دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

تاثیر درجه حرارت بر عملکرد مغز و رشد و تکثیر سلولهای عصبی چگونه است قسمت دوم

تاثیر درجه حرارت بر عملکرد مغز و رشد و تکثیر سلولهای عصبی چگونه است؟( قسمت دوم)

در قسمت اول، مختصر درباره نحوه واکنش مغز در برابر تغییرات دما نوشتيم. در ادامه، تاثیر بالا رفتن حرارت را بر عملکرد سلولهاي مغزی و بافت مغز بررسی می کنيم.

حرارت، نتیجه و محصول واکنشهای متابوليک در قسمتهای مختلف مغز است. همه واکنشهای فیزیکی و شيميايی در مغز وابسته به حرارت هستند. واکنشهای فیزیکی و شیمیایی بر اساس معادله Van’t Hoff coefficient Q10=2.3 انجام میشود (یعنی افزایش ده درجه سانتیگراد منجر به دو برابر شدن واکنشهای شيميایي و فيزيکي مي گردد)

افزایش درجه حرارت، تاثیرات زیادی بر انتقال در غشای سلولی و تحریکات الکتریکی دارد. انتقال سيناپسي بین نوورنها بیشتر از ايجاد خود پتانسیل الکتریکی در عصب،وابسته به حرارت است. این مطلب مهمی است زیرا میلیاردها سلول مغزی- که با همین ارتباطات سلولی با هم مرتبط هستند- قطعا با افزایش این ارتباطات و افزایش ترشح نوروترانسميترهاي بین سلولی، بسیار تحت تاثیر قرار می گیرد.

محل اصلی حساسیت به حرارت در مغز در preoptic/anterior hypothalamus است ولي دیگر سلولهای مغزی هم به حرارت واکنش زیاد نشان میدهند. حدود 22% نورونها در مغز در پاسخ به افزایش یک درجه سلسیوس حرارت، افزایش ایمپالسهاي عصبی را دارند و بیش از هفتاد درصد سلولهای مغزی در واکنش به سرمای زیاد بين 25℃ تا 37℃، کاهش شدید فعالیت الکتريکي را نشان می دهند.

نورونهاي موجود در جسم سیاه مغز در درجه حرارت 3439 واکنشي طبق معادله Q10=3.7 دارند که بی بار برجسته است یعنی هر ده درجه افزایش درجه حرارت منجر به سه برابر شدن فعالیت عصبها می گردد( Guatteo E, Chung KK, Bowala TK, Bernardi G, Mercuri ND, Lipski J J. Temperature sensitivity of dopaminergic neurons of the substantia nigra pars compacta: involvement of transient receptor potential channels. J Neurophysiol.2005;94:30693080. [PubMed])

و طی سرد شدن مطابق با معادله Q10=8.5 عمل می کند، یعنی در اثر کاهش ده درجه حرارت، فعالیت عصب، حدود هشت برابر کاهش می یابد.

کاهش سرعت هدایت عصبی را در سلولهای عصبی طی سرد شدن اندام داریم و این اثر برای کسانی- که نوار عصب و عضله می گيرند آشناست. اگر فردی در هوای سرد زمستانی وارد مطب شود و شما بدون گرم کردن اندامهای او، نوار بگیرید سرعت هدایت عصبی به شدت کاهش می یابد.

میزان ترشح نوروترانسميترها هم با کاهش يا افزایش درجه حرارت به ترتیب کاهش و افزایش می یابد.

افزايش فعالیت نورونها در آزمایشگاه به صوت منفرد انجام می شود و تاثیر ارتباطات بین نوروني در آزمایشگاه، بررسی نمی شود پس با توجه به افزايش ترشح مواد بین نورونها در شبکه های نوروني مغز، در یک مغز کامل، تاثیر افزایش درجه حرارت بسیار بیشتر از بررسی فعالیت نورون واحد، در آزمایشگاه می باشد.

تاثیر افزایش درجه حرارت بر سد بین خون و مغز و الکتروليتها و آب در مغز چگونه است؟

بیان شد که افزایش درجه حرارت در حد متعادل، منجر به بهبود عملکرد سلولهای مغزی می شود ولی افزايش درجه حرارت درون مغز از به بالای چهل درجه، تاثیر برعکس دارد و این تاثیر مضر، به خصوص روی سلولهایی است که فعالیت بیشتری دارند.

مسمومیت با امفتامين با هیپرترمي شدیدی- که در مغز ایجاد می کند- منجر به تخریب سلولهای مغزی می شود.

ورزش شدید در هوای گرم منجر به آسیب دیدن سد بین خون و مغز می گردد. در حالت سرد شدن مغز میزان البوميني که از سد تخریب شده به داخل مغز نفوذ می کند به حدود دو برابر می رسد ولی در وضعیت هيپرترميک و گرم شدن شديد یعنی حدود 41 درجه، این نفوذ به 26 برابر می رسد.

این آسیب به سد بین خون و مغز در کورتکس پيريفورميس به حداکثر میرسد. ( Thompson SM, Musakawa LM, Rince DA. Temperature dependence of intrinsic membrane properties and synaptic potentials in hippocampal CA1 neurons in vitro. J. Neurosci.1985;5:817824. [PubMed])

نفوذ آلبومن به داخل سلولهای مغزی منجر به افزایش آب و تورم و آسیب شدید آنها می شود. در کاهش درجه حرارت مغز هرچند سد بین خون و مغز آسیب می بیند ولی مغز در مقایسه با حالت نرمال، میزان آب کمتری دارد و ادم آن کمتر است.

نکته مهم آنکه درجه حرارت مغز در موجود زنده بدون انستزي، هرگز به زیر 34-35 ℃ نمی رسد.

برخلاف تصور عموم مردم که درجه حرارت مغز در حدود ثابتی باقی می ماند مطالعات نشان میدهد، درجه حرارت مغز در موش حین فعالیت و استراحت حدود 3℃ تغییر میکند . در انسان، سيستم دفع گرمای بسیار مجهزی از طریق تعريق پوستی وجود دارد @salmanfatemi

و این مکانیسم کمک می کند تغییرات درجه حرارت مغز در انسان به حداقل برسد.

تاثیر برخی داروها و شرایط محیطی، می تواند مکانیسم دفع گرما را کاهش دهد مثلا مصرف امفتامين و یا مواد مخدر میتواند درجه حرارت درونی م

غز را به طور برجسته ای بالا ببرد و مکانیسمهای سرد کننده مغز را مختل کند .

Xie T, McGann UD, Kim S, Yuan J, Ricaurte GA. Effect of temperature on dopamine transporter function and intracellular accumulation of methamphetamine: Implications for methamphetamine-induced dopaminergic neurotoxicity. J. Neurosci. 2000;20:78387845.[PubMed]

پس با سیستم پیچیده ای مواجهيم . سرما عملکرد نورونها را کم می کند ولی گرم کردن بیش از حد، آسیب بیشتری را به سلولها وارد می سازد. افزایش درجه حرارت در حد متعادل، عملکرد سلولهای مغزی را بیشتر می کند.

نترسیم!

شاید پس از خواندن این مقاله کسی داخل گرما یا سرما نرود چون بترسد سلولهای مغزی عملکردشان مختل شد ولی بیان شد سیستم پيشرفته تنظیم درجه حرارت در انسان، مانع از تغییرات گسترده دمای داخل مغز می شود. این سیستمهای تنظیم پیچیده ای که خالق سبحان در وجود ما قرار داده است تا حد زیادی جلوی شرایط بحرانی را در انسان می گیرد. قطعا در آینده هم با افزايش يا کاهش درجه حرارت و با وجود تمایزهای ژنتیکی بین انسانها و زاد و ولد آنها، ژن قویتر و مقاومتر در انسان به وجود خواهد آمد و مغز انسان را از آسیب در برابر گرما یا سرمای بیشتر محافظت خواهد کرد و مغز انسان حفظ می شود

و یا حتی ممکن است، بدن انسان بهبود عملکرد و حفاظت بیشتر از سلولها مغزی را در درجه حرارتهای بالا یا پایین بباموزد. در هر صورت باید توجه کنیم درجه حرارت ایده آل برای مغز در حدود 37 تا38 درجه سانتيگراد است، بنابراین فرار ما از آفتاب و گرمایی که معمولا از چهل درجه بالاتر نمی رود و استفاده زیاد از سرد کننده ها در فصل تابستان و حفظ درجه حرارت اتاق در حد 25 درجه، بدن را وادار میکند برای حفظ عملکرد سلولهای مغزی در سرما از مکانیسمهای دفاعی استفاده کند و این خود فشار اضافی ای را بر بدن تحمیل میکند.

به خصوص وقتی بفهميم همه هستی کنونی روی کره زمين محصول تابش خورشید و انرژی موجود در آن است، کمتر از گرما و تابش خورشید خواهیم ترسید

شاید کسانی بگویند باید تابش خورشید، کاهش یابد و سرما را ترجیح دهند ولی شاید بتوان در برابر تابشهاي شدید خورشید هم مکانیسم پربار و سودمندی را ابداع کرد که نه تنها مانع از تابش خورشید نشود بلکه بتواند این انرژی بیشتر را صرف ساخت و ساز سلولی و فعال کردن سلول ها کند.

هرگز چنین چیزی بعید نیست!!

روزگاری طبیعت، برای فرار از تابش زیان بار خورشید لایه های ملانين را در پوست افراد نزدیک به خط استوا وارد کرد که علاوه بر آنکه در برابر امواج فرابنفش و مضر خورشید، سد محافظتی ایجاد میکند ، میتواند در همان حال تاثیرات خوبی در جذب انرژی گرمایی خورشید داشته باشد

و این گرم شدن محيط پوست به نوبه خود میتواند باعث تسهیل انتقال عصبی شود. جهت بررسی تاثیرات مثبت ملانین، به سلسله بحثهای موجود در این کانال تحت عنوان تفاوتهای هوش و اندازه مغز در گونه ها و نژادهای مختلف، قسمت چهارم مراجعه شود.


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
شاهکار قرنچگونه حافظه را قویتر کنیارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر درجه حرارت بر عملکواکنش های ناخودآگاه و تقبحثی درباره هوش و تفاوتهديدن با چشم بسته در خواب گزارش یک مورد جالب لخته وروشی برای بهبود هوش عاطفمغز ما کوچکتر از نیم نقطهانسان عامل توقف رشد مغزتنفس هوازی و میتوکندریشباهت زیاد بین سلول هاي عنگاهی بر قدرت بینایی دراارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر درجه حرارت بر عملکواسطه ها د رمسیر ایجاد مغبحثی درباره هوش و تفاوتهدژا وو یا اشنا پنداریفلج خوابگشایش دروازه جدیدی از طرروشی جدید در درمان قطع نخمغز آیندگان چگونه است ؟انعطاف پذیری مکانیسمی علتو دی ان ای خاص ميتوکندريشباهت زیاد بین سلول هاي عنگاهی بر توانایی اجزاي باز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر درجه حرارت بر عملکورزش هوازی مرتب خیلی به قبحثی درباره هوش و تفاوتهدژاوو یا آشناپنداریفلج خواب چیستپنج اکتشاف شگفت آور در موروشی جدید در درمان سکته ممغز انسان ایا طبیعتا تمااولین مورد پیوند سر در انتولید سلولهای جنسی از سلصرع و درمان های آننخاع ما تا پایین ستون فقراز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر درجه حرارت بر عملکورزش هوازی ، بهترین تمریبحثی درباره احساسات متفادانشمندان روش هاي جدیدی فیلمی بسیار جالب از تغییپیوند مغز و سر و چالشهای ريتوکسيمب در درمان ام اسمغز ایندگان چگونه استايندگان چگونه خواهند دیدتوانایی مغز و دیگر اجزای ضررهای مصرف شکر و قند بر نرمش های مفید در سرگیجهاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر ورزش و میگرنبحثی درباره احساساتی غیرداروهای مصرفی در ام اسفراموشی همیشه هم بد نیستپیوند سر، یکی از راه حلهاراه های جدید برای قضاوت رمغز ابزار برتر بقاايا اراده آزاد توهم است یتوصیه های غیر دارویی در سضررهای شکر بر سلامت مغزنرمشهای مهم برای تقویت عاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر رژیم گیاه خواری بر ورزش بهترین درمان بیش فعبخش دیگری در وجود انسان هداروهای ضد بیماری ام اس وفرایند حذف برخی اجزای مغپیشرفتی مستقل از ابزار هراه های جدید برای قضاوت رمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟ايا اراده آزاد توهم است یتوصیه هایی در مصرف ماهیطی یکصد هزار سال اخیر هرچچرا حیوانات سخن نمی گویناستفاده از هوش مصنوعی در تاثیر عصاره تغلیظ شده گیورزش در کمر دردبرای پیش بینی آینده مغز دداروی ضد تشنج با قابليت تفرد حساس از نظر عاطفی و بپختگی پس از چهل سالگي به راه پیروزی در زندگی چیستمغز بزرگ چالشهای پیش روایا کوچک شدن مغزانسان الایا ابزار هوشمندی یا مغز توضیحی ساده در مورد هوش معلم به ما کمک میکند تا موچرا حجم مغز گونه انسان دراستیفن هاوکینگ در مورد هتبدیل سلولهای محافط به سوزوز گوشبرخی اثرات مضر ویتامین دداروی ضد تشنج با قابليت تقارچ بی مغز در خدمت موجودپرورش مغز مینیاتوری انسارشد مغز علت تمایل انسان بمغز زنان جوانتر از مغز مرایا بیماری ام اس (مولتیپتکامل ابزار هوش ، راه پر علایم کمبود ویتامین E را چراروياها را به یاد نمی آاضطراب و ترستشنج چیستیک پیشنهاد خوب برای آسان برخی بیماری ها که در آن بداستانها و مفاهیمی اشتبالوب فرونتال یا پیشانی مغآیا ما تنها موجودات زنده زمین زیر خلیج فارس تمدنی مغزهای کوچک بی احساسنقش قهوه در سلامتیایا تکامل هدفمند استتکامل ساختار رگهای مغزی علایم کمبود ویتامین E را چراروياها را به یاد نمی آاطلاعاتی عمومی در مورد متغییر زودتر اتصالات مغزییکی از علل محدودیت مغز امبرخی توجهات در ببمار پاردر مانهای کمر دردلرزش ناشی از اسیب به عصبآیا مغز تا بزرگسالی توسعزندگی هوشمند در خارج از زنقش هورمون های تیروئید دایرادهای موجود در خلقت بتئوری تکامل امروز در درمعوارض ازدواج و بچه دار شدهفت چیز که عملکرد مغز تو اطلاعاتی عمومی در مورد متغییر عمودی سر انسان از پیادگیری مهارت های جدید دبرخی سيناپسها طی تکامل و در چه مرحله ای از خواب ، رلزوم سازگاری قانون مجازاآیا هوش ارثی دریافتی از پزبان چهار حرفی حیات زمیننقش ژنتیک در درمان اختلااگر نعمت فراموشی نبود بستئوری تکامل در پیشگیری و عید نوروز مبارکهمیشه عسل با موم بخوریمبلندی در ذهن ما درک بلندیثبت امواج الکتریکی در عصیادآوری خواب و رویابررسي علل احتمالي تغيير درمان های بیماری آلزایمرلزوم سازگاری قانون مجازاآیا هوش سریعی که بدون احسزبان و شناخت حقیقت قسمت چنقش اتصالات بین سلولهای اگر نعمت فراموشی نبود بستاثیر ویتامین دی بر بیماعامل کلیدی در کنترل کارآهوش مصنوعی می تواند بر احبه زودی شبکه مغزی به جای جنسیت و تفاوت های بیناییژن هوش و ساختارهای حیاتی بررسی و اپروچ جدید بر بیمدرمان های رایج ام اسمنابع انرژي پاک سرچشمه حآیا هشیاری کوانتومی وجودزبان و شناخت حقیقت قسمت انقش حفاظتی مولکول جدید داگر تلاش انسان امروز براتاثیر کپسول نوروهرب بر نعصب حقوق نورولووهوش مصنوعی گوگل به کمک تشبوزون هیگز چیستجهش های ژنتیکی مفید در ساژن یا نقشه توسعه مغز و نقبررسی سیستم تعادلی بدن ادرمان جدید میگرن با انتی مولتیپل اسکلروز در زنان آیا واکنش های یاد گرفته وزبان و شناخت حقیقت قسمت دنقش حیاتی تلومر دی ان آ داثر مضر مصرف طولانی مدت رتاثیر کپسول نوروهرب بر تعضلانی که طی سخن گفتن چقدهوش مصنوعی گوگل به کمک تشبیماری گیلن باره و بیمارحافظه و اطلاعات در کجاست ژنها نقشه ایجاد ابزار هوبررسی علل کمر درد در میاندرمانهای بیماری پارکینسموجودات مقهور ژنها هستندآیا آگاهی پس از مرگ از بیزبان و شناخت حقیقت قسمت سنقش داروهاي مختلف معروف اثرات مفید قهوهتاثیر کپسول نوروهرب بر سمقالاتهوش مصنوعی الفاگوبیماری ای شبیه ام اس مولتحافظه و اطلاعات در کجاست ژنها ، مغز و ارادهبزرگ شدن مغز محدود به دوردرک فرد دیگر و رفتارهای امیهمانهای ناخوانده عامل آیا امکان بازسازی اندامهسفرنامه سفر به بم و جنوب نقش زبان در سلطه و قدرت ااثرات مضر ماری جواناتاثیر کپسول نوروهرب بر ستاثیر ویتامین دی بر بیماهوش مصنوعی در خدمت خلق وحبیماری تی تی پیحافظه و اطلاعات در کجاستژنهای هوش ، کدامندتفاوت مغز انسان و میمون هدرک و احساسمیدان مغناطيسي زمین بشر آیا انسان با مغز بزرگش اخسفرنامه سفر به بم و جنوب نقش زبان در سلطه و قدرت ااجزای پر سلولی بدن انسان تاثیر گیاه خواری بر رشد وصفحه اصلیهوش مصنوعی در خدمت خلق وحبیماریهای تحلیل عضلانی احس چشایی و بویاییکنفرانس تشنج هتل کوثر اصتلاشی برای درمان قطع نخادرک احساسات و تفکرات دیگما انسانها چه اندازه نزدآیا احتمال دارد رویا از آسلولهای بنیادی مصنوعی درنقش غذاها و موجودات دريااخلاق و علوم اعصابتاثیر گیاه خواری بر رشد وسوالات پزشکیهوش مصنوعی درمانگر کامپیبیوگرافیحس و ادراک (قسمت اول )کندر در بیماریهای التهابتلاشی جدید در درمان ام اسدرک تصویر و زبان های مخلتما انسانها چه اندازه نزدآیا برای تولید مثل همیشه سلسله مباحث هوش مصنوعینقش غذاها و موجودات دريااختلال در شناسایی حروف و تاثیر گیاه خواری بر رشد وپیامهای کاربرانهوش مصنوعی درخدمت خلق وحبیوگرافیحس و ادراک (قسمت دوم )کودکان خود را مشابه خود تتمدن قدیمی ای در جنوب ایردرک عمیق در حیواناتما تحت کنترل ژنها هستیم یآیا بزرگ شدن مغز فقط در دسم زنبور ، کلیدی برای وارنقش غذاها و موجودات دريااختلالات مخچهتاثیر گیاه خواری بر رشد وسایتهای دیگرهوش احساسیبیست تمرین ساده برای جلوحس و ادراک قسمت چهارمکوری گذرای ناشی از موبایتمساح حد واسط میان مغز کودرگیری اعصاب به علت میتوماه رجبآیا تکامل و تغییرات ژنتیسودمندی موجودات ابزی بر نقشه مغزی هر فرد منحصر بهاختلالات حرکتی در انسانتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش احساسیبیشتر کمردردها نیازی به حس و ادراک قسمت پنجمکاهش التهاب ناشی از بیماتنفس هوازی و میتوکندریرقیبی قدرتمند در برابر ممبانی ذهنی سیاه و سفیدآیا خداباوری محصول تکاملسیاره ابلهانسیاره ابلهانچندین ماده غذایی که مانناختلالات صحبت کردن در انتاثیر گیاه خواری بر رشد وهوش عاطفی بیشتر در زنانبا هوش مصنوعی خودکار روبحس و ادراک قسمت سومکایروپاکتیک چیسترمز و رازهای ارتباط غیر کمجموعه های پر سلولی بدن مآیا دلفین ها می تواند از سیستم تعادلی بدنچهار میلیارد سال تکامل بادامه بحث تکامل چشمتاثیر دپاکین بر بیماری مهوش عاطفی در زنان بیشتر ابارداری بدون رحمحساسیت روانی متفاوتکاربرد روباتهای ريزنانورویای شفافمحل درک احساسات روحانیآیا راهی برای رفع کم آبی سکته مغزینورون هاي مصنوعی می توانارتوکين تراپی روشی جديد تاثیر داروهای ضد التهاب هاوکينگ پیش از مرگش رسالبازسازي مغز و نخاع چالشی خلاصه ای از مطالب همایش مکاربرد روباتهای ريز، در روبات های ریز در درمان بیمحل درک احساسات روحانی دآیاما مقهور قوانین فیزیکساخت شبکه عصبی با الفباینوروپلاستیسیتی چیستارتباط میکروب روده و پارتاثیر داروی ضد تشنج سدیم هدف از تکامل مغزبحث درباره پیدایش و منشاخواندن ، یکی از شستشو دهنکجای مغز مسئول پردازش تجروزه داری و بیمار ی ام اس محدودیت های حافظه و حافظافراد آغاز حرکت خودشان رساخت شبکه عصبی مصنوعی با چیزی خارج از مغزهای ما نیارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر درجه حرارت بر عملکهزینه ای که برای اندیشیدبحثی در مورد نقش ویتامينخواب سالم عامل سلامتیکشف مکانیسم عصبی خوانش پروش مقابله مغز با محدودیمخچه ، فراتر از حفظ تعادلامیوتروفیک لترال اسکلروسریعترین کامپیوتر موجودچگونه مغز پیش انسان یا همارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر درجه حرارت بر عملکهستي مادي ای که ما کوچکتربحثی جالب درباره محدودیتخواب سالم عامل سلامتی و یکشف مکانیسمی پیچیده در بروش های صرفه جویی در ایجامخچه ابزاري که وظیفه آن فامگا سه عامل مهم سلامتسردرد و علتهای آنچگونه هموساپينس بر زمین ارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکهستی ما پس از شروعی چگال بحثی در مورد نقش کلسیم و خواب عامل دسته بندی و حفطکشف ارتباط جدیدی از ارتبروش هایی ساده برای کاهش امدارک ژنتیکی چگونه انسانامروز دانش ژنتیک هیچ ابهسردرد تنشنچگونه آن شکری که می خوریمارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین E برای فعالیت صحبحثی در مورد عملکرد لوب فخودآگاهی و هوشیاريگنجینه ای به نام ویتامین روش صحبت کردن در حال تکاممرگ انتقال است یا نابود شانگشت نگاری مغز نشان میدسرعت فکر کردن چگونه استچگونه جمعیت های بزرگ شکل ارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین E در چه مواد غذایبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريگامی در درمان بیماریهای روشهای نو در درمان دیسک بمزایای شکلات تلخ برای سلاندوهگین نباش اگر درب یا شنا در ابهای گرم جنوب نیچگونه جمعیت های بزرگ شکل ارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر درجه حرارت بر عملکویتامین دی گنجینه ای بزربحثی درباره هوش و تفاوتهدلایلی که نشان میدهد ما بگاهی لازم است برای فهم و روشهای شناسایی قدرت شنوامشکلات نخاعیانسان جدید از چه زمانی پا