دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

بحثی درباره احساسات متفاوت از احساسات مادی پنجگانه

بحثی درباره احساسات متفاوت از احساسات مادی پنجگانه

آن چیزی که بيشتر در مدارس تدریس می شود، آن است که احساسات انسان محدود به پنج حس معروف بینایی، چشایی، بویایی، لامسه و شنوایی است. بله این احساسات در وجود انسان و دیگر حيوانات وجود دارد ولی این احساسات صرفا مادی، با احساسات دیگر مانند ترس و خشم و احساس گناه ... تا حدی متفاوت است.

درک ما از عالم هستی و احساس ما از آن، نخستین برخوردی است که با جهان اطراف خود داریم، ولی این ادراک صرفا با اندامهای حسی معروف(sensation) ما انجام نمیشود بلکه ابزار دیگری در موجودات هست که باعث می شود تا حسی درونی در آنها شکل بگیرد و این حس درونی(emotion)، اهمیت خاصی را در واکنشهای آنها دارد. و حتی امروزه نوع خاصي از هوش را به همین احساسات خاص مربوط می دانند.(emotional intelligence)

مثلا اگر گرگی درنده را در جلوي خودتان ببینید، این حس بینایی شما نیست که ناگهان سبب میشود فرار کنید بلکه به دنبال حس بینایی دیدن گرگ، حسی دیگر در درون شما شکل می گیرد و آن حس ترس است. به دنبال این احساس ترس، هورمونهايي در بدن ترشح می شود که بدن را وادار به فعالیت بیشتر می کند و قدرت لازم را برای اندام هايي مانند قلب و عضلات پا فراهم می سازد و این اندامها سرعت خاصی را به موجود زنده می دهند تا بتواند فرار کند.

نمونه دیگر این احساس ها،
احساس اضطراب است- که میتواند در شرایطی نه تنها زیان بار نباشد بلکه باعث تحرک فرد و نجات او از یک گرفتاری بزرگ شود.
این احساسات مهمی که جزو پنج دسته اصلی احساسات موجودات نیستند، شکلهای مختلفی دارند.

اکثر این احساسات، مثبت نیستند زیرا هدف از این احساسات، القاي حالت هوشیاری بیشتر و تحرک در موجود زنده است تا خود را از مخمصه ای نجات دهد. حس مثبت، در موجودات ابتدايي تر، کمتر منجر به تحرک برجسته ای می شود در حالی که حس منفی، منجر به واکنشي شدیدتر می شود.

این اهمیت احساسات منفی، به عنوان میراثی تکاملی به انسانها هم رسیده است تا آنجا که قرار دادن احساسات مثبت در مغزهایی که احساسات منفی را بیشتر در خود جای میدهد، کاری نسبتا دشوار است. ما تجربه بیشتری نسبت به غم و اندوه و ترس داریم و در برابر هنر شاد بودن و لذت بردن و مهمتر از آن، به خاطر سپردن این شادیها و لذت ها، در اندکی از ما وجود دارد.

در همه زبان های عالم مي بينيم کلمات منفی بیشتر از کلمات مثبت است.

و به طور کلی هفت احساس اساسی در هر زبان وجود دارد و آنها عبارتند از:

شادی ، اندوه ، ترس ، خشم ، تنفر، خجالت و گناه

شش عدد از این هفت احساس، منفی و یکی از آنها، مثبت است. از نظر تکاملی، ما احساسات منفی را ترجیح می دهیم و مغزهای ما به این احساسات منفی به شکل سریع تر پاسخ مي دهد.

علت اين ترجیح، به طبیعت انسان برمی گردد زیرا او نیاز دارد، به سرعت دخالت کند و از احساسات منفی، عبرت و درس بگیرد و اهمیت این عبرت گرفتن تا حدی است که آن را به مساله مرگ و زندگی تبدیل می کند.

و به این دلیل، یادآوری اين احساسات و عبرت گرفتن از آنها، هم، هر چند زمانی بر آن گذشته باشد، مهم است.

اما در سیر تکاملی موجودات، احساسات مثبت آنقدر مهم نیست و میتوانی هر قدر میخواهی در آن غرق شوی سپس به سرعت از آن بیرون بیایی و این برعکس احساسات منفی است.

(.Dr. Rick Hanson, Hardwiring happiness, TEDxMarin, 2013)

ترس در موجودات ابتدایی، خود را به صورت واکنشي سریع به شرایط خطر و دشمن نشان می دهد. در یک حیوان تکامل یافته تر این احساس میتواند با افزایش ضربانات قلب یا حتی سیخ شدن موها خود را نشان دهد. ما از احساس درونی حیوانات باخبر نیستیم ولی با مقایسه واکنشي که حیوانات به شرایط خطرناک نشان می دهند، تا حد زیادی میتوانیم احساس درونی آنها را درک کنیم.

ترس، از ابتدایی ترین احساساتی است که در موجودات زنده شکل گرفته و این ترس، زمینه بسیار مساعدی را برای حفظ بقای موجودات فراهم کرده است، به گونه ای که با ایجاد ترس، موجود زنده به هر وسیله ای مي کوشد تا از شرایط خطرناک بگریزد و خود این فرار سبب می شود تا موجود، زنده بماند و بقای بهتری برای او ایجاد گردد.

مغز موجودات ابتدایی، آن پيچيدگي مغز انسان را ندارد بنابراین احساساتی مانند ترس، به صورتی خام و پرداخت نشده در این موجودات رخ می دهد.

مغز اولیه شامل غشایی ابتدایی است که از هيپوکمپ و کورتکس سينگوليت و آميگدال تشکیل می شود. در این مغز ابتدایی، غشای ضخیمی روی قسمت های ابتدايي وجود ندارد. این قسمت های ابتدایی با احساسات اولیه مانند حس چشاي یا بویایی مرتبط است. همچنين نخستین احساسات( emotion ها) را هم مانند ترس، ایجاد می کند.

به خصوص در موجودات پیش از انسان ، قسمت پیشانی مغز هم بسیار کوچکتر است و این را به خوبی میتوان در مغز حیوانات دید. حتی دايناسورهاي بزرگی که شاید قدی به بلندای یک آپارتمان ده طبقه داشتند، فاقد پیشان

ی ای بلند بودند و قسمت پیشانی مغز آنها بسیار کوچک بود .

@salmanfatemi

همین حالت در حیوانات پیش از رده انسان يعني شامپانزه و گوریل هم مشاهده می شود.

بعدها با توسعه غشای مغز و به خصوص قسمت پیشانی مغز- که خاص انسان است- فعالیت های پیچیده تری مانند یادگیری و حافظه و استدلال و برنامه ریزی و تفکر انتزاعي و نهایتا قدرت تکلم شکل گرفت.

احساساتی مانند ترس و خشم و تنفر و ..... در قسمت مرکزی و ابتدایی کورتکس مغز پستانداران و پرندگان به نام سيستم ليمبيک و آميگدال پردازش میشود. Limbus به معنی منطقه ای حاشیه ای هست که اطراف قسمت مرکزی مغز قرار می گیرد .

برخی دانشمندان معتقدند مناطق اميگدال و ليمبيک در خزندگان مشاهده نمی شود و خاص پستانداران است ولی برخی دیگر تاکید دارند که مناطقی مشابه اميگدال و سیستم ليمبيک را در این حيوانات هم یافته اند.

نکته جالب توجه آنکه اندازه شبکه ليمبيک و آميگدال، در پستانداران- هر چه تکامل یافته تر باشند- کوچکتر است. در این جانداران ، کورتکس دور مغز، بزرگ و بزرگتر ميشود ولی به قیمت کوچک شدن سیستم ليمبيک!!!

پس اهمیت احساسات خام مانند ترس یا خشم خام، در موجودات پیشرفته تر مانند انسان کمتر می شود و انسان بر خلاف حيوانات، قادر است بر بسیاری از این احساسات غلبه کند، آنها را پردازش دهد و حتی خود را از قید احساسات منفی برهاند.

دانشمندی به نام مک لین سیستم ليمبيک را مختص پستانداران میداند و معتقد است خزندگان فقط بازال گانگليا و ساقه مغز دارند و فاقد سیستم ليمبيک هستند.

این دیدگاه توسط دانشمندان آناتومی مورد قبول نیست زیرا آنها امروزه فهمیده اند که پرندگان و خزندگان هم کورتکس مغزی و قسمتهای ساب کورتيکال مانند سیستم ليمبيک و اميگدال و سیستم هيپوکامپ کوچکی دارند. ارتباط سیستم ليمبيک با کورتکس مغزی بسیار برجسته است و ارتباطات زیادی بین کورتکس و سیستم ليمبيک و هیپو تالاموس وجود دارد. این ارتباطات نقش مهمی در کنترل عملکرد این قسمتهای قدیمی تر توسط قسمتهای بالایی مغز دارد.

بر اساس مطالعات جدید نقش هيپوکامپوس در قسمت وسطی سیستم ليمبيک، در فعالیتهای شناختی کشف شده است و به نظر میرسد نقش آن محدود به احساسات و emotion نباشد.

قسمتی از سیستم ليمبيک به نام اميگدال در بروز احساسات (emotion) نقش دارد. برداشتن لوب تمپورال- که هيپوکامپ و آميگدال را درون خود دارد- منجر به بیماری خاصی در میمون ها میشود: آنها بی مهابا هر آشغالی را مي خورند و بی محابا شریک جنسی بر می گزینند و روابط جنسی بدون مهاري دارند. همچنین ترسی از انسان ها و شرایط دشوار ندارند. در حقیقت اینطور تصور میشود که اميگدال، سبب درک اهمیت تحریک محیطی است يعنی اگر آميگدال آسیب ببیند فرد اهمیت تحریکات احساسی از محیطی را درک نمی کند .

رفتارهای اجتماعی و کنترلی تا حدی به وسیله اميگدال انجام می شود ولی به دلیل پیچیدگی آن و وجود ده ها هسته عصبي در آن و نیز به دلیل پیچیدگی عملکردهای اجتماعی و کنترلی، ابهامات زیادی در مورد عملکرد آميگدال وجود دارد.

این ساختمان مغز، نقش مهمی را در رفتارهای اجتماعی دارد. نمونه برجسته آن تغییر حالت موجود زنده به دنبال دریافت تنبیه هست (conditoning) .

در این حالت، ایجاد شرایطی که موجود را دچار تنبیه و آزار کند، سبب حالت اجتناب و دور شدن از آن شرایط میگردد.

اين احساسات، در حفظ بقای موجود زنده تاثیرگذار است. این موجود زنده لازم نیست چیز خاصی را یاد بگیرد بلکه قرار گرفتن در شرایط آزار یا تنبيه باعث تغییراتی در غدد درون ریز و سیستم اتونوم او میشود تا او را به صورت ناخودآگاه از قرار گرفتن در شرایط خطرناک دور کند. این اتفاقات در هسته لترال آميگدال انجام می شود و تغییر در این هسته، از ترس و کانديشنینگ در شرایط خطر جلوگیری ميکند.

بخش مهم دیگر از اميگدال که در emotion نقش دارد، بخش سنترال و مرکزی آن است. تخریب مصنوعی این قسمت هم مانع از ترس ناشی از conditioning مي شود.

از این دو قسمت لترال و مرکزی اميگدال، پیامهایی به هیپوتالاموس میرود و از آنجا فعالیتهای اتونوم و تغییرات هورمونی و رفتاری را ایجاد می کند و منجر به واکنش موجود زنده به پیامهای خطر از محیط می شود.

همچنین واکنش های احساسی دیگری مانند خشم و احساسات مادری و جنسی و احساسات چشایی و لذت یا نفرت از غذا، هم در اميگدال پردازش می شود.

واکنشهای اجتنابی فقط پاسخهای احساسی (emotional) نیستند و محدود به ترس نیستند بلکه بخشی از این واکنشها، ناشی از یادگیری موجود زنده است. مثلا موجود زنده به تدریج یاد میگیرد در شرایط خطرناک بدود یا شنا کند و فقط احساس درونی ترس نیست که او را به حرکت در می آورد و هر چه مغز پیچیده تر باشد و هر چه قسمت جلویی مغز بزرگ تر و کامل تر باشد این یادگیری پس از ترس خام، دقیق تر و پيچيده تر ميشود. حتی شاید به جای ترس خام، منجر به واکنشي کامل تر و عاقلانه

تر شود.

@salmanfatemi

هيپوکامپوس نقش مهمی در عملکردهای شناختی مانند حافظه explicit و حافظه implicit و شناخت فضایی دارد(حافظه اکسپليسيت ، حافظه ای است که به صورت آگاهانه فرد میتواند آن را به یاد بیاورد ولی حافظه ايمپليسيت حافظه ای است که به صورت ناخودآگاه انجام میشود مثلا کسی که دوچرخه سواری میکند، فنونی را که لازم است حین دوچرخه سواری انجام دهد، به صورت ناخودآگاه اجرا ميکند و لازم نیست در مورد آن بیندیشد)

هيپوکامپ نقش اصلیش در رفتارهای شناختی و نه احساسی است.

برخی احساسات، درونی هستند و در همه افراد در سرتاسر جهان رخ میدهد. کورتکس پره فرونتال نقش مهمی در درک و کنترل احساسات ما دارد. اگر احساسات یا emotion به مرحله هوشیار، برسد قسمت دورسولترال کورتکس پره فرونتال فعال می شود.

اين قسمت از لوب فرونتال خاص پستانداران است و در انسان، پیچیدگی آن از همه پستانداران دیگر بیشتر است. تجربیات هوشیار در انسان، وابسته به این ساختارهای موجود در لوب فرونتال است.

زبان و تکلم هم خاص انسان است و تکلم بر درک هوشیار این احساسات تاثیر می گذارد. زبان و تکلم در بیان emotion موثر است مثلا در زبان انگلیسی بیش از سی عبارت برای بیان احساس وجود دارد.

در دیگر موجودات که قادر به صحبت کردن نیستند نحوه درک محیط و چگونگی ابراز این درک، به دلیل نداشتن قدرت تکلم بسیار محدود می شود.

بیشترین قسمتی که بین پستانداران و دیگر موجودات، با هم متفاوت است، قسمت جلویی مغز (forebrain) میباشد.

این دیدگاه وجود دارد که تکامل پستانداران در نتیجه اضافه شدن سیستم ليمبيک و نئوکورتکس در forebrain ایجاد شده است.

@salmanfatemi

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3600914/#R107


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
درمانهای بیماری پارکینسارتباط میکروب روده و پارمغز انسان رو به کوچکتر شدتئوری تکامل در پیشگیری و کمردرد و علل آنروش های صرفه جویی در ایجااز تلسکوپ گالیله تا تلسکنقش انتخاب از طرف محیط، نتاثیر گیاه خواری بر رشد وکشف مکانیسم عصبی خوانش پرشد مغز علت تمایل انسان باز تکینگی تا مغز از مغز تچندین ماده غذایی که ماننتاثیر درجه حرارت بر عملکپنج اکتشاف شگفت آور در موسفرنامه سفر به بم و جنوب آیا انسان با مغز بزرگش اخاطلاعاتی عمومی در مورد مچگونه جمعیت های بزرگ شکل تسلیم شدن از نورون شروع مآیا هوش سریعی که بدون احسساختار شبکه های مغزی ثابافسردگی و اضطراب در بیمابیست تمرین ساده برای جلوچراروياها را به یاد نمی آحافظه و اطلاعات در کجاست شباهت زیاد بین سلول هاي عاولین سلول مصنوعیلبخند بزن شاید صبح فردا زبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی از عروسک تا کخانواده پایدارعسل طبیعی موثر در کنترل بابزار هوش در حال ارتقا ازما با کمک مغز خود مختاريمبررسی و اپروچ جدید بر بیمهوش، ژنتیکی است یا محیطیداروهای ضد بیماری ام اس واثر مضر مصرف طولانی مدت رمزایای شکلات تلخ برای سلتنفس هوازی و میتوکندریورزش هوازی مرتب خیلی به قورزش هوازی ، بهترین تمریدرک فرد دیگر و رفتارهای اارتباط چاقی و کاهش قدرت بمغز ایندگان چگونه استتا 20 سال آینده مغز شما به کمردرد با پوشیدن کفش مناروش هایی ساده برای کاهش ااز تلسکوپ گالیله تا تلسکنقش اتصالات بین سلولهای تاثیر گیاه خواری بر رشد وکشف مکانیسمی پیچیده در بزمین زیر خلیج فارس تمدنی از تکینگی تا مغز از مغز تچه زیاد است بر من که در ایتاثیر درجه حرارت بر عملکپوست ساعتی مستقل از مغز دسفرنامه سفر به بم و جنوب آیا احتمال دارد رویا از آاطلاعاتی عمومی در مورد مچگونه جمعیت های بزرگ شکل تشنج چیستآیا هشیاری کوانتومی وجودسخن پاک و ثابتالکتروتاکسی(گرایش و حرکفلج بل، فلجی ترسناک که آنبیشتر کمردردها نیازی به نزاع بین جهل و علم رو به پحافظه و اطلاعات در کجاستشباهت زیاد بین سلول هاي عاوکرلیزوماب داروی جدید شلرزش ناشی از اسیب به عصببحثی درباره احساسات متفاهوش مصنوعی از عروسک تا کخطا در محاسبات چیزی کاملعصب حقوق نورولووابزار بقای موجود زنده از ما تحت کنترل ژنها هستیم یبررسی سیستم تعادلی بدن اهیچگاه از فشار و شکست نترداروی فامپیریدین یا نورلاثرات مفید قهوهمسیر دشوار تکامل و ارتقاتنفس هوازی و میتوکندریتو دی ان ای خاص ميتوکندريورزش و میگرندرک و احساسارتباط هوش ساختار مغز و ژمغز ابزار برتر بقاتاثیر مشاهده بر واقعیت بکنفرانس تشنج هتل کوثر اصروش صحبت کردن در حال تکاماز تکنیکی تا مغز از مغز تنقش حفاظتی مولکول جدید دتاثیر گیاه خواری بر رشد وکشف ارتباط جدیدی از ارتبزندگی هوشمند در خارج از زاز تکینگی تا مغز از مغز تچهار میلیارد سال تکامل بتاثیر درجه حرارت بر عملکپیموزایدسفری به آغاز کیهانآیا احتمال دارد رویا از آبلندی در ذهن ما درک بلندیچگونه حافظه را قویتر کنیتغییر الگوی رشد مغزی با زسریعترین کامپیوتر موجودالتهاب شریان تمپورالفلج خواببا هوش مصنوعی خودکار روبنزاع بین علم و نادانی رو حس چشایی و بویاییشش مرحله تکامل چشمايندگان چگونه خواهند دیدلزوم سازگاری قانون مجازابحثی درباره احساساتی غیرهوش مصنوعی از عروسک تا کخطا در محاسبات چیزی کاملعضلانی که طی سخن گفتن چقدابزار بقای موجود زنده از ماه رجببررسی علل کمر درد در میانهاوکينگ پیش از مرگش رسالداروی تشنجی دربارداریاثرات مضر ماری جوانامشکلات نخاعیتولید سلولهای جنسی از سلورزش بهترین درمان بیش فعدرک احساسات و تفکرات دیگارتباط انسانی، محدود به مغز از بسیاری حقایق می گرتاثیر نگاه ناظر هوشیار بکنگره بین المللی سردرد دروشهای نو در درمان دیسک باز تکینگی تا مغز از مغز تنقش حیاتی تلومر دی ان آ دتاثیر گیاه خواری بر رشد وکشف جمجمه ای درکوه ایرهوزیباترین چیز در افزایش ساز تکینگی تا مغز از مغز تچهار ساعت پس از کشتار خوکتاثیر درجه حرارت بر عملکپیچیدگی های مغزی در درک زسلولهای بنیادی مصنوعی درآیا برای تولید مثل همیشه به زودی شبکه مغزی به جای نگاهی بر قدرت بینایی دراتغییر زودتر اتصالات مغزیسرگیجه از شایعترین اختلاامیوتروفیک لترال اسکلروفلج خواب چیستبارداری بدون رحمنزاع بین علم و جهل رو به پحس و ادراک (قسمت اول )ششمین کنگره بین المللی سايا اراده آزاد توهم است یلزوم سازگاری قانون مجازابخش دیگری در وجود انسان ههوش مصنوعی از عروسک تا کمدفاع در برابر تغییر ساختمقالاتابزار بقای موجود زنده از ماپروتیلینبزرگ شدن مغز محدود به دورهاوکينگ پیش از مرگش رسالداروی جدید s3 در درمان ام اجزای پر سلولی بدن انسان مشاهده آینده از روی مشاهتوانایی مغز و دیگر اجزای ورزش در کمر درددرک تصویر و زبان های مخلتارتباط شگفت مغز انسان و فمغز برای فراموشی بیشتر کتاثیر نگاه انسان بر رفتاکنگره بین المللی سردرد دروشهای شناسایی قدرت شنوااز تکینگی تا مغز و از مغز نقش داروهاي مختلف معروف تاثیر گیاه خواری بر رشد وگنجینه ای به نام ویتامین زیرفون داروی ضد ام اساز تکینگی تا مغز از مغز تنوار مغزی روشی مهم در تشختاثیر درجه حرارت بر عملکپیوند مغز و سر و چالشهای سلسله مباحث هوش مصنوعیآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبوزون هیگز چیستنگاهی بر توانایی اجزاي بتغییر عمودی سر انسان از پسردرد و علتهای آنامگا سه عامل مهم سلامتفیلمی بسیار جالب از تغییبازگشت از آثار به سوی خدانظام مثبت زندگیحس و ادراک (قسمت دوم )صرع و درمان های آنايا اراده آزاد توهم است یممانتین یا آلزیکسا یا اببرنامه و ساختار پیچیده مهوش مصنوعی از عروسک تا کمدقیق ترین تصاویر از مغز اتاثیر ویتامین دی بر بیماابزار بقای موجود زنده از مبانی ذهنی سیاه و سفیدبسیاری از بیماری های جدیهدف از تکامل مغزداروی جدید ضد میگرناجزایی ناشناخته در شکل گمعنی روزهمغز فکر میکند مرگ برای دیتوازن مهمتر از فعالیت زیوزوز گوشدرک عمیق در حیواناتارتباط شگفت انگیز مغز انمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟تاثیر نگاه انسان بر رفتاکندر در بیماریهای التهابروشی برای بهبود هوش عاطفاز تکینگی تا مغز از مغز تنقش روزه داری در سالم و جتاثیر انتخاب از طرف محیط گیاه خواری و گوشت خوار کدزبان چهار حرفی حیات زمیناز تکینگی تا مغز- از مغز نورون هاي مصنوعی می توانتاثیر رو ح و روان بر جسمپیوند سر، یکی از راه حلهاسم زنبور ، کلیدی برای وارآیا تکامل و تغییرات ژنتیبیماری گیلن باره و بیمارناتوانی از درمان برخی ویثبت امواج الکتریکی در عصسردرد تنشنامروز دانش ژنتیک هیچ ابهفیزیکدانان ماشینی برای تبازسازي مغز و نخاع چالشی نظریه تکامل در درمان بیمحس و ادراک قسمت چهارمضررهای مصرف شکر و قند بر ای آنکه نامش درمان و یادشمنابع انرژي پاک سرچشمه حبرین نت به جای اینترنتهوش مصنوعی در کامپیوترهادلایلی که نشان میدهد ما بصفحه اصلیابزار بقای موجود زنده از مجموعه های پر سلولی بدن متفاوت مغز انسان و میمون ههزینه ای که برای اندیشیدداروی ضد تشنج با قابليت تاحساس گذر سریعتر زماناخلاق و علوم اعصابمغز ما کوچکتر از نیم نقطهتوسعه برخی شغل ها با هوش یک پیشنهاد خوب برای آسان درگیری قلب در بیماری ویرارتباط شگفت انگیز مغز انمغز بزرگ چالش است یا منفعتاثیر ویتامین دی بر بیماکوچک شدن مغز از نئاندرتاروشی جدید در درمان قطع نخاز تکینگی تا مغز از مغز تنقش رژیم غذایی در رشد و اتاثیر ترکیبات استاتین (سگالکانزوماب، دارویی جدیزبان و بیان، در سایه پیشراز تکینگی تا مغز- از مغز نورون های ردیاب حافظهتاثیر رژیم گیاه خواری بر پیشینیان انسان از هفت میسودمندی موجودات ابزی بر آیا خداباوری محصول تکاملبیماری ای شبیه آلزایمر و ناتوانی در شناسایی چهره جمجمه انسان های اولیهسردرد سکه ایانفجار و توقف تکاملی نشافرگشت و تکامل تصادفی محض بحتی علمی درباره تمایل بهفت چیز که عملکرد مغز تو حس و ادراک قسمت پنجمضررهای شکر بر سلامت مغزایندرالمولتیپل اسکلروز در زنان برای پیش بینی آینده مغز دهوش مصنوعی در خدمت خلق وحدندان ها را مسواک بزنید تسوالات پزشکیابزار بقای موجود زنده از محل درک احساسات روحانیتفاوتهای جنسیتی راهی براهستي مادي ای که ما کوچکترداروی ضد تشنج با قابليت تاختلال در شناسایی حروف و مغز مادران و کودکان در زمتوصیه های غیر دارویی در سیکی از علل محدودیت مغز امدرگیری اعصاب به علت میتوارتباط غیرکلامی بین انسامغز بزرگ چالشهای پیش روتاثیر ژنها بر اختلالات خکودک ایرانی که هوش او از روشی جدید در درمان سکته ماز تکینگی تا مغز از مغز تنقش زبان در سلطه و قدرت اتاثیر دپاکین بر بیماری مگامی در درمان بیماریهای زبان و تکلم برخی بیماریهاز تکینگی تا مغز- از مغزتنوروپلاستیسیتی چیستتاثیر رژیم گیاه خواری بر پیشرفتی مستقل از ابزار هسیاهچاله و تکینگی ابتدایآیا دلفین ها می تواند از بیماری ای شبیه ام اس مولتنخاع ما تا پایین ستون فقرجنسیت و تفاوت های بیناییسرعت فکر کردن چگونه استانگشت نگاری مغز نشان میدفراموش کارها باهوش تر هسبحث درباره پیدایش و منشاهفت سین یادگاری از میراث حس و ادراک قسمت سومطی یکصد هزار سال اخیر هرچایا کوچک شدن مغزانسان المواد کوانتومی جدید، ممکنبرخی نکات از گاید لاین پرهوش مصنوعی در خدمت خلق وحدو ویژگی انتزاع و قدرت تجپیامهای کاربرانابزار بقای موجود زنده از محل درک احساسات روحانی دتقلید مرحله ای نسبتا پیشهستی ما پس از شروعی چگال داستانها و مفاهیمی اشتبااختلالات مخچهمغز چون ابزار هوش است دلیتوصیه هایی در مصرف ماهییادگیری مهارت های جدید درقیبی قدرتمند در برابر مارتروز یا خوردگی و التهامغز حریص برای خون، کلید تتاثیر کپسول نوروهرب بر نکودکان خود را مشابه خود تريتوکسيمب در درمان ام اساز تکینگی تا مغز از مغز تنقش زبان در سلطه و قدرت اتاثیر داروهای ضد التهاب گاهی لازم است برای فهم و زبان و شناخت حقیقت قسمت چاز تکینگی تا مغز، از مغز نوشیدن چای برای مغز مفید تاثیر رژیم گیاه خواری بر پاسخ گیاهان در زمان خوردسیاره ابلهانآیا دست مصنوعی به زودی قابیماری بیش فعالینخستین تصویر از سیاهچالهجنسیت و تفاوت های بیناییشلیک فراموشیاندوهگین نباش اگر درب یا فراموشی همیشه هم بد نیستبحثی در مورد نقش ویتامينهمیشه عسل با موم بخوریمحساسیت روانی متفاوتظهور امواج مغزی در مغز مصایا ابزار هوشمندی یا مغز موجود بی مغزی که می تواندبرخی اثرات مضر ویتامین دهوش مصنوعی درمانگر کامپیديدن با چشم بسته در خواب سایتهای دیگرابزار بقای موجود زنده از محدودیت های حافظه و حافظتلقین اطلاعات و حافظهو هر کس تقوای خدا پیشه کندر مانهای کمر درداختلالات حرکتی در انسانمغز چگونه صداها را فیلتر توضیحی ساده در مورد هوش میادآوری خواب و رویارموزی از نخستین تمدن بشرارزش حقیقی زبان قسمت اولمغز زنان جوانتر از مغز مرتاثیر کپسول نوروهرب بر تکوری گذرای ناشی از موبایریواستیگمیناز تکینگی تا مغز از مغز تنقش سجده بر عملکرد مغزتاثیر داروی ضد تشنج سدیم گاهی مغز بزرگ چالش استزبان و شناخت حقیقت قسمت اازدواج های بین گونه ای، رنوعی سکته مغزی ، وحشتناک تاثیر رژیم گیاهخواری بر پختگی پس از چهل سالگي به سیاره ابلهانآیا رژیم غذایی گیاهی سلابیماری تی تی پینرمش های مفید در سرگیجهجهش های ژنتیکی مفید در ساشنا در ابهای گرم جنوب نیانسان قدیم در شبه جزیره عفرایند حذف برخی اجزای مغبحثی جالب درباره محدودیتهوموارکتوس ها ممکن است دخلاصه ای از مطالب همایش معلم به ما کمک میکند تا موایا بیماری ام اس (مولتیپموجودات مقهور ژنها هستندبرخی اختلالات عصبی مثانههوش مصنوعی درخدمت خلق وحدی متیل فومارات(زادیوا)(ابزار بقای موجود زنده از مخچه ، فراتر از حفظ تعادلتلاش هایی در بیماران قطع ویتامین E برای فعالیت صحدر چه مرحله ای از خواب ، راختلالات صحبت کردن در انمغز آیندگان چگونه است ؟تکامل چشمژن هوش و ساختارهای حیاتی رمز و رازهای ارتباط غیر کارزش حقیقی زبان قسمت دوممغزهای کوچک بی احساستاثیر کپسول نوروهرب بر سکی غایب شدی تا نیازمند دلرژیم های غذایی و نقش مهم از تکینگی تا مغز از مغز تنقش غذاها و موجودات درياتاثیر درجه حرارت بر عملکگذر زمان کاملا وابسته به زبان و شناخت حقیقت قسمت داستفاده از هوش مصنوعی در چیزی خارج از مغزهای ما نیتاثیر عصاره تغلیظ شده گیپرورش مغز مینیاتوری انساسیر آفرینش از روح تا مغز آیا راهی برای رفع کم آبی بیماری ضعف عضلات نزدیک بنرمشهای مهم برای تقویت عجهش های ژنتیکی غیر تصادفشناخت و معرفت، و نقش آن دانسان جدید از چه زمانی پافرد حساس از نظر عاطفی و ببحثی در مورد نقش کلسیم و هوش مصنوعی می تواند بر احخواندن ، یکی از شستشو دهنعلایم کمبود ویتامین E را ایا بدون زبان میتوانیم تمیهمانهای ناخوانده عامل برخی بیماری ها که در آن بهوش مصنوعی ساخته هوش طبیدژا وو یا اشنا پنداریابزار بقای موجود زنده از مخچه ابزاري که وظیفه آن فتلاشی برای درمان قطع نخاویتامین E در چه مواد غذایدر هم تنیدگی کوانتومی و پادامه بحث تکامل چشممغز انسان ایا طبیعتا تماتکامل ابزار هوش ، راه پر ژن یا نقشه توسعه مغز و نقرویای شفافارزش حقیقی زبان قسمت سوممغزتان را در جوانی سیمکشتاثیر کپسول نوروهرب بر سکاهش التهاب ناشی از بیمارژیم غذایی حاوی تخم مرغ واز تکینگی تا مغز از مغز تنقش غذاها و موجودات درياتاثیر درجه حرارت بر عملکگربه شرودینگر و تاثیر مشزبان و شناخت حقیقت قسمت ساستیفن هاوکینگ در مورد هچگونه مغز پیش انسان یا همتاریخ همه چیز را ثبت کردهآلزایمرسیستم تعادلی بدنآیاما مقهور قوانین فیزیکبیماریهای تحلیل عضلانی اچرا مغزهای ما ارتقا یافت جهشهای مفید و ذکاوتی که دشناسایی سلول های ایمنی اانسان عامل توقف رشد مغزقانون مندی نقشه ژنتیکی مبحثی در مورد عملکرد لوب فهوش مصنوعی گوگل به کمک تشخواب سالم عامل سلامتیعلایم کمبود ویتامین E را ایا تکامل هدفمند استمیگرن سردردی ژنتیکی که ببرخی بیماری های خاص که بدهوش احساسیدژاوو یا آشناپنداریابزار بقای موجود زنده از مدارک ژنتیکی چگونه انسانتلاشی جدید در درمان ام اسویتامین دی گنجینه ای بزردرمان های بیماری آلزایمرادغام میان گونه های مختلمغز انسان برای ایجاد تمدتکامل زبانژنها نقشه ایجاد ابزار هوروبات های ریز در درمان بیاز نظر علم اعصاب یا نرووسنقش قهوه در سلامتیتاثیر گیاه خواری بر رشد وکایروپاکتیک چیستراه های جدید برای قضاوت راز تکینگی تا مغز از مغز تنقش غذاها و موجودات درياتاثیر درجه حرارت بر عملکگزیده ای از وبینار یا کنفزبان، وسیله شناسایی محیطاستیفن هاوکینگ در تفسیر چگونه هموساپينس بر زمین تبدیل تراکت صوتی مصنوعی آیا ما تنها موجودات زنده سیستم دفاعی بدن علیه مغز آزمون ذهنی گربه شرودینگربیهوش کردن در جراحی و بیمچرا حیوانات سخن نمی گوینجهشهای مفید و ذکاوتی که دشواهدی از دنیسوان(شبه نئانعطاف پذیری مکانیسمی علقارچ بی مغز در خدمت موجودبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی گوگل به کمک تشخواب سالم عامل سلامتی و یعلت خواب آلودگی بعد از خوایرادهای موجود در خلقت بمیدان مغناطيسي زمین بشر برخی توجهات در ببمار پارهوش احساسیدانشمندان ژنی از مغز انسابزار بقای موجود زنده از مروری بر تشنج و درمان هایتمایل زیاد به خوردن بستنواکنش های ناخودآگاه و تقدرمان های جدید میگرنادغام دو حیطه علوم مغز و مغز انسان برای شادمانی طتکامل ساختار رگهای مغزی ژنها ، مغز و ارادهروح رهاییاز نظر علم اعصاب اراده آزنقش مهاجرت در توسعه نسل اتاثیر گیاه خواری بر رشد وکاربرد روباتهای ريزنانوراه های جدید برای قضاوت راز تکینگی تا مغز از مغز تنقشه مغزی هر فرد منحصر بهتاثیر درجه حرارت بر عملکگزارش یک مورد جالب لخته وسفر نامه سفر به بم و جنوب آیا واکنش های یاد گرفته واستخوان های کشف شده، ممکچگونه آن شکری که می خوریمتبدیل سلولهای محافط به سآیا مغز تا بزرگسالی توسعسکته مغزیإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبیوگرافیچرا حجم مغز گونه انسان درجاذبه و نقش آن در شکلگیریشاهکار قرناولین هیبرید بین انسان وقدم زدن و حرکت دید را تغیبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی الفاگوخواب عامل دسته بندی و حفطعوارض ازدواج و بچه دار شداگر نعمت فراموشی نبود بسمکانیزمهای دفاعی در براببرخی سلولهای عصبی در تلاهوش عاطفی بیشتر در زناندانشمندان روش هاي جدیدی ابزارهای بقای موجود زندمرکز خنده در کجای مغز استتمدن قدیمی ای در جنوب ایرواکسن سرطاندرمان های رایج ام اسارتقا و تکامل سنت آفرینش مغز انسان برای شادمانی طتکامل شناخت انسان با کشفژنهای هوش ، کدامندروزه داری و بیمار ی ام اس از نظر علم اعصاب اراده آزنقش هورمون های تیروئید دتاثیر گیاه خواری بر رشد وکاربرد روباتهای ريز، در راه پیروزی در زندگی چیستاز تکینگی تا مغز از مغز تنقص در تشخیص هیجانات عامگشایش دروازه جدیدی از طرسفرنامه سفر به بم و جنوب آیا آگاهی پس از مرگ از بیاصول سلامت کمرچگونه انتظارات بر ادراک تری فلوپرازینآیا همه جنایت ها نتیجه بیساخت شبکه عصبی با الفبایافراد آغاز حرکت خودشان ربیوگرافیچرا در مغز انسان، فرورفتحقیقت راستین انسان علم بشبیه سازی میلیون ها جهان اولین مورد پیوند سر در انقدرت انسان در نگاه به ابعبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی از عروسک تا کخودآگاهی و هوشیاريعید نوروز مبارکاگر نعمت فراموشی نبود بسما انسانها چه اندازه نزدبرخی سيناپسها طی تکامل و هوش عاطفی در زنان بیشتر ادانشمندان روشی برای تبدیابزارهای پیشرفته ارتباط مرگ انتقال است یا نابود شتمدن بشری و مغز اخلاقیواسطه ها د رمسیر ایجاد مغدرمان ژنتیکی برای نوآوریارتوکين تراپی روشی جديد مغز انسان رو به کوچک تر شتئوری تکامل امروز در درمکلرال هیدرات برای خوابانروش مقابله مغز با محدودیاز آغاز خلقت تا نگاه انسانقش ژنتیک در درمان اختلاتاثیر گیاه خواری بر رشد وکجای مغز مسئول پردازش تجرشته نوروایمونولوژی و نقاز تکینگی تا مغز از مغز تچند جهانیتاثیر درجه حرارت بر عملکپمبرولیزوماب در بیماری چسفرنامه سفر به بم و جنوب آیا امکان بازسازی اندامهاضطراب و ترسچگونه باغبانی باعث کاهش تری فلوپرازینآیا هوش ارثی دریافتی از پساخت شبکه عصبی مصنوعی با افزایش قدرت ادراکات و حسبیان ژن های اسکیزوفرنی دچراروياها را به یاد نمی آحافظه و اطلاعات در کجاست شبیه سازی سیستم های کواناولین تصویر در تاریخ از سلوب فرونتال یا پیشانی مغبحثی درباره هوش و تفاوتههوش مصنوعی از عروسک تا کخودآگاهی و هوشیاريعامل کلیدی در کنترل کارآاگر تلاش انسان امروز براما انسانها چه اندازه نزدبررسي علل احتمالي تغيير هوشیاری کوانتومیداروهای مصرفی در ام اسابزارهای دفاعی و بقای مومراحل ارتقای پله پله کیهتمساح حد واسط میان مغز کووراپامیل در بارداریدرمان جدید میگرن با انتی