پنجمنقش زبان در سلطه و قدرت اعلم به ما کمک میکند تا موگاهی لازم است برای فهم و انسان قدیم در شبه جزیره عبرین نت به جای اینترنتدندان ها را مسواک بزنید تنوشیدن چای برای مغز مفید پاسخ گیاهان در زمان خوردایا بیماری ام اس (مولتیپتفاوت مغز انسان و میمون هداروی ضد تشنج با قابليت تنخستین تصویر از سیاهچالهاحساس گذر سریعتر زمانتوسعه برخی شغل ها با هوش فراموشی همیشه هم بد نیسترقیبی قدرتمند در برابر مهمیشه عسل با موم بخوریمارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیماموجود بی مغزی که می تواندريتوکسيمب در درمان ام اسهوش مصنوعی درمانگر کامپیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری ممخچه ، فراتر از حفظ تعادلزبان و شناخت حقیقت قسمت دویتامین E برای فعالیت صحاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر مغز چگونه صداها را فیلتر سیر آفرینش از روح تا مغز یادآوری خواب و رویابیماری ای شبیه آلزایمر و جنسیت و تفاوت های بیناییمغز زنان جوانتر از مغز مرشناخت و معرفت، و نقش آن دکوری گذرای ناشی از موبایآیا راهی برای رفع کم آبی بحتی علمی درباره تمایل بحس و ادراک قسمت سومنقش سجده بر عملکرد مغزعلایم کمبود ویتامین E را گاهی مغز بزرگ چالش استانسان جدید از چه زمانی پابرای پیش بینی آینده مغز ددو ویژگی انتزاع و قدرت تجنوعی سکته مغزی ، وحشتناک پختگی پس از چهل سالگي به ایا بدون زبان میتوانیم تتفاوتهای جنسیتی راهی براداستانها و مفاهیمی اشتبانرمش های مفید در سرگیجهاخلاق و علوم اعصابتوصیه های غیر دارویی در سفرایند حذف برخی اجزای مغرموزی از نخستین تمدن بشرهوموارکتوس ها ممکن است دارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ژنها بر اختلالات خموجودات مقهور ژنها هستندریواستیگمینهوش مصنوعی درخدمت خلق وحاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب مخچه ابزاري که وظیفه آن فزبان و شناخت حقیقت قسمت سویتامین E در چه مواد غذایاز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاهخواری بر مغز آیندگان چگونه است ؟سیستم تعادلی بدنژن هوش و ساختارهای حیاتی بیماری ای شبیه ام اس مولتجنسیت و تفاوت های بیناییمغزهای کوچک بی احساسشناسایی سلول های ایمنی اکی غایب شدی تا نیازمند دلآیاما مقهور قوانین فیزیکبحث درباره پیدایش و منشاحساسیت روانی متفاوتنقش غذاها و موجودات درياعلایم کمبود ویتامین E را گذر زمان کاملا وابسته به انسان عامل توقف رشد مغزبرخی نکات از گاید لاین پرديدن با چشم بسته در خواب چیزی خارج از مغزهای ما نیپرورش مغز مینیاتوری انساایا تکامل هدفمند استتقلید مرحله ای نسبتا پیشدر مانهای کمر دردنرمشهای مهم برای تقویت عاختلال در شناسایی حروف و توصیه هایی در مصرف ماهیفرد حساس از نظر عاطفی و برمز و رازهای ارتباط غیر کهوش مصنوعی می تواند بر احارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر کپسول نوروهرب بر نمیهمانهای ناخوانده عامل رژیم غذایی حاوی تخم مرغ وهوش مصنوعی ساخته هوش طبی