دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

ژنها ، مغز و اراده

خیلی از ارتباط های صمیمانه بین زن و مرد، به دلیل ساختارهای ژنتیکی آنهاست. اگر کشش ژنتیکی بین زن و مرد- که در حقیقت ریشه در خودخواهی ژنها برای انتقال به نسلهای بعدی است- وجود نداشت، ارتباط های خانوادگی سست میشد.

افسانه پردازی و ایده آل گرایی را رها کنیم !
بخشی از وجود ما ژنهای خودخواهی است که ما انسان ها را در بند خود کرده است و نزاع بین همین ژن ها و روح انسانی است که عاقبت انسان را مشخص میکند.

به همین ترتیب این رمزهای خودخواه و ماده گرا دائما در گوش ما ندا میدهند و می کوشند ما را از حقیقت انسانی مان دور کنند و هر کس در این دنیا ادعا کند کاملا از این بند رها است، دروغ میگوید.
به همین ترتیب، کشش بین زن و مرد هم در عالم دنیا تحت تاثیر زیاد این ارتباط است و واقعیت آن است که اگر این کشش خودخواهانه برای انتقال ژنها به نسل بعدی نبود، معلوم نبود هیچ خانواده ای شکل بگیرد و معلوم نبود هیچ پدر و مادری برای فرزندان خود، کوشش کنند.

علاوه بر آنکه ژنهای خودخواه، از طریق فرایند تکامل، ژنهای جنسی را پرداختند تا در شرایط نسبتا پیشرفته تکاملی به عنوان عامل پربار کردن خانواده عمل کنند ژنهای دیگری هم هستند که به دوام ساختار خانوادگی کمکی نمیکنند. و این یک پارادوکس بزرگ است. شما برای تشکیل خانواده موفق، نه تنها مجبورید تحت فرمان ژنهای کروموزوم های جنسی باشید که بسیار به نزدیک کردن زن و مرد کمک میکند باید تحت تسلط دهها ژن دیگر باشید که تغییر و جهش در آنها می تواند ارتباط بین زن و مرد را با مشکل مواجه کند. (البته این مطلب همیشه هم بد نیست زیرا در آینده با استفاده از قدرت مهندسی ژنتیک، میتوان بسیاری از این ژنهای ناسازگار را به ژنهای مرغوب، تبدیل کرد و این، گامی به سوی رها شدن از فرمان ژنهاست!)

خوب ما تحت تاثیر این ژنها چه باید کنیم؟ همیشه فعالیت و تراکنش این ژنها به نفع تشکیل خانواده نیست.
بله ژنهای کروموزم های جنسی به این ساختار، بسیار کمک میکند ولی دهها ژن دیگر هستند(مانند ژن های مربوط به اکسی توسین یا هورمون عشق که در مقاله زیر به آن میپردازیم) که اگر در میان دو جنس، هماهنگی نداشته باشد می تواند منجر به اختلافات شدید خانوادگی و حتی جدایی های زشتی شود که امروزه به خصوص در کشور ما بسیار رایج است.
آنچه بیشتر از اتکا بر ژنها، ساختار زندگی دو فرد متمایز، را سامان میدهد، قدرت عاطفی آنها و قدرت آنها برای درک طرف مقابل است و این قدرت، حتی بیش از عقلانیت و تفکرهای مرسوم مادی می تواند دو طرف را به هم نزدیک کند.

ساختار عاطفه در قسمت ونترومدیال لوب پیشانی مغز است. و این قسمت در انسان توسعه بیشتری نسبت به پیشینیان انسان دارد. این منطقه مغز هر چند ساخته دست ژنهای خودخواه است ولی گامی به سوی درک طرف مقابل است.
ژنهای ما هر چند خودخواه هستند ولی برنامه ای درونی در عمق آنها وجود دارد که آنها را گام به گام به سوی جدا شدن از خودخواهی رانده است و از جمله این فرآیندها تمایل به جنس مخالف و دیگر مردم و توانایی برای درک آنهاست.
هرچند هنوز این درک متقابل، از داد و سندهای خرد مادی فراتر نمیرود ولی گامی هرچند اندک، به سمت درست است.
سالها ماندن در قالب ژنهای خود و زاد و ولد به صورت همانند سازی که میتواند کشش خودخواه ژن ها را به بهترین شکل ارضا کند، در سیر تکامل، به زاد و ولد جنسی تبدیل شد تا با ایجاد تمایز بیشتر و ایجاد کودکی- که نه مشابه ژنهای مادر است و نه مشابه ژنهای پدر- حرکتی جسورانه را به بیرون از سیر خودخواه ژنها ایجاد کند.

ما دارای مغزهایی هستیم که ساخته ژنهای خودخواه است ولی حرکت به سوی ساخت این مغز دارای عاطفه و احساس هم، حرکتی جسورانه تر به سوی دور شدن از ژنهای خودخواه درونی است.
شاید ابتدای این مسیر با زاد و ولد جنسی شروع شد ولی امروز با وجود میلیاردها نورون در مغز و هزاران نورون در قسمت ونترومدیال فرونتال مغز و توانایی های شگفت انگیز این نورون ها برای متمایز شدن، به وسیله فرآیندهای پیچیده ای مانند نوروپلاستیسیتی، این سیر بسیار پخته تر و سالمتر شده است.
ما امروز صاحب این قسمت حساس در مغز هستیم، میتوانیم آن را به کار بگیریم و در راه جدا شدن از تمایلات درون و کشش های درونی بکوشیم و یا میتوانیم آن را خاموش نگه داریم و به سمت این قسمت مغز- که عواطف و احساسات گرم را برای ما سامان میدهد- نرویم.
و میتوانیم حتی از این قسمت مغز، فراتر برویم و نه تنها نزدیکان خود و خانواده خود را دوست بداریم بلکه افراد غریبه ای را- که هیچ ارتباط خویشاوندی با ما ندارند- دوست بداریم و این اوج رها شدن از ژنهای خودخواه است.
صدایی ما را به سوی این رهایی حقیقی و به سوی رها شدن از قفس تنگ خودخواهی های ژنتیکی فرا میخواند و این صدا منتظر است تا درب های قفس شکسته شوند.

قفسها را بشکن و در فضای آزادی حقیقی ای گام بردار که در انتظار توست!

شناسایی نقش ژنتیک زوجین در ازدواج موفق
نوروسافاری | شناخت ژن میتواند به درک این موضوع- که چرا برخی ازدواجها موفق هستند و برخی منجر به جدایی میشوند- کمک کند.
به گزارش نوروسافاری از دانشگاه یل، اگرچه ادعا میشود در سطح دنیا آمار ازدواج در حال کاهش است و میزان طلاق بیشتر شده است، اما امر ازدواج همچنان در فرهنگ عامه و قلب انسانها در سراسر جهان جای دارد و هنوز هم ازدواج برای بسیاری از مردم دنیا نشان دهنده نهایت عشق دو انسان به یکدیگر است.
اما چه چیزی افراد را به یکدیگر علاقهمند میکند؟ عشق؟ سلایق و علایق مشابه؟ منافع مشترک؟ جذابیت ظاهری؟ همه اینها به همراه بسیاری از عوامل دیگر تاثیرگذارند و باعث میشوند تا دو نفر باهم ازدواج کنند.
با این حال همانطور که گفته شد، طلاق نیز مثل ازدواج بدل به یک امر عادی شده است و دلیل اصلی آن عدم خوشحالی از ازدواج است.یک مطالعه جدید که توسط محققان دانشگاه ییل(Yale) انجام شده است، میتواند بینش وسیعتری نسبت به این- که چه چیزی موجب احساس خوشبختی طولانی مدت در ازدواج میشود- فراهم کند.

پاسخ در ژنها است.
این مطالعه که به رهبری “خوان مونین” دانشیار دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه ییل انجام شده استدلال میکند که کلید خوشبختی زوجین در ژنهای فردی آنهاست.
تیم تحقیقاتی ۱۷۸ زوج را که در سنین ۳۷ تا ۹۰ سالگی بودند مطالعه کرد. محققان نه تنها احساس امنیت و رضایت زناشویی را در هر فرد بررسی کردند، بلکه نمونههای بزاق آنها را نیز برای تعیین ساختار ژنتیکی(ژنوتیپ) آنها جمع آوری کردند. حتی در مورد نقش اکسیتوسین (oxytocin) که به عنوان هورمون عشق شناخته میشود نیز کنجکاو بودند و آن را مورد بررسی قرار دادند.

نقش اکسی توسین
هورمون اکسیتوسین، نقش مهمی در پیوند اجتماعی و ارتباط میان انسانها دارد. محققان پس از تجزیه و تحلیل نمونهها دریافتند که وقتی یکی از زوجین دارای نوعی تغییر در ساختار ژنتیکی به نام “ژنوتیپ GG” در گیرنده ژن اکسیتوسین خود است، زوجها دارای سطح بسیار بالاتری از رضایت زناشویی هستند.
این گیرنده اکسیتوسین موسوم به “OXTR rs53576” با ویژگیهای شخصیتی مانند ثبات احساسی، همدلی و اجتماعی بودن همراه است.
وجود “ژنوتیپ GG” در زوجین همچنین موجب کاهش احساس اضطراب در ازدواج میشود. به طور خلاصه افرادی که دارای این نوع ساختار ژنی هستند شانس بیشتری برای تجربه ازدواج موفق و شاد با همسر خود دارند.
این مطالعه نشان میدهد که روابط نزدیک و تجربههای مشترک ما با همسرمان در طول زمان تا چه اندازه تحت تاثیر ژنتیک ما است.

“مونین” میگوید:
افراد در ازدواج نیز تحت تاثیر خواص ژنتیکی شریک زندگی خود قرار میگیرند.
این مطالعه در مجله PLOS ONE منتشر شده است

http://goo.gl/uCFdJc

https://journals.plos.org/plosone/article…


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
شاهکار قرنواکنش های ناخودآگاه و تقبحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکگزارش یک مورد جالب لخته وديدن با چشم بسته در خواب مغز ما کوچکتر از نیم نقطهانسان عامل توقف رشد مغزروشی برای بهبود هوش عاطفچگونه حافظه را قویتر کنیارزش حقیقی زبان قسمت دومتنفس هوازی و میتوکندریشباهت زیاد بین سلول هاي عواسطه ها د رمسیر ایجاد مغبحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکفلج خوابگشایش دروازه جدیدی از طردژا وو یا اشنا پنداریمغز آیندگان چگونه است ؟انعطاف پذیری مکانیسمی علروشی جدید در درمان قطع نخنگاهی بر قدرت بینایی دراارزش حقیقی زبان قسمت سومتو دی ان ای خاص ميتوکندريشباهت زیاد بین سلول هاي عورزش هوازی مرتب خیلی به قبحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکفلج خواب چیستپنج اکتشاف شگفت آور در مودژاوو یا آشناپنداریمغز انسان ایا طبیعتا تمااولین مورد پیوند سر در انروشی جدید در درمان سکته منگاهی بر توانایی اجزاي باز نظر علم اعصاب یا نرووستولید سلولهای جنسی از سلصرع و درمان های آنورزش هوازی ، بهترین تمریبحثی درباره احساسات متفاتاثیر درجه حرارت بر عملکفیلمی بسیار جالب از تغییپیوند مغز و سر و چالشهای دانشمندان روش هاي جدیدی مغز ایندگان چگونه استايندگان چگونه خواهند دیدريتوکسيمب در درمان ام اسنخاع ما تا پایین ستون فقراز نظر علم اعصاب اراده آزتوانایی مغز و دیگر اجزای ضررهای مصرف شکر و قند بر ورزش و میگرنبحثی درباره احساساتی غیرتاثیر رژیم گیاه خواری بر فراموشی همیشه هم بد نیستپیوند سر، یکی از راه حلهاداروهای مصرفی در ام اسمغز ابزار برتر بقاايا اراده آزاد توهم است یراه های جدید برای قضاوت رنرمش های مفید در سرگیجهاز نظر علم اعصاب اراده آزتوصیه های غیر دارویی در سضررهای شکر بر سلامت مغزورزش بهترین درمان بیش فعبخش دیگری در وجود انسان هتاثیر رژیم گیاه خواری بر فرایند حذف برخی اجزای مغپیشرفتی مستقل از ابزار هداروهای ضد بیماری ام اس ومغز بزرگ چقدر مفید هست ؟ايا اراده آزاد توهم است یراه های جدید برای قضاوت رنرمشهای مهم برای تقویت عاز تلسکوپ گالیله تا تلسکاستفاده از هوش مصنوعی در توصیه هایی در مصرف ماهیطی یکصد هزار سال اخیر هرچورزش در کمر دردبرای پیش بینی آینده مغز دتاثیر عصاره تغلیظ شده گیفرد حساس از نظر عاطفی و بپختگی پس از چهل سالگي به داروی ضد تشنج با قابليت تمغز بزرگ چالشهای پیش روایا کوچک شدن مغزانسان الراه پیروزی در زندگی چیستچرا حیوانات سخن نمی گویناستیفن هاوکینگ در مورد هتوضیحی ساده در مورد هوش معلم به ما کمک میکند تا مووزوز گوشبرخی اثرات مضر ویتامین دتبدیل سلولهای محافط به سقارچ بی مغز در خدمت موجودپرورش مغز مینیاتوری انساداروی ضد تشنج با قابليت تمغز زنان جوانتر از مغز مرایا ابزار هوشمندی یا مغز رشد مغز علت تمایل انسان بچرا حجم مغز گونه انسان درچراروياها را به یاد نمی آاضطراب و ترستکامل ابزار هوش ، راه پر علایم کمبود ویتامین E را یک پیشنهاد خوب برای آسان برخی بیماری ها که در آن بتشنج چیستلوب فرونتال یا پیشانی مغآیا ما تنها موجودات زنده داستانها و مفاهیمی اشتبامغزهای کوچک بی احساسایا بیماری ام اس (مولتیپزمین زیر خلیج فارس تمدنی چراروياها را به یاد نمی آاطلاعاتی عمومی در مورد متکامل ساختار رگهای مغزی علایم کمبود ویتامین E را یکی از علل محدودیت مغز امبرخی توجهات در ببمار پارتغییر زودتر اتصالات مغزیلرزش ناشی از اسیب به عصبآیا مغز تا بزرگسالی توسعدر مانهای کمر دردنقش قهوه در سلامتیایا تکامل هدفمند استزندگی هوشمند در خارج از زهفت چیز که عملکرد مغز تو اطلاعاتی عمومی در مورد متئوری تکامل امروز در درمعوارض ازدواج و بچه دار شدیادگیری مهارت های جدید دبرخی سيناپسها طی تکامل و تغییر عمودی سر انسان از پلزوم سازگاری قانون مجازاآیا هوش ارثی دریافتی از پدر چه مرحله ای از خواب ، رنقش هورمون های تیروئید دایرادهای موجود در خلقت بزبان چهار حرفی حیات زمینهمیشه عسل با موم بخوریمبلندی در ذهن ما درک بلندیتئوری تکامل در پیشگیری و عید نوروز مبارکیادآوری خواب و رویابررسي علل احتمالي تغيير ثبت امواج الکتریکی در عصلزوم سازگاری قانون مجازاآیا هوش سریعی که بدون احسدرمان های بیماری آلزایمرنقش ژنتیک در درمان اختلااگر نعمت فراموشی نبود بسزبان و شناخت حقیقت قسمت چهوش مصنوعی می تواند بر احبه زودی شبکه مغزی به جای تاثیر ویتامین دی بر بیماعامل کلیدی در کنترل کارآژن هوش و ساختارهای حیاتی بررسی و اپروچ جدید بر بیمجنسیت و تفاوت های بیناییمنابع انرژي پاک سرچشمه حآیا هشیاری کوانتومی وجوددرمان های رایج ام اسنقش اتصالات بین سلولهای اگر نعمت فراموشی نبود بسزبان و شناخت حقیقت قسمت اهوش مصنوعی گوگل به کمک تشبوزون هیگز چیستتاثیر کپسول نوروهرب بر نعصب حقوق نورولووژن یا نقشه توسعه مغز و نقبررسی سیستم تعادلی بدن اجهش های ژنتیکی مفید در سامولتیپل اسکلروز در زنان آیا واکنش های یاد گرفته ودرمان جدید میگرن با انتی نقش حفاظتی مولکول جدید داگر تلاش انسان امروز برازبان و شناخت حقیقت قسمت دهوش مصنوعی گوگل به کمک تشبیماری گیلن باره و بیمارتاثیر کپسول نوروهرب بر تعضلانی که طی سخن گفتن چقدژنها نقشه ایجاد ابزار هوبررسی علل کمر درد در میانحافظه و اطلاعات در کجاست موجودات مقهور ژنها هستندآیا آگاهی پس از مرگ از بیدرمانهای بیماری پارکینسنقش حیاتی تلومر دی ان آ داثر مضر مصرف طولانی مدت رزبان و شناخت حقیقت قسمت سهوش مصنوعی الفاگوبیماری ای شبیه ام اس مولتتاثیر کپسول نوروهرب بر سمقالاتژنها ، مغز و ارادهبزرگ شدن مغز محدود به دورحافظه و اطلاعات در کجاست میهمانهای ناخوانده عامل آیا امکان بازسازی اندامهدرک فرد دیگر و رفتارهای انقش داروهاي مختلف معروف اثرات مفید قهوهسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی در خدمت خلق وحبیماری تی تی پیتاثیر کپسول نوروهرب بر ستاثیر ویتامین دی بر بیماژنهای هوش ، کدامندتفاوت مغز انسان و میمون هحافظه و اطلاعات در کجاستمیدان مغناطيسي زمین بشر آیا انسان با مغز بزرگش اخدرک و احساسنقش زبان در سلطه و قدرت ااثرات مضر ماری جواناسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی در خدمت خلق وحبیماریهای تحلیل عضلانی اتاثیر گیاه خواری بر رشد وصفحه اصلیکنفرانس تشنج هتل کوثر اصتلاشی برای درمان قطع نخاحس چشایی و بویاییما انسانها چه اندازه نزدآیا احتمال دارد رویا از آدرک احساسات و تفکرات دیگنقش زبان در سلطه و قدرت ااجزای پر سلولی بدن انسان سلولهای بنیادی مصنوعی درهوش مصنوعی درمانگر کامپیبیوگرافیتاثیر گیاه خواری بر رشد وسوالات پزشکیکندر در بیماریهای التهابتلاشی جدید در درمان ام اسحس و ادراک (قسمت اول )ما انسانها چه اندازه نزدآیا برای تولید مثل همیشه درک تصویر و زبان های مخلتنقش غذاها و موجودات دريااخلاق و علوم اعصابسلسله مباحث هوش مصنوعیهوش مصنوعی درخدمت خلق وحبیوگرافیتاثیر گیاه خواری بر رشد وپیامهای کاربرانکودکان خود را مشابه خود تتمدن قدیمی ای در جنوب ایرحس و ادراک (قسمت دوم )ما تحت کنترل ژنها هستیم یآیا بزرگ شدن مغز فقط در ددرک عمیق در حیواناتنقش غذاها و موجودات دريااختلال در شناسایی حروف و سم زنبور ، کلیدی برای وارهوش احساسیبیست تمرین ساده برای جلوتاثیر گیاه خواری بر رشد وسایتهای دیگرکوری گذرای ناشی از موبایتمساح حد واسط میان مغز کوحس و ادراک قسمت چهارمماه رجبآیا تکامل و تغییرات ژنتیدرگیری اعصاب به علت میتونقش غذاها و موجودات دريااختلالات مخچهسودمندی موجودات ابزی بر هوش احساسیبیشتر کمردردها نیازی به تاثیر گیاه خواری بر رشد وکاهش التهاب ناشی از بیماتنفس هوازی و میتوکندریحس و ادراک قسمت پنجممبانی ذهنی سیاه و سفیدآیا خداباوری محصول تکاملرقیبی قدرتمند در برابر منقشه مغزی هر فرد منحصر بهاختلالات حرکتی در انسانسیاره ابلهانسیاره ابلهانهوش عاطفی بیشتر در زنانبا هوش مصنوعی خودکار روبتاثیر گیاه خواری بر رشد وکایروپاکتیک چیستحس و ادراک قسمت سوممجموعه های پر سلولی بدن مآیا دلفین ها می تواند از رمز و رازهای ارتباط غیر کچندین ماده غذایی که مانناختلالات صحبت کردن در انسیستم تعادلی بدنهوش عاطفی در زنان بیشتر ابارداری بدون رحمتاثیر دپاکین بر بیماری مکاربرد روباتهای ريزنانوحساسیت روانی متفاوتمحل درک احساسات روحانیآیا راهی برای رفع کم آبی رویای شفافچهار میلیارد سال تکامل بادامه بحث تکامل چشمسکته مغزیهاوکينگ پیش از مرگش رسالبازسازي مغز و نخاع چالشی تاثیر داروهای ضد التهاب کاربرد روباتهای ريز، در خلاصه ای از مطالب همایش ممحل درک احساسات روحانی دآیاما مقهور قوانین فیزیکروبات های ریز در درمان بینورون هاي مصنوعی می توانارتوکين تراپی روشی جديد ساخت شبکه عصبی با الفبایهدف از تکامل مغزبحث درباره پیدایش و منشاتاثیر داروی ضد تشنج سدیم کجای مغز مسئول پردازش تجخواندن ، یکی از شستشو دهنمحدودیت های حافظه و حافظافراد آغاز حرکت خودشان رروزه داری و بیمار ی ام اس نوروپلاستیسیتی چیستارتباط میکروب روده و پارساخت شبکه عصبی مصنوعی با هزینه ای که برای اندیشیدبحثی در مورد نقش ویتامينتاثیر درجه حرارت بر عملککشف مکانیسم عصبی خوانش پخواب سالم عامل سلامتیمخچه ، فراتر از حفظ تعادلامیوتروفیک لترال اسکلروروش مقابله مغز با محدودیچیزی خارج از مغزهای ما نیارتباط چاقی و کاهش قدرت بسریعترین کامپیوتر موجودهستي مادي ای که ما کوچکتربحثی جالب درباره محدودیتتاثیر درجه حرارت بر عملککشف مکانیسمی پیچیده در بخواب سالم عامل سلامتی و یمخچه ابزاري که وظیفه آن فامگا سه عامل مهم سلامتروش های صرفه جویی در ایجاچگونه مغز پیش انسان یا همارتباط شگفت مغز انسان و فسردرد و علتهای آنهستی ما پس از شروعی چگال بحثی در مورد نقش کلسیم و تاثیر درجه حرارت بر عملککشف ارتباط جدیدی از ارتبخواب عامل دسته بندی و حفطمدارک ژنتیکی چگونه انسانامروز دانش ژنتیک هیچ ابهروش هایی ساده برای کاهش اچگونه هموساپينس بر زمین ارتباط شگفت انگیز مغز انسردرد تنشنویتامین E برای فعالیت صحبحثی در مورد عملکرد لوب فتاثیر درجه حرارت بر عملکگنجینه ای به نام ویتامین خودآگاهی و هوشیاريمرگ انتقال است یا نابود شانگشت نگاری مغز نشان میدروش صحبت کردن در حال تکامچگونه آن شکری که می خوریمارتباط غیرکلامی بین انساسرعت فکر کردن چگونه استویتامین E در چه مواد غذایبحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکگامی در درمان بیماریهای خودآگاهی و هوشیاريمزایای شکلات تلخ برای سلاندوهگین نباش اگر درب یا روشهای نو در درمان دیسک بچگونه جمعیت های بزرگ شکل ارتروز یا خوردگی و التهاشنا در ابهای گرم جنوب نیویتامین دی گنجینه ای بزربحثی درباره هوش و تفاوتهتاثیر درجه حرارت بر عملکگاهی لازم است برای فهم و دلایلی که نشان میدهد ما بمشکلات نخاعیانسان جدید از چه زمانی پاروشهای شناسایی قدرت شنواچگونه جمعیت های بزرگ شکل ارزش حقیقی زبان قسمت اول