دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست؟

بررسی ای روی خداباوري، مغز و تکامل

اصل مقاله از عرفان کسرایی پژوهشگر مطالعات علم، در دانشگاه کاسل آلمان با پاره ای توضیحات و نقدها

19 ژوئیه 2018 - 28 تیر 1397

زمانی- که از باور به خدا صحبت می کنیم- پیش از هر چیز باید مقصود خود را از خدا و مفهوم آن روشن سازیم. نگاهی به لیست خدایان در طول تاریخ نشان می دهد که مفهوم خدا بسیار فراتر از خدایان ادیان ابراهیمی است. به بیان دیگر، گانش پسر شیوا با سری همانند فیل در هندوستان، خدایان جزایر پلینزی، خدایان محلی سریلانکایی تامیلی، خدایان آزتکها و خدایان مصر و یونان باستان نیز خدایانی محسوب می شوند که ممکن است حتی نام آن ها را نیز نشنیده باشیم.

(نیازی طبیعی ثانويه به فقر وجود انسان- که امروزه بر هیچ کس پوشیده نیست- و نیاز به موثری در پس همه آثار موجود در کیهان ما- که از دید هیچ عاقلی پوشیده نیست- سبب شده است که انسان حتی دورترین تمدن ها و فرهنگ ها در پی موثری باشد و بکوشند آن را بیابند.

این جستجو و کنکاش عمیق، هرچند گاهی از خدایان انسان نما یا حيوان نما یا ستاره نما سردرآورده است و گاهي منحرف شده است، ولی نشان دهنده عقل سلیمی است که به دنبال موثری در پی همه احوالات و آثار هستی می گردد.

در پی این موثر نبودن، نشانه روشنفکری نیست بلکه نشانه پرده کشیدن بر یکی از بدیهیات فکر است)

هر چند که امروزه خدایی چون زئوس، یکی از قدرتمندترین خدایان یونان باستان به تاریخ پیوسته و حس ایمان دینی و پرستش را در کسی زنده نمی کند اما هرکدام از این خدایان، روزگاری در گوشه ای از پهنه گیتی ، پیروانی داشته اند و برای بسیاری مقدس بوده اند. تنها در دایرةالمعارف خدایان، بیش از ۲۵۰۰ خدای موجود در تاریخ بشر معرفی شده است.

اما به راستی منشاء باور انسان به دین و خدا چیست؟

این موضوعی است که دانشمندان و فیلسوفان بسیاری را با خود مشغول کرده است و هر یک تلاش کرده اند، پاسخی برای این پرسش بیابند که باور به خدا از چه زمانی و بر چه مبنایی در فرهنگ های مختلف بشری شکل گرفته است.

از دید فروید، منشا باور دینی را باید در روان رنجوری بشر جستجو کرد و از دید دورکهایم، دین یک برساخته اجتماعی است. ریچارد داوکینز، زیست شناس تکاملی، دین را از منظر فرگشتی و بر مبنای نظریه داروین مورد بررسی قرار می دهد و در کتاب مشهور خود (توهّم خدا) می گوید: اگر عصب شناسان در مغز، یک مرکز مرتبط با باور به خدا پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند- باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

(توهم خدای ريچارد دوکينز در اینجا ابهامی را مطرح ميکند بدون آنکه در مورد آن اطمینانی داشته باشد. اگر عصب شناسان یک مرکز مرتبط با باور به خدا در مغز پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟ اگر چنین شود و اگر چنان شود بدون آنکه اطمینانی از سخن خود داشته باشد! در حالی که امروز مراکز احساسات روحاني به خوبي در مغز شناسایی شده است.

امروز دانشمندان محقق منصف، محل های خاص احساسات روحانی را در مغز شناسایی کرده اند و فراتر از این، چیزی بالاتر از مغز مادي باید باشد تا شناخت های ما گهگاه به فراتر از زمان و مکان برود.

و سخن این دانشمند، خود اقراری از او است که اعتقاد به خدا و دین، مزيتي تکاملی در طول تاریخ داشته است که سبب حفظ ساختار مربوط به دین و درک روحانی، در مغز شده است

لازم نیست گرفتار کشف مرکز خدا در مغز بمانیم.

همین دیدن مغز- که هدف نقشه ژنهاي ماست- نشان دهنده یک هدف گذار در پس این نقشه است . توصيه ميشود در برابر کتاب توهم خداي ریچارد داوکينز به کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد الحسن مراجعه شود تا هدفمندی نقشه ژنتیکی به خوبي روشن شود)

و اگر نقشه ژنتیکی هدفمند است، انتخاب طبیعی- که خودش از یک جهت، زاییده ژنها یا زاييده نقشه هدفمند هستی است- حداقل تا حدي هدفمند خواهد بود و هر چیز هدفمند، هرگز بدون هدفگذاری در پس آن، موجود نمی شود. پس اگر به دنبال انتخاب طبیعی هم برویم، (در حالی که مي دانيم انتخاب ها در هستی فقط محدود به انتخاب طبیعی نیست انتخاب جنسی، انتخاب ارادی، انتخاب عقلانی و ابتکار عقلانی که گاهی حتی می تواند انتخاب طبیعی را شکست دهد) و بگردیم که چگونه انتخاب طبیعی، منطقه ای را در مغز کاشته است، تازه کوشیده ایم مسیر را شناسایی کنیم و آنکه این جاده را کند و مسیر را هموار نمود تا به ابزار هوش برسد، با شناختن راه، محو نمي شود.

آنکه جاده را ساخت، او علت ایجاد این جاده است و هرچقدر هم دقيق تر و ریزتر جاده را بشناسید این شناخت شما جاده ای را- که به منزلی میرسد- از سازنده جاده بی نیاز نخواهد کرد)

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

پرسش داوکینز در حقیقت این است که دین چه کارکرد و فایده ای برای انسان داشته که با گذشت حدود ۸۰ هزار سال پیش تا کنون بشر را با خود مشغول کرده است. آیا دین عامل سازگاری انسان با محیط بوده است؟

به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ، ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان- که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ- ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است
(نقد:

خلقت جسم انسان از جسم پايينتر، شاید انسان پنداشتن انسان های حیوان صفت را به توهمی بی ارزش تبدلی کرده باشد ولی هرگز توجیه کننده رفتارهای ایثارگرانه این جسم حیوانی نیست. رفتار ایثار گرانه با جسم حیوانی توجیه نمیشود و دانشمندان زیست شناس تکاملی- که نظریه ژنهای خودخواه را مطرح کردند- این را بهتر از همه می دانند.

ژنهای خودخواه، هرگز مجالی برای رفتارهای ایثارگرانه خاص انسان باقي نمیگذارد ولی این رفتارها وجود دارد و همین رفتارهای ایثارگرانه نشان دهنده بعد غیر مادی وجود انسان است)

دین، میراث فرهنگی مفید یا مضر؟

در باب اینکه دین در طول تاریخ حیات انسان، فایده یا صرفه تکاملی داشته دیدگاه های مختلفی وجود دارد. برخی دین را به عنوان یک پارازیت فرهنگی می بینند که اگرچه برای میزبان انسانی خود فایده ای ندارد و چه بسا مضر هم باشد اما به مثابه انگل فرهنگی برای تکثیر و بقای خود از میزبان انسانی بهره برده است. برخی دین را عامل انسجام درون گروهی در رقابت با دیگر گروه ها می دانند و به عبارتی قائل به این نکته هستند که دین برای بقای گروه های انسانی، فایده تکاملی داشته است.

(این در حالی است که جهش ناگهانی تمدن بشری در تقریبا ده هزار سال قبل در سرزمین عراق، با تفسیرهای مادی و جهش های تصادفی، حتی بزرگ شدن اندازه مغز قابل تفسیر نيست. این جهش ناگهانی تمدنی، هرگز در میان انسان هایی با قانون جنگل، ایجاد نشده است.

بلکه در میان مردمانی ایجاد شدهاست که بر اساس کتیبه های ارزشی موجود، نه تنها تابع ژنهای خودخواه و ماده طلب خود نبودند بلکه عاشق ارتقا و پیشرفت و رها کردن عالم مادي بودند.

و این جهش تمدنی فقط با وحي و ارتباط با ملکوت و مبارزه پیاپی با ماده و ژنهای مادی خودخواه، تفسیر میشود)

برخی بر این باورند که دین ، نه به صورت مستقیم بلکه محصول جانبی و غیرمفید از خصیصه های دیگری است که به سود سازگاری انسان با محیط بوده اند. آنها رفتار شب پره را مثال می آورند که در حرکت به سمت شعله شمع، رفتاری از خود بروز می دهد که باعث مرگ او می شود. این رفتار شب پره از دید دانشمندان، محصول فرعی از پرواز شب پره به سمت ماه و به قصد جهت یابی بوده است.

انسان مذهبی وقت و انرژی و هزینه و حتی زندگی خود را وقف باورهایی می کند که کمترین سودی به حال او ندارد اما این رفتار از دید ریچارد داوکینز یک محصول جانبی نامطلوب یا یک انحراف از یک خصیصه دیگر است که شاید زمانی مفید بوده است.

به بیان دیگر، گرایشی که در شرایط خاصی توسط نیاکان ما انتخاب شده در واقع دین نبوده است و بلکه فایده های دیگری داشته و تنها به شکلی کاملا تصادفی در قالب رفتار دینی ظاهر شده است.

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی، یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان، تعالی پیدا کرده است.

(نقد:

پدر و نیاز های انسان.

انسان برای گذر از کودکی و خردسالی خود نیازمند پدری است که نیازهای او را برطرف کند و تغذیه و تحصیل مناسبی برایش ایجادکند. این تصور که اعتقاد و متمایل شدن به پدر، یک تمایل پوچ و بی فایده است، نوعی فراموشی و بی انصافی است

و نتیجه ای که به دنبال آن می آید اینکه شاید ما از کودکی وارد بلوغ شده ايم ولی همواره دچار نقص هايی هستيم که تا همیشه باید به وسیله پدری، برطرف شود و نیاز به معلمان و مديراني فراتر از پدر مادی- که پدر مادی ما را هم مدیریت کرده اند، و قانونهای عالم مادي را در میان ما گذاشته است- لازمه درک ها و نقص ها و کمبودهای همیشگی ماست و درک این مطلب اصلا برای فرد عاقلی که برای هر معلولی به دنبال علت است سخت نيست)

خداباوری از دید داروین

بحث های بسیاری بر سر تفاوت میان بی خدایی و ندانم گرایی در جریان است. خداباوران با یک معیار و شدت مشخص درگیر ایمان به خدا نیستند و بسیاری از بی خدایان نیز در قاب اندیشه خود جایی بین بی خدایی و ندانم گرایی به سر می برند. ریچارد داوکینز در کتاب توهم خدا معیاری را معرفی می کند که به اختصار DN مشهور شده است.

بر این اساس عدد ۱ بیانگر اعتقاد عمیق به خدا و خداباوری حداکثری و عدد ۷ نشان دهنده بی خدایی حداکثری است. خود داوکینز درباره اینکه کجای این معیار ایستاده می گوید جایی روی شش اما متمایل به هفت.(عدم قطعیت هرچند شایسته یک دانشمند منصف است ولی هرگز نیاز به بررسی های بيشتر را منتفی نمیکند. بله ایشان در عدم وجود خدا مطمئن نیست و با دیده تردید می نگرد حتی اگر احتمال 90% برای بی خدایی مطرح باشد!

ولی آیا ده درصد باقیمانده، ممکن نیست درست باشد؟

یک محقق منصف اگر به نظریه خود با ديده ترديد بنگرد- که مشخصه یک محقق دقیق است- نام کتاب خود را توهم خدا نميگذارد بلکه در نامگذاری کتاب خود انصاف را رعایت می کند. جالب اينجاست که به رغم وجود این تردید در وجود یا عدم وجود خدا ايشان نام کتاب خود را تغییر نداده است!)

او می افزاید من یک ندانم گرا هستم و آگنوستیک بودن من به وجود خدا به اندازه آگنوستیک بودن من به وجود پری در انتهای باغ است.

چارلز داروین نیز دست کم آن گونه که از روی آثار و مکاتبات به جا مانده از او می توان دریافت، بی خدا نبوده است و در نوشته ای مربوط به سال ۱۸۷۹ یعنی سه سال پیش از مرگ می نویسد من هرگز در شدیدترین نوسان های فکری ام آتئیست به معنای منکر وجود خدا نبوده ام و فکر میکنم به طور کلی و هر چه پیرتر می شوم، اغلب تعبیر آگنوستیک ، شرح درست تری از وضعیت ذهنی من به دست می دهد.

خداباوری از دید فروید و از منظر فیزیولوژی مغز

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان تعالی پیدا کرده است. مفهومی که آدمی بر اثر نیازها و ناتوانی های خود در دوران کودکی به آن پناه برده است. از دید فروید باور دینی از جمله رفتارهای روان رنجورانه انسان مانند وسواس به شمار می رود.

با ظهور علم مدرن، بررسی مکانیسم عمل مغز و نقش آن در باور به خدا و ماوراء الطبیعه نیز میسر شد. به تدریج منشاء توهمات دینی و درگیری ذهنی با مذهب و خدا و ارتباط آن با اختلالات شدید سامانه لیمبیک، مشخص شد و انسان دانست که ادراکات و تجربیات اسرارآمیز دینی و راز و نیاز و حس پرستش و زانو زدن در برابر قدرتی فراطبیعی از کجا ناشی می شود.

(نقد:

اینکه فردی بر اثر اختلال تشنجی در قسمتی از مغز، مثلا دستانش حرکت کند، به معنی تشنجی بودن هر حرکت دست نیست. راه رفتن میتواند بر اثر هر تحریک عصبی در مغز رخ دهد ولی یک شکل راه رفتن هم راه رفتن ارادی برای رفتن از یک سوی خیابان به سوی دیگر است.

دیدن برخی تصاویر با چشم شروع ميشود و نهایتا در مغز درک می گردد و در بیماران تشنجي، دیدن برخی تصاویر از مغز شروع میشود و در نتیجه تحریکات تشنجی و غیر طبیعی مغز است.

درک اين مطلب که هر گردی گردو نیست و هر راه رفتن و دیدنی، تشنج نيست اصلا کار دشواری نیست.

اگر کسانی بخواهند هر دیدنی را تشنج و اختلال تحریکات عصبی بدانند، بهتر است برای هر حرکتی و هر نگاهي- که دارند- به پزشک مراجعه کنند تا آن را با داروهای ضد تشنج، سرکوب کند!!

ولی یک پزشک عاقل، مرز بین کارهای انسان تندرست و انسان بیمار را می داند و همه را بیمار نمي شمرد. اینکه در پزشکی امروز معلوم شده برخی افراد با مشاهدات ماورایی، در نتیجه تشنجات دچار این حالت می شوند، هرگز به معني بیمار بودن همه درک های ماورایی نیست به خصوص وقتی بدانیم، موسس فرهنگ و تمدن بشری- که به صوت ناگهانی تقریبا ده هزار سال قبل، در قوم سومر و آشور ایجاد شد- همین ارتباط با جهانی فراتر از عالم ماده بوده است.

به بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مراجعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

مطالعه سال ۲۰۱۶ جانستون حتی امکان ارتباط بین تجربیات عمیق مذهبی از یک سو و بیماری صرع از سوی دیگر را مورد بررسی قرار می دهد. اگر بتوان دینداری را با فعالیت های الکتریکی غیرطبیعی مغز توضیح داد و باور به خدا را با کارکرد لوب گیجگاهی، دیگر جایی برای خدا و افسانه های دینی باقی نمی ماند و دین و خدا، چیزی جز میراث تکاملی زیستی و چیزی جز عملکرد طبیعی مغز نیستند. یافته های داروین در زیست شناسی و صورت بندی نظریه تکامل در کنار پیشرفت های علم به خصوص در نوروساینس و علوم اعصاب به نوعی تکمیل قطعات پازل فهم ما از جهان به شمار می روند.

درست همانگونه که کپرنیک در سال ۱۵۴۳ نشان داد زمین مرکز کائنات نیست و هیچ جایگاه ویژه ای نیز در کیهان ندارد، داروین نیز به ما نشان داد که انسان نه تنها اشرف مخلوقات نیست، بلکه حتی با برنج و ماهی و شامپانزه نیز منشا یا نیای مشترک دارد.
(نقد: تکامل جسم ما از موجودات پایین هرچند مقدس بودن جسم انسان امروز را در هم می ریزد؛ هرچند پروراندن جسم مادی و بزرگ کردن شکم و خوردن مال محرومان را زشت ميداند، هرگز در تفسیر رفتارهاي ایثارگرانه خاص انسان موفق نیست

و این رفتارهاست که دانشمند زیست شناس تکاملی را در مورد منشا آن، به حیرت می افکند؛ در حالی که معلمان این رفتارها هزاران سال قبل از کشفیات جدید و قبل از داوکينز و دیگران، نه تنها این رفتارها را تشویق می کردند، بلکه با رفتارهای ایثارگرانه خود ابهت جسم خیالی انسان را در هم مي شکستند

بله نه فقط داروین و دیگران، جسم انسان را بی ارزش مي دانند بلکه هزاران سال قبل، انبیای خدا این کشفیات جدید داروین را در عمل نشان می دادند(بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مطالعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

ضمن اینکه انتخاب طبیعی، مکانیسم پیشنهادی داروین برای تکامل زیستی، جایی برای باور به خدا و افسانه های عهد عتیق که در سِفر پیدایش و داستان آفرینش آدم و حوا و هابیل و قابیل که در کتاب های دینی آمده باقی نمی گذارد. به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است.

(اعتقاد به چیزهای ضروری و لازمی که نمیبینیم توهم نیست، مثلا اعتقاد به برق با اینکه ديده نمی شود، توهم نیست؛ به همین ترتیب اعتقاد به جهان های موازی با اينکه ديده نميشود و حتی با سریعترین سفینه های فضایی هم قابل دسترسی نیست، توهم نیست (نظریه ثابت شده جهان های موازی امروزه در فیزیک مطرح است).

توهم آن است که انسان چیزی را کشف کند و بعدا آن را به گونه ای تعمیم دهد- که شایسته نیست- مثلا کشف کنيم هر گردویی، گرد است و بعد نتیجه بگیریم هر گردی، گردو است!!

چنین نتیجه گیری ای همان هست که نویسنده مقاله میکند. ایشان تصور می کند چون هر شامپانزه اي باید از پیشینیان خود متولد شده باشد، پس هر متولدی از حیوان، حیوان بی درک است؛ در حالی چنین شکلاتي فقط برای دهان نویسنده، شیرین است و دهان عاقلان و دانشمندان امروز را شیرین نمی کند.

دانشمندان امروز می دانند که تفاوت ژنتیکی پیشینیان انسان و حتی موش، با ساختار ژنتیکی انسان، بسيار اندک است و حتی اتصال دو کروموزوم ساده در شامپانزه با 24 زوج کروموزوم دقيقا ساختار کروموزومی شبیه انسان با 23 زوج کروموزوم، ایجاد ميکند

و حتی امروزه حداقل از دیدگاه نظری به راحتی میتوان با تغييراتي در ساختار تخم شمپانزه، جسمی مانند انسان درست کرد!

این مطلب که هر موجود متولد شده از پیشینیان، حیوانی مشابه آنهاست اصلا با نظریه ثابت شده تکامل جور نیست و ما می دانیم که هزاران جهش هست که فرزندان را با هوشتر میکند و هزاران مکانیسم تکاملی هست که به کمک آن میتوان موجودات پایین تر را تبدیل به موجود قویتر کرد. و موجود باهوش کمتر را تبدیل به موجود باهوشتر کرد.

حتی امروزه فرضیات بسیاری در علم وجود دارد که تبدیل یک جسم حیوان به یک انسان نیازمند چند دستکاری ساده در ساختار ژنتیکی است.

نویسنده مقاله، خلقت آدم و حوا را بر اساس نظریه تکامل، داستانی افسانه ای میداند، در حالی که بر اساس نظریه تکامل، خلقت موجود برتر یا انسان از موجود پایین دست یا حیوان، اصلا افسانه نیست و امروز دانشمندان برای بهبود وضعیت کشاورزی و دامداری، از طریق تراريخته ها به شدت روی آن کار می کنند.)

http://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-44886681


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
چرا حیوانات سخن نمی گویناولین مورد پیوند سر در انتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش، ژنتیکی است یا محیطیاز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر عمودی سر انسان از پشاهکار قرنمبانی ذهنی سیاه و سفیدکندر در بیماریهای التهاببحث درباره پیدایش و منشادی متیل فومارات(زادیوا)(نقش حیاتی تلومر دی ان آ دآیا ما تنها موجودات زنده تلاشی جدید در درمان ام اسروش های صرفه جویی در ایجاچرا حجم مغز گونه انسان دراولین تصویر در تاریخ از ساخلاق و علوم اعصابتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و شناخت حقیقت قسمت دفلج بل، فلجی ترسناک که آنهاوکينگ پیش از مرگش رسالاز تکینگی تا مغز از مغز تثبت امواج الکتریکی در عصشباهت زیاد بین سلول هاي عمجموعه های پر سلولی بدن مکودک ایرانی که هوش او از بحثی در مورد نقش ویتاميندژا وو یا اشنا پندارینقش داروهاي مختلف معروف آیا مغز تا بزرگسالی توسعتمایل زیاد به خوردن بستنروش هایی ساده برای کاهش اچرا در مغز انسان، فرورفتايندگان چگونه خواهند دیداختلال در شناسایی حروف و تاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و شناخت حقیقت قسمت سفلج خوابهاوکينگ پیش از مرگش رسالاز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بیناییشباهت زیاد بین سلول هاي عمحل درک احساسات روحانیکودکان خود را مشابه خود تبحثی جالب درباره محدودیتدژاوو یا آشناپندارینقش روزه داری در سالم و جآیا هوش ارثی دریافتی از پتمدن قدیمی ای در جنوب ایرروش صحبت کردن در حال تکامچراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یاختلالات مخچهتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان، وسیله شناسایی محیطفلج خواب چیستهدف از تکامل مغزاز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بیناییشش مرحله تکامل چشممحل درک احساسات روحانی دکوری گذرای ناشی از موبایبحثی در مورد نقش کلسیم و دانشمندان ژنی از مغز انسنقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هوش سریعی که بدون احستمساح حد واسط میان مغز کوروشهای نو در درمان دیسک بروشهای شناسایی قدرت شنواچراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یاختلالات حرکتی در انسانتاثیر گیاه خواری بر رشد وسفر نامه سفر به بم و جنوب فیلمی بسیار جالب از تغییهزینه ای که برای اندیشیداز تکینگی تا مغز- از مغزتجهش های ژنتیکی مفید در ساصرع و درمان های آنمحدودیت های حافظه و حافظکی غایب شدی تا نیازمند دلبحثی در مورد عملکرد لوب فدانشمندان روش هاي جدیدی نقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هشیاری کوانتومی وجودتنفس هوازی و میتوکندریروشی برای بهبود هوش عاطفنزاع بین جهل و علم رو به پایا کوچک شدن مغزانسان الاختلالات صحبت کردن در انتاثیر انتخاب از طرف محیط سفرنامه سفر به بم و جنوب فیزیکدانان ماشینی برای تهستي مادي ای که ما کوچکتراز تکینگی تا مغز، از مغز جهش های ژنتیکی غیر تصادفضررهای مصرف شکر و قند بر مخچه ، فراتر از حفظ تعادلکاهش التهاب ناشی از بیمابحثی درباره هوش و تفاوتهدانشمندان روشی برای تبدینقش غذاها و موجودات درياآیا واکنش های یاد گرفته وتنفس هوازی و میتوکندریتو دی ان ای خاص ميتوکندريروشی جدید در درمان قطع نخنزاع بین علم و نادانی رو ایا ابزار هوشمندی یا مغز ادامه بحث تکامل چشمتاثیر ترکیبات استاتین (سسفرنامه سفر به بم و جنوب فراموشی همیشه هم بد نیستهستی ما پس از شروعی چگال ازدواج های بین گونه ای، رجهشهای مفید و ذکاوتی که دضررهای شکر بر سلامت مغزمخچه ابزاري که وظیفه آن فکایروپاکتیک چیستبحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای مصرفی در ام اسنقش غذاها و موجودات درياآیا آگاهی پس از مرگ از بیتولید سلولهای جنسی از سلروشی جدید در درمان سکته منظریه تکامل در درمان بیمایا بیماری ام اس (مولتیپادغام میان گونه های مختلتاثیر دپاکین بر بیماری مسفرنامه سفر به بم و جنوب فرایند حذف برخی اجزای مغو هر کس تقوای خدا پیشه کناستفاده از هوش مصنوعی در جهشهای مفید و ذکاوتی که دطی یکصد هزار سال اخیر هرچمدارک ژنتیکی چگونه انسانکاربرد روباتهای ريزنانوبحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای ضد بیماری ام اس ونقش غذاها و موجودات درياآیا امکان بازسازی اندامهتوانایی مغز و دیگر اجزای ريتوکسيمب در درمان ام اسهفت چیز که عملکرد مغز تو ایا بدون زبان میتوانیم تادغام دو حیطه علوم مغز و تاثیر داروهای ضد التهاب سفرنامه سفر به بم و جنوب فرد حساس از نظر عاطفی و بویتامین E برای فعالیت صحاستیفن هاوکینگ در مورد هجاذبه و نقش آن در شکلگیریعلم به ما کمک میکند تا مومرگ انتقال است یا نابود شکاربرد روباتهای ريز، در بحثی درباره هوش و تفاوتهداروی فامپیریدین یا نورلنقشه مغزی هر فرد منحصر بهآیا انسان با مغز بزرگش اختوازن مهمتر از فعالیت زیراه های جدید برای قضاوت رهفت سین یادگاری از میراث ایا تکامل هدفمند استارتقا و تکامل سنت آفرینش تاثیر داروی ضد تشنج سدیم سلولهای بنیادی مصنوعی درقانون مندی نقشه ژنتیکی مویتامین E در چه مواد غذایاستیفن هاوکینگ در تفسیر حافظه و اطلاعات در کجاست علایم کمبود ویتامین E را مزایای شکلات تلخ برای سلکجای مغز مسئول پردازش تجبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی تشنجی دربارداریچندین ماده غذایی که ماننآیا احتمال دارد رویا از آتوسعه برخی شغل ها با هوش راه های جدید برای قضاوت رهمیشه عسل با موم بخوریمایرادهای موجود در خلقت بارتوکين تراپی روشی جديد تاثیر درجه حرارت بر عملکسلسله مباحث هوش مصنوعیقارچ بی مغز در خدمت موجودویتامین دی گنجینه ای بزراستخوان های کشف شده، ممکحافظه و اطلاعات در کجاست علایم کمبود ویتامین E را مشکلات نخاعیکشف مکانیسم عصبی خوانش پبحثی درباره احساسات متفاداروی ضد تشنج با قابليت تچه زیاد است بر من که در ایآیا احتمال دارد رویا از آتوصیه های غیر دارویی در سراه پیروزی در زندگی چیستهوش مصنوعی می تواند بر احاگر نعمت فراموشی نبود بسارتباط میکروب روده و پارتاثیر درجه حرارت بر عملکسم زنبور ، کلیدی برای وارلوب فرونتال یا پیشانی مغواکنش های ناخودآگاه و تقاصول سلامت کمرحافظه و اطلاعات در کجاستعوارض ازدواج و بچه دار شدمغز ما کوچکتر از نیم نقطهکشف مکانیسمی پیچیده در ببحثی درباره احساساتی غیرداروی ضد تشنج با قابليت تچهار میلیارد سال تکامل بآیا برای تولید مثل همیشه توصیه هایی در مصرف ماهیرشته نوروایمونولوژی و نقهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر نعمت فراموشی نبود بسارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر درجه حرارت بر عملکسودمندی موجودات ابزی بر لبخند بزن شاید صبح فردا زواسطه ها د رمسیر ایجاد مغاضطراب و ترسحس چشایی و بویاییعید نوروز مبارکمغز چون ابزار هوش است دلیکشف ارتباط جدیدی از ارتببخش دیگری در وجود انسان هداستانها و مفاهیمی اشتباچهار ساعت پس از کشتار خوکآیا بزرگ شدن مغز فقط در دتوضیحی ساده در مورد هوش مرشد مغز علت تمایل انسان بهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر تلاش انسان امروز براارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاهچاله و تکینگی ابتدایلرزش ناشی از اسیب به عصبوراپامیل در بارداریاطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک (قسمت اول )عامل کلیدی در کنترل کارآمغز آیندگان چگونه است ؟کشف جمجمه ای درکوه ایرهوبرنامه و ساختار پیچیده مدر مانهای کمر دردنوار مغزی روشی مهم در تشخآیا تکامل و تغییرات ژنتیتکامل چشمزمین زیر خلیج فارس تمدنی هوش مصنوعی الفاگوابزار هوش در حال ارتقا ازارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاره ابلهانلزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی مرتب خیلی به قاطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک (قسمت دوم )عسل طبیعی موثر در کنترل بمغز انسان ایا طبیعتا تماگنجینه ای به نام ویتامین برین نت به جای اینترنتدر چه مرحله ای از خواب ، رنورون هاي مصنوعی می توانآیا خداباوری محصول تکاملتکامل ابزار هوش ، راه پر زندگی هوشمند در خارج از زهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای بقای موجود زندارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاره ابلهانلزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی ، بهترین تمریبلندی در ذهن ما درک بلندیحس و ادراک قسمت چهارمعصب حقوق نورولوومغز انسان برای شادمانی طگیاه خواری و گوشت خوار کدبرای پیش بینی آینده مغز ددرمان های بیماری آلزایمرنوروپلاستیسیتی چیستآیا دلفین ها می تواند از تکامل ساختار رگهای مغزی زیباترین چیز در افزایش سهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای دفاعی و بقای موارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر درجه حرارت بر عملکسیستم تعادلی بدنممانتین یا آلزیکسا یا ابورزش و میگرنبه زودی شبکه مغزی به جای حس و ادراک قسمت پنجمعضلانی که طی سخن گفتن چقدمغز انسان رو به کوچکتر شدگالکانزوماب، دارویی جدیبرخی نکات از گاید لاین پردرمان های رایج ام اسچیزی خارج از مغزهای ما نیآیا دست مصنوعی به زودی قاتکامل شناخت انسان با کشفزبان چهار حرفی حیات زمینهوش مصنوعی از عروسک تا کاثر مضر مصرف طولانی مدت رارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر درجه حرارت بر عملکسیستم دفاعی بدن علیه مغز منابع انرژي پاک سرچشمه حورزش بهترین درمان بیش فعبوزون هیگز چیستحس و ادراک قسمت سوممقالاتمغز ایندگان چگونه استگامی در درمان بیماریهای برخی اثرات مضر ویتامین ددرمان جدید میگرن با انتی چگونه مغز پیش انسان یا همآیا راهی برای رفع کم آبی تئوری تکامل امروز در درمزبان و بیان، در سایه پیشرهوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مفید قهوهارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر درجه حرارت بر عملکسکته مغزیمولتیپل اسکلروز در زنان ورزش در کمر دردبیماری گیلن باره و بیمارحساسیت روانی متفاوتتاثیر ویتامین دی بر بیمامغز ابزار برتر بقاگاهی لازم است برای فهم و برخی اختلالات عصبی مثانهدرمانهای بیماری پارکینسچگونه هموساپينس بر زمین آیاما مقهور قوانین فیزیکتئوری تکامل در پیشگیری و زبان و تکلم برخی بیماریههوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مضر ماری جواناارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر درجه حرارت بر عملکساخت شبکه عصبی با الفبایمواد کوانتومی جدید، ممکنوزوز گوشبیماری ای شبیه ام اس مولتخلاصه ای از مطالب همایش مصفحه اصلیمغز برای فراموشی بیشتر کگاهی مغز بزرگ چالش استبرخی بیماری ها که در آن بدرک فرد دیگر و رفتارهای اچگونه آن شکری که می خوریمإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَتا 20 سال آینده مغز شما به زبان و شناخت حقیقت قسمت چهوش مصنوعی از عروسک تا کماجزای پر سلولی بدن انسان ارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر رو ح و روان بر جسمساخت شبکه عصبی مصنوعی با موجود بی مغزی که می تواندیک پیشنهاد خوب برای آسان بیماری بیش فعالیخواندن ، یکی از شستشو دهنسوالات پزشکیمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟گزیده ای از وبینار یا کنفبرخی توجهات در ببمار پاردرک و احساسچگونه جمعیت های بزرگ شکل افراد آغاز حرکت خودشان رتاثیر مشاهده بر واقعیت بزبان و شناخت حقیقت قسمت اهوش مصنوعی از عروسک تا کماجزایی ناشناخته در شکل گاز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر رژیم گیاه خواری بر ساختار شبکه های مغزی ثابموجودات مقهور ژنها هستندیکی از علل محدودیت مغز امبیماری تی تی پیخواب سالم عامل سلامتیپیامهای کاربرانمغز بزرگ چالش است یا منفعگزارش یک مورد جالب لخته وبرخی سيناپسها طی تکامل و درک احساسات و تفکرات دیگچگونه جمعیت های بزرگ شکل افزایش قدرت ادراکات و حسالکتروتاکسی(گرایش و حرکتاثیر ویتامین دی بر بیماهوش مصنوعی در کامپیوترهااز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر سریعترین کامپیوتر موجودمیهمانهای ناخوانده عامل یادگیری مهارت های جدید دبیماری ضعف عضلات نزدیک بخواب سالم عامل سلامتی و یسایتهای دیگرمغز بزرگ چالشهای پیش روگشایش دروازه جدیدی از طربررسي علل احتمالي تغيير درک تصویر و زبان های مخلتچگونه حافظه را قویتر کنیامیوتروفیک لترال اسکلروتاثیر ژنها بر اختلالات خهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر سرگیجه از شایعترین اختلامیگرن سردردی ژنتیکی که بیادآوری خواب و رویابیماریهای تحلیل عضلانی اخواب عامل دسته بندی و حفطمغز حریص برای خون، کلید تپنج اکتشاف شگفت آور در موبررسی و اپروچ جدید بر بیمدرک عمیق در حیواناتنگاهی بر قدرت بینایی درانگاهی بر توانایی اجزاي بامگا سه عامل مهم سلامتتاثیر کپسول نوروهرب بر نهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر رژیم گیاهخواری بر سردرد و علتهای آنمیدان مغناطيسي زمین بشر ژن هوش و ساختارهای حیاتی بیوگرافیخودآگاهی و هوشیاريمغز زنان جوانتر از مغز مرپیموزایدبررسی سیستم تعادلی بدن ادرگیری اعصاب به علت میتوناتوانی از درمان برخی ویامروز دانش ژنتیک هیچ ابهتاثیر کپسول نوروهرب بر تهوش مصنوعی درمانگر کامپیاز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر عصاره تغلیظ شده گیسردرد تنشنمکانیزمهای دفاعی در برابژن یا نقشه توسعه مغز و نقبیوگرافیخودآگاهی و هوشیاريمغزهای کوچک بی احساسپیوند مغز و سر و چالشهای بررسی علل کمر درد در میانرقیبی قدرتمند در برابر مناتوانی در شناسایی چهره انفجار و توقف تکاملی نشاتاثیر کپسول نوروهرب بر سهوش مصنوعی درخدمت خلق وحاز تکینگی تا مغز از مغز تتبدیل تراکت صوتی مصنوعی سردرد سکه ایما انسانها چه اندازه نزدژنها نقشه ایجاد ابزار هوبیست تمرین ساده برای جلوخطا در محاسبات چیزی کاملنقش قهوه در سلامتیپیوند سر، یکی از راه حلهابزرگ شدن مغز محدود به دوررموزی از نخستین تمدن بشرنخاع ما تا پایین ستون فقرانگشت نگاری مغز نشان میدتاثیر کپسول نوروهرب بر سهوش مصنوعی ساخته هوش طبیاز تکینگی تا مغز و از مغز تبدیل سلولهای محافط به سسرعت فکر کردن چگونه استما انسانها چه اندازه نزدژنها ، مغز و ارادهبیشتر کمردردها نیازی به خطا در محاسبات چیزی کاملنقش هورمون های تیروئید دپیشینیان انسان از هفت میتفاوت مغز انسان و میمون هرمز و رازهای ارتباط غیر کنخستین تصویر از سیاهچالهاندوهگین نباش اگر درب یا تاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش احساسیاز تکینگی تا مغز از مغز تتری فلوپرازینشنا در ابهای گرم جنوب نیما با کمک مغز خود مختاريمژنهای هوش ، کدامندبا هوش مصنوعی خودکار روبدفاع در برابر تغییر ساختنقش ژنتیک در درمان اختلاپیشرفتی مستقل از ابزار هتفاوتهای جنسیتی راهی برارویای شفافنرمش های مفید در سرگیجهانسان جدید از چه زمانی پاتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش احساسیاز تکینگی تا مغز از مغز تتشنج چیستشناخت و معرفت، و نقش آن دما تحت کنترل ژنها هستیم یکمردرد و علل آنبارداری بدون رحمدقیق ترین تصاویر از مغز انقش انتخاب از طرف محیط، نپاسخ گیاهان در زمان خوردتقلید مرحله ای نسبتا پیشروبات های ریز در درمان بینرمشهای مهم برای تقویت عانسان عامل توقف رشد مغزتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی بیشتر در زناناز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر الگوی رشد مغزی با زشناسایی سلول های ایمنی اماه رجبکمردرد با پوشیدن کفش منابازسازي مغز و نخاع چالشی دلایلی که نشان میدهد ما بنقش اتصالات بین سلولهای پختگی پس از چهل سالگي به تلاش هایی در بیماران قطع روزه داری و بیمار ی ام اس چرا مغزهای ما ارتقا یافت انعطاف پذیری مکانیسمی علتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی در زنان بیشتر ااز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر زودتر اتصالات مغزیشواهدی از دنیسوان(شبه نئماپروتیلینکنفرانس تشنج هتل کوثر اصبحتی علمی درباره تمایل بديدن با چشم بسته در خواب نقش حفاظتی مولکول جدید دپرورش مغز مینیاتوری انساتلاشی برای درمان قطع نخاروش مقابله مغز با محدودی