دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

تاثیر درجه حرارت بر عملکرد مغز و رشد و تکثیر سلولهای مغزی چگونه است قسمت اول

تأثير درجه حرارت بر سلولهای مغزی و عملکرد آنها چگونه است؟ جواب به این سوال بحث جالبی است- که به امروز و آینده ما مربوط می شود.

افزایش گرمای کره زمین مغزهای ما را تحلیل می برد و یا در دراز مدت ، تاثیر مثبتی بر مغزهای ما دارد ؟
همه نگران گرم شدن زمین هستند ولی آیا اگر زمین سرد می شد بر مغزهای ما تاثیر بهتری داشت؟ آیا اگر به دوره های یخبندان پیش از تاریخ بر مي گشتيم، زندگی بهتری داشتيم ؟ فکر نمی کنم درختان بی بار و بی میوه يخبندانهاي زمستان که هنوز چند ماهي آن را در کشوری مانند ایران تجربه می کنيم، برای موجودات زنده مناسب باشد نمونه آن را میتوان با ماندن زیر خروار برف و یخ تجربه کرد و می بینیم که سلولهاي موجود زنده خيلي زود، عملکرد خود را از دست خواهند داد و خواهد مرد.پس درجه حرارت پایین در حد یخ بستن آب اصلا چیز جالبی برای حیات و عملکرد سلولها از جمله سلولهای مغزی نیست .

درجه حرارت چیست ؟
درجه حرارت یک چیز نسبی است و وابسته به دستگاههای اندازه گیری درجه حرارت می باشد. اینکه بگوئیم مثلا درجه حرارت صفر سلسیوس، یک صفر واقعی است اینگونه نمی باشد، این ما هستیم که با scaling و درجه بندی، مقياسهايي را برای اندازه گیری درجه حرارت ابداع کرده ایم. شاید اگر کسی با دستگاههای اندازه گیری سلسیوس درجه حرارت را اندازه بگیرد، عدد صفر را بخواند . ولی اگر همان فرد با دستگاه اندازه گیری حرارت فارنهایت درجه حرارت را بسنجد، عدد صفر نميخواند بلکه عدد 32 را میخواند ( فرمول تبدیل دو مقیاس 32+ (1.8*سانتی گراد )=فارنهایت )

البته دانشمندان بر اساس بی حرکت شدن و به صفر رسیدن انتروپي، صفر مطلق را تعریف کرده اند . دمای صفر کلوین ( به انگلیسی : Absolute zero) به صفر مطلق معروف است. در واقع در این دما آنتروپی صفر میشود. به طور دقیق این دما برابر ۲۷۳٫۱۵- درجهٔ سلسیوس (سانتیگراد) و یا ۴۵۹٫۶۷- درجهٔ فارنهایت است. لرد کلوین تصور میکرد که از دمای صفر کلوین نمیتوان به دمای کمتری دست یافت.

در سال ۲۰۰۰ دانشگاه صنعتی هلسینکی اعلام کرد که به پایینترین دمای ممکن در آزمایشگاه دست یافتهاند. این دما ۱۰۰ پیکو کلوین است که هنوز ۱۰۰ پیکو کلوین از دمای صفر کلوین گرم تر است. بنابر نظریههای تثبیت شدهٔ ترمودینامیک ومکانیک آماری، دمای صفر کلوین پایینترین دمای ممکن است.در این دما انرژی جنبشی ذرات سازنده به کمینه خود میرسد و آنتروپی نیز صفر میگردد.( Oxford Dictionary of Physics. Oxford Un)

ميدانيم که مایع حیات در کره زمین، آب است و آب در شکل مایع آن میتواند برای حیات سودمند باشد . در شکل جامد آن- که حرکت مولکولهاي آب و قابلیت نفوذ و حرکت آن به شدت کاهش می یابد- فعالیتهای زیستی کند می شود و حالتي ايستا رخ میدهد. باز درجه حرارت آب اگر از حدی بگذرد، مولکولهای آن تحرک و آزادی بیشتری به دلیل انرژی دریافتی به دست مي آورند و تبدیل به بخار می شوند و در اين حالت هم نمیتوانند نقش حمایتی و حرکت در میان سلولهای زنده را ایفا کنند.

پس آب مایع حیات است ولی در درجه حرارت معيني که شکل آب به صورت مایع است و آسیبی به بافتهای دیگر مانند چربی پوشاننده سلولهای بدن نمی رساند . و در درجه حرارت خیلی پایین یا بالا؛ نه تنها عامل حيات نیست بلکه میتواند منجر به ذوب شدن غشای سلولهای بدن شود و آنها را از بین ببرد.البته یخ زدن آب هم مکانیسم جالبی است که به دلیل کم شدن چگالی یخ و پوشاندن سطح آب امکان حیات را در زیر یخ فراهم ميکند( آب حالتی مایع و ایده آل است تا حیات را ایجاد کند و چگالی آن در زمان انجماد، کم ميشود و روی آب می آید و به این ترتیب، یخ اجازه میدهد تا حیات و زندگی، در آبی که زیر آن جاری است ، ادامه یابد)

زندگی در کره زمین وابسته به فاصله آن از خورشيد است، به طوری که اگر اين فاصله کمتر بود، حرارت زیاد خورشید سلولهای زنده را از بین مي برد و رودخانه های پرآب را به خشکی مي کشاند؛ مشابه چنین وضعیتی را در سیارات نزدیکتر به خورشید، در منظومه شمسی داریم. البته این در حالتی است که آب را به عنوان مایع حیات در نظر بگیریم . مواد دیگری هستند که ممکن است به جای آب، در شرایطی متفاوت از کره زمين مایع حیات شوند مثلا آمونیاک که در دماهاي خیلی پائینتر از صفر حالت مایع دارد، میتواند، در سياره ای بسیار سردتر از کره زمین به عنوان مایع حیات تلقی گردد در این سیارات دور از خورشيد، آبها یخ می زنند و قابلیت حیات با آب موجود نیست ولی گازهایی مانند آمونیاک در این سیارات می توانند مایع حیات باشند.

پس گرمای معتدل در کره زمين، برای باقی ماندن سلولها و رشد و تکثیر آنها لازم است.به دلیل اهمیت سلولهای مغزی پوششی چند لایه آن را مي پوشاند تا تاثیرات ضربات و درجه حرارت پایین یا بالا بر آن، کمتر باشد.

پوششهای مغز عبارتند از :
جمجمه ضخیم و استخواني و پرده های مننژ روی آن
شامه یا مننژ(به انگلیسی: meninge) سامانهای متشکل از چند لایه (غشاء) بوده که دستگاه عصبی مرکزی (CNS) را در بر میگیرد. این غشاها کار محافظت، تغذیه، و کاهش ضربه مغزی را به عهده دارند. مننژ اطراف مغز و نخاع دارای سه لایه و پوشش است که از خارج به داخل با نام سختشامه (دورا ماتر)، عنکبوتیه (آراکنوئید)،نرمشاه (پیا ماتر) شناخته میشوند. این پردهها به طور کلی مننژ یا شامه نامیده میشوند و در میان استخوان جمجمه و بافت مغز (و در طناب نخاع بین ستون مهرهها و بافت نخاع) قرار دارند

به علاوه، سیستم خون رسانی وسیع، میتواند از تغییرات درجه حرارت مغز و نخاع جلوگیری کند.به اين ترتيب، مغز و نخاع- که میوه تکاملی کل حیات از ابتدا تا امروز است- مانند جواهری ارزشمند در صندوقی مستحکم و سفت قرار می گیرد به طوری که برای دسترسی به مغز، جراحان نیازمند دريلهاي خیلی قوی برای شکافتن جمجمه هستند.این شرایط حفاظتی میتواند از تاثیرات مضر تغییرات درجه حرارت بر مغز بکاهد ولی اگر درجه حرارت هوا از حدی بالاتر یا پائینتر برود، این سیستم وسیع حمایتی جواب نمیدهد و مغز در معرض آثار مضر سرما و گرما قرار می گیرد.

متابوليسم داخل مغز تولید گرما می کند پس فقط مغز با گرما و یا سرمای محیط مواجه نیست بلکه با گرمای درونی متابولیسم هم باید به نحوی برخورد کند به خصوص وقتی فعالیت مغز بیشتر شود میزان این حرارت، خیلی بالاتر ميرود و دفع اين حرارت بالا از طريق گردش خون مغز- که بسیار هم غنی هست- انجام می شود. باید توجه کرد که وجود سیستم مستحکم استخوانی جمجمه مانع از تاثیرات زیاد هوای گرم و سرد بر مغز می شود ولی شاید یک نقش مضر هم داشته باشد و آن، ایجاد سیستم عایق در برابر گرمای درونی خود مغز است.

تحریکات حسی و جنسي و واکنشهای عملی در برخورد با محیط، همه اینها منجر به بالا رفتن درجه حرارت مغز می شود پس مغز با سلولهای دیگر بدن یک تفاوت آشکار دارد : هر حرکت ارادی و یا هر ديد و نگاه با چشم، حرارتی مضاعف را در مغز ایجاد می کند. همچنین اغلب داروهایی- که مصرف می شود- به خصوص داروهای تحریک کننده مانند ريتالين می تواند درجه حرارت درون مغز را بالا ببرد و این حرارت بالا باید با یک سیستم خود تنظیم و جدا از دیگر قسمتهای بدن از مغز دفع گردد.

به این ترتیب، متابولیسم و جریان خون مغز و حرارت و میزان آب و الکتروليتهای مغز باید یک سیستم خود تنظیم را ایجاد کند.بالا رفتن زياد درجه حرارت مغز منجر به فعال کردن مکانیسمهای پاتوفيزيولوژيک خاص و آسیب به سد بین خون و مغز و نشت مایعات به درون مغز و اسیب و حتی مرگ سلولها مغزی می شود( Siesjo B. Brain Energy Metabolism.New York: Wiley; 1978.)اولین بار مرتيز سیف، فيزيولوژيست آلمانی، حرارت درون مغز را اندازه گیری کرد و نشان داد که دیدن یک تکه گوشت، درجه حرارت مغز سگ را یک درجه بالاتر مي برد. مواجهه با شرایط محیطی استرس زا یا هیجانی و فعالیت می تواند درجه حرارت مغز را بین دو تا سه درجه سانتیگراد افزايش دهد.

بالا رفتن درجه حرارت مغز منجر به انقباض رگهای محیطی بیرون مغز مي شود و عرق کردن را کاهش میدهد و این یک معضل بزرگ است .با این که مغز دو درصد وزن بدن را تشکیل میدهد ولی در حالت استراحت، تا حدود 20% اکسیژن موجود در خون را مصرف ميکند. مصرف انرژی یک سلول عصبي(نورون) 0.54.0 nW است که حدود 300 تا 2500 برابر سلولها دیگر بدن است.
(Laughlin SB, de Ruyter van Steveninck RR, Anderson JC. The metabolic cost of neural information.Nature Neurosci. 1998;1:3641.[PubMed])

اندازه گیری های بيوفيزيکال نشان میدهد که برای انتقال یک بیت اطلاعات به 10 به توان چهار مولکول ATP نیاز است . برای کد کردن یک ليست، حدود 10به توان شش تا 10به توان هفت مولکول ATP مصرف می شود.بیشتر انرژی در متابولیسم مغزي صرف بازیابی پتانسيلهاي الکتریکی پس از ديس شارژ الکتریکی می شود .و بخش دیگری از امر، صرف تولید ماکرومولکولها و انتقال پروتئین از غشاي میتوکندری مي شود. همه این متابوليسم و صرف انرژی به حرارت تبدیل می شود.

روش ابداعی برای چک این حرارت ، استفاده از الکترودهاي دماسنج در قسمتها مختلف مغز موش است . با تحریک موش به وسيله محرکهاي محیطی، درجه حرارت در قسمتهای مختلف مغز به نسبتهای متفاوت بالا می رود. نشان داده شده است که ميزان بالا رفتن درجه حرارت در واکنش به محرکهای محیط وقتی بیشتر است که دمای اوليه در قسمتهای مختلف مغز پایین باشد يعني گرم بودن اولیه مغز، سرعت واکنش مغزی را کاهش می دهد. در درجه حرارت 38-39℃ هیچ تاثیری در افزایش درجه حرارت، در مواجهه با محرکهای محیطی مثلا مواجهه با جنس مخالف دیده نمی شود.( Kovalzon VM. Brain temperature variations during natural sleep and arousal in white rats. Physiol. Beh.1972;10:667670. [PubMed])

قانون مقادیر اوليه(law of initial values) بيان مي کند که وضعیت و درجه حرارت مغز پیش از تحریک، در جواب دهی و سرعت واکنش مغز بسیار موثر است .اندازه گیری درجه حرارت مغز نشان میدهد که قسمتهایی از مغز که در قسمت بالاتر هستند سردترند
dorsal striatum, 36.6°C; hippocampus, 35.6°C

و قسمتهایی که پائینتر قرار دارند گرمترند( ventral tegmental area of midbrain, 37.3°C; medial preoptic area of hypothalamus, 37.3°C; nucleus accumbens or NAcc, 37.3°C)

مثلا قسمت جدید مغز یا کورتکس ،در قسمت سطحی مغز از بقیه جاهای مغز سردتر است. شاید علت این حالت عدم فعالیت نورونی در قسمتهای سطحی در حالت استراحت باشد. بر خلاف این حالت قسمتهای عمقی مانند هیپوتالاموس گرم، در حالت استراحت هم در حال فعالیت هستند . بالا رفتن میزان متابولیسم و حرارت در مغز مانند اندامهای دیگر باعث افزایش جریان خون مغز مي شود و اکسیژن بیشتر، نیازهای قسمتهای فعال مغز را برآورده می کند و گرمای اضافی را از طریق جریان خون منتقل می سازد

مصرف اکسیژن حین فعالیت و ورزش سنگین، ده برابر زمان استراحت می شود و تولید گرما هم از~ 1W/kg at rest to ~10 W/kg (از یک به ده) میرسد . انسان به شکل موفقی با عرق کردن و افزایش جریان خون سطحی می تواند با افزایش درجه حرارت درونی مقابله کند.در انسان چون کارگذاري الکترود داخل مغز ممکن نیست از اندازه گیری درجه حرارت پرده صماخ در گوش برای تعیین حرارات داخل جمجمه استفاده میشود و مشاهده می کنیم در فعالیت زیاد و گرم شدن بدن، سر بسیار خنک تر از دیگر جاها است .

در ورزش نسبتا متعادل، مکانیسمهای جبرانی میتواند از افزايش درجه حرارت داخل مغز جلوگیری کند ولی در ورزش خیلی سنگین ، به دلیل بالا رفتن عمق و سرعت تنفس میزان زیادی گاز Co2. خون دفع می شود و این حالت منجر به تنگ شدن عروق مغز می شود و تا حدی مکانیسم خود تنظیم سرد کننده مغز، مختل می شود.این افزایش زیاد درجه حرارت مغز منجر به اختلال در سد بین خون و مغز می گردد.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3149793/


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
چگونه آن شکری که می خوریمآیا مغز تا بزرگسالی توسعارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر کپسول نوروهرب بر تریواستیگمینچرا حجم مغز گونه انسان دراز تکینگی تا مغز از مغز تقدم زدن و حرکت دید را تغیتاثیر داروی ضد تشنج سدیم زبان و شناخت حقیقت قسمت اهوش مصنوعی الفاگوازدواج های بین گونه ای، رتاثیر رژیم گیاهخواری بر مکانیزمهای دفاعی در برابسیاره ابلهانهوش عاطفی بیشتر در زنانآیا رژیم غذایی گیاهی سلابیماری تی تی پیجهش های ژنتیکی مفید در سامرکز خنده در کجای مغز استشنا در ابهای گرم جنوب نیواکسن سرطانانسان قدیم در شبه جزیره عبحثی جالب درباره محدودیتخلاصه ای از مطالب همایش ممغز انسان برای شادمانی طعلم به ما کمک میکند تا موژنها ، مغز و ارادهایا بیماری ام اس (مولتیپبرخی اختلالات عصبی مثانهدی متیل فومارات(زادیوا)(نقش مهاجرت در توسعه نسل اکاربرد روباتهای ريزنانوابزار بقای موجود زنده از تلاش هایی در بیماران قطع در چه مرحله ای از خواب ، رنقشه مغزی هر فرد منحصر بهگزارش یک مورد جالب لخته واختلالات حرکتی در انسانتوضیحی ساده در مورد هوش مرموزی از نخستین تمدن بشررمز و رازهای ارتباط غیر کچگونه انتظارات بر ادراک آیا همه جنایت ها نتیجه بیارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر کپسول نوروهرب بر سرژیم های غذایی و نقش مهم چرا در مغز انسان، فرورفتاز تکینگی تا مغز از مغز تقدرت انسان در نگاه به ابعتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت دهوش مصنوعی از عروسک تا کاستفاده از هوش مصنوعی در تاثیر عصاره تغلیظ شده گیما انسانها چه اندازه نزدسیر آفرینش از روح تا مغز هوش عاطفی در زنان بیشتر اآیا راهی برای رفع کم آبی بیماری ضعف عضلات نزدیک بجهش های ژنتیکی غیر تصادفمرگ انتقال است یا نابود ششناخت و معرفت، و نقش آن دواسطه ها د رمسیر ایجاد مغانسان جدید از چه زمانی پابحثی در مورد نقش کلسیم و خواندن ، یکی از شستشو دهنمغز انسان برای شادمانی طعلایم کمبود ویتامین E را ژنهای هوش ، کدامندایا بدون زبان میتوانیم تبرخی بیماری ها که در آن بدژا وو یا اشنا پندارینقش هورمون های تیروئید دکاربرد روباتهای ريز، در ابزار بقای موجود زنده از تلاشی برای درمان قطع نخادر هم تنیدگی کوانتومی و پنقص در تشخیص هیجانات عامگشایش دروازه جدیدی از طراختلالات صحبت کردن در انتکامل چشمرویای شفافچگونه باغبانی باعث کاهش آیا هوش ارثی دریافتی از پارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر کپسول نوروهرب بر سرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وچراروياها را به یاد نمی آاز تکینگی تا مغز از مغز تلوب فرونتال یا پیشانی مغتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان و شناخت حقیقت قسمت سهوش مصنوعی از عروسک تا کاستیفن هاوکینگ در مورد هتاریخ همه چیز را ثبت کردهما انسانها چه اندازه نزدسیستم تعادلی بدنهوشیاری کوانتومیآیاما مقهور قوانین فیزیکبیماریهای تحلیل عضلانی اجهشهای مفید و ذکاوتی که دمراحل ارتقای پله پله کیهشناسایی سلول های ایمنی اوراپامیل در بارداریانسان عامل توقف رشد مغزبحثی در مورد عملکرد لوب فخواب سالم عامل سلامتیمغز انسان رو به کوچک تر شعلایم کمبود ویتامین E را کلرال هیدرات برای خوابانایا تکامل هدفمند استبرخی بیماری های خاص که بددژاوو یا آشناپندارینقش ژنتیک در درمان اختلاکجای مغز مسئول پردازش تجابزار بقای موجود زنده از تلاشی جدید در درمان ام اسدرمان های بیماری آلزایمرچند جهانیپمبرولیزوماب در بیماری چادامه بحث تکامل چشمتکامل ابزار هوش ، راه پر روبات های ریز در درمان بیچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هوش سریعی که بدون احساز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر گیاه خواری بر رشد وراه های جدید برای قضاوت رچراروياها را به یاد نمی آاز تکینگی تا مغز از مغز تلبخند بزن شاید صبح فردا زتاثیر درجه حرارت بر عملکزبان، وسیله شناسایی محیطهوش مصنوعی از عروسک تا کاستیفن هاوکینگ در تفسیر تبدیل تراکت صوتی مصنوعی ما با کمک مغز خود مختاريمسیستم دفاعی بدن علیه مغز هوش، ژنتیکی است یا محیطیآزمون ذهنی گربه شرودینگربیهوش کردن در جراحی و بیمجهشهای مفید و ذکاوتی که دمزایای شکلات تلخ برای سلشواهدی از دنیسوان(شبه نئورزش هوازی مرتب خیلی به قانعطاف پذیری مکانیسمی علبحثی درباره هوش و تفاوتهخواب سالم عامل سلامتی و یمغز انسان رو به کوچکتر شدعلت خواب آلودگی بعد از خوکمردرد و علل آنایرادهای موجود در خلقت ببرخی توجهات در ببمار پاردانشمندان ژنی از مغز انسنقش انتخاب از طرف محیط، نکشف مکانیسم عصبی خوانش پابزار بقای موجود زنده از تمایل زیاد به خوردن بستندرمان های جدید میگرنچندین ماده غذایی که ماننپنج اکتشاف شگفت آور در موادغام میان گونه های مختلتکامل زبانتکامل ساختار رگهای مغزی روح رهاییچگونه جمعیت های بزرگ شکل آیا هشیاری کوانتومی وجوداز نظر علم اعصاب اراده آزفلج بل، فلجی ترسناک که آنتاثیر گیاه خواری بر رشد وراه های جدید برای قضاوت رنزاع بین جهل و علم رو به پاز تکینگی تا مغز از مغز تلرزش ناشی از اسیب به عصبتاثیر درجه حرارت بر عملکسفر نامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کآیا واکنش های یاد گرفته واستخوان های کشف شده، ممکتبدیل سلولهای محافط به سما تحت کنترل ژنها هستیم یسکته مغزیهیچگاه از فشار و شکست نترإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبیوگرافیجاذبه و نقش آن در شکلگیریمسیر دشوار تکامل و ارتقاشاهکار قرنورزش هوازی ، بهترین تمریاولین هیبرید بین انسان وبحثی درباره هوش و تفاوتهخواب عامل دسته بندی و حفطمغز ایندگان چگونه استعوارض ازدواج و بچه دار شدکمردرد با پوشیدن کفش منااگر نعمت فراموشی نبود بسبرخی سلولهای عصبی در تلادانشمندان روش هاي جدیدی نقش اتصالات بین سلولهای کشف مکانیسمی پیچیده در بابزارهای بقای موجود زندتمدن قدیمی ای در جنوب ایردرمان های رایج ام اسچه زیاد است بر من که در ایپوست ساعتی مستقل از مغز دادغام دو حیطه علوم مغز و تکامل شناخت انسان با کشفروزه داری و بیمار ی ام اس چگونه حافظه را قویتر کنیاز نظر علم اعصاب اراده آزفلج خوابتاثیر گیاه خواری بر رشد وراه پیروزی در زندگی چیستنزاع بین علم و نادانی رو از تکینگی تا مغز از مغز تلزوم سازگاری قانون مجازاسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کآیا آگاهی پس از مرگ از بیاصول سلامت کمرتری فلوپرازینماه رجبساخت شبکه عصبی با الفبایهاوکينگ پیش از مرگش رسالافراد آغاز حرکت خودشان ربیوگرافیحقیقت راستین انسان علم بمشکلات نخاعیشبیه سازی میلیون ها جهان ورزش و میگرناولین مورد پیوند سر در انبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريمغز ابزار برتر بقاعید نوروز مبارککنفرانس تشنج هتل کوثر اصاگر نعمت فراموشی نبود بسبرخی سيناپسها طی تکامل و دانشمندان روشی برای تبدینقش حفاظتی مولکول جدید دکشف ارتباط جدیدی از ارتبابزارهای پیشرفته ارتباط تمدن بشری و مغز اخلاقیدرمان ژنتیکی برای نوآوریچهار میلیارد سال تکامل بپیموزایدارتقا و تکامل سنت آفرینش تئوری تکامل امروز در درمروش مقابله مغز با محدودینگاهی بر قدرت بینایی درااز آغاز خلقت تا نگاه انسافلج خواب چیستتاثیر گیاه خواری بر رشد ورشته نوروایمونولوژی و نقنزاع بین علم و جهل رو به پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکلزوم سازگاری قانون مجازاسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کمآیا امکان بازسازی اندامهاضطراب و ترستری فلوپرازینماپروتیلینساخت شبکه عصبی مصنوعی با هاوکينگ پیش از مرگش رسالافزایش قدرت ادراکات و حسبیان ژن های اسکیزوفرنی دحافظه و اطلاعات در کجاست مشاهده آینده از روی مشاهشبیه سازی سیستم های کوانورزش بهترین درمان بیش فعاولین تصویر در تاریخ از سبحثی درباره هوش و تفاوتهخودآگاهی و هوشیاريمغز از بسیاری حقایق می گرعامل کلیدی در کنترل کارآکنگره بین المللی سردرد داگر تلاش انسان امروز برابررسي علل احتمالي تغيير داروهای مصرفی در ام اسنقش حیاتی تلومر دی ان آ دکشف جمجمه ای درکوه ایرهوابزارهای دفاعی و بقای موتمساح حد واسط میان مغز کودرمان جدید میگرن با انتی چهار ساعت پس از کشتار خوکپیچیدگی های مغزی در درک زارتوکين تراپی روشی جديد تئوری تکامل در پیشگیری و روش های صرفه جویی در ایجانگاهی بر توانایی اجزاي باز تلسکوپ گالیله تا تلسکفیلمی بسیار جالب از تغییتاثیر گیاه خواری بر رشد ورشد مغز علت تمایل انسان بنظام مثبت زندگیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکممانتین یا آلزیکسا یا ابسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی از عروسک تا کمآیا انسان با مغز بزرگش اخاطلاعاتی عمومی در مورد متسلیم شدن از نورون شروع ممبانی ذهنی سیاه و سفیدساختار شبکه های مغزی ثابهدف از تکامل مغزافسردگی و اضطراب در بیمابیست تمرین ساده برای جلوحافظه و اطلاعات در کجاست معنی روزهشباهت زیاد بین سلول هاي عورزش در کمر درداولین سلول مصنوعیبحثی درباره هوش و تفاوتهخانواده پایدارمغز برای فراموشی بیشتر کعسل طبیعی موثر در کنترل بکنگره بین المللی سردرد دابزار هوش در حال ارتقا ازبررسی و اپروچ جدید بر بیمداروهای ضد بیماری ام اس ونقش داروهاي مختلف معروف گنجینه ای به نام ویتامین اثر مضر مصرف طولانی مدت رتنفس هوازی و میتوکندریدرمانهای بیماری پارکینسنوار مغزی روشی مهم در تشخپیوند مغز و سر و چالشهای ارتباط میکروب روده و پارارتباط چاقی و کاهش قدرت بتا 20 سال آینده مغز شما به روش هایی ساده برای کاهش اناتوانی از درمان برخی ویاز تلسکوپ گالیله تا تلسکفیزیکدانان ماشینی برای تتاثیر گیاه خواری بر رشد وزمین زیر خلیج فارس تمدنی نظریه تکامل در درمان بیماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمنابع انرژي پاک سرچشمه حسفرنامه سفر به بم و جنوب هوش مصنوعی در کامپیوترهاآیا احتمال دارد رویا از آاطلاعاتی عمومی در مورد متشنج چیستمجموعه های پر سلولی بدن مسخن پاک و ثابتهزینه ای که برای اندیشیدالکتروتاکسی(گرایش و حرکبیشتر کمردردها نیازی به حافظه و اطلاعات در کجاستمغز فکر میکند مرگ برای دیشباهت زیاد بین سلول هاي عوزوز گوشاوکرلیزوماب داروی جدید شبحثی درباره احساسات متفاخطا در محاسبات چیزی کاملمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟عصب حقوق نورولووکندر در بیماریهای التهابابزار بقای موجود زنده از بررسی سیستم تعادلی بدن اداروی فامپیریدین یا نورلنقش روزه داری در سالم و جگیاه خواری و گوشت خوار کداثرات مفید قهوهتنفس هوازی و میتوکندریدرک فرد دیگر و رفتارهای انورون هاي مصنوعی می توانپیوند سر، یکی از راه حلهاارتباط هوش ساختار مغز و ژتاثیر مشاهده بر واقعیت بروش صحبت کردن در حال تکامناتوانی در شناسایی چهره از تکنیکی تا مغز از مغز تفرگشت و تکامل تصادفی محض تاثیر گیاه خواری بر رشد وزندگی هوشمند در خارج از زهفت چیز که عملکرد مغز تو از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمولتیپل اسکلروز در زنان سفری به آغاز کیهانهوش مصنوعی در خدمت خلق وحآیا احتمال دارد رویا از آبلندی در ذهن ما درک بلندیتغییر الگوی رشد مغزی با زمحل درک احساسات روحانیسریعترین کامپیوتر موجودهستي مادي ای که ما کوچکترالتهاب شریان تمپورالبا هوش مصنوعی خودکار روبحس چشایی و بویاییمغز ما کوچکتر از نیم نقطهشش مرحله تکامل چشمیک پیشنهاد خوب برای آسان ايندگان چگونه خواهند دیدبحثی درباره احساساتی غیرخطا در محاسبات چیزی کاملمغز بزرگ چالش است یا منفععضلانی که طی سخن گفتن چقدکوچک شدن مغز از نئاندرتاابزار بقای موجود زنده از بررسی علل کمر درد در میانداروی تشنجی درباردارینقش رژیم غذایی در رشد و اگالکانزوماب، دارویی جدیاثرات مضر ماری جواناتو دی ان ای خاص ميتوکندريدرک و احساسنورون های ردیاب حافظهپیشینیان انسان از هفت میارتباط انسانی، محدود به تاثیر نگاه ناظر هوشیار بروشهای نو در درمان دیسک بنخاع ما تا پایین ستون فقراز تکینگی تا مغز از مغز تفراموش کارها باهوش تر هستاثیر گیاه خواری بر رشد وزیباترین چیز در افزایش سهفت سین یادگاری از میراث از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکمواد کوانتومی جدید، ممکنسلولهای بنیادی مصنوعی درهوش مصنوعی در خدمت خلق وحآیا برای تولید مثل همیشه به زودی شبکه مغزی به جای تغییر زودتر اتصالات مغزیمحل درک احساسات روحانی دسرگیجه از شایعترین اختلاهستی ما پس از شروعی چگال امیوتروفیک لترال اسکلروبارداری بدون رحمحس و ادراک (قسمت اول )مغز مادران و کودکان در زمششمین کنگره بین المللی سیکی از علل محدودیت مغز امايا اراده آزاد توهم است یبخش دیگری در وجود انسان هدفاع در برابر تغییر ساختمغز بزرگ چالشهای پیش رومقالاتکودک ایرانی که هوش او از ابزار بقای موجود زنده از بزرگ شدن مغز محدود به دورداروی جدید s3 در درمان ام نقش زبان در سلطه و قدرت اگامی در درمان بیماریهای اجزای پر سلولی بدن انسان تولید سلولهای جنسی از سلدرک احساسات و تفکرات دیگنوروپلاستیسیتی چیستپیشرفتی مستقل از ابزار هارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر نگاه انسان بر رفتاروشهای شناسایی قدرت شنوانخستین تصویر از سیاهچالهاز تکینگی تا مغز و از مغز فراموشی همیشه هم بد نیستتاثیر گیاه خواری بر رشد وزیرفون داروی ضد ام اسهمیشه عسل با موم بخوریماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر درجه حرارت بر عملکموجود بی مغزی که می تواندسلسله مباحث هوش مصنوعیهوش مصنوعی درمانگر کامپیآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبوزون هیگز چیستتغییر عمودی سر انسان از پمحدودیت های حافظه و حافظسردرد و علتهای آنو هر کس تقوای خدا پیشه کنامگا سه عامل مهم سلامتبازگشت از آثار به سوی خداحس و ادراک (قسمت دوم )مغز چون ابزار هوش است دلیصرع و درمان های آنیادگیری مهارت های جدید دايا اراده آزاد توهم است یبرنامه و ساختار پیچیده مدقیق ترین تصاویر از مغز امغز حریص برای خون، کلید تتاثیر ویتامین دی بر بیماکودکان خود را مشابه خود تابزار بقای موجود زنده از بسیاری از بیماری های جدیداروی جدید ضد میگرننقش زبان در سلطه و قدرت اگاهی لازم است برای فهم و اجزایی ناشناخته در شکل گتوانایی مغز و دیگر اجزای درک تصویر و زبان های مخلتنوشیدن چای برای مغز مفید پاسخ گیاهان در زمان خوردارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر نگاه انسان بر رفتاروشی برای بهبود هوش عاطفنرمش های مفید در سرگیجهاز تکینگی تا مغز از مغز تفرایند حذف برخی اجزای مغتاثیر انتخاب از طرف محیط زبان چهار حرفی حیات زمینهوموارکتوس ها ممکن است داز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رو ح و روان بر جسمموجودات مقهور ژنها هستندسم زنبور ، کلیدی برای وارهوش مصنوعی درخدمت خلق وحآیا تکامل و تغییرات ژنتیبیماری گیلن باره و بیمارثبت امواج الکتریکی در عصمخچه ، فراتر از حفظ تعادلسردرد تنشنویتامین E برای فعالیت صحامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبازسازي مغز و نخاع چالشی حس و ادراک قسمت چهارممغز چگونه صداها را فیلتر ضررهای مصرف شکر و قند بر یادآوری خواب و رویاای آنکه نامش درمان و یادشبرین نت به جای اینترنتدلایلی که نشان میدهد ما بمغز زنان جوانتر از مغز مرصفحه اصلیکوری گذرای ناشی از موبایابزار بقای موجود زنده از تفاوت مغز انسان و میمون هداروی ضد تشنج با قابليت تنقش سجده بر عملکرد مغزگاهی مغز بزرگ چالش استاحساس گذر سریعتر زمانتوازن مهمتر از فعالیت زیدرک عمیق در حیواناتنوعی سکته مغزی ، وحشتناک پختگی پس از چهل سالگي به پرورش مغز مینیاتوری انساارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر ویتامین دی بر بیماروشی جدید در درمان قطع نخنرمشهای مهم برای تقویت عاز تکینگی تا مغز از مغز تفرد حساس از نظر عاطفی و بتاثیر ترکیبات استاتین (سزبان و بیان، در سایه پیشرهوش مصنوعی می تواند بر احاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر میهمانهای ناخوانده عامل سودمندی موجودات ابزی بر هوش مصنوعی ساخته هوش طبیآیا خداباوری محصول تکاملبیماری ای شبیه آلزایمر و جمجمه انسان های اولیهمخچه ابزاري که وظیفه آن فسردرد سکه ایویتامین E در چه مواد غذایانفجار و توقف تکاملی نشابحتی علمی درباره تمایل بحس و ادراک قسمت پنجممغز آیندگان چگونه است ؟ضررهای شکر بر سلامت مغزژن هوش و ساختارهای حیاتی ایندرالبرای پیش بینی آینده مغز ددندان ها را مسواک بزنید تمغزهای کوچک بی احساسسوالات پزشکیکی غایب شدی تا نیازمند دلابزار بقای موجود زنده از تفاوتهای جنسیتی راهی براداروی ضد تشنج با قابليت تنقش غذاها و موجودات درياگذر زمان کاملا وابسته به اخلاق و علوم اعصابتوسعه برخی شغل ها با هوش درگیری قلب در بیماری ویرچیزی خارج از مغزهای ما نیآلزایمرارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر ژنها بر اختلالات خروشی جدید در درمان سکته مچرا مغزهای ما ارتقا یافت از تکینگی تا مغز از مغز تقانون مندی نقشه ژنتیکی متاثیر دپاکین بر بیماری مزبان و تکلم برخی بیماریههوش مصنوعی گوگل به کمک تشاز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر رژیم گیاه خواری بر میگرن سردردی ژنتیکی که بسیاهچاله و تکینگی ابتدایهوش احساسیآیا دلفین ها می تواند از بیماری ای شبیه ام اس مولتجنسیت و تفاوت های بیناییمدارک ژنتیکی چگونه انسانسرعت فکر کردن چگونه استویتامین دی گنجینه ای بزرانگشت نگاری مغز نشان میدبحث درباره پیدایش و منشاحس و ادراک قسمت سوممغز انسان ایا طبیعتا تماطی یکصد هزار سال اخیر هرچژن یا نقشه توسعه مغز و نقایا کوچک شدن مغزانسان البرخی نکات از گاید لاین پردو ویژگی انتزاع و قدرت تجمغزتان را در جوانی سیمکشپیامهای کاربرانکاهش التهاب ناشی از بیماابزار بقای موجود زنده از تقلید مرحله ای نسبتا پیشداستانها و مفاهیمی اشتبانقش غذاها و موجودات درياگربه شرودینگر و تاثیر مشاختلال در شناسایی حروف و توصیه های غیر دارویی در سدرگیری اعصاب به علت میتوچگونه مغز پیش انسان یا همآیا ما تنها موجودات زنده ارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر کپسول نوروهرب بر نريتوکسيمب در درمان ام اسچرا حیوانات سخن نمی گویناز تکینگی تا مغز از مغز تقارچ بی مغز در خدمت موجودتاثیر داروهای ضد التهاب زبان و شناخت حقیقت قسمت چهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر رژیم گیاه خواری بر میدان مغناطيسي زمین بشر سیاره ابلهانهوش احساسیآیا دست مصنوعی به زودی قابیماری بیش فعالیجنسیت و تفاوت های بیناییمروری بر تشنج و درمان هایشلیک فراموشیواکنش های ناخودآگاه و تقاندوهگین نباش اگر درب یا بحثی در مورد نقش ویتامينحساسیت روانی متفاوتمغز انسان برای ایجاد تمدظهور امواج مغزی در مغز مصژنها نقشه ایجاد ابزار هوایا ابزار هوشمندی یا مغز برخی اثرات مضر ویتامین دديدن با چشم بسته در خواب نقش قهوه در سلامتیسایتهای دیگرکایروپاکتیک چیستابزار بقای موجود زنده از تلقین اطلاعات و حافظهدر مانهای کمر دردنقش غذاها و موجودات درياگزیده ای از وبینار یا کنفاختلالات مخچهتوصیه هایی در مصرف ماهیرقیبی قدرتمند در برابر مچگونه هموساپينس بر زمین