دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست؟

بررسی ای روی خداباوري، مغز و تکامل

اصل مقاله از عرفان کسرایی پژوهشگر مطالعات علم، در دانشگاه کاسل آلمان با پاره ای توضیحات و نقدها

19 ژوئیه 2018 - 28 تیر 1397

زمانی- که از باور به خدا صحبت می کنیم- پیش از هر چیز باید مقصود خود را از خدا و مفهوم آن روشن سازیم. نگاهی به لیست خدایان در طول تاریخ نشان می دهد که مفهوم خدا بسیار فراتر از خدایان ادیان ابراهیمی است. به بیان دیگر، گانش پسر شیوا با سری همانند فیل در هندوستان، خدایان جزایر پلینزی، خدایان محلی سریلانکایی تامیلی، خدایان آزتکها و خدایان مصر و یونان باستان نیز خدایانی محسوب می شوند که ممکن است حتی نام آن ها را نیز نشنیده باشیم.

(نیازی طبیعی ثانويه به فقر وجود انسان- که امروزه بر هیچ کس پوشیده نیست- و نیاز به موثری در پس همه آثار موجود در کیهان ما- که از دید هیچ عاقلی پوشیده نیست- سبب شده است که انسان حتی دورترین تمدن ها و فرهنگ ها در پی موثری باشد و بکوشند آن را بیابند.

این جستجو و کنکاش عمیق، هرچند گاهی از خدایان انسان نما یا حيوان نما یا ستاره نما سردرآورده است و گاهي منحرف شده است، ولی نشان دهنده عقل سلیمی است که به دنبال موثری در پی همه احوالات و آثار هستی می گردد.

در پی این موثر نبودن، نشانه روشنفکری نیست بلکه نشانه پرده کشیدن بر یکی از بدیهیات فکر است)

هر چند که امروزه خدایی چون زئوس، یکی از قدرتمندترین خدایان یونان باستان به تاریخ پیوسته و حس ایمان دینی و پرستش را در کسی زنده نمی کند اما هرکدام از این خدایان، روزگاری در گوشه ای از پهنه گیتی ، پیروانی داشته اند و برای بسیاری مقدس بوده اند. تنها در دایرةالمعارف خدایان، بیش از ۲۵۰۰ خدای موجود در تاریخ بشر معرفی شده است.

اما به راستی منشاء باور انسان به دین و خدا چیست؟

این موضوعی است که دانشمندان و فیلسوفان بسیاری را با خود مشغول کرده است و هر یک تلاش کرده اند، پاسخی برای این پرسش بیابند که باور به خدا از چه زمانی و بر چه مبنایی در فرهنگ های مختلف بشری شکل گرفته است.

از دید فروید، منشا باور دینی را باید در روان رنجوری بشر جستجو کرد و از دید دورکهایم، دین یک برساخته اجتماعی است. ریچارد داوکینز، زیست شناس تکاملی، دین را از منظر فرگشتی و بر مبنای نظریه داروین مورد بررسی قرار می دهد و در کتاب مشهور خود (توهّم خدا) می گوید: اگر عصب شناسان در مغز، یک مرکز مرتبط با باور به خدا پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند- باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

(توهم خدای ريچارد دوکينز در اینجا ابهامی را مطرح ميکند بدون آنکه در مورد آن اطمینانی داشته باشد. اگر عصب شناسان یک مرکز مرتبط با باور به خدا در مغز پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟ اگر چنین شود و اگر چنان شود بدون آنکه اطمینانی از سخن خود داشته باشد! در حالی که امروز مراکز احساسات روحاني به خوبي در مغز شناسایی شده است.

امروز دانشمندان محقق منصف، محل های خاص احساسات روحانی را در مغز شناسایی کرده اند و فراتر از این، چیزی بالاتر از مغز مادي باید باشد تا شناخت های ما گهگاه به فراتر از زمان و مکان برود.

و سخن این دانشمند، خود اقراری از او است که اعتقاد به خدا و دین، مزيتي تکاملی در طول تاریخ داشته است که سبب حفظ ساختار مربوط به دین و درک روحانی، در مغز شده است

لازم نیست گرفتار کشف مرکز خدا در مغز بمانیم.

همین دیدن مغز- که هدف نقشه ژنهاي ماست- نشان دهنده یک هدف گذار در پس این نقشه است . توصيه ميشود در برابر کتاب توهم خداي ریچارد داوکينز به کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد الحسن مراجعه شود تا هدفمندی نقشه ژنتیکی به خوبي روشن شود)

و اگر نقشه ژنتیکی هدفمند است، انتخاب طبیعی- که خودش از یک جهت، زاییده ژنها یا زاييده نقشه هدفمند هستی است- حداقل تا حدي هدفمند خواهد بود و هر چیز هدفمند، هرگز بدون هدفگذاری در پس آن، موجود نمی شود. پس اگر به دنبال انتخاب طبیعی هم برویم، (در حالی که مي دانيم انتخاب ها در هستی فقط محدود به انتخاب طبیعی نیست انتخاب جنسی، انتخاب ارادی، انتخاب عقلانی و ابتکار عقلانی که گاهی حتی می تواند انتخاب طبیعی را شکست دهد) و بگردیم که چگونه انتخاب طبیعی، منطقه ای را در مغز کاشته است، تازه کوشیده ایم مسیر را شناسایی کنیم و آنکه این جاده را کند و مسیر را هموار نمود تا به ابزار هوش برسد، با شناختن راه، محو نمي شود.

آنکه جاده را ساخت، او علت ایجاد این جاده است و هرچقدر هم دقيق تر و ریزتر جاده را بشناسید این شناخت شما جاده ای را- که به منزلی میرسد- از سازنده جاده بی نیاز نخواهد کرد)

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

پرسش داوکینز در حقیقت این است که دین چه کارکرد و فایده ای برای انسان داشته که با گذشت حدود ۸۰ هزار سال پیش تا کنون بشر را با خود مشغول کرده است. آیا دین عامل سازگاری انسان با محیط بوده است؟

به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ، ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان- که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ- ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است
(نقد:

خلقت جسم انسان از جسم پايينتر، شاید انسان پنداشتن انسان های حیوان صفت را به توهمی بی ارزش تبدلی کرده باشد ولی هرگز توجیه کننده رفتارهای ایثارگرانه این جسم حیوانی نیست. رفتار ایثار گرانه با جسم حیوانی توجیه نمیشود و دانشمندان زیست شناس تکاملی- که نظریه ژنهای خودخواه را مطرح کردند- این را بهتر از همه می دانند.

ژنهای خودخواه، هرگز مجالی برای رفتارهای ایثارگرانه خاص انسان باقي نمیگذارد ولی این رفتارها وجود دارد و همین رفتارهای ایثارگرانه نشان دهنده بعد غیر مادی وجود انسان است)

دین، میراث فرهنگی مفید یا مضر؟

در باب اینکه دین در طول تاریخ حیات انسان، فایده یا صرفه تکاملی داشته دیدگاه های مختلفی وجود دارد. برخی دین را به عنوان یک پارازیت فرهنگی می بینند که اگرچه برای میزبان انسانی خود فایده ای ندارد و چه بسا مضر هم باشد اما به مثابه انگل فرهنگی برای تکثیر و بقای خود از میزبان انسانی بهره برده است. برخی دین را عامل انسجام درون گروهی در رقابت با دیگر گروه ها می دانند و به عبارتی قائل به این نکته هستند که دین برای بقای گروه های انسانی، فایده تکاملی داشته است.

(این در حالی است که جهش ناگهانی تمدن بشری در تقریبا ده هزار سال قبل در سرزمین عراق، با تفسیرهای مادی و جهش های تصادفی، حتی بزرگ شدن اندازه مغز قابل تفسیر نيست. این جهش ناگهانی تمدنی، هرگز در میان انسان هایی با قانون جنگل، ایجاد نشده است.

بلکه در میان مردمانی ایجاد شدهاست که بر اساس کتیبه های ارزشی موجود، نه تنها تابع ژنهای خودخواه و ماده طلب خود نبودند بلکه عاشق ارتقا و پیشرفت و رها کردن عالم مادي بودند.

و این جهش تمدنی فقط با وحي و ارتباط با ملکوت و مبارزه پیاپی با ماده و ژنهای مادی خودخواه، تفسیر میشود)

برخی بر این باورند که دین ، نه به صورت مستقیم بلکه محصول جانبی و غیرمفید از خصیصه های دیگری است که به سود سازگاری انسان با محیط بوده اند. آنها رفتار شب پره را مثال می آورند که در حرکت به سمت شعله شمع، رفتاری از خود بروز می دهد که باعث مرگ او می شود. این رفتار شب پره از دید دانشمندان، محصول فرعی از پرواز شب پره به سمت ماه و به قصد جهت یابی بوده است.

انسان مذهبی وقت و انرژی و هزینه و حتی زندگی خود را وقف باورهایی می کند که کمترین سودی به حال او ندارد اما این رفتار از دید ریچارد داوکینز یک محصول جانبی نامطلوب یا یک انحراف از یک خصیصه دیگر است که شاید زمانی مفید بوده است.

به بیان دیگر، گرایشی که در شرایط خاصی توسط نیاکان ما انتخاب شده در واقع دین نبوده است و بلکه فایده های دیگری داشته و تنها به شکلی کاملا تصادفی در قالب رفتار دینی ظاهر شده است.

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی، یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان، تعالی پیدا کرده است.

(نقد:

پدر و نیاز های انسان.

انسان برای گذر از کودکی و خردسالی خود نیازمند پدری است که نیازهای او را برطرف کند و تغذیه و تحصیل مناسبی برایش ایجادکند. این تصور که اعتقاد و متمایل شدن به پدر، یک تمایل پوچ و بی فایده است، نوعی فراموشی و بی انصافی است

و نتیجه ای که به دنبال آن می آید اینکه شاید ما از کودکی وارد بلوغ شده ايم ولی همواره دچار نقص هايی هستيم که تا همیشه باید به وسیله پدری، برطرف شود و نیاز به معلمان و مديراني فراتر از پدر مادی- که پدر مادی ما را هم مدیریت کرده اند، و قانونهای عالم مادي را در میان ما گذاشته است- لازمه درک ها و نقص ها و کمبودهای همیشگی ماست و درک این مطلب اصلا برای فرد عاقلی که برای هر معلولی به دنبال علت است سخت نيست)

خداباوری از دید داروین

بحث های بسیاری بر سر تفاوت میان بی خدایی و ندانم گرایی در جریان است. خداباوران با یک معیار و شدت مشخص درگیر ایمان به خدا نیستند و بسیاری از بی خدایان نیز در قاب اندیشه خود جایی بین بی خدایی و ندانم گرایی به سر می برند. ریچارد داوکینز در کتاب توهم خدا معیاری را معرفی می کند که به اختصار DN مشهور شده است.

بر این اساس عدد ۱ بیانگر اعتقاد عمیق به خدا و خداباوری حداکثری و عدد ۷ نشان دهنده بی خدایی حداکثری است. خود داوکینز درباره اینکه کجای این معیار ایستاده می گوید جایی روی شش اما متمایل به هفت.(عدم قطعیت هرچند شایسته یک دانشمند منصف است ولی هرگز نیاز به بررسی های بيشتر را منتفی نمیکند. بله ایشان در عدم وجود خدا مطمئن نیست و با دیده تردید می نگرد حتی اگر احتمال 90% برای بی خدایی مطرح باشد!

ولی آیا ده درصد باقیمانده، ممکن نیست درست باشد؟

یک محقق منصف اگر به نظریه خود با ديده ترديد بنگرد- که مشخصه یک محقق دقیق است- نام کتاب خود را توهم خدا نميگذارد بلکه در نامگذاری کتاب خود انصاف را رعایت می کند. جالب اينجاست که به رغم وجود این تردید در وجود یا عدم وجود خدا ايشان نام کتاب خود را تغییر نداده است!)

او می افزاید من یک ندانم گرا هستم و آگنوستیک بودن من به وجود خدا به اندازه آگنوستیک بودن من به وجود پری در انتهای باغ است.

چارلز داروین نیز دست کم آن گونه که از روی آثار و مکاتبات به جا مانده از او می توان دریافت، بی خدا نبوده است و در نوشته ای مربوط به سال ۱۸۷۹ یعنی سه سال پیش از مرگ می نویسد من هرگز در شدیدترین نوسان های فکری ام آتئیست به معنای منکر وجود خدا نبوده ام و فکر میکنم به طور کلی و هر چه پیرتر می شوم، اغلب تعبیر آگنوستیک ، شرح درست تری از وضعیت ذهنی من به دست می دهد.

خداباوری از دید فروید و از منظر فیزیولوژی مغز

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان تعالی پیدا کرده است. مفهومی که آدمی بر اثر نیازها و ناتوانی های خود در دوران کودکی به آن پناه برده است. از دید فروید باور دینی از جمله رفتارهای روان رنجورانه انسان مانند وسواس به شمار می رود.

با ظهور علم مدرن، بررسی مکانیسم عمل مغز و نقش آن در باور به خدا و ماوراء الطبیعه نیز میسر شد. به تدریج منشاء توهمات دینی و درگیری ذهنی با مذهب و خدا و ارتباط آن با اختلالات شدید سامانه لیمبیک، مشخص شد و انسان دانست که ادراکات و تجربیات اسرارآمیز دینی و راز و نیاز و حس پرستش و زانو زدن در برابر قدرتی فراطبیعی از کجا ناشی می شود.

(نقد:

اینکه فردی بر اثر اختلال تشنجی در قسمتی از مغز، مثلا دستانش حرکت کند، به معنی تشنجی بودن هر حرکت دست نیست. راه رفتن میتواند بر اثر هر تحریک عصبی در مغز رخ دهد ولی یک شکل راه رفتن هم راه رفتن ارادی برای رفتن از یک سوی خیابان به سوی دیگر است.

دیدن برخی تصاویر با چشم شروع ميشود و نهایتا در مغز درک می گردد و در بیماران تشنجي، دیدن برخی تصاویر از مغز شروع میشود و در نتیجه تحریکات تشنجی و غیر طبیعی مغز است.

درک اين مطلب که هر گردی گردو نیست و هر راه رفتن و دیدنی، تشنج نيست اصلا کار دشواری نیست.

اگر کسانی بخواهند هر دیدنی را تشنج و اختلال تحریکات عصبی بدانند، بهتر است برای هر حرکتی و هر نگاهي- که دارند- به پزشک مراجعه کنند تا آن را با داروهای ضد تشنج، سرکوب کند!!

ولی یک پزشک عاقل، مرز بین کارهای انسان تندرست و انسان بیمار را می داند و همه را بیمار نمي شمرد. اینکه در پزشکی امروز معلوم شده برخی افراد با مشاهدات ماورایی، در نتیجه تشنجات دچار این حالت می شوند، هرگز به معني بیمار بودن همه درک های ماورایی نیست به خصوص وقتی بدانیم، موسس فرهنگ و تمدن بشری- که به صوت ناگهانی تقریبا ده هزار سال قبل، در قوم سومر و آشور ایجاد شد- همین ارتباط با جهانی فراتر از عالم ماده بوده است.

به بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مراجعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

مطالعه سال ۲۰۱۶ جانستون حتی امکان ارتباط بین تجربیات عمیق مذهبی از یک سو و بیماری صرع از سوی دیگر را مورد بررسی قرار می دهد. اگر بتوان دینداری را با فعالیت های الکتریکی غیرطبیعی مغز توضیح داد و باور به خدا را با کارکرد لوب گیجگاهی، دیگر جایی برای خدا و افسانه های دینی باقی نمی ماند و دین و خدا، چیزی جز میراث تکاملی زیستی و چیزی جز عملکرد طبیعی مغز نیستند. یافته های داروین در زیست شناسی و صورت بندی نظریه تکامل در کنار پیشرفت های علم به خصوص در نوروساینس و علوم اعصاب به نوعی تکمیل قطعات پازل فهم ما از جهان به شمار می روند.

درست همانگونه که کپرنیک در سال ۱۵۴۳ نشان داد زمین مرکز کائنات نیست و هیچ جایگاه ویژه ای نیز در کیهان ندارد، داروین نیز به ما نشان داد که انسان نه تنها اشرف مخلوقات نیست، بلکه حتی با برنج و ماهی و شامپانزه نیز منشا یا نیای مشترک دارد.
(نقد: تکامل جسم ما از موجودات پایین هرچند مقدس بودن جسم انسان امروز را در هم می ریزد؛ هرچند پروراندن جسم مادی و بزرگ کردن شکم و خوردن مال محرومان را زشت ميداند، هرگز در تفسیر رفتارهاي ایثارگرانه خاص انسان موفق نیست

و این رفتارهاست که دانشمند زیست شناس تکاملی را در مورد منشا آن، به حیرت می افکند؛ در حالی که معلمان این رفتارها هزاران سال قبل از کشفیات جدید و قبل از داوکينز و دیگران، نه تنها این رفتارها را تشویق می کردند، بلکه با رفتارهای ایثارگرانه خود ابهت جسم خیالی انسان را در هم مي شکستند

بله نه فقط داروین و دیگران، جسم انسان را بی ارزش مي دانند بلکه هزاران سال قبل، انبیای خدا این کشفیات جدید داروین را در عمل نشان می دادند(بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مطالعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

ضمن اینکه انتخاب طبیعی، مکانیسم پیشنهادی داروین برای تکامل زیستی، جایی برای باور به خدا و افسانه های عهد عتیق که در سِفر پیدایش و داستان آفرینش آدم و حوا و هابیل و قابیل که در کتاب های دینی آمده باقی نمی گذارد. به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است.

(اعتقاد به چیزهای ضروری و لازمی که نمیبینیم توهم نیست، مثلا اعتقاد به برق با اینکه ديده نمی شود، توهم نیست؛ به همین ترتیب اعتقاد به جهان های موازی با اينکه ديده نميشود و حتی با سریعترین سفینه های فضایی هم قابل دسترسی نیست، توهم نیست (نظریه ثابت شده جهان های موازی امروزه در فیزیک مطرح است).

توهم آن است که انسان چیزی را کشف کند و بعدا آن را به گونه ای تعمیم دهد- که شایسته نیست- مثلا کشف کنيم هر گردویی، گرد است و بعد نتیجه بگیریم هر گردی، گردو است!!

چنین نتیجه گیری ای همان هست که نویسنده مقاله میکند. ایشان تصور می کند چون هر شامپانزه اي باید از پیشینیان خود متولد شده باشد، پس هر متولدی از حیوان، حیوان بی درک است؛ در حالی چنین شکلاتي فقط برای دهان نویسنده، شیرین است و دهان عاقلان و دانشمندان امروز را شیرین نمی کند.

دانشمندان امروز می دانند که تفاوت ژنتیکی پیشینیان انسان و حتی موش، با ساختار ژنتیکی انسان، بسيار اندک است و حتی اتصال دو کروموزوم ساده در شامپانزه با 24 زوج کروموزوم دقيقا ساختار کروموزومی شبیه انسان با 23 زوج کروموزوم، ایجاد ميکند

و حتی امروزه حداقل از دیدگاه نظری به راحتی میتوان با تغييراتي در ساختار تخم شمپانزه، جسمی مانند انسان درست کرد!

این مطلب که هر موجود متولد شده از پیشینیان، حیوانی مشابه آنهاست اصلا با نظریه ثابت شده تکامل جور نیست و ما می دانیم که هزاران جهش هست که فرزندان را با هوشتر میکند و هزاران مکانیسم تکاملی هست که به کمک آن میتوان موجودات پایین تر را تبدیل به موجود قویتر کرد. و موجود باهوش کمتر را تبدیل به موجود باهوشتر کرد.

حتی امروزه فرضیات بسیاری در علم وجود دارد که تبدیل یک جسم حیوان به یک انسان نیازمند چند دستکاری ساده در ساختار ژنتیکی است.

نویسنده مقاله، خلقت آدم و حوا را بر اساس نظریه تکامل، داستانی افسانه ای میداند، در حالی که بر اساس نظریه تکامل، خلقت موجود برتر یا انسان از موجود پایین دست یا حیوان، اصلا افسانه نیست و امروز دانشمندان برای بهبود وضعیت کشاورزی و دامداری، از طریق تراريخته ها به شدت روی آن کار می کنند.)

http://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-44886681


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
بحث درباره پیدایش و منشاحساسیت روانی متفاوتمبانی ذهنی سیاه و سفیدعلایم کمبود ویتامین E را هدف از تکامل مغزانسان عامل توقف رشد مغزبرخی نکات از گاید لاین پرديدن با چشم بسته در خواب معنی روزهورزش در کمر دردایا تکامل هدفمند استتقلید مرحله ای نسبتا پیشدر مانهای کمر دردمغز برای فراموشی بیشتر ککنگره بین المللی سردرد داختلال در شناسایی حروف و توصیه هایی در مصرف ماهیرمز و رازهای ارتباط غیر کنقش داروهاي مختلف معروف گنجینه ای به نام ویتامین ارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر کپسول نوروهرب بر نرژیم غذایی حاوی تخم مرغ ونوار مغزی روشی مهم در تشخپیوند مغز و سر و چالشهای از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب زبان و شناخت حقیقت قسمت سنگاهی بر توانایی اجزاي باز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاهخواری بر فیلمی بسیار جالب از تغییسیستم تعادلی بدننظام مثبت زندگیبیماری ای شبیه ام اس مولتجنسیت و تفاوت های بیناییممانتین یا آلزیکسا یا ابشناسایی سلول های ایمنی اهوش مصنوعی از عروسک تا کمآیاما مقهور قوانین فیزیکبحثی در مورد نقش ویتامينخلاصه ای از مطالب همایش ممجموعه های پر سلولی بدن معلت خواب آلودگی بعد از خوهزینه ای که برای اندیشیدانعطاف پذیری مکانیسمی علبرخی اثرات مضر ویتامین ددی متیل فومارات(زادیوا)(مغز فکر میکند مرگ برای دیوزوز گوشایرادهای موجود در خلقت بتلقین اطلاعات و حافظهدر چه مرحله ای از خواب ، رمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟کندر در بیماریهای التهاباختلالات مخچهتوضیحی ساده در مورد هوش مرویای شفافنقش روزه داری در سالم و جگیاه خواری و گوشت خوار کدارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر تراه های جدید برای قضاوت رنورون هاي مصنوعی می توانپیوند سر، یکی از راه حلهااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروی ضد تشنج سدیم زبان، وسیله شناسایی محیطناتوانی از درمان برخی ویاز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر عصاره تغلیظ شده گیفیزیکدانان ماشینی برای تسیستم دفاعی بدن علیه مغز نظریه تکامل در درمان بیمبیماری بیش فعالیجهش های ژنتیکی مفید در سامنابع انرژي پاک سرچشمه حشواهدی از دنیسوان(شبه نئهوش مصنوعی در کامپیوترهاآزمون ذهنی گربه شرودینگرإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبحثی جالب درباره محدودیتخواندن ، یکی از شستشو دهنمحل درک احساسات روحانیعوارض ازدواج و بچه دار شدهستي مادي ای که ما کوچکتراولین هیبرید بین انسان وبرخی اختلالات عصبی مثانهدژا وو یا اشنا پنداریمغز ما کوچکتر از نیم نقطهیک پیشنهاد خوب برای آسان اگر نعمت فراموشی نبود بستلاش هایی در بیماران قطع در هم تنیدگی کوانتومی و پمغز بزرگ چالش است یا منفعکوچک شدن مغز از نئاندرتااختلالات حرکتی در انسانتکامل چشمروبات های ریز در درمان بینقش رژیم غذایی در رشد و اگالکانزوماب، دارویی جدیارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر سراه های جدید برای قضاوت رنورون های ردیاب حافظهپیشینیان انسان از هفت میاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفر نامه سفر به بم و جنوب ناتوانی در شناسایی چهره ازدواج های بین گونه ای، رتاریخ همه چیز را ثبت کردهفرگشت و تکامل تصادفی محض سکته مغزیهفت چیز که عملکرد مغز تو آیا واکنش های یاد گرفته وبیماری تی تی پیجهش های ژنتیکی غیر تصادفمولتیپل اسکلروز در زنان شاهکار قرنهوش مصنوعی در خدمت خلق وحافراد آغاز حرکت خودشان ربحثی در مورد نقش کلسیم و خواب سالم عامل سلامتیمحل درک احساسات روحانی دعید نوروز مبارکهستی ما پس از شروعی چگال اولین مورد پیوند سر در انبرخی بیماری ها که در آن بدژاوو یا آشناپنداریمغز مادران و کودکان در زمیکی از علل محدودیت مغز اماگر نعمت فراموشی نبود بستلاشی برای درمان قطع نخادرمان های بیماری آلزایمرمغز بزرگ چالشهای پیش روکودک ایرانی که هوش او از اختلالات صحبت کردن در انتکامل ابزار هوش ، راه پر روح رهایینقش زبان در سلطه و قدرت اگامی در درمان بیماریهای ارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سراه پیروزی در زندگی چیستنوروپلاستیسیتی چیستپیشرفتی مستقل از ابزار هاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نخاع ما تا پایین ستون فقراستفاده از هوش مصنوعی در فراموش کارها باهوش تر هسساخت شبکه عصبی با الفبایهفت سین یادگاری از میراث آیا آگاهی پس از مرگ از بیبیماری ضعف عضلات نزدیک بجهشهای مفید و ذکاوتی که دمواد کوانتومی جدید، ممکنشبیه سازی میلیون ها جهان هوش مصنوعی در خدمت خلق وحهوش مصنوعی درمانگر کامپیافزایش قدرت ادراکات و حسبحثی در مورد عملکرد لوب فخواب سالم عامل سلامتی و یمحدودیت های حافظه و حافظعامل کلیدی در کنترل کارآو هر کس تقوای خدا پیشه کناولین تصویر در تاریخ از سبرخی بیماری های خاص که بددانشمندان ژنی از مغز انسمغز چون ابزار هوش است دلییادگیری مهارت های جدید داگر تلاش انسان امروز براتلاشی جدید در درمان ام اسدرمان های جدید میگرنمغز حریص برای خون، کلید تکودکان خود را مشابه خود تادامه بحث تکامل چشمتکامل زبانروزه داری و بیمار ی ام اس نقش زبان در سلطه و قدرت اگاهی لازم است برای فهم و ارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر گیاه خواری بر رشد ورشته نوروایمونولوژی و نقنوشیدن چای برای مغز مفید پاسخ گیاهان در زمان خورداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نخستین تصویر از سیاهچالهاستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل تراکت صوتی مصنوعی فراموشی همیشه هم بد نیستساخت شبکه عصبی مصنوعی با همیشه عسل با موم بخوریمآیا امکان بازسازی اندامهبیماریهای تحلیل عضلانی اجهشهای مفید و ذکاوتی که دموجود بی مغزی که می تواندشبیه سازی سیستم های کوانهوش مصنوعی درخدمت خلق وحافسردگی و اضطراب در بیمابحثی درباره هوش و تفاوتهخواب عامل دسته بندی و حفطمخچه ، فراتر از حفظ تعادلعسل طبیعی موثر در کنترل بویتامین E برای فعالیت صحاولین سلول مصنوعیبرخی توجهات در ببمار پاردانشمندان روش هاي جدیدی مغز چگونه صداها را فیلتر یادآوری خواب و رویاابزار هوش در حال ارتقا ازتمایل زیاد به خوردن بستندرمان های رایج ام اسمغز زنان جوانتر از مغز مرکوری گذرای ناشی از موبایادغام میان گونه های مختلتکامل ساختار رگهای مغزی روش مقابله مغز با محدودینقش سجده بر عملکرد مغزگاهی مغز بزرگ چالش استاز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد ورشد مغز علت تمایل انسان بنوعی سکته مغزی ، وحشتناک پختگی پس از چهل سالگي به از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نرمش های مفید در سرگیجهاستیفن هاوکینگ در تفسیر تبدیل سلولهای محافط به سفرایند حذف برخی اجزای مغساختار شبکه های مغزی ثابهوموارکتوس ها ممکن است دآیا انسان با مغز بزرگش اخبیهوش کردن در جراحی و بیمجاذبه و نقش آن در شکلگیریموجودات مقهور ژنها هستندشباهت زیاد بین سلول هاي عهوش مصنوعی ساخته هوش طبیالکتروتاکسی(گرایش و حرکبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريمخچه ابزاري که وظیفه آن فعصب حقوق نورولووویتامین E در چه مواد غذایاوکرلیزوماب داروی جدید شبرخی سلولهای عصبی در تلادانشمندان روشی برای تبدیمغز آیندگان چگونه است ؟ژن هوش و ساختارهای حیاتی ابزارهای بقای موجود زندتمدن قدیمی ای در جنوب ایردرمان جدید میگرن با انتی مغزهای کوچک بی احساسکی غایب شدی تا نیازمند دلادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفروش های صرفه جویی در ایجانقش غذاها و موجودات درياگذر زمان کاملا وابسته به از نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وزمین زیر خلیج فارس تمدنی چیزی خارج از مغزهای ما نیپرورش مغز مینیاتوری انسااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفرنامه سفر به بم و جنوب نرمشهای مهم برای تقویت عاستخوان های کشف شده، ممکتری فلوپرازینفرد حساس از نظر عاطفی و بسخن پاک و ثابتهوش مصنوعی می تواند بر احآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحقیقت راستین انسان علم بمیهمانهای ناخوانده عامل شباهت زیاد بین سلول هاي عهوش احساسیالتهاب شریان تمپورالبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريمدارک ژنتیکی چگونه انسانعضلانی که طی سخن گفتن چقدویتامین دی گنجینه ای بزرايندگان چگونه خواهند دیدبرخی سيناپسها طی تکامل و داروهای مصرفی در ام اسمغز انسان ایا طبیعتا تماژن یا نقشه توسعه مغز و نقابزارهای پیشرفته ارتباط تمساح حد واسط میان مغز کودرمانهای بیماری پارکینسمغزتان را در جوانی سیمکشکاهش التهاب ناشی از بیماارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درمروش هایی ساده برای کاهش انقش غذاها و موجودات درياگربه شرودینگر و تاثیر مشاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وزندگی هوشمند در خارج از زچگونه مغز پیش انسان یا همآلزایمراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسفری به آغاز کیهانچرا مغزهای ما ارتقا یافت اصول سلامت کمرتری فلوپرازینقانون مندی نقشه ژنتیکی مسریعترین کامپیوتر موجودهوش مصنوعی گوگل به کمک تشآیا احتمال دارد رویا از آبیوگرافیحافظه و اطلاعات در کجاست میگرن سردردی ژنتیکی که بشش مرحله تکامل چشممیدان مغناطيسي زمین بشر ششمین کنگره بین المللی سهوش احساسیامیوتروفیک لترال اسکلروبحثی درباره هوش و تفاوتهخانواده پایدارمروری بر تشنج و درمان هایمقالاتواکنش های ناخودآگاه و تقايا اراده آزاد توهم است یبررسي علل احتمالي تغيير داروهای ضد بیماری ام اس ومغز انسان برای ایجاد تمدژنها نقشه ایجاد ابزار هوابزارهای دفاعی و بقای موتنفس هوازی و میتوکندریدرک فرد دیگر و رفتارهای انقش قهوه در سلامتیکایروپاکتیک چیستارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و روش صحبت کردن در حال تکامنقش غذاها و موجودات درياگزیده ای از وبینار یا کنفاز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر گیاه خواری بر رشد وزیباترین چیز در افزایش سچگونه هموساپينس بر زمین آیا ما تنها موجودات زنده از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسلولهای بنیادی مصنوعی درچرا حیوانات سخن نمی گویناضطراب و ترستسلیم شدن از نورون شروع مقارچ بی مغز در خدمت موجودسرگیجه از شایعترین اختلاهوش مصنوعی گوگل به کمک تشآیا برای تولید مثل همیشه بیان ژن های اسکیزوفرنی دحافظه و اطلاعات در کجاست مکانیزمهای دفاعی در برابصرع و درمان های آنهوش عاطفی بیشتر در زنانامگا سه عامل مهم سلامتبحثی درباره هوش و تفاوتهخطا در محاسبات چیزی کاملمرکز خنده در کجای مغز استتاثیر ویتامین دی بر بیماواکسن سرطانايا اراده آزاد توهم است یبررسی و اپروچ جدید بر بیمداروی فامپیریدین یا نورلمغز انسان برای شادمانی طژنها ، مغز و ارادهاثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندریدرک و احساسنقش مهاجرت در توسعه نسل اکاربرد روباتهای ريزنانوارتباط میکروب روده و پارتا 20 سال آینده مغز شما به روشهای نو در درمان دیسک بنقشه مغزی هر فرد منحصر بهگزارش یک مورد جالب لخته واز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وزیرفون داروی ضد ام اسچگونه آن شکری که می خوریمآیا مغز تا بزرگسالی توسعاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسلسله مباحث هوش مصنوعیچرا حجم مغز گونه انسان دراطلاعاتی عمومی در مورد متشنج چیستقدم زدن و حرکت دید را تغیسردرد و علتهای آنهوش مصنوعی الفاگوآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبیست تمرین ساده برای جلوحافظه و اطلاعات در کجاستما انسانها چه اندازه نزدضررهای مصرف شکر و قند بر هوش عاطفی در زنان بیشتر اامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبحثی درباره احساسات متفاخطا در محاسبات چیزی کاملمرگ انتقال است یا نابود شصفحه اصلیواسطه ها د رمسیر ایجاد مغای آنکه نامش درمان و یادشبررسی سیستم تعادلی بدن اداروی تشنجی دربارداریمغز انسان برای شادمانی طژنهای هوش ، کدامنداثرات مفید قهوهتو دی ان ای خاص ميتوکندريدرک احساسات و تفکرات دیگنقش هورمون های تیروئید دکاربرد روباتهای ريز، در ارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر مشاهده بر واقعیت بروشهای شناسایی قدرت شنوانقص در تشخیص هیجانات عامگشایش دروازه جدیدی از طراز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان چهار حرفی حیات زمینچگونه انتظارات بر ادراک آیا همه جنایت ها نتیجه بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسم زنبور ، کلیدی برای وارچرا در مغز انسان، فرورفتاطلاعاتی عمومی در مورد متغییر الگوی رشد مغزی با زقدرت انسان در نگاه به ابعسردرد تنشنهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا تکامل و تغییرات ژنتیبیشتر کمردردها نیازی به حس چشایی و بویاییما انسانها چه اندازه نزدضررهای شکر بر سلامت مغزهوشیاری کوانتومیانفجار و توقف تکاملی نشابحثی درباره احساساتی غیردفاع در برابر تغییر ساختمراحل ارتقای پله پله کیهسوالات پزشکیوراپامیل در بارداریایندرالبررسی علل کمر درد در میانداروی جدید s3 در درمان ام مغز انسان رو به کوچک تر شکلرال هیدرات برای خواباناثرات مضر ماری جواناتولید سلولهای جنسی از سلدرک تصویر و زبان های مخلتنقش ژنتیک در درمان اختلاکجای مغز مسئول پردازش تجارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر نگاه ناظر هوشیار بروشی برای بهبود هوش عاطفچند جهانیپمبرولیزوماب در بیماری چاز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و بیان، در سایه پیشرچگونه باغبانی باعث کاهش آیا هوش ارثی دریافتی از پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکسودمندی موجودات ابزی بر چراروياها را به یاد نمی آبلندی در ذهن ما درک بلندیتغییر زودتر اتصالات مغزیلوب فرونتال یا پیشانی مغسردرد سکه ایهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا خداباوری محصول تکاملبا هوش مصنوعی خودکار روبحس و ادراک (قسمت اول )حس و ادراک (قسمت دوم )ما با کمک مغز خود مختاريمطی یکصد هزار سال اخیر هرچهوش، ژنتیکی است یا محیطیانگشت نگاری مغز نشان میدبخش دیگری در وجود انسان هدقیق ترین تصاویر از مغز امزایای شکلات تلخ برای سلپیامهای کاربرانورزش هوازی مرتب خیلی به قایا کوچک شدن مغزانسان البزرگ شدن مغز محدود به دورداروی جدید ضد میگرنمغز انسان رو به کوچکتر شدکمردرد و علل آناجزای پر سلولی بدن انسان توانایی مغز و دیگر اجزای درک عمیق در حیواناتنقش انتخاب از طرف محیط، نکشف مکانیسم عصبی خوانش پارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه انسان بر رفتاروشی جدید در درمان قطع نخچندین ماده غذایی که ماننپنج اکتشاف شگفت آور در مواز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و تکلم برخی بیماریهچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هوش سریعی که بدون احساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رو ح و روان بر جسمسیاهچاله و تکینگی ابتدایچراروياها را به یاد نمی آبه زودی شبکه مغزی به جای تغییر عمودی سر انسان از پلبخند بزن شاید صبح فردا زسرعت فکر کردن چگونه استهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا دلفین ها می تواند از بارداری بدون رحمحس و ادراک قسمت چهارمما تحت کنترل ژنها هستیم یظهور امواج مغزی در مغز مصهیچگاه از فشار و شکست نتراندوهگین نباش اگر درب یا برنامه و ساختار پیچیده مدلایلی که نشان میدهد ما بمسیر دشوار تکامل و ارتقاسایتهای دیگرورزش هوازی ، بهترین تمریایا ابزار هوشمندی یا مغز بسیاری از بیماری های جدیداروی ضد تشنج با قابليت تمغز ایندگان چگونه استکمردرد با پوشیدن کفش منااجزایی ناشناخته در شکل گتوازن مهمتر از فعالیت زیدرگیری اعصاب به علت میتونقش اتصالات بین سلولهای کشف مکانیسمی پیچیده در بارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتاروشی جدید در درمان سکته مچه زیاد است بر من که در ایپوست ساعتی مستقل از مغز داز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر انتخاب از طرف محیط زبان و شناخت حقیقت قسمت چچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هشیاری کوانتومی وجوداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رژیم گیاه خواری بر فلج بل، فلجی ترسناک که آنسیاره ابلهاننزاع بین جهل و علم رو به پبوزون هیگز چیستثبت امواج الکتریکی در عصلرزش ناشی از اسیب به عصبشلیک فراموشیهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا دست مصنوعی به زودی قابازگشت از آثار به سوی خداحس و ادراک قسمت پنجمماه رجبعلم به ما کمک میکند تا موهاوکينگ پیش از مرگش رسالانسان قدیم در شبه جزیره عبرین نت به جای اینترنتدندان ها را مسواک بزنید تمشکلات نخاعیورزش و میگرنایا بیماری ام اس (مولتیپتفاوت مغز انسان و میمون هداروی ضد تشنج با قابليت تمغز ابزار برتر بقاکنفرانس تشنج هتل کوثر اصاحساس گذر سریعتر زمانتوسعه برخی شغل ها با هوش رقیبی قدرتمند در برابر منقش حفاظتی مولکول جدید دکشف ارتباط جدیدی از ارتبارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیماريتوکسيمب در درمان ام اسچهار میلیارد سال تکامل بپیموزایداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سزبان و شناخت حقیقت قسمت اچگونه حافظه را قویتر کنیاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر فلج خوابسیاره ابلهاننزاع بین علم و نادانی رو بیماری گیلن باره و بیمارجمجمه انسان های اولیهلزوم سازگاری قانون مجازاشنا در ابهای گرم جنوب نیهوش مصنوعی از عروسک تا کآیا رژیم غذایی گیاهی سلابازسازي مغز و نخاع چالشی بحتی علمی درباره تمایل بحس و ادراک قسمت سومماپروتیلینعلایم کمبود ویتامین E را هاوکينگ پیش از مرگش رسالانسان جدید از چه زمانی پابرای پیش بینی آینده مغز ددو ویژگی انتزاع و قدرت تجمشاهده آینده از روی مشاهورزش بهترین درمان بیش فعایا بدون زبان میتوانیم تتفاوتهای جنسیتی راهی براداستانها و مفاهیمی اشتبامغز از بسیاری حقایق می گرکنگره بین المللی سردرد داخلاق و علوم اعصابتوصیه های غیر دارویی در سرموزی از نخستین تمدن بشرنقش حیاتی تلومر دی ان آ دکشف جمجمه ای درکوه ایرهوارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ژنها بر اختلالات خریواستیگمینچهار ساعت پس از کشتار خوکپیچیدگی های مغزی در درک زاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری مزبان و شناخت حقیقت قسمت دنگاهی بر قدرت بینایی درااز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر فلج خواب چیستسیر آفرینش از روح تا مغز نزاع بین علم و جهل رو به پبیماری ای شبیه آلزایمر و جنسیت و تفاوت های بیناییلزوم سازگاری قانون مجازاشناخت و معرفت، و نقش آن دهوش مصنوعی از عروسک تا کمآیا راهی برای رفع کم آبی