دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست؟

بررسی ای روی خداباوري، مغز و تکامل

اصل مقاله از عرفان کسرایی پژوهشگر مطالعات علم، در دانشگاه کاسل آلمان با پاره ای توضیحات و نقدها

19 ژوئیه 2018 - 28 تیر 1397

زمانی- که از باور به خدا صحبت می کنیم- پیش از هر چیز باید مقصود خود را از خدا و مفهوم آن روشن سازیم. نگاهی به لیست خدایان در طول تاریخ نشان می دهد که مفهوم خدا بسیار فراتر از خدایان ادیان ابراهیمی است. به بیان دیگر، گانش پسر شیوا با سری همانند فیل در هندوستان، خدایان جزایر پلینزی، خدایان محلی سریلانکایی تامیلی، خدایان آزتکها و خدایان مصر و یونان باستان نیز خدایانی محسوب می شوند که ممکن است حتی نام آن ها را نیز نشنیده باشیم.

(نیازی طبیعی ثانويه به فقر وجود انسان- که امروزه بر هیچ کس پوشیده نیست- و نیاز به موثری در پس همه آثار موجود در کیهان ما- که از دید هیچ عاقلی پوشیده نیست- سبب شده است که انسان حتی دورترین تمدن ها و فرهنگ ها در پی موثری باشد و بکوشند آن را بیابند.

این جستجو و کنکاش عمیق، هرچند گاهی از خدایان انسان نما یا حيوان نما یا ستاره نما سردرآورده است و گاهي منحرف شده است، ولی نشان دهنده عقل سلیمی است که به دنبال موثری در پی همه احوالات و آثار هستی می گردد.

در پی این موثر نبودن، نشانه روشنفکری نیست بلکه نشانه پرده کشیدن بر یکی از بدیهیات فکر است)

هر چند که امروزه خدایی چون زئوس، یکی از قدرتمندترین خدایان یونان باستان به تاریخ پیوسته و حس ایمان دینی و پرستش را در کسی زنده نمی کند اما هرکدام از این خدایان، روزگاری در گوشه ای از پهنه گیتی ، پیروانی داشته اند و برای بسیاری مقدس بوده اند. تنها در دایرةالمعارف خدایان، بیش از ۲۵۰۰ خدای موجود در تاریخ بشر معرفی شده است.

اما به راستی منشاء باور انسان به دین و خدا چیست؟

این موضوعی است که دانشمندان و فیلسوفان بسیاری را با خود مشغول کرده است و هر یک تلاش کرده اند، پاسخی برای این پرسش بیابند که باور به خدا از چه زمانی و بر چه مبنایی در فرهنگ های مختلف بشری شکل گرفته است.

از دید فروید، منشا باور دینی را باید در روان رنجوری بشر جستجو کرد و از دید دورکهایم، دین یک برساخته اجتماعی است. ریچارد داوکینز، زیست شناس تکاملی، دین را از منظر فرگشتی و بر مبنای نظریه داروین مورد بررسی قرار می دهد و در کتاب مشهور خود (توهّم خدا) می گوید: اگر عصب شناسان در مغز، یک مرکز مرتبط با باور به خدا پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند- باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

(توهم خدای ريچارد دوکينز در اینجا ابهامی را مطرح ميکند بدون آنکه در مورد آن اطمینانی داشته باشد. اگر عصب شناسان یک مرکز مرتبط با باور به خدا در مغز پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟ اگر چنین شود و اگر چنان شود بدون آنکه اطمینانی از سخن خود داشته باشد! در حالی که امروز مراکز احساسات روحاني به خوبي در مغز شناسایی شده است.

امروز دانشمندان محقق منصف، محل های خاص احساسات روحانی را در مغز شناسایی کرده اند و فراتر از این، چیزی بالاتر از مغز مادي باید باشد تا شناخت های ما گهگاه به فراتر از زمان و مکان برود.

و سخن این دانشمند، خود اقراری از او است که اعتقاد به خدا و دین، مزيتي تکاملی در طول تاریخ داشته است که سبب حفظ ساختار مربوط به دین و درک روحانی، در مغز شده است

لازم نیست گرفتار کشف مرکز خدا در مغز بمانیم.

همین دیدن مغز- که هدف نقشه ژنهاي ماست- نشان دهنده یک هدف گذار در پس این نقشه است . توصيه ميشود در برابر کتاب توهم خداي ریچارد داوکينز به کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد الحسن مراجعه شود تا هدفمندی نقشه ژنتیکی به خوبي روشن شود)

و اگر نقشه ژنتیکی هدفمند است، انتخاب طبیعی- که خودش از یک جهت، زاییده ژنها یا زاييده نقشه هدفمند هستی است- حداقل تا حدي هدفمند خواهد بود و هر چیز هدفمند، هرگز بدون هدفگذاری در پس آن، موجود نمی شود. پس اگر به دنبال انتخاب طبیعی هم برویم، (در حالی که مي دانيم انتخاب ها در هستی فقط محدود به انتخاب طبیعی نیست انتخاب جنسی، انتخاب ارادی، انتخاب عقلانی و ابتکار عقلانی که گاهی حتی می تواند انتخاب طبیعی را شکست دهد) و بگردیم که چگونه انتخاب طبیعی، منطقه ای را در مغز کاشته است، تازه کوشیده ایم مسیر را شناسایی کنیم و آنکه این جاده را کند و مسیر را هموار نمود تا به ابزار هوش برسد، با شناختن راه، محو نمي شود.

آنکه جاده را ساخت، او علت ایجاد این جاده است و هرچقدر هم دقيق تر و ریزتر جاده را بشناسید این شناخت شما جاده ای را- که به منزلی میرسد- از سازنده جاده بی نیاز نخواهد کرد)

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

پرسش داوکینز در حقیقت این است که دین چه کارکرد و فایده ای برای انسان داشته که با گذشت حدود ۸۰ هزار سال پیش تا کنون بشر را با خود مشغول کرده است. آیا دین عامل سازگاری انسان با محیط بوده است؟

به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ، ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان- که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ- ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است
(نقد:

خلقت جسم انسان از جسم پايينتر، شاید انسان پنداشتن انسان های حیوان صفت را به توهمی بی ارزش تبدلی کرده باشد ولی هرگز توجیه کننده رفتارهای ایثارگرانه این جسم حیوانی نیست. رفتار ایثار گرانه با جسم حیوانی توجیه نمیشود و دانشمندان زیست شناس تکاملی- که نظریه ژنهای خودخواه را مطرح کردند- این را بهتر از همه می دانند.

ژنهای خودخواه، هرگز مجالی برای رفتارهای ایثارگرانه خاص انسان باقي نمیگذارد ولی این رفتارها وجود دارد و همین رفتارهای ایثارگرانه نشان دهنده بعد غیر مادی وجود انسان است)

دین، میراث فرهنگی مفید یا مضر؟

در باب اینکه دین در طول تاریخ حیات انسان، فایده یا صرفه تکاملی داشته دیدگاه های مختلفی وجود دارد. برخی دین را به عنوان یک پارازیت فرهنگی می بینند که اگرچه برای میزبان انسانی خود فایده ای ندارد و چه بسا مضر هم باشد اما به مثابه انگل فرهنگی برای تکثیر و بقای خود از میزبان انسانی بهره برده است. برخی دین را عامل انسجام درون گروهی در رقابت با دیگر گروه ها می دانند و به عبارتی قائل به این نکته هستند که دین برای بقای گروه های انسانی، فایده تکاملی داشته است.

(این در حالی است که جهش ناگهانی تمدن بشری در تقریبا ده هزار سال قبل در سرزمین عراق، با تفسیرهای مادی و جهش های تصادفی، حتی بزرگ شدن اندازه مغز قابل تفسیر نيست. این جهش ناگهانی تمدنی، هرگز در میان انسان هایی با قانون جنگل، ایجاد نشده است.

بلکه در میان مردمانی ایجاد شدهاست که بر اساس کتیبه های ارزشی موجود، نه تنها تابع ژنهای خودخواه و ماده طلب خود نبودند بلکه عاشق ارتقا و پیشرفت و رها کردن عالم مادي بودند.

و این جهش تمدنی فقط با وحي و ارتباط با ملکوت و مبارزه پیاپی با ماده و ژنهای مادی خودخواه، تفسیر میشود)

برخی بر این باورند که دین ، نه به صورت مستقیم بلکه محصول جانبی و غیرمفید از خصیصه های دیگری است که به سود سازگاری انسان با محیط بوده اند. آنها رفتار شب پره را مثال می آورند که در حرکت به سمت شعله شمع، رفتاری از خود بروز می دهد که باعث مرگ او می شود. این رفتار شب پره از دید دانشمندان، محصول فرعی از پرواز شب پره به سمت ماه و به قصد جهت یابی بوده است.

انسان مذهبی وقت و انرژی و هزینه و حتی زندگی خود را وقف باورهایی می کند که کمترین سودی به حال او ندارد اما این رفتار از دید ریچارد داوکینز یک محصول جانبی نامطلوب یا یک انحراف از یک خصیصه دیگر است که شاید زمانی مفید بوده است.

به بیان دیگر، گرایشی که در شرایط خاصی توسط نیاکان ما انتخاب شده در واقع دین نبوده است و بلکه فایده های دیگری داشته و تنها به شکلی کاملا تصادفی در قالب رفتار دینی ظاهر شده است.

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی، یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان، تعالی پیدا کرده است.

(نقد:

پدر و نیاز های انسان.

انسان برای گذر از کودکی و خردسالی خود نیازمند پدری است که نیازهای او را برطرف کند و تغذیه و تحصیل مناسبی برایش ایجادکند. این تصور که اعتقاد و متمایل شدن به پدر، یک تمایل پوچ و بی فایده است، نوعی فراموشی و بی انصافی است

و نتیجه ای که به دنبال آن می آید اینکه شاید ما از کودکی وارد بلوغ شده ايم ولی همواره دچار نقص هايی هستيم که تا همیشه باید به وسیله پدری، برطرف شود و نیاز به معلمان و مديراني فراتر از پدر مادی- که پدر مادی ما را هم مدیریت کرده اند، و قانونهای عالم مادي را در میان ما گذاشته است- لازمه درک ها و نقص ها و کمبودهای همیشگی ماست و درک این مطلب اصلا برای فرد عاقلی که برای هر معلولی به دنبال علت است سخت نيست)

خداباوری از دید داروین

بحث های بسیاری بر سر تفاوت میان بی خدایی و ندانم گرایی در جریان است. خداباوران با یک معیار و شدت مشخص درگیر ایمان به خدا نیستند و بسیاری از بی خدایان نیز در قاب اندیشه خود جایی بین بی خدایی و ندانم گرایی به سر می برند. ریچارد داوکینز در کتاب توهم خدا معیاری را معرفی می کند که به اختصار DN مشهور شده است.

بر این اساس عدد ۱ بیانگر اعتقاد عمیق به خدا و خداباوری حداکثری و عدد ۷ نشان دهنده بی خدایی حداکثری است. خود داوکینز درباره اینکه کجای این معیار ایستاده می گوید جایی روی شش اما متمایل به هفت.(عدم قطعیت هرچند شایسته یک دانشمند منصف است ولی هرگز نیاز به بررسی های بيشتر را منتفی نمیکند. بله ایشان در عدم وجود خدا مطمئن نیست و با دیده تردید می نگرد حتی اگر احتمال 90% برای بی خدایی مطرح باشد!

ولی آیا ده درصد باقیمانده، ممکن نیست درست باشد؟

یک محقق منصف اگر به نظریه خود با ديده ترديد بنگرد- که مشخصه یک محقق دقیق است- نام کتاب خود را توهم خدا نميگذارد بلکه در نامگذاری کتاب خود انصاف را رعایت می کند. جالب اينجاست که به رغم وجود این تردید در وجود یا عدم وجود خدا ايشان نام کتاب خود را تغییر نداده است!)

او می افزاید من یک ندانم گرا هستم و آگنوستیک بودن من به وجود خدا به اندازه آگنوستیک بودن من به وجود پری در انتهای باغ است.

چارلز داروین نیز دست کم آن گونه که از روی آثار و مکاتبات به جا مانده از او می توان دریافت، بی خدا نبوده است و در نوشته ای مربوط به سال ۱۸۷۹ یعنی سه سال پیش از مرگ می نویسد من هرگز در شدیدترین نوسان های فکری ام آتئیست به معنای منکر وجود خدا نبوده ام و فکر میکنم به طور کلی و هر چه پیرتر می شوم، اغلب تعبیر آگنوستیک ، شرح درست تری از وضعیت ذهنی من به دست می دهد.

خداباوری از دید فروید و از منظر فیزیولوژی مغز

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان تعالی پیدا کرده است. مفهومی که آدمی بر اثر نیازها و ناتوانی های خود در دوران کودکی به آن پناه برده است. از دید فروید باور دینی از جمله رفتارهای روان رنجورانه انسان مانند وسواس به شمار می رود.

با ظهور علم مدرن، بررسی مکانیسم عمل مغز و نقش آن در باور به خدا و ماوراء الطبیعه نیز میسر شد. به تدریج منشاء توهمات دینی و درگیری ذهنی با مذهب و خدا و ارتباط آن با اختلالات شدید سامانه لیمبیک، مشخص شد و انسان دانست که ادراکات و تجربیات اسرارآمیز دینی و راز و نیاز و حس پرستش و زانو زدن در برابر قدرتی فراطبیعی از کجا ناشی می شود.

(نقد:

اینکه فردی بر اثر اختلال تشنجی در قسمتی از مغز، مثلا دستانش حرکت کند، به معنی تشنجی بودن هر حرکت دست نیست. راه رفتن میتواند بر اثر هر تحریک عصبی در مغز رخ دهد ولی یک شکل راه رفتن هم راه رفتن ارادی برای رفتن از یک سوی خیابان به سوی دیگر است.

دیدن برخی تصاویر با چشم شروع ميشود و نهایتا در مغز درک می گردد و در بیماران تشنجي، دیدن برخی تصاویر از مغز شروع میشود و در نتیجه تحریکات تشنجی و غیر طبیعی مغز است.

درک اين مطلب که هر گردی گردو نیست و هر راه رفتن و دیدنی، تشنج نيست اصلا کار دشواری نیست.

اگر کسانی بخواهند هر دیدنی را تشنج و اختلال تحریکات عصبی بدانند، بهتر است برای هر حرکتی و هر نگاهي- که دارند- به پزشک مراجعه کنند تا آن را با داروهای ضد تشنج، سرکوب کند!!

ولی یک پزشک عاقل، مرز بین کارهای انسان تندرست و انسان بیمار را می داند و همه را بیمار نمي شمرد. اینکه در پزشکی امروز معلوم شده برخی افراد با مشاهدات ماورایی، در نتیجه تشنجات دچار این حالت می شوند، هرگز به معني بیمار بودن همه درک های ماورایی نیست به خصوص وقتی بدانیم، موسس فرهنگ و تمدن بشری- که به صوت ناگهانی تقریبا ده هزار سال قبل، در قوم سومر و آشور ایجاد شد- همین ارتباط با جهانی فراتر از عالم ماده بوده است.

به بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مراجعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

مطالعه سال ۲۰۱۶ جانستون حتی امکان ارتباط بین تجربیات عمیق مذهبی از یک سو و بیماری صرع از سوی دیگر را مورد بررسی قرار می دهد. اگر بتوان دینداری را با فعالیت های الکتریکی غیرطبیعی مغز توضیح داد و باور به خدا را با کارکرد لوب گیجگاهی، دیگر جایی برای خدا و افسانه های دینی باقی نمی ماند و دین و خدا، چیزی جز میراث تکاملی زیستی و چیزی جز عملکرد طبیعی مغز نیستند. یافته های داروین در زیست شناسی و صورت بندی نظریه تکامل در کنار پیشرفت های علم به خصوص در نوروساینس و علوم اعصاب به نوعی تکمیل قطعات پازل فهم ما از جهان به شمار می روند.

درست همانگونه که کپرنیک در سال ۱۵۴۳ نشان داد زمین مرکز کائنات نیست و هیچ جایگاه ویژه ای نیز در کیهان ندارد، داروین نیز به ما نشان داد که انسان نه تنها اشرف مخلوقات نیست، بلکه حتی با برنج و ماهی و شامپانزه نیز منشا یا نیای مشترک دارد.
(نقد: تکامل جسم ما از موجودات پایین هرچند مقدس بودن جسم انسان امروز را در هم می ریزد؛ هرچند پروراندن جسم مادی و بزرگ کردن شکم و خوردن مال محرومان را زشت ميداند، هرگز در تفسیر رفتارهاي ایثارگرانه خاص انسان موفق نیست

و این رفتارهاست که دانشمند زیست شناس تکاملی را در مورد منشا آن، به حیرت می افکند؛ در حالی که معلمان این رفتارها هزاران سال قبل از کشفیات جدید و قبل از داوکينز و دیگران، نه تنها این رفتارها را تشویق می کردند، بلکه با رفتارهای ایثارگرانه خود ابهت جسم خیالی انسان را در هم مي شکستند

بله نه فقط داروین و دیگران، جسم انسان را بی ارزش مي دانند بلکه هزاران سال قبل، انبیای خدا این کشفیات جدید داروین را در عمل نشان می دادند(بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مطالعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

ضمن اینکه انتخاب طبیعی، مکانیسم پیشنهادی داروین برای تکامل زیستی، جایی برای باور به خدا و افسانه های عهد عتیق که در سِفر پیدایش و داستان آفرینش آدم و حوا و هابیل و قابیل که در کتاب های دینی آمده باقی نمی گذارد. به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است.

(اعتقاد به چیزهای ضروری و لازمی که نمیبینیم توهم نیست، مثلا اعتقاد به برق با اینکه ديده نمی شود، توهم نیست؛ به همین ترتیب اعتقاد به جهان های موازی با اينکه ديده نميشود و حتی با سریعترین سفینه های فضایی هم قابل دسترسی نیست، توهم نیست (نظریه ثابت شده جهان های موازی امروزه در فیزیک مطرح است).

توهم آن است که انسان چیزی را کشف کند و بعدا آن را به گونه ای تعمیم دهد- که شایسته نیست- مثلا کشف کنيم هر گردویی، گرد است و بعد نتیجه بگیریم هر گردی، گردو است!!

چنین نتیجه گیری ای همان هست که نویسنده مقاله میکند. ایشان تصور می کند چون هر شامپانزه اي باید از پیشینیان خود متولد شده باشد، پس هر متولدی از حیوان، حیوان بی درک است؛ در حالی چنین شکلاتي فقط برای دهان نویسنده، شیرین است و دهان عاقلان و دانشمندان امروز را شیرین نمی کند.

دانشمندان امروز می دانند که تفاوت ژنتیکی پیشینیان انسان و حتی موش، با ساختار ژنتیکی انسان، بسيار اندک است و حتی اتصال دو کروموزوم ساده در شامپانزه با 24 زوج کروموزوم دقيقا ساختار کروموزومی شبیه انسان با 23 زوج کروموزوم، ایجاد ميکند

و حتی امروزه حداقل از دیدگاه نظری به راحتی میتوان با تغييراتي در ساختار تخم شمپانزه، جسمی مانند انسان درست کرد!

این مطلب که هر موجود متولد شده از پیشینیان، حیوانی مشابه آنهاست اصلا با نظریه ثابت شده تکامل جور نیست و ما می دانیم که هزاران جهش هست که فرزندان را با هوشتر میکند و هزاران مکانیسم تکاملی هست که به کمک آن میتوان موجودات پایین تر را تبدیل به موجود قویتر کرد. و موجود باهوش کمتر را تبدیل به موجود باهوشتر کرد.

حتی امروزه فرضیات بسیاری در علم وجود دارد که تبدیل یک جسم حیوان به یک انسان نیازمند چند دستکاری ساده در ساختار ژنتیکی است.

نویسنده مقاله، خلقت آدم و حوا را بر اساس نظریه تکامل، داستانی افسانه ای میداند، در حالی که بر اساس نظریه تکامل، خلقت موجود برتر یا انسان از موجود پایین دست یا حیوان، اصلا افسانه نیست و امروز دانشمندان برای بهبود وضعیت کشاورزی و دامداری، از طریق تراريخته ها به شدت روی آن کار می کنند.)

http://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-44886681


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
گالکانزوماب، دارویی جدیاثرات مضر ماری جواناتو دی ان ای خاص ميتوکندريدرک و احساسنورون های ردیاب حافظهپیشینیان انسان از هفت میارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر مشاهده بر واقعیت بروش صحبت کردن در حال تکامناتوانی در شناسایی چهره از تکنیکی تا مغز از مغز تفرگشت و تکامل تصادفی محض تاثیر گیاه خواری بر رشد وزندگی هوشمند در خارج از زهفت چیز که عملکرد مغز تو از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمولتیپل اسکلروز در زنان سفری به آغاز کیهانهوش مصنوعی در خدمت خلق وحآیا احتمال دارد رویا از آبلندی در ذهن ما درک بلندیتغییر الگوی رشد مغزی با زمحل درک احساسات روحانیسریعترین کامپیوتر موجودهستي مادي ای که ما کوچکترالتهاب شریان تمپورالبا هوش مصنوعی خودکار روبحس چشایی و بویاییمغز ما کوچکتر از نیم نقطهشش مرحله تکامل چشمیک پیشنهاد خوب برای آسان ايندگان چگونه خواهند دیدبحثی درباره احساساتی غیرخطا در محاسبات چیزی کاملمغز بزرگ چالش است یا منفععضلانی که طی سخن گفتن چقدکوچک شدن مغز از نئاندرتاابزار بقای موجود زنده از بررسی علل کمر درد در میانداروی تشنجی درباردارینقش رژیم غذایی در رشد و اگامی در درمان بیماریهای اجزای پر سلولی بدن انسان تولید سلولهای جنسی از سلدرک احساسات و تفکرات دیگنوروپلاستیسیتی چیستپیشرفتی مستقل از ابزار هارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه ناظر هوشیار بروشهای نو در درمان دیسک بنخاع ما تا پایین ستون فقراز تکینگی تا مغز از مغز تفراموش کارها باهوش تر هستاثیر گیاه خواری بر رشد وزیباترین چیز در افزایش سهفت سین یادگاری از میراث از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمواد کوانتومی جدید، ممکنسلولهای بنیادی مصنوعی درهوش مصنوعی در خدمت خلق وحآیا برای تولید مثل همیشه به زودی شبکه مغزی به جای تغییر زودتر اتصالات مغزیمحل درک احساسات روحانی دسرگیجه از شایعترین اختلاهستی ما پس از شروعی چگال امیوتروفیک لترال اسکلروبارداری بدون رحمحس و ادراک (قسمت اول )مغز مادران و کودکان در زمششمین کنگره بین المللی سیکی از علل محدودیت مغز امايا اراده آزاد توهم است یبخش دیگری در وجود انسان هدفاع در برابر تغییر ساختمغز بزرگ چالشهای پیش رومقالاتکودک ایرانی که هوش او از ابزار بقای موجود زنده از بزرگ شدن مغز محدود به دورداروی جدید s3 در درمان ام نقش زبان در سلطه و قدرت اگاهی لازم است برای فهم و اجزایی ناشناخته در شکل گتوانایی مغز و دیگر اجزای درک تصویر و زبان های مخلتنوشیدن چای برای مغز مفید پاسخ گیاهان در زمان خوردارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتاروشهای شناسایی قدرت شنوانخستین تصویر از سیاهچالهاز تکینگی تا مغز و از مغز فراموشی همیشه هم بد نیستتاثیر گیاه خواری بر رشد وزیرفون داروی ضد ام اسهمیشه عسل با موم بخوریماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکموجود بی مغزی که می تواندسلسله مباحث هوش مصنوعیهوش مصنوعی درمانگر کامپیآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبوزون هیگز چیستتغییر عمودی سر انسان از پمحدودیت های حافظه و حافظسردرد و علتهای آنو هر کس تقوای خدا پیشه کنامگا سه عامل مهم سلامتبازگشت از آثار به سوی خداحس و ادراک (قسمت دوم )مغز چون ابزار هوش است دلیصرع و درمان های آنیادگیری مهارت های جدید دايا اراده آزاد توهم است یبرنامه و ساختار پیچیده مدقیق ترین تصاویر از مغز امغز حریص برای خون، کلید تتاثیر ویتامین دی بر بیماکودکان خود را مشابه خود تابزار بقای موجود زنده از بسیاری از بیماری های جدیداروی جدید ضد میگرننقش زبان در سلطه و قدرت اگاهی مغز بزرگ چالش استاحساس گذر سریعتر زمانتوازن مهمتر از فعالیت زیدرک عمیق در حیواناتنوعی سکته مغزی ، وحشتناک پختگی پس از چهل سالگي به ارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر نگاه انسان بر رفتاروشی برای بهبود هوش عاطفنرمش های مفید در سرگیجهاز تکینگی تا مغز از مغز تفرایند حذف برخی اجزای مغتاثیر انتخاب از طرف محیط زبان چهار حرفی حیات زمینهوموارکتوس ها ممکن است داز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رو ح و روان بر جسمموجودات مقهور ژنها هستندسم زنبور ، کلیدی برای وارهوش مصنوعی درخدمت خلق وحآیا تکامل و تغییرات ژنتیبیماری گیلن باره و بیمارثبت امواج الکتریکی در عصمخچه ، فراتر از حفظ تعادلسردرد تنشنویتامین E برای فعالیت صحامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبازسازي مغز و نخاع چالشی حس و ادراک قسمت چهارممغز چگونه صداها را فیلتر ضررهای مصرف شکر و قند بر یادآوری خواب و رویاای آنکه نامش درمان و یادشبرین نت به جای اینترنتدلایلی که نشان میدهد ما بمغز زنان جوانتر از مغز مرصفحه اصلیکوری گذرای ناشی از موبایابزار بقای موجود زنده از تفاوت مغز انسان و میمون هداروی ضد تشنج با قابليت تنقش سجده بر عملکرد مغزنقش غذاها و موجودات درياگذر زمان کاملا وابسته به اخلاق و علوم اعصابتوسعه برخی شغل ها با هوش درگیری قلب در بیماری ویرچیزی خارج از مغزهای ما نیپرورش مغز مینیاتوری انساارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیماروشی جدید در درمان قطع نخنرمشهای مهم برای تقویت عاز تکینگی تا مغز از مغز تفرد حساس از نظر عاطفی و بتاثیر ترکیبات استاتین (سزبان و بیان، در سایه پیشرهوش مصنوعی می تواند بر احاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر میهمانهای ناخوانده عامل سودمندی موجودات ابزی بر هوش مصنوعی ساخته هوش طبیآیا خداباوری محصول تکاملبیماری ای شبیه آلزایمر و جمجمه انسان های اولیهمخچه ابزاري که وظیفه آن فسردرد سکه ایویتامین E در چه مواد غذایانفجار و توقف تکاملی نشابحتی علمی درباره تمایل بحس و ادراک قسمت پنجممغز آیندگان چگونه است ؟ضررهای شکر بر سلامت مغزژن هوش و ساختارهای حیاتی ایندرالبرای پیش بینی آینده مغز ددندان ها را مسواک بزنید تمغزهای کوچک بی احساسسوالات پزشکیکی غایب شدی تا نیازمند دلابزار بقای موجود زنده از تفاوتهای جنسیتی راهی براداروی ضد تشنج با قابليت تداستانها و مفاهیمی اشتبانقش غذاها و موجودات درياگربه شرودینگر و تاثیر مشاختلال در شناسایی حروف و توصیه های غیر دارویی در سدرگیری اعصاب به علت میتوچگونه مغز پیش انسان یا همآلزایمرارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر ژنها بر اختلالات خروشی جدید در درمان سکته مچرا مغزهای ما ارتقا یافت از تکینگی تا مغز از مغز تقانون مندی نقشه ژنتیکی متاثیر دپاکین بر بیماری مزبان و تکلم برخی بیماریههوش مصنوعی گوگل به کمک تشاز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاه خواری بر میگرن سردردی ژنتیکی که بسیاهچاله و تکینگی ابتدایهوش احساسیآیا دلفین ها می تواند از بیماری ای شبیه ام اس مولتجنسیت و تفاوت های بیناییمدارک ژنتیکی چگونه انسانسرعت فکر کردن چگونه استویتامین دی گنجینه ای بزرانگشت نگاری مغز نشان میدبحث درباره پیدایش و منشاحس و ادراک قسمت سوممغز انسان ایا طبیعتا تماطی یکصد هزار سال اخیر هرچژن یا نقشه توسعه مغز و نقایا کوچک شدن مغزانسان البرخی نکات از گاید لاین پردو ویژگی انتزاع و قدرت تجمغزتان را در جوانی سیمکشپیامهای کاربرانکاهش التهاب ناشی از بیماابزار بقای موجود زنده از تقلید مرحله ای نسبتا پیشدر مانهای کمر دردنقش غذاها و موجودات درياگزیده ای از وبینار یا کنفاختلالات مخچهتوصیه هایی در مصرف ماهیرقیبی قدرتمند در برابر مچگونه هموساپينس بر زمین آیا ما تنها موجودات زنده ارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر نريتوکسيمب در درمان ام اسچرا حیوانات سخن نمی گویناز تکینگی تا مغز از مغز تقارچ بی مغز در خدمت موجودتاثیر داروهای ضد التهاب زبان و شناخت حقیقت قسمت چهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر میدان مغناطيسي زمین بشر سیاره ابلهانهوش احساسیآیا دست مصنوعی به زودی قابیماری بیش فعالیجنسیت و تفاوت های بیناییمروری بر تشنج و درمان هایشلیک فراموشیواکنش های ناخودآگاه و تقاندوهگین نباش اگر درب یا بحثی در مورد نقش ویتامينحساسیت روانی متفاوتمغز انسان برای ایجاد تمدظهور امواج مغزی در مغز مصژنها نقشه ایجاد ابزار هوایا ابزار هوشمندی یا مغز برخی اثرات مضر ویتامین دديدن با چشم بسته در خواب نقش قهوه در سلامتیسایتهای دیگرکایروپاکتیک چیستابزار بقای موجود زنده از تلقین اطلاعات و حافظهدر چه مرحله ای از خواب ، رنقشه مغزی هر فرد منحصر بهگزارش یک مورد جالب لخته واختلالات حرکتی در انسانتوضیحی ساده در مورد هوش مرموزی از نخستین تمدن بشرچگونه آن شکری که می خوریمآیا مغز تا بزرگسالی توسعارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر تریواستیگمینچرا حجم مغز گونه انسان دراز تکینگی تا مغز از مغز تقدم زدن و حرکت دید را تغیتاثیر داروی ضد تشنج سدیم زبان و شناخت حقیقت قسمت اهوش مصنوعی الفاگوازدواج های بین گونه ای، رتاثیر رژیم گیاهخواری بر مکانیزمهای دفاعی در برابسیاره ابلهانهوش عاطفی بیشتر در زنانآیا رژیم غذایی گیاهی سلابیماری تی تی پیجهش های ژنتیکی مفید در سامرکز خنده در کجای مغز استشنا در ابهای گرم جنوب نیواکسن سرطانانسان قدیم در شبه جزیره عبحثی جالب درباره محدودیتخلاصه ای از مطالب همایش ممغز انسان برای شادمانی طعلم به ما کمک میکند تا موژنها ، مغز و ارادهایا بیماری ام اس (مولتیپبرخی اختلالات عصبی مثانهدی متیل فومارات(زادیوا)(نقش مهاجرت در توسعه نسل اکاربرد روباتهای ريزنانوابزار بقای موجود زنده از تلاش هایی در بیماران قطع تلاشی برای درمان قطع نخادر هم تنیدگی کوانتومی و پنقص در تشخیص هیجانات عامگشایش دروازه جدیدی از طراختلالات صحبت کردن در انتکامل چشمرمز و رازهای ارتباط غیر کچگونه انتظارات بر ادراک آیا همه جنایت ها نتیجه بیارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سرژیم های غذایی و نقش مهم چرا در مغز انسان، فرورفتاز تکینگی تا مغز از مغز تقدرت انسان در نگاه به ابعتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت دهوش مصنوعی از عروسک تا کاستفاده از هوش مصنوعی در تاثیر عصاره تغلیظ شده گیما انسانها چه اندازه نزدسیر آفرینش از روح تا مغز هوش عاطفی در زنان بیشتر اآیا راهی برای رفع کم آبی بیماری ضعف عضلات نزدیک بجهش های ژنتیکی غیر تصادفمرگ انتقال است یا نابود ششناخت و معرفت، و نقش آن دواسطه ها د رمسیر ایجاد مغانسان جدید از چه زمانی پابحثی در مورد نقش کلسیم و خواندن ، یکی از شستشو دهنمغز انسان برای شادمانی طعلایم کمبود ویتامین E را ژنهای هوش ، کدامندایا بدون زبان میتوانیم تبرخی بیماری ها که در آن بدژا وو یا اشنا پندارینقش هورمون های تیروئید دکاربرد روباتهای ريز، در ابزار بقای موجود زنده از تلاشی جدید در درمان ام اسدرمان های بیماری آلزایمرچند جهانیپمبرولیزوماب در بیماری چادامه بحث تکامل چشمتکامل ابزار هوش ، راه پر رویای شفافچگونه باغبانی باعث کاهش آیا هوش ارثی دریافتی از پارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر کپسول نوروهرب بر سرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وچراروياها را به یاد نمی آاز تکینگی تا مغز از مغز تلوب فرونتال یا پیشانی مغتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت سهوش مصنوعی از عروسک تا کاستیفن هاوکینگ در مورد هتاریخ همه چیز را ثبت کردهما انسانها چه اندازه نزدسیستم تعادلی بدنهوشیاری کوانتومیآیاما مقهور قوانین فیزیکبیماریهای تحلیل عضلانی اجهشهای مفید و ذکاوتی که دمراحل ارتقای پله پله کیهشناسایی سلول های ایمنی اوراپامیل در بارداریانسان عامل توقف رشد مغزبحثی در مورد عملکرد لوب فخواب سالم عامل سلامتیمغز انسان رو به کوچک تر شعلایم کمبود ویتامین E را کلرال هیدرات برای خوابانایا تکامل هدفمند استبرخی بیماری های خاص که بددژاوو یا آشناپندارینقش ژنتیک در درمان اختلاکجای مغز مسئول پردازش تجابزار بقای موجود زنده از تمایل زیاد به خوردن بستندرمان های جدید میگرنچندین ماده غذایی که ماننپنج اکتشاف شگفت آور در موادغام میان گونه های مختلتکامل زبانروبات های ریز در درمان بیچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هوش سریعی که بدون احساز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد وراه های جدید برای قضاوت رچراروياها را به یاد نمی آاز تکینگی تا مغز از مغز تلبخند بزن شاید صبح فردا زتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان، وسیله شناسایی محیطهوش مصنوعی از عروسک تا کاستیفن هاوکینگ در تفسیر تبدیل تراکت صوتی مصنوعی ما با کمک مغز خود مختاريمسیستم دفاعی بدن علیه مغز هوش، ژنتیکی است یا محیطیآزمون ذهنی گربه شرودینگربیهوش کردن در جراحی و بیمجهشهای مفید و ذکاوتی که دمزایای شکلات تلخ برای سلشواهدی از دنیسوان(شبه نئورزش هوازی مرتب خیلی به قانعطاف پذیری مکانیسمی علبحثی درباره هوش و تفاوتهخواب سالم عامل سلامتی و یمغز انسان رو به کوچکتر شدعلت خواب آلودگی بعد از خوکمردرد و علل آنایرادهای موجود در خلقت ببرخی توجهات در ببمار پاردانشمندان ژنی از مغز انسنقش انتخاب از طرف محیط، نکشف مکانیسم عصبی خوانش پابزار بقای موجود زنده از تمدن قدیمی ای در جنوب ایردرمان های رایج ام اسچه زیاد است بر من که در ایپوست ساعتی مستقل از مغز دادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل ساختار رگهای مغزی روح رهاییچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هشیاری کوانتومی وجوداز نظر علم اعصاب اراده آزفلج بل، فلجی ترسناک که آنتاثیر گیاه خواری بر رشد وراه های جدید برای قضاوت رنزاع بین جهل و علم رو به پاز تکینگی تا مغز از مغز تلرزش ناشی از اسیب به عصبتاثیر درجه حرارت بر عملکسفر نامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کآیا واکنش های یاد گرفته واستخوان های کشف شده، ممکتبدیل سلولهای محافط به سما تحت کنترل ژنها هستیم یسکته مغزیهیچگاه از فشار و شکست نترإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبیوگرافیجاذبه و نقش آن در شکلگیریمسیر دشوار تکامل و ارتقاشاهکار قرنورزش هوازی ، بهترین تمریاولین هیبرید بین انسان وبحثی درباره هوش و تفاوتهخواب عامل دسته بندی و حفطمغز ایندگان چگونه استعوارض ازدواج و بچه دار شدکمردرد با پوشیدن کفش منااگر نعمت فراموشی نبود بسبرخی سلولهای عصبی در تلادانشمندان روش هاي جدیدی نقش اتصالات بین سلولهای کشف مکانیسمی پیچیده در بابزارهای بقای موجود زندابزارهای پیشرفته ارتباط تمدن بشری و مغز اخلاقیدرمان ژنتیکی برای نوآوریچهار میلیارد سال تکامل بپیموزایدارتقا و تکامل سنت آفرینش تکامل شناخت انسان با کشفروزه داری و بیمار ی ام اس چگونه حافظه را قویتر کنیاز نظر علم اعصاب اراده آزفلج خوابتاثیر گیاه خواری بر رشد وراه پیروزی در زندگی چیستنزاع بین علم و نادانی رو از تکینگی تا مغز از مغز تلزوم سازگاری قانون مجازاسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کآیا آگاهی پس از مرگ از بیاصول سلامت کمرتری فلوپرازینماه رجبساخت شبکه عصبی با الفبایهاوکينگ پیش از مرگش رسالافراد آغاز حرکت خودشان ربیوگرافیحقیقت راستین انسان علم بمشکلات نخاعیشبیه سازی میلیون ها جهان ورزش و میگرناولین مورد پیوند سر در انبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريمغز ابزار برتر بقاعید نوروز مبارککنفرانس تشنج هتل کوثر اصاگر نعمت فراموشی نبود بسبرخی سيناپسها طی تکامل و دانشمندان روشی برای تبدینقش حفاظتی مولکول جدید دکشف ارتباط جدیدی از ارتبابزارهای دفاعی و بقای موتمساح حد واسط میان مغز کودرمان جدید میگرن با انتی چهار ساعت پس از کشتار خوکپیچیدگی های مغزی در درک زارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل امروز در درمروش مقابله مغز با محدودینگاهی بر قدرت بینایی درااز آغاز خلقت تا نگاه انسافلج خواب چیستتاثیر گیاه خواری بر رشد ورشته نوروایمونولوژی و نقنزاع بین علم و جهل رو به پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکلزوم سازگاری قانون مجازاسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کمآیا امکان بازسازی اندامهاضطراب و ترستری فلوپرازینماپروتیلینساخت شبکه عصبی مصنوعی با هاوکينگ پیش از مرگش رسالافزایش قدرت ادراکات و حسبیان ژن های اسکیزوفرنی دحافظه و اطلاعات در کجاست مشاهده آینده از روی مشاهشبیه سازی سیستم های کوانورزش بهترین درمان بیش فعاولین تصویر در تاریخ از سبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريمغز از بسیاری حقایق می گرعامل کلیدی در کنترل کارآکنگره بین المللی سردرد داگر تلاش انسان امروز برابررسي علل احتمالي تغيير داروهای مصرفی در ام اسنقش حیاتی تلومر دی ان آ دکشف جمجمه ای درکوه ایرهواثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندریدرمانهای بیماری پارکینسنوار مغزی روشی مهم در تشخپیوند مغز و سر و چالشهای ارتباط میکروب روده و پارتئوری تکامل در پیشگیری و روش های صرفه جویی در ایجانگاهی بر توانایی اجزاي باز تلسکوپ گالیله تا تلسکفیلمی بسیار جالب از تغییتاثیر گیاه خواری بر رشد ورشد مغز علت تمایل انسان بنظام مثبت زندگیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکممانتین یا آلزیکسا یا ابسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کمآیا انسان با مغز بزرگش اخاطلاعاتی عمومی در مورد متسلیم شدن از نورون شروع ممبانی ذهنی سیاه و سفیدساختار شبکه های مغزی ثابهدف از تکامل مغزافسردگی و اضطراب در بیمابیست تمرین ساده برای جلوحافظه و اطلاعات در کجاست معنی روزهشباهت زیاد بین سلول هاي عورزش در کمر درداولین سلول مصنوعیبحثی درباره هوش و تفاوتهخانواده پایدارمغز برای فراموشی بیشتر کعسل طبیعی موثر در کنترل بکنگره بین المللی سردرد دابزار هوش در حال ارتقا ازبررسی و اپروچ جدید بر بیمداروهای ضد بیماری ام اس ونقش داروهاي مختلف معروف گنجینه ای به نام ویتامین اثرات مفید قهوهتنفس هوازی و میتوکندریدرک فرد دیگر و رفتارهای انورون هاي مصنوعی می توانپیوند سر، یکی از راه حلهاارتباط چاقی و کاهش قدرت بتا 20 سال آینده مغز شما به روش هایی ساده برای کاهش اناتوانی از درمان برخی ویاز تلسکوپ گالیله تا تلسکفیزیکدانان ماشینی برای تتاثیر گیاه خواری بر رشد وزمین زیر خلیج فارس تمدنی نظریه تکامل در درمان بیماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمنابع انرژي پاک سرچشمه حسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی در کامپیوترهاآیا احتمال دارد رویا از آاطلاعاتی عمومی در مورد متشنج چیستمجموعه های پر سلولی بدن مسخن پاک و ثابتهزینه ای که برای اندیشیدالکتروتاکسی(گرایش و حرکبیشتر کمردردها نیازی به حافظه و اطلاعات در کجاستمغز فکر میکند مرگ برای دیشباهت زیاد بین سلول هاي عوزوز گوشاوکرلیزوماب داروی جدید شبحثی درباره احساسات متفاخطا در محاسبات چیزی کاملمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟عصب حقوق نورولووکندر در بیماریهای التهابابزار بقای موجود زنده از بررسی سیستم تعادلی بدن اداروی فامپیریدین یا نورلنقش روزه داری در سالم و جگیاه خواری و گوشت خوار کد