دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست

آیا خداباوری محصول تکامل زیستی ماست؟

بررسی ای روی خداباوري، مغز و تکامل

اصل مقاله از عرفان کسرایی پژوهشگر مطالعات علم، در دانشگاه کاسل آلمان با پاره ای توضیحات و نقدها

19 ژوئیه 2018 - 28 تیر 1397

زمانی- که از باور به خدا صحبت می کنیم- پیش از هر چیز باید مقصود خود را از خدا و مفهوم آن روشن سازیم. نگاهی به لیست خدایان در طول تاریخ نشان می دهد که مفهوم خدا بسیار فراتر از خدایان ادیان ابراهیمی است. به بیان دیگر، گانش پسر شیوا با سری همانند فیل در هندوستان، خدایان جزایر پلینزی، خدایان محلی سریلانکایی تامیلی، خدایان آزتکها و خدایان مصر و یونان باستان نیز خدایانی محسوب می شوند که ممکن است حتی نام آن ها را نیز نشنیده باشیم.

(نیازی طبیعی ثانويه به فقر وجود انسان- که امروزه بر هیچ کس پوشیده نیست- و نیاز به موثری در پس همه آثار موجود در کیهان ما- که از دید هیچ عاقلی پوشیده نیست- سبب شده است که انسان حتی دورترین تمدن ها و فرهنگ ها در پی موثری باشد و بکوشند آن را بیابند.

این جستجو و کنکاش عمیق، هرچند گاهی از خدایان انسان نما یا حيوان نما یا ستاره نما سردرآورده است و گاهي منحرف شده است، ولی نشان دهنده عقل سلیمی است که به دنبال موثری در پی همه احوالات و آثار هستی می گردد.

در پی این موثر نبودن، نشانه روشنفکری نیست بلکه نشانه پرده کشیدن بر یکی از بدیهیات فکر است)

هر چند که امروزه خدایی چون زئوس، یکی از قدرتمندترین خدایان یونان باستان به تاریخ پیوسته و حس ایمان دینی و پرستش را در کسی زنده نمی کند اما هرکدام از این خدایان، روزگاری در گوشه ای از پهنه گیتی ، پیروانی داشته اند و برای بسیاری مقدس بوده اند. تنها در دایرةالمعارف خدایان، بیش از ۲۵۰۰ خدای موجود در تاریخ بشر معرفی شده است.

اما به راستی منشاء باور انسان به دین و خدا چیست؟

این موضوعی است که دانشمندان و فیلسوفان بسیاری را با خود مشغول کرده است و هر یک تلاش کرده اند، پاسخی برای این پرسش بیابند که باور به خدا از چه زمانی و بر چه مبنایی در فرهنگ های مختلف بشری شکل گرفته است.

از دید فروید، منشا باور دینی را باید در روان رنجوری بشر جستجو کرد و از دید دورکهایم، دین یک برساخته اجتماعی است. ریچارد داوکینز، زیست شناس تکاملی، دین را از منظر فرگشتی و بر مبنای نظریه داروین مورد بررسی قرار می دهد و در کتاب مشهور خود (توهّم خدا) می گوید: اگر عصب شناسان در مغز، یک مرکز مرتبط با باور به خدا پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند- باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

(توهم خدای ريچارد دوکينز در اینجا ابهامی را مطرح ميکند بدون آنکه در مورد آن اطمینانی داشته باشد. اگر عصب شناسان یک مرکز مرتبط با باور به خدا در مغز پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟ اگر چنین شود و اگر چنان شود بدون آنکه اطمینانی از سخن خود داشته باشد! در حالی که امروز مراکز احساسات روحاني به خوبي در مغز شناسایی شده است.

امروز دانشمندان محقق منصف، محل های خاص احساسات روحانی را در مغز شناسایی کرده اند و فراتر از این، چیزی بالاتر از مغز مادي باید باشد تا شناخت های ما گهگاه به فراتر از زمان و مکان برود.

و سخن این دانشمند، خود اقراری از او است که اعتقاد به خدا و دین، مزيتي تکاملی در طول تاریخ داشته است که سبب حفظ ساختار مربوط به دین و درک روحانی، در مغز شده است

لازم نیست گرفتار کشف مرکز خدا در مغز بمانیم.

همین دیدن مغز- که هدف نقشه ژنهاي ماست- نشان دهنده یک هدف گذار در پس این نقشه است . توصيه ميشود در برابر کتاب توهم خداي ریچارد داوکينز به کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد الحسن مراجعه شود تا هدفمندی نقشه ژنتیکی به خوبي روشن شود)

و اگر نقشه ژنتیکی هدفمند است، انتخاب طبیعی- که خودش از یک جهت، زاییده ژنها یا زاييده نقشه هدفمند هستی است- حداقل تا حدي هدفمند خواهد بود و هر چیز هدفمند، هرگز بدون هدفگذاری در پس آن، موجود نمی شود. پس اگر به دنبال انتخاب طبیعی هم برویم، (در حالی که مي دانيم انتخاب ها در هستی فقط محدود به انتخاب طبیعی نیست انتخاب جنسی، انتخاب ارادی، انتخاب عقلانی و ابتکار عقلانی که گاهی حتی می تواند انتخاب طبیعی را شکست دهد) و بگردیم که چگونه انتخاب طبیعی، منطقه ای را در مغز کاشته است، تازه کوشیده ایم مسیر را شناسایی کنیم و آنکه این جاده را کند و مسیر را هموار نمود تا به ابزار هوش برسد، با شناختن راه، محو نمي شود.

آنکه جاده را ساخت، او علت ایجاد این جاده است و هرچقدر هم دقيق تر و ریزتر جاده را بشناسید این شناخت شما جاده ای را- که به منزلی میرسد- از سازنده جاده بی نیاز نخواهد کرد)

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما- که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

پرسش داوکینز در حقیقت این است که دین چه کارکرد و فایده ای برای انسان داشته که با گذشت حدود ۸۰ هزار سال پیش تا کنون بشر را با خود مشغول کرده است. آیا دین عامل سازگاری انسان با محیط بوده است؟

به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ، ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان- که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ- ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است
(نقد:

خلقت جسم انسان از جسم پايينتر، شاید انسان پنداشتن انسان های حیوان صفت را به توهمی بی ارزش تبدلی کرده باشد ولی هرگز توجیه کننده رفتارهای ایثارگرانه این جسم حیوانی نیست. رفتار ایثار گرانه با جسم حیوانی توجیه نمیشود و دانشمندان زیست شناس تکاملی- که نظریه ژنهای خودخواه را مطرح کردند- این را بهتر از همه می دانند.

ژنهای خودخواه، هرگز مجالی برای رفتارهای ایثارگرانه خاص انسان باقي نمیگذارد ولی این رفتارها وجود دارد و همین رفتارهای ایثارگرانه نشان دهنده بعد غیر مادی وجود انسان است)

دین، میراث فرهنگی مفید یا مضر؟

در باب اینکه دین در طول تاریخ حیات انسان، فایده یا صرفه تکاملی داشته دیدگاه های مختلفی وجود دارد. برخی دین را به عنوان یک پارازیت فرهنگی می بینند که اگرچه برای میزبان انسانی خود فایده ای ندارد و چه بسا مضر هم باشد اما به مثابه انگل فرهنگی برای تکثیر و بقای خود از میزبان انسانی بهره برده است. برخی دین را عامل انسجام درون گروهی در رقابت با دیگر گروه ها می دانند و به عبارتی قائل به این نکته هستند که دین برای بقای گروه های انسانی، فایده تکاملی داشته است.

(این در حالی است که جهش ناگهانی تمدن بشری در تقریبا ده هزار سال قبل در سرزمین عراق، با تفسیرهای مادی و جهش های تصادفی، حتی بزرگ شدن اندازه مغز قابل تفسیر نيست. این جهش ناگهانی تمدنی، هرگز در میان انسان هایی با قانون جنگل، ایجاد نشده است.

بلکه در میان مردمانی ایجاد شدهاست که بر اساس کتیبه های ارزشی موجود، نه تنها تابع ژنهای خودخواه و ماده طلب خود نبودند بلکه عاشق ارتقا و پیشرفت و رها کردن عالم مادي بودند.

و این جهش تمدنی فقط با وحي و ارتباط با ملکوت و مبارزه پیاپی با ماده و ژنهای مادی خودخواه، تفسیر میشود)

برخی بر این باورند که دین ، نه به صورت مستقیم بلکه محصول جانبی و غیرمفید از خصیصه های دیگری است که به سود سازگاری انسان با محیط بوده اند. آنها رفتار شب پره را مثال می آورند که در حرکت به سمت شعله شمع، رفتاری از خود بروز می دهد که باعث مرگ او می شود. این رفتار شب پره از دید دانشمندان، محصول فرعی از پرواز شب پره به سمت ماه و به قصد جهت یابی بوده است.

انسان مذهبی وقت و انرژی و هزینه و حتی زندگی خود را وقف باورهایی می کند که کمترین سودی به حال او ندارد اما این رفتار از دید ریچارد داوکینز یک محصول جانبی نامطلوب یا یک انحراف از یک خصیصه دیگر است که شاید زمانی مفید بوده است.

به بیان دیگر، گرایشی که در شرایط خاصی توسط نیاکان ما انتخاب شده در واقع دین نبوده است و بلکه فایده های دیگری داشته و تنها به شکلی کاملا تصادفی در قالب رفتار دینی ظاهر شده است.

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی، یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان، تعالی پیدا کرده است.

(نقد:

پدر و نیاز های انسان.

انسان برای گذر از کودکی و خردسالی خود نیازمند پدری است که نیازهای او را برطرف کند و تغذیه و تحصیل مناسبی برایش ایجادکند. این تصور که اعتقاد و متمایل شدن به پدر، یک تمایل پوچ و بی فایده است، نوعی فراموشی و بی انصافی است

و نتیجه ای که به دنبال آن می آید اینکه شاید ما از کودکی وارد بلوغ شده ايم ولی همواره دچار نقص هايی هستيم که تا همیشه باید به وسیله پدری، برطرف شود و نیاز به معلمان و مديراني فراتر از پدر مادی- که پدر مادی ما را هم مدیریت کرده اند، و قانونهای عالم مادي را در میان ما گذاشته است- لازمه درک ها و نقص ها و کمبودهای همیشگی ماست و درک این مطلب اصلا برای فرد عاقلی که برای هر معلولی به دنبال علت است سخت نيست)

خداباوری از دید داروین

بحث های بسیاری بر سر تفاوت میان بی خدایی و ندانم گرایی در جریان است. خداباوران با یک معیار و شدت مشخص درگیر ایمان به خدا نیستند و بسیاری از بی خدایان نیز در قاب اندیشه خود جایی بین بی خدایی و ندانم گرایی به سر می برند. ریچارد داوکینز در کتاب توهم خدا معیاری را معرفی می کند که به اختصار DN مشهور شده است.

بر این اساس عدد ۱ بیانگر اعتقاد عمیق به خدا و خداباوری حداکثری و عدد ۷ نشان دهنده بی خدایی حداکثری است. خود داوکینز درباره اینکه کجای این معیار ایستاده می گوید جایی روی شش اما متمایل به هفت.(عدم قطعیت هرچند شایسته یک دانشمند منصف است ولی هرگز نیاز به بررسی های بيشتر را منتفی نمیکند. بله ایشان در عدم وجود خدا مطمئن نیست و با دیده تردید می نگرد حتی اگر احتمال 90% برای بی خدایی مطرح باشد!

ولی آیا ده درصد باقیمانده، ممکن نیست درست باشد؟

یک محقق منصف اگر به نظریه خود با ديده ترديد بنگرد- که مشخصه یک محقق دقیق است- نام کتاب خود را توهم خدا نميگذارد بلکه در نامگذاری کتاب خود انصاف را رعایت می کند. جالب اينجاست که به رغم وجود این تردید در وجود یا عدم وجود خدا ايشان نام کتاب خود را تغییر نداده است!)

او می افزاید من یک ندانم گرا هستم و آگنوستیک بودن من به وجود خدا به اندازه آگنوستیک بودن من به وجود پری در انتهای باغ است.

چارلز داروین نیز دست کم آن گونه که از روی آثار و مکاتبات به جا مانده از او می توان دریافت، بی خدا نبوده است و در نوشته ای مربوط به سال ۱۸۷۹ یعنی سه سال پیش از مرگ می نویسد من هرگز در شدیدترین نوسان های فکری ام آتئیست به معنای منکر وجود خدا نبوده ام و فکر میکنم به طور کلی و هر چه پیرتر می شوم، اغلب تعبیر آگنوستیک ، شرح درست تری از وضعیت ذهنی من به دست می دهد.

خداباوری از دید فروید و از منظر فیزیولوژی مغز

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان تعالی پیدا کرده است. مفهومی که آدمی بر اثر نیازها و ناتوانی های خود در دوران کودکی به آن پناه برده است. از دید فروید باور دینی از جمله رفتارهای روان رنجورانه انسان مانند وسواس به شمار می رود.

با ظهور علم مدرن، بررسی مکانیسم عمل مغز و نقش آن در باور به خدا و ماوراء الطبیعه نیز میسر شد. به تدریج منشاء توهمات دینی و درگیری ذهنی با مذهب و خدا و ارتباط آن با اختلالات شدید سامانه لیمبیک، مشخص شد و انسان دانست که ادراکات و تجربیات اسرارآمیز دینی و راز و نیاز و حس پرستش و زانو زدن در برابر قدرتی فراطبیعی از کجا ناشی می شود.

(نقد:

اینکه فردی بر اثر اختلال تشنجی در قسمتی از مغز، مثلا دستانش حرکت کند، به معنی تشنجی بودن هر حرکت دست نیست. راه رفتن میتواند بر اثر هر تحریک عصبی در مغز رخ دهد ولی یک شکل راه رفتن هم راه رفتن ارادی برای رفتن از یک سوی خیابان به سوی دیگر است.

دیدن برخی تصاویر با چشم شروع ميشود و نهایتا در مغز درک می گردد و در بیماران تشنجي، دیدن برخی تصاویر از مغز شروع میشود و در نتیجه تحریکات تشنجی و غیر طبیعی مغز است.

درک اين مطلب که هر گردی گردو نیست و هر راه رفتن و دیدنی، تشنج نيست اصلا کار دشواری نیست.

اگر کسانی بخواهند هر دیدنی را تشنج و اختلال تحریکات عصبی بدانند، بهتر است برای هر حرکتی و هر نگاهي- که دارند- به پزشک مراجعه کنند تا آن را با داروهای ضد تشنج، سرکوب کند!!

ولی یک پزشک عاقل، مرز بین کارهای انسان تندرست و انسان بیمار را می داند و همه را بیمار نمي شمرد. اینکه در پزشکی امروز معلوم شده برخی افراد با مشاهدات ماورایی، در نتیجه تشنجات دچار این حالت می شوند، هرگز به معني بیمار بودن همه درک های ماورایی نیست به خصوص وقتی بدانیم، موسس فرهنگ و تمدن بشری- که به صوت ناگهانی تقریبا ده هزار سال قبل، در قوم سومر و آشور ایجاد شد- همین ارتباط با جهانی فراتر از عالم ماده بوده است.

به بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مراجعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

مطالعه سال ۲۰۱۶ جانستون حتی امکان ارتباط بین تجربیات عمیق مذهبی از یک سو و بیماری صرع از سوی دیگر را مورد بررسی قرار می دهد. اگر بتوان دینداری را با فعالیت های الکتریکی غیرطبیعی مغز توضیح داد و باور به خدا را با کارکرد لوب گیجگاهی، دیگر جایی برای خدا و افسانه های دینی باقی نمی ماند و دین و خدا، چیزی جز میراث تکاملی زیستی و چیزی جز عملکرد طبیعی مغز نیستند. یافته های داروین در زیست شناسی و صورت بندی نظریه تکامل در کنار پیشرفت های علم به خصوص در نوروساینس و علوم اعصاب به نوعی تکمیل قطعات پازل فهم ما از جهان به شمار می روند.

درست همانگونه که کپرنیک در سال ۱۵۴۳ نشان داد زمین مرکز کائنات نیست و هیچ جایگاه ویژه ای نیز در کیهان ندارد، داروین نیز به ما نشان داد که انسان نه تنها اشرف مخلوقات نیست، بلکه حتی با برنج و ماهی و شامپانزه نیز منشا یا نیای مشترک دارد.
(نقد: تکامل جسم ما از موجودات پایین هرچند مقدس بودن جسم انسان امروز را در هم می ریزد؛ هرچند پروراندن جسم مادی و بزرگ کردن شکم و خوردن مال محرومان را زشت ميداند، هرگز در تفسیر رفتارهاي ایثارگرانه خاص انسان موفق نیست

و این رفتارهاست که دانشمند زیست شناس تکاملی را در مورد منشا آن، به حیرت می افکند؛ در حالی که معلمان این رفتارها هزاران سال قبل از کشفیات جدید و قبل از داوکينز و دیگران، نه تنها این رفتارها را تشویق می کردند، بلکه با رفتارهای ایثارگرانه خود ابهت جسم خیالی انسان را در هم مي شکستند

بله نه فقط داروین و دیگران، جسم انسان را بی ارزش مي دانند بلکه هزاران سال قبل، انبیای خدا این کشفیات جدید داروین را در عمل نشان می دادند(بخش پنجم کتاب توهم بی خدایی نوشته احمد حسن مطالعه شود
www.almahdyoon.co/doa.html
)

ضمن اینکه انتخاب طبیعی، مکانیسم پیشنهادی داروین برای تکامل زیستی، جایی برای باور به خدا و افسانه های عهد عتیق که در سِفر پیدایش و داستان آفرینش آدم و حوا و هابیل و قابیل که در کتاب های دینی آمده باقی نمی گذارد. به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است.

(اعتقاد به چیزهای ضروری و لازمی که نمیبینیم توهم نیست، مثلا اعتقاد به برق با اینکه ديده نمی شود، توهم نیست؛ به همین ترتیب اعتقاد به جهان های موازی با اينکه ديده نميشود و حتی با سریعترین سفینه های فضایی هم قابل دسترسی نیست، توهم نیست (نظریه ثابت شده جهان های موازی امروزه در فیزیک مطرح است).

توهم آن است که انسان چیزی را کشف کند و بعدا آن را به گونه ای تعمیم دهد- که شایسته نیست- مثلا کشف کنيم هر گردویی، گرد است و بعد نتیجه بگیریم هر گردی، گردو است!!

چنین نتیجه گیری ای همان هست که نویسنده مقاله میکند. ایشان تصور می کند چون هر شامپانزه اي باید از پیشینیان خود متولد شده باشد، پس هر متولدی از حیوان، حیوان بی درک است؛ در حالی چنین شکلاتي فقط برای دهان نویسنده، شیرین است و دهان عاقلان و دانشمندان امروز را شیرین نمی کند.

دانشمندان امروز می دانند که تفاوت ژنتیکی پیشینیان انسان و حتی موش، با ساختار ژنتیکی انسان، بسيار اندک است و حتی اتصال دو کروموزوم ساده در شامپانزه با 24 زوج کروموزوم دقيقا ساختار کروموزومی شبیه انسان با 23 زوج کروموزوم، ایجاد ميکند

و حتی امروزه حداقل از دیدگاه نظری به راحتی میتوان با تغييراتي در ساختار تخم شمپانزه، جسمی مانند انسان درست کرد!

این مطلب که هر موجود متولد شده از پیشینیان، حیوانی مشابه آنهاست اصلا با نظریه ثابت شده تکامل جور نیست و ما می دانیم که هزاران جهش هست که فرزندان را با هوشتر میکند و هزاران مکانیسم تکاملی هست که به کمک آن میتوان موجودات پایین تر را تبدیل به موجود قویتر کرد. و موجود باهوش کمتر را تبدیل به موجود باهوشتر کرد.

حتی امروزه فرضیات بسیاری در علم وجود دارد که تبدیل یک جسم حیوان به یک انسان نیازمند چند دستکاری ساده در ساختار ژنتیکی است.

نویسنده مقاله، خلقت آدم و حوا را بر اساس نظریه تکامل، داستانی افسانه ای میداند، در حالی که بر اساس نظریه تکامل، خلقت موجود برتر یا انسان از موجود پایین دست یا حیوان، اصلا افسانه نیست و امروز دانشمندان برای بهبود وضعیت کشاورزی و دامداری، از طریق تراريخته ها به شدت روی آن کار می کنند.)

http://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-44886681


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
مغز انسان رو به کوچکتر شدکمردرد و علل آنبیهوش کردن در جراحی و بیمسردرد سکه ایچندین ماده غذایی که مانناولین سلول مصنوعیپنج اکتشاف شگفت آور در موبرخی توجهات در ببمار پاردفاع در برابر تغییر ساختسوالات پزشکیچراروياها را به یاد نمی آادغام میان گونه های مختلتکامل ساختار رگهای مغزی درک تصویر و زبان های مخلتما با کمک مغز خود مختاريمهوش، ژنتیکی است یا محیطیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و بیان، در سایه پیشرمغز ایندگان چگونه استآیا احتمال دارد رویا از آکمردرد با پوشیدن کفش منابیوگرافیتغییر عمودی سر انسان از پسرعت فکر کردن چگونه استچه زیاد است بر من که در ایاوکرلیزوماب داروی جدید شپوست ساعتی مستقل از مغز دبرخی سلولهای عصبی در تلادقیق ترین تصاویر از مغز اپیامهای کاربرانفلج بل، فلجی ترسناک که آننزاع بین جهل و علم رو به پادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفدرک عمیق در حیواناتما تحت کنترل ژنها هستیم یهیچگاه از فشار و شکست نتراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و تکلم برخی بیماریهمغز ابزار برتر بقاآیا احتمال دارد رویا از آکنفرانس تشنج هتل کوثر اصبیوگرافیثبت امواج الکتریکی در عصشلیک فراموشیچهار میلیارد سال تکامل بايندگان چگونه خواهند دیدپیموزایدبرخی سيناپسها طی تکامل و دلایلی که نشان میدهد ما بسایتهای دیگرفلج خوابنزاع بین علم و نادانی رو ارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درمدرگیری اعصاب به علت میتوماه رجبهاوکينگ پیش از مرگش رسالاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت چمغز از بسیاری حقایق می گرآیا برای تولید مثل همیشه کنگره بین المللی سردرد دبیان ژن های اسکیزوفرنی دجمجمه انسان های اولیهشنا در ابهای گرم جنوب نیچهار ساعت پس از کشتار خوکايا اراده آزاد توهم است یپیچیدگی های مغزی در درک زبررسي علل احتمالي تغيير دندان ها را مسواک بزنید تفلج خواب چیستنزاع بین علم و جهل رو به پارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و رقیبی قدرتمند در برابر مماپروتیلینهاوکينگ پیش از مرگش رسالاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت امغز برای فراموشی بیشتر کآیا بزرگ شدن مغز فقط در دکنگره بین المللی سردرد دبیست تمرین ساده برای جلوجنسیت و تفاوت های بیناییشناخت و معرفت، و نقش آن دنوار مغزی روشی مهم در تشخايا اراده آزاد توهم است یپیوند مغز و سر و چالشهای بررسی و اپروچ جدید بر بیمدو ویژگی انتزاع و قدرت تجفیلمی بسیار جالب از تغیینظام مثبت زندگیارتباط میکروب روده و پارتا 20 سال آینده مغز شما به رموزی از نخستین تمدن بشرمبانی ذهنی سیاه و سفیدهدف از تکامل مغزاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت دمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟آیا تکامل و تغییرات ژنتیکندر در بیماریهای التهاببیشتر کمردردها نیازی به جنسیت و تفاوت های بیناییشناسایی سلول های ایمنی انورون هاي مصنوعی می توانای آنکه نامش درمان و یادشپیوند سر، یکی از راه حلهابررسی سیستم تعادلی بدن اديدن با چشم بسته در خواب فیزیکدانان ماشینی برای تنظریه تکامل در درمان بیمارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر مشاهده بر واقعیت برمز و رازهای ارتباط غیر کمجموعه های پر سلولی بدن مهزینه ای که برای اندیشیداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت سمغز بزرگ چالش است یا منفعآیا خداباوری محصول تکاملکوچک شدن مغز از نئاندرتابا هوش مصنوعی خودکار روبجهش های ژنتیکی مفید در ساشواهدی از دنیسوان(شبه نئنورون های ردیاب حافظهایندرالپیشینیان انسان از هفت میبررسی علل کمر درد در میاندی متیل فومارات(زادیوا)(فرگشت و تکامل تصادفی محض هفت چیز که عملکرد مغز تو ارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر نگاه ناظر هوشیار برویای شفافمحل درک احساسات روحانیهستي مادي ای که ما کوچکتراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان، وسیله شناسایی محیطمغز بزرگ چالشهای پیش روآیا دلفین ها می تواند از کودک ایرانی که هوش او از بارداری بدون رحمجهش های ژنتیکی غیر تصادفشاهکار قرننوروپلاستیسیتی چیستایا کوچک شدن مغزانسان الپیشرفتی مستقل از ابزار هبزرگ شدن مغز محدود به دوردژا وو یا اشنا پنداریفراموش کارها باهوش تر هسهفت سین یادگاری از میراث ارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه انسان بر رفتاروبات های ریز در درمان بیمحل درک احساسات روحانی دهستی ما پس از شروعی چگال از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رو ح و روان بر جسمسفر نامه سفر به بم و جنوب سفرنامه سفر به بم و جنوب مغز حریص برای خون، کلید تآیا دست مصنوعی به زودی قاکودکان خود را مشابه خود تبازگشت از آثار به سوی خداجهشهای مفید و ذکاوتی که دشبیه سازی میلیون ها جهان نوشیدن چای برای مغز مفید ایا ابزار هوشمندی یا مغز پاسخ گیاهان در زمان خوردبسیاری از بیماری های جدیدژاوو یا آشناپنداریفراموشی همیشه هم بد نیستهمیشه عسل با موم بخوریمارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتاروح رهاییمحدودیت های حافظه و حافظو هر کس تقوای خدا پیشه کناز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر رژیم گیاه خواری بر سفرنامه سفر به بم و جنوب مغز زنان جوانتر از مغز مرآیا رژیم غذایی گیاهی سلاکوری گذرای ناشی از موبایبازسازي مغز و نخاع چالشی جهشهای مفید و ذکاوتی که دشبیه سازی سیستم های کواننوعی سکته مغزی ، وحشتناک ایا بیماری ام اس (مولتیپپختگی پس از چهل سالگي به تفاوت مغز انسان و میمون هدانشمندان ژنی از مغز انسفرایند حذف برخی اجزای مغهوموارکتوس ها ممکن است دارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیماروزه داری و بیمار ی ام اس مخچه ، فراتر از حفظ تعادلویتامین E برای فعالیت صحاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر سفرنامه سفر به بم و جنوب مغزهای کوچک بی احساسآیا راهی برای رفع کم آبی کی غایب شدی تا نیازمند دلبحتی علمی درباره تمایل بجاذبه و نقش آن در شکلگیریشباهت زیاد بین سلول هاي عچیزی خارج از مغزهای ما نیایا بدون زبان میتوانیم تپرورش مغز مینیاتوری انساتفاوتهای جنسیتی راهی برادانشمندان روش هاي جدیدی فرد حساس از نظر عاطفی و بهوش مصنوعی می تواند بر احارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ژنها بر اختلالات خروش مقابله مغز با محدودیمخچه ابزاري که وظیفه آن فویتامین E در چه مواد غذایاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر سفرنامه سفر به بم و جنوب مغزتان را در جوانی سیمکشآیاما مقهور قوانین فیزیککاهش التهاب ناشی از بیمابحث درباره پیدایش و منشاحقیقت راستین انسان علم بشباهت زیاد بین سلول هاي عچگونه مغز پیش انسان یا همایا تکامل هدفمند استآلزایمرتقلید مرحله ای نسبتا پیشدانشمندان روشی برای تبدیقانون مندی نقشه ژنتیکی مهوش مصنوعی گوگل به کمک تشارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر کپسول نوروهرب بر نروش های صرفه جویی در ایجامدارک ژنتیکی چگونه انسانویتامین دی گنجینه ای بزراز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاهخواری بر تاثیر عصاره تغلیظ شده گیسفری به آغاز کیهاننقش قهوه در سلامتیآزمون ذهنی گربه شرودینگرکایروپاکتیک چیستبحثی در مورد نقش ویتامينحافظه و اطلاعات در کجاست شش مرحله تکامل چشمچگونه هموساپينس بر زمین ایرادهای موجود در خلقت بآیا ما تنها موجودات زنده تلقین اطلاعات و حافظهداروهای مصرفی در ام اسقارچ بی مغز در خدمت موجودهوش مصنوعی گوگل به کمک تشارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر تروش هایی ساده برای کاهش امروری بر تشنج و درمان هایواکنش های ناخودآگاه و تقاز تکینگی تا مغز، از مغز تاریخ همه چیز را ثبت کردهسلولهای بنیادی مصنوعی درنقش مهاجرت در توسعه نسل اإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَکاربرد روباتهای ريزنانوبحثی جالب درباره محدودیتحافظه و اطلاعات در کجاست ششمین کنگره بین المللی سچگونه آن شکری که می خوریماگر نعمت فراموشی نبود بسآیا مغز تا بزرگسالی توسعتلاش هایی در بیماران قطع داروهای ضد بیماری ام اس وقدم زدن و حرکت دید را تغیهوش مصنوعی الفاگوارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر سروش صحبت کردن در حال تکاممرکز خنده در کجای مغز استواکسن سرطانازدواج های بین گونه ای، راستفاده از هوش مصنوعی در تبدیل تراکت صوتی مصنوعی سلسله مباحث هوش مصنوعینقش هورمون های تیروئید دافراد آغاز حرکت خودشان رکاربرد روباتهای ريز، در بحثی در مورد نقش کلسیم و حافظه و اطلاعات در کجاستصرع و درمان های آنچگونه انتظارات بر ادراک اگر نعمت فراموشی نبود بسآیا همه جنایت ها نتیجه بیتلاشی برای درمان قطع نخاداروی فامپیریدین یا نورلقدرت انسان در نگاه به ابعهوش مصنوعی از عروسک تا کارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سروشهای نو در درمان دیسک بمرگ انتقال است یا نابود شواسطه ها د رمسیر ایجاد مغوراپامیل در بارداریاستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل سلولهای محافط به سسم زنبور ، کلیدی برای وارنقش ژنتیک در درمان اختلاافزایش قدرت ادراکات و حسکجای مغز مسئول پردازش تجبحثی در مورد عملکرد لوب فحس چشایی و بویاییضررهای مصرف شکر و قند بر چگونه باغبانی باعث کاهش اگر تلاش انسان امروز براآیا هوش ارثی دریافتی از پتلاشی جدید در درمان ام اسداروی تشنجی دربارداریلوب فرونتال یا پیشانی مغهوش مصنوعی از عروسک تا کارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر گیاه خواری بر رشد وروشهای شناسایی قدرت شنوامراحل ارتقای پله پله کیهورزش هوازی مرتب خیلی به قاستیفن هاوکینگ در تفسیر تری فلوپرازینسودمندی موجودات ابزی بر نقش انتخاب از طرف محیط، نافسردگی و اضطراب در بیماکشف مکانیسم عصبی خوانش پبحثی درباره هوش و تفاوتهحس و ادراک (قسمت اول )ضررهای شکر بر سلامت مغزچگونه جمعیت های بزرگ شکل ابزار هوش در حال ارتقا ازآیا هوش سریعی که بدون احستمایل زیاد به خوردن بستنداروی جدید s3 در درمان ام لبخند بزن شاید صبح فردا زهوش مصنوعی از عروسک تا کاز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد وروشی برای بهبود هوش عاطفمزایای شکلات تلخ برای سلمسیر دشوار تکامل و ارتقاورزش هوازی ، بهترین تمریاستخوان های کشف شده، ممکتری فلوپرازینسیاهچاله و تکینگی ابتداینقش اتصالات بین سلولهای الکتروتاکسی(گرایش و حرککشف مکانیسمی پیچیده در ببحثی درباره هوش و تفاوتهحس و ادراک (قسمت دوم )طی یکصد هزار سال اخیر هرچچگونه جمعیت های بزرگ شکل ابزارهای بقای موجود زندآیا هشیاری کوانتومی وجودتمدن قدیمی ای در جنوب ایرداروی جدید ضد میگرنلرزش ناشی از اسیب به عصبهوش مصنوعی از عروسک تا کاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وروشی جدید در درمان قطع نخمشکلات نخاعیورزش و میگرناصول سلامت کمرتسلیم شدن از نورون شروع مسیاره ابلهاننقش حفاظتی مولکول جدید دالتهاب شریان تمپورالکشف ارتباط جدیدی از ارتببحثی درباره هوش و تفاوتهحس و ادراک قسمت چهارمظهور امواج مغزی در مغز مصچگونه حافظه را قویتر کنیابزارهای پیشرفته ارتباط آیا واکنش های یاد گرفته وتمساح حد واسط میان مغز کوداروی ضد تشنج با قابليت تلزوم سازگاری قانون مجازاهوش مصنوعی از عروسک تا کاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر گیاه خواری بر رشد وروشی جدید در درمان سکته ممشاهده آینده از روی مشاهورزش بهترین درمان بیش فعاضطراب و ترستشنج چیستسیاره ابلهاننقش حیاتی تلومر دی ان آ دامیوتروفیک لترال اسکلروکشف جمجمه ای درکوه ایرهوبحثی درباره هوش و تفاوتهحس و ادراک قسمت پنجمعلم به ما کمک میکند تا مونگاهی بر قدرت بینایی دراابزارهای دفاعی و بقای موآیا آگاهی پس از مرگ از بیتنفس هوازی و میتوکندریداروی ضد تشنج با قابليت تلزوم سازگاری قانون مجازاهوش مصنوعی از عروسک تا کماز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر گیاه خواری بر رشد وريتوکسيمب در درمان ام اسمعنی روزهورزش در کمر درداطلاعاتی عمومی در مورد متغییر الگوی رشد مغزی با زسیر آفرینش از روح تا مغز نقش داروهاي مختلف معروف امگا سه عامل مهم سلامتگنجینه ای به نام ویتامین بحثی درباره هوش و تفاوتهحس و ادراک قسمت سومعلایم کمبود ویتامین E را نگاهی بر توانایی اجزاي باثر مضر مصرف طولانی مدت رآیا امکان بازسازی اندامهتنفس هوازی و میتوکندریداستانها و مفاهیمی اشتباممانتین یا آلزیکسا یا ابهوش مصنوعی از عروسک تا کماز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد وریواستیگمینمغز فکر میکند مرگ برای دیوزوز گوشاطلاعاتی عمومی در مورد متغییر زودتر اتصالات مغزیسیستم تعادلی بدننقش روزه داری در سالم و جامروز دانش ژنتیک هیچ ابهگیاه خواری و گوشت خوار کدبحثی درباره احساسات متفاحساسیت روانی متفاوتعلایم کمبود ویتامین E را ناتوانی از درمان برخی ویاثرات مفید قهوهآیا انسان با مغز بزرگش اختو دی ان ای خاص ميتوکندريدر مانهای کمر دردمنابع انرژي پاک سرچشمه حهوش مصنوعی در کامپیوترهااز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر گیاه خواری بر رشد ورژیم غذایی حاوی تخم مرغ ومغز ما کوچکتر از نیم نقطهیک پیشنهاد خوب برای آسان بلندی در ذهن ما درک بلندیسیستم دفاعی بدن علیه مغز نقش رژیم غذایی در رشد و اانفجار و توقف تکاملی نشاگالکانزوماب، دارویی جدیبحثی درباره احساساتی غیرخلاصه ای از مطالب همایش معلت خواب آلودگی بعد از خوناتوانی در شناسایی چهره اثرات مضر ماری جواناتولید سلولهای جنسی از سلدر چه مرحله ای از خواب ، رمولتیپل اسکلروز در زنان هوش مصنوعی در خدمت خلق وحاز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وراه های جدید برای قضاوت رمغز مادران و کودکان در زمیکی از علل محدودیت مغز امبه زودی شبکه مغزی به جای سکته مغزینقش زبان در سلطه و قدرت اانگشت نگاری مغز نشان میدگامی در درمان بیماریهای بخش دیگری در وجود انسان هخواندن ، یکی از شستشو دهنعوارض ازدواج و بچه دار شدنخاع ما تا پایین ستون فقراجزای پر سلولی بدن انسان توانایی مغز و دیگر اجزای در هم تنیدگی کوانتومی و پمواد کوانتومی جدید، ممکنهوش مصنوعی در خدمت خلق وحاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد وراه های جدید برای قضاوت رمغز چون ابزار هوش است دلییادگیری مهارت های جدید دبوزون هیگز چیستساخت شبکه عصبی با الفباینقش زبان در سلطه و قدرت ااندوهگین نباش اگر درب یا گاهی لازم است برای فهم و برنامه و ساختار پیچیده مخواب سالم عامل سلامتیعید نوروز مبارکنخستین تصویر از سیاهچالهاجزایی ناشناخته در شکل گتوازن مهمتر از فعالیت زیدرمان های بیماری آلزایمرموجود بی مغزی که می تواندهوش مصنوعی درمانگر کامپیاز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر انتخاب از طرف محیط راه پیروزی در زندگی چیستمغز چگونه صداها را فیلتر یادآوری خواب و رویابیماری گیلن باره و بیمارساخت شبکه عصبی مصنوعی با نقش سجده بر عملکرد مغزانسان قدیم در شبه جزیره عگاهی مغز بزرگ چالش استبرین نت به جای اینترنتخواب سالم عامل سلامتی و یعامل کلیدی در کنترل کارآنرمش های مفید در سرگیجهاحساس گذر سریعتر زمانتوسعه برخی شغل ها با هوش درمان های جدید میگرنموجودات مقهور ژنها هستندهوش مصنوعی درخدمت خلق وحاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سرشته نوروایمونولوژی و نقمغز آیندگان چگونه است ؟ژن هوش و ساختارهای حیاتی بیماری ای شبیه آلزایمر و ساختار شبکه های مغزی ثابنقش غذاها و موجودات درياانسان جدید از چه زمانی پاگذر زمان کاملا وابسته به برای پیش بینی آینده مغز دخواب عامل دسته بندی و حفطعسل طبیعی موثر در کنترل بنرمشهای مهم برای تقویت عاخلاق و علوم اعصابتوصیه های غیر دارویی در سدرمان های رایج ام اسمیهمانهای ناخوانده عامل هوش مصنوعی ساخته هوش طبیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری مرشد مغز علت تمایل انسان بمغز انسان ایا طبیعتا تماژن یا نقشه توسعه مغز و نقبیماری ای شبیه ام اس مولتسخن پاک و ثابتنقش غذاها و موجودات درياانسان عامل توقف رشد مغزگربه شرودینگر و تاثیر مشبرخی نکات از گاید لاین پرخودآگاهی و هوشیاريعصب حقوق نورولووچرا مغزهای ما ارتقا یافت اختلال در شناسایی حروف و توصیه هایی در مصرف ماهیدرمان جدید میگرن با انتی میگرن سردردی ژنتیکی که بهوش احساسیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب زمین زیر خلیج فارس تمدنی مغز انسان برای ایجاد تمدژنها نقشه ایجاد ابزار هوبیماری بیش فعالیسریعترین کامپیوتر موجودنقش غذاها و موجودات درياانعطاف پذیری مکانیسمی علگزیده ای از وبینار یا کنفبرخی اثرات مضر ویتامین دخودآگاهی و هوشیاريعضلانی که طی سخن گفتن چقدچرا حیوانات سخن نمی گویناختلالات مخچهتوضیحی ساده در مورد هوش مدرمانهای بیماری پارکینسمیدان مغناطيسي زمین بشر هوش احساسیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروی ضد تشنج سدیم زندگی هوشمند در خارج از زمغز انسان برای شادمانی طژنها ، مغز و ارادهبیماری تی تی پیسرگیجه از شایعترین اختلانقشه مغزی هر فرد منحصر بهاولین هیبرید بین انسان وگزارش یک مورد جالب لخته وبرخی اختلالات عصبی مثانهخانواده پایدارمقالاتچرا حجم مغز گونه انسان دراختلالات حرکتی در انسانتکامل چشمدرک فرد دیگر و رفتارهای امکانیزمهای دفاعی در برابهوش عاطفی بیشتر در زناناز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزیباترین چیز در افزایش سمغز انسان برای شادمانی طژنهای هوش ، کدامندبیماری ضعف عضلات نزدیک بسردرد و علتهای آننقص در تشخیص هیجانات عاماولین مورد پیوند سر در انگشایش دروازه جدیدی از طربرخی بیماری ها که در آن بخطا در محاسبات چیزی کاملتاثیر ویتامین دی بر بیماچرا در مغز انسان، فرورفتاختلالات صحبت کردن در انتکامل ابزار هوش ، راه پر درک و احساسما انسانها چه اندازه نزدهوش عاطفی در زنان بیشتر ااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزیرفون داروی ضد ام اسمغز انسان رو به کوچک تر شکلرال هیدرات برای خوابانبیماریهای تحلیل عضلانی اسردرد تنشنچند جهانیاولین تصویر در تاریخ از سپمبرولیزوماب در بیماری چبرخی بیماری های خاص که بدخطا در محاسبات چیزی کاملصفحه اصلیچراروياها را به یاد نمی آادامه بحث تکامل چشمتکامل زباندرک احساسات و تفکرات دیگما انسانها چه اندازه نزدهوشیاری کوانتومیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان چهار حرفی حیات زمین