دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

بحثی درباره احساساتی غیر از احساسات پنجگانه

دکتر سید سلمان فاطمی . نورولوژیست:
بحثی درباره احساسات متفاوت از احساسات مادی پنجگانه

آن چیزی که سالها در مدارس تدریس میشود، آن است که احساسات انسان محدود به پنج حس معروف بینایی ، چشایی . بویایی لامسه و شنوایی است . بله این احساسات در وجود انسان و دیگر حيوانات وجود دارد ولی این احساسات صرفا مادی ، با احساسات دیگر مانند ترس و خشم و احساس گناه ... تا حدی متفاوت است .

درک ما از عالم هستی و احساس ما از آن ، نخستین برخوردی است که با جهان اطراف خود داریم ، ولی این ادراک صرفا با اندامهای حسی معروف(sensation) ما انجام نميشود بلکه ابزار دیگری در موجودات هست که باعث میشود تا حسی درونی در آنها شکل بگیرد و این حس درونی (emotion)، اهمیت خاصی را در واکنشهای آنها دارد

مثلا اگر گرگی درنده را در جلوي خودتان ببینید ، این حس بینایی شما نیست که ناگهان سبب میشود تا فرار کنید بلکه به دنبال حس بینایی دیدن گرگ ، حسی دیگر در درون شما شکل میگیرد و آن حس ترس است . به دنبال این احساس ترس ، هورمونهايي در بدن ترشح میشود که بدن را وادار به فعالیت بیشتر میکند و قدرت لازم را برای اندامهايي مانند قلب و عضلات پا فراهم میسازد و این اندامها سرعت خاصی را به موجود زنده میدهند تا بتواند فرار کند .

نمونه دیگر این احساس ها ،
احساس اضطراب است که میتواند در شرایطی نه تنها زیان بار نباشد بلکه باعث تحرک فرد و نجات او از یک گرفتاری بزرگ شود .

این احساسات مهمی که جزو پنج دسته اصلی احساسات موجودات نیستند ، شکلهای مختلفی دارند.

اکثر این احساسات ، مثبت نیستند زیرا هدف از این احساسات ، القاي حالت هوشیاری بیشتر و تحرک در موجود زنده است تا خود را از مخمصه ای نجات دهد . حس مثبت ، در موجودات ابتداييتر کمتر منجر به تحرک برجسته ای میشود در حالی که حس منفی ، منجر به واکنشي شدیدتر میشود

این اهمیت احساسات منفی ، به عنوان میراثی تکاملی به انسانها هم رسیده است تا آنجا که قرار دادن احساسات مثبت در مغزهایی که احساسات منفی را بیشتر در خود جای میدهد ، کاری نسبتا دشوار است . ما تجربه بیشتری نسبت به غم و اندوه و ترس داریم و در برابر هنر شاد بودن و لذت بردن و مهمتر از آن ، به خاطر سپردن این شادیها و لذتها، در اندکی از ما وجود دارد

در همه زبانهای عالم ميبينيم کلمات منفی بیشتر از کلمات مثبت است

و به طور کلی هفت احساس اساسی در هر زبان وجود دارد و آنها عبارتند از :

شادی ، اندوه ، ترس ، خشم ، تنفر، خجالت و گناه

شش عدد از این هفت احساس ، منفی و یکی از انها ، مثبت است . از نظر تکاملی، ما احساسات منفی را ترجیح میدهیم . و مغزهای ما به این احساسات منفی به شکل سریعتر پاسخ ميدهد.

علت اين ترجیح ، به طبیعت انسان برمی گردد زیرا او نیاز دارد به سرعت دخالت کند و از احساسات منفی ، عبرت و درس بگیرد و اهمیت این عبرت گرفتن تا حدی است که آن را به مساله مرگ و زندگی تبدیل میکند .

و به این دلیل، یادآوری اين احساسات و عبرت گرفتن از آنها، هم، هر چند زمانی بر آن گذشته باشد، مهم است .

اما در سیر تکاملی موجودات ، احساسات مثبت آنقدر مهم نیست و میتوانی هر قدر میخواهی در آن غرق شوی سپس به سرعت از آن بیرون بیایی و این برعکس احساسات منفی است .

(.Dr. Rick Hanson, "Hardwiring happiness", TEDxMarin, 2013)

.ترس در موجودات ابتدایی ، خود را به صورت واکنشي سریع به شرایط خطر و دشمن نشان میدهد .در یک حیوان تکامل یافته تر این احساس میتواند با افزایش ضربانات قلب یا حتی سیخ شدن موها خود را نشان دهد . ما از احساس درونی حیوانات باخبر نیستیم ولی با مقایسه واکنشي که حیوانات به شرایط خطرناک نشان میدهند، تا حد زیادی احساس درونی آنها را درک کنیم .

ترس از ابتدایی ترین احساساتی است که در موجودات زنده شکل گرفته و این ترس ، زمینه بسیار مساعدی را برای حفظ بقای موجودات فراهم کرده است، به گونه ای که با ایجاد ترس ،موجود زنده به هر وسیله ای ميکوشد تا از شرایط خطرناک بگریزد و خود این فرار سبب میشود تا موجود، زنده بماند و بقای بهتری برای او ایجاد گردد .

مغز موجودات ابتدایی ، آن پيچيدگي مغز انسان را ندارد بنابراین احساساتی مانند ترس، به صورتی خام و پرداخت نشده در این موجودات رخ میدهد .

مغز اولیه شامل غشایی ابتدایی است که از هيپوکمپ و کورتکس سينگوليت و آميگدال تشکیل میشود. در این مغز ابتدایی ، غشای ضخیمی روی قسمتهای ابتدايي وجود ندارد . این قسمتهای ابتدایی با احساسات اولیه مانند حس چشاي یا بویایی مرتبط است . همچنين نخستین احساسات( emotion ها) را هم مانند ترس ، ایجاد میکند .

به خصوص در موجودات پیش از انسان ، قسمت پیشانی مغز هم بسیار کوچکتر است و این را به خوبی میتوان در مغز حیوانات دید . حتی دايناسورهاي بزرگی که شاید قدی به بلندای یک آپارتمان ده طبقه داشتند ، فاقد پیشانی ای بلند بودند و قسمت پیشانی مغز آنها بسیار کوچک بود .

همین حالت در حیوانات پیش از رده انسان يعني شامپانزه و گوریل هم مشاهده میشود .

بعدها با توسعه غشای مغز و به خصوص قسمت پیشانی مغز که خاص انسان است ، فعالیتهای پیچیده تری مانند یادگیری و حافظه و استدلال و برنامه ریزی و تفکر انتزاعي و نهایتا قدرت تکلم شکل گرفت .

احساساتی مانند ترس و خشم و تنفر و ..... در قسمت مرکزی و ابتدایی کورتکس مغز پستانداران و پرندگان به نام سيستم ليمبيک و آميگدال پردازش میشود . Limbus به معنی منطقه ای حاشیه ای هست که اطراف قسمت مرکزی مغز قرار میگیرد .

برخی دانشمندان معتقدند مناطق اميگدال و ليمبيک در خزندگان مشاهده نمی شود و خاص پستانداران است ولی برخی دیگر تاکید دارند که مناطقی مشابه اميگدال و سیستم ليمبيک را در این حيوانات هم یافته اند .

نکته جالب توجه آنکه اندازه شبکه ليمبيک و آميگدال ، در پستانداران، هر چه تکامل یافته تر باشند ، کوچکتر است. در این جانداران ، کورتکس دور مغز بزرگ و بزرگتر ميشود ولی به قیمت کوچک شدن سیستم ليمبيک !!!

پس اهمیت احساسات خام مانند ترس یا خشم خام ، در موجودات پیشرفته تر مانند انسان کمتر میشود و انسان بر خلاف حيوانات، قادر است بر بسیاری از این احساسات غلبه کند ، آنها را پردازش دهد و حتی خود را از قید احساسات منفی برهاند .

دانشمندی به نام مک لین ، سیستم ليمبيک را مختص پستانداران میداند و معتقد است خزندگان فقط بازال گانگليا و ساقه مغز دارند و فاقد سیستم ليمبيک هستند .

این دیدگاه توسط دانشمندان آناتومی مورد قبول نیست زیرا آنها امروزه فهمیده اند که پرندگان و خزندگان هم کورتکس مغزی و قسمتهای ساب کورتيکال مانند سیستم ليمبيک و اميگدال و سیستم هيپوکامپ کوچکی دارند . ارتباط سیستم ليمبيک با کورتکس مغزی بسیار برجسته است و ارتباطات زیادی بین کورتکس و سیستم ليمبيک و هیپو تالاموس وجود دارد . این ارتباطات نقش مهمی در کنترل عملکرد این قسمتهای قدیمی تر توسط قسمتهای بالایی مغز دارد .

بر اساس مطالعات جدید نقش هيپوکامپوس در قسمت وسطی سیستم ليمبيک ، در فعالیتهای شناختی کشف شده است و به نظر میرسد نقش آن محدود به احساسات و emotion نباشد .

قسمتی از سیستم ليمبيک به نام اميگدال در بروز احساسات (emotiion) نقش دارد . برداشتن لوب تمپورال که هيپوکامپ و آميگدال را درون خود دارد ، منجر به بیماری خاصی در میمونها میشود: آنها بی مهابا هر آشغالی را ميخورند و بی محابا شریک جنسی بر می گزینند و روابط جنسی بدون مهاري دارند. همچنین ترسی از انسانها و شرایط دشوار ندارند .در حقیقت اینطور تصور میشود که اميگدال ، سبب درک اهمیت تحریک محیطی است يعنی اگر آميگدال آسیب ببیند فرد اهمیت تحریکات احساسی از محیطی را درک نمیکند .

رفتارهای اجتماعی و کنترلی تا حدی به وسیله اميگدال انجام میشود ولی به دلیل پیچیدگی ان و وجود ده ها هسته عصبي در آن و نیز به دلیل پیچیدگی عملکردهای اجتماعی و کنترلی ، ابهامات زیادی در مورد عملکرد اميگدال وجود دارد .

این ساختمان مغز نقش مهمی را در رفتارهای اجتماعی دارد . نمونه برجسته آن تغییر حالت موجود زنده به دنبال دریافت تنبیه هست (conditoning) .

در این حالت ، ایجاد شرایطی که موجود را دچار تنبیه و آزار کند ، سبب حالت اجتناب و دور شدن از آن شرایط میگردد .

اين احساسات ، در حفظ بقای موجود زنده تاثیرگذار است . این موجود زنده لازم نیست چیز خاصی را یاد بگیرد بلکه قرار گرفتن در شرایط آزار یا تنبيه باعث تغییراتی در غدد درون ریز و سیستم اتونوم او میشود تا او را به صورت ناخودآگاه از قرار گرفتن در شرایط خطرناک دور کند . این اتفاقات درهسته لترال اميگدال انجام میشود و تغییر در این هسته ،از ترس و کانديشنینگ در شرایط خطر جلوگیری ميکند.

بخش مهم دیگر از اميگدال که در emotion نقش دارد، بخش سنترال و مرکزی آن است . تخریب مصنوعی این قسمت هم مانع از ترس ناشی از conditioning ميشود.

از این دو قسمت لترال و مرکزی اميگدال ، پیامهایی به هیپوتالاموس میرود و از آنجا فعالیتهای اتونوم و تغییرات هورمونی و رفتاری را ایجاد میکند و منجر به واکنش موجود زنده به پیامهای خطر از محیط میشود .

همچنین واکنشهای احساسی دیگری مانند خشم و احساسات مادری و جنسی و احساسات چشایی و لذت یا نفرت از غذا ، هم در اميگدال پردازش میشود .

واکنشهای اجتنابی فقط پاسخهای احساسی (emotional) نیستند . و محدود به ترس نیستند بلکه بخشی از این واکنشها ، ناشی از یادگیری موجود زنده است . مثلا موجود زنده به تدریج یاد میگیرد در شرایط خطرناک بدود یا شنا کند و فقط احساس درونی ترس نیست که او را به حرکت در می آورد و هر چه مغز پیچیده تر باشد و هر چه قسمت جلویی مغز بزرگتر و کاملتر باشد این یادگیری پس از ترس خام ، دقیقتر و پيچيده تر ميشود . حتی شاید به جای ترس خام ، منجر به واکنشي کاملتر و عاقلانه تر شود .

هيپوکامپوس نقش مهمی در عملکردهای شناختی مانند حافظه explicit و حافظه implicit و شناخت فضایی دارد (حافظه اکسپليسيت ، حافظه ای است که به صورت اگاهانه فرد میتواند آن را به یاد بیاورد ولی حافظه ايمپليسيت حافظه ای است که به صورت ناخودآگاه انجام میشود مثلا کسی که دوچرخه سواری میکند ، فنونی را که لازم است حین دوچرخه سواری انجام دهد، به صورت ناخودآگاه اجرا ميکند و لازم نیست در مورد آن بیندیشد )

هيپوکامپ نقش اصلیش در رفتارهای شناختی و نه احساسی است .

برخی احساسات ، درونی هستند و در همه افراد در سرتاسر جهان رخ میدهد . کورتکس پره فرونتال نقش مهمی در درک و کنترل احساسات ما دارد. اگر احساسات یا emotion به مرحله هوشیار ، برسد قسمت دورسولترال کورتکس پره فرونتال فعال میشود .

اين قسمت از لوب فرونتال خاص پستانداران است و در انسان، پیچیدگی آن از همه پستانداران دیگر بیشتر است . تجربیات هوشیار در انسان ، وابسته به این ساختارهای موجود در لوب فرونتال است

زبان و تکلم هم خاص انسان است و تکلم بر درک هوشیار این احساسات تاثیر میگذارد . زبان و تکلم در بیان emotion موثر است مثلا در زبان انگلیسی بیش از سی عبارت برای بیان احساس وجود دارد .

در دیگر موجودات که قادر به صحبت کردن نیستند نحوه درک محیط و چگونگی ابراز این درک ، به دلیل نداشتن قدرت تکلم بسیار محدود میشود .

بیشترین قسمتی که بین پستانداران و دیگر موجودات ، با هم متفاوت است ، قسمت جلویی مغز (forebrain) میباشد .

این دیدگاه وجود دارد که تکامل پستانداران در نتیجه اضافه شدن سیستم ليمبيک و نئوکورتکس در forebrain ایجاد شده است.

@salmanfatemi

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3600914/#R107


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
چرا در مغز انسان، فرورفتایا بدون زبان میتوانیم تتکامل ابزار هوش ، راه پر زبان و تکلم برخی بیماریههزینه ای که برای اندیشیدتاثیر درجه حرارت بر عملکمبانی ذهنی سیاه و سفیدکایروپاکتیک چیستپیامهای کاربراناضطراب و ترسحس و ادراک قسمت چهارمنقش داروهاي مختلف معروف آیا امکان بازسازی اندامهبخش دیگری در وجود انسان هدرمان جدید میگرن با انتی چراروياها را به یاد نمی آایا تکامل هدفمند استتکامل ساختار رگهای مغزی زبان و شناخت حقیقت قسمت چفلج بل، فلجی ترسناک که آنهستي مادي ای که ما کوچکترساخت شبکه عصبی مصنوعی با ارتقا و تکامل سنت آفرینش تاثیر درجه حرارت بر عملکمجموعه های پر سلولی بدن مکاربرد روباتهای ريزنانوسایتهای دیگراطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک قسمت پنجمنقش روزه داری در سالم و جآیا انسان با مغز بزرگش اخبرنامه و ساختار پیچیده مدرمانهای بیماری پارکینسچراروياها را به یاد نمی آایرادهای موجود در خلقت بتکامل شناخت انسان با کشفزبان و شناخت حقیقت قسمت افلج خوابهستی ما پس از شروعی چگال سریعترین کامپیوتر موجودارتوکين تراپی روشی جديد تاثیر درجه حرارت بر عملکمحل درک احساسات روحانیکاربرد روباتهای ريز، در اطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک قسمت سومنقش زبان در سلطه و قدرت اآیا احتمال دارد رویا از آبرین نت به جای اینترنتدرک فرد دیگر و رفتارهای انزاع بین جهل و علم رو به پاگر نعمت فراموشی نبود بستئوری تکامل امروز در درمزبان و شناخت حقیقت قسمت دفلج خواب چیستویتامین E برای فعالیت صحسرگیجه از شایعترین اختلاارتباط میکروب روده و پارتاثیر درجه حرارت بر عملکمحل درک احساسات روحانی دکجای مغز مسئول پردازش تجبلندی در ذهن ما درک بلندیحساسیت روانی متفاوتنقش زبان در سلطه و قدرت اآیا احتمال دارد رویا از آبرای پیش بینی آینده مغز ددرک و احساسنظریه تکامل در درمان بیماگر نعمت فراموشی نبود بستئوری تکامل در پیشگیری و زبان و شناخت حقیقت قسمت سفیلمی بسیار جالب از تغییویتامین E در چه مواد غذایسردرد و علتهای آنارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر درجه حرارت بر عملکمحدودیت های حافظه و حافظکشف مکانیسم عصبی خوانش پبه زودی شبکه مغزی به جای خلاصه ای از مطالب همایش منقش غذاها و موجودات درياآیا برای تولید مثل همیشه برخی اثرات مضر ویتامین ددرک احساسات و تفکرات دیگهفت چیز که عملکرد مغز تو اگر تلاش انسان امروز براتا 20 سال آینده مغز شما به زبان، وسیله شناسایی محیطفیزیکدانان ماشینی برای تویتامین دی گنجینه ای بزرسردرد تنشنارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر رو ح و روان بر جسممخچه ، فراتر از حفظ تعادلکشف مکانیسمی پیچیده در ببوزون هیگز چیستخواندن ، یکی از شستشو دهننقش غذاها و موجودات درياآیا بزرگ شدن مغز فقط در دبرخی اختلالات عصبی مثانهدرک تصویر و زبان های مخلتهفت سین یادگاری از میراث ابزار هوش در حال ارتقا ازتاثیر مشاهده بر واقعیت بسفر نامه سفر به بم و جنوب فراموشی همیشه هم بد نیستواکنش های ناخودآگاه و تقسردرد سکه ایارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر رژیم گیاه خواری بر مخچه ابزاري که وظیفه آن فکشف ارتباط جدیدی از ارتببیماری گیلن باره و بیمارخواب سالم عامل سلامتینقش غذاها و موجودات درياآیا تکامل و تغییرات ژنتیبرخی بیماری ها که در آن بدرک عمیق در حیواناتهمیشه عسل با موم بخوریمابزارهای بقای موجود زندتاثیر ویتامین دی بر بیماسفرنامه سفر به بم و جنوب فرایند حذف برخی اجزای مغواسطه ها د رمسیر ایجاد مغسرعت فکر کردن چگونه استارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر رژیم گیاه خواری بر مدارک ژنتیکی چگونه انسانکشف جمجمه ای درکوه ایرهوبیماری ای شبیه ام اس مولتخواب سالم عامل سلامتی و ینقشه مغزی هر فرد منحصر بهآیا خداباوری محصول تکاملبرخی توجهات در ببمار پاردرگیری اعصاب به علت میتوهوش مصنوعی می تواند بر احابزارهای دفاعی و بقای موتاثیر ژنها بر اختلالات خسفرنامه سفر به بم و جنوب فرد حساس از نظر عاطفی و بوراپامیل در بارداریشنا در ابهای گرم جنوب نیارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر رژیم گیاه خواری بر مرگ انتقال است یا نابود شگنجینه ای به نام ویتامین بیماری بیش فعالیخواب عامل دسته بندی و حفطچندین ماده غذایی که ماننآیا دلفین ها می تواند از برخی سيناپسها طی تکامل و رقیبی قدرتمند در برابر مهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاثر مضر مصرف طولانی مدت رتاثیر کپسول نوروهرب بر نسفرنامه سفر به بم و جنوب قانون مندی نقشه ژنتیکی مورزش هوازی مرتب خیلی به قشناخت و معرفت، و نقش آن دارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر رژیم گیاهخواری بر مزایای شکلات تلخ برای سلگیاه خواری و گوشت خوار کدبیماری تی تی پیخودآگاهی و هوشیاريچه زیاد است بر من که در ایآیا راهی برای رفع کم آبی بررسي علل احتمالي تغيير رمز و رازهای ارتباط غیر کهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاثرات مفید قهوهتاثیر کپسول نوروهرب بر تسفرنامه سفر به بم و جنوب قارچ بی مغز در خدمت موجودورزش هوازی ، بهترین تمریشواهدی از دنیسوان(شبه نئارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر عصاره تغلیظ شده گیمشکلات نخاعیگالکانزوماب، دارویی جدیبیماری ضعف عضلات نزدیک بخودآگاهی و هوشیاريچهار میلیارد سال تکامل بآیاما مقهور قوانین فیزیکبررسی و اپروچ جدید بر بیمرویای شفافهوش مصنوعی الفاگواثرات مضر ماری جواناتاثیر کپسول نوروهرب بر سسلولهای بنیادی مصنوعی درلوب فرونتال یا پیشانی مغورزش و میگرنشاهکار قرنارزش حقیقی زبان قسمت دومتبدیل تراکت صوتی مصنوعی مغز ما کوچکتر از نیم نقطهگامی در درمان بیماریهای بیماریهای تحلیل عضلانی اخطا در محاسبات چیزی کاملچهار ساعت پس از کشتار خوکإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبررسی سیستم تعادلی بدن اروبات های ریز در درمان بیروزه داری و بیمار ی ام اس هوش مصنوعی از عروسک تا کاجزای پر سلولی بدن انسان تاثیر کپسول نوروهرب بر سسلسله مباحث هوش مصنوعیلبخند بزن شاید صبح فردا زورزش بهترین درمان بیش فعشباهت زیاد بین سلول هاي عارزش حقیقی زبان قسمت سومتبدیل سلولهای محافط به سمغز چون ابزار هوش است دلیگاهی لازم است برای فهم و بیوگرافیخطا در محاسبات چیزی کاملنورون هاي مصنوعی می توانافراد آغاز حرکت خودشان ربررسی علل کمر درد در میانروش مقابله مغز با محدودیهوش مصنوعی از عروسک تا کاجزایی ناشناخته در شکل گتاثیر گیاه خواری بر رشد وسم زنبور ، کلیدی برای وارلرزش ناشی از اسیب به عصبورزش در کمر دردشباهت زیاد بین سلول هاي عاز نظر علم اعصاب یا نرووستری فلوپرازینمغز آیندگان چگونه است ؟گاهی مغز بزرگ چالش استبیوگرافیدفاع در برابر تغییر ساختنوروپلاستیسیتی چیستافزایش قدرت ادراکات و حسبزرگ شدن مغز محدود به دورتفاوت مغز انسان و میمون هروش های صرفه جویی در ایجاهوش مصنوعی از عروسک تا کاخلاق و علوم اعصابتاثیر گیاه خواری بر رشد وسودمندی موجودات ابزی بر لزوم سازگاری قانون مجازاوزوز گوششش مرحله تکامل چشماز نظر علم اعصاب اراده آزتشنج چیستمغز انسان ایا طبیعتا تماگزارش یک مورد جالب لخته وبیست تمرین ساده برای جلودلایلی که نشان میدهد ما بچیزی خارج از مغزهای ما نیالکتروتاکسی(گرایش و حرکتفاوتهای جنسیتی راهی براروش هایی ساده برای کاهش اهوش مصنوعی از عروسک تا کاختلال در شناسایی حروف و تاثیر گیاه خواری بر رشد وسیاهچاله و تکینگی ابتدایلزوم سازگاری قانون مجازایک پیشنهاد خوب برای آسان صرع و درمان های آناز نظر علم اعصاب اراده آزتغییر الگوی رشد مغزی با زمغز انسان رو به کوچکتر شدگشایش دروازه جدیدی از طربیشتر کمردردها نیازی به ديدن با چشم بسته در خواب چگونه مغز پیش انسان یا همامیوتروفیک لترال اسکلروتقلید مرحله ای نسبتا پیشروش صحبت کردن در حال تکامهوش مصنوعی از عروسک تا کاختلالات مخچهتاثیر گیاه خواری بر رشد وسیاره ابلهانممانتین یا آلزیکسا یا ابیکی از علل محدودیت مغز امضررهای مصرف شکر و قند بر از تلسکوپ گالیله تا تلسکتغییر زودتر اتصالات مغزیمغز ایندگان چگونه استپنج اکتشاف شگفت آور در موبا هوش مصنوعی خودکار روبدی متیل فومارات(زادیوا)(چگونه هموساپينس بر زمین امگا سه عامل مهم سلامتتلاش هایی در بیماران قطع روشهای نو در درمان دیسک بهوش مصنوعی از عروسک تا کماختلالات حرکتی در انسانتاثیر گیاه خواری بر رشد وسیاره ابلهانمنابع انرژي پاک سرچشمه حیادگیری مهارت های جدید دضررهای شکر بر سلامت مغزاز تکنیکی تا مغز از مغز تتغییر عمودی سر انسان از پمغز ابزار برتر بقاپیموزایدبارداری بدون رحمدژا وو یا اشنا پنداریچگونه آن شکری که می خوریمامروز دانش ژنتیک هیچ ابهتلاشی برای درمان قطع نخاروشهای شناسایی قدرت شنواهوش مصنوعی در کامپیوترهااختلالات صحبت کردن در انتاثیر گیاه خواری بر رشد وسیستم تعادلی بدنمولتیپل اسکلروز در زنان یادآوری خواب و رویاطی یکصد هزار سال اخیر هرچاز تکینگی تا مغز و از مغز ثبت امواج الکتریکی در عصمغز برای فراموشی بیشتر کپیوند مغز و سر و چالشهای بازسازي مغز و نخاع چالشی دژاوو یا آشناپنداریچگونه جمعیت های بزرگ شکل انفجار و توقف تکاملی نشاتلاشی جدید در درمان ام اسروشی برای بهبود هوش عاطفهوش مصنوعی در خدمت خلق وحادامه بحث تکامل چشمتاثیر گیاه خواری بر رشد وسیستم دفاعی بدن علیه مغز مواد کوانتومی جدید، ممکنژن هوش و ساختارهای حیاتی علم به ما کمک میکند تا مواز تکینگی تا مغز از مغز تجنسیت و تفاوت های بیناییمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟پیوند سر، یکی از راه حلهابحتی علمی درباره تمایل بدانشمندان ژنی از مغز انسچگونه جمعیت های بزرگ شکل انگشت نگاری مغز نشان میدتمایل زیاد به خوردن بستنروشی جدید در درمان قطع نخهوش مصنوعی در خدمت خلق وحادغام میان گونه های مختلتاثیر گیاه خواری بر رشد وسکته مغزیموجود بی مغزی که می تواندژن یا نقشه توسعه مغز و نقعلایم کمبود ویتامین E را از تکینگی تا مغز از مغز تجنسیت و تفاوت های بیناییمغز بزرگ چالش است یا منفعپیشینیان انسان از هفت میبحث درباره پیدایش و منشادانشمندان روش هاي جدیدی چگونه حافظه را قویتر کنیاندوهگین نباش اگر درب یا تمدن قدیمی ای در جنوب ایرروشی جدید در درمان سکته مهوش مصنوعی درمانگر کامپیادغام دو حیطه علوم مغز و تاثیر گیاه خواری بر رشد وساخت شبکه عصبی با الفبایموجودات مقهور ژنها هستندژنها نقشه ایجاد ابزار هوعلایم کمبود ویتامین E را از تکینگی تا مغز از مغز تجهش های ژنتیکی مفید در سامغز بزرگ چالشهای پیش روپیشرفتی مستقل از ابزار هبحثی در مورد نقش ویتاميندانشمندان روشی برای تبدینگاهی بر قدرت بینایی دراانسان جدید از چه زمانی پاانسان عامل توقف رشد مغزتمساح حد واسط میان مغز کوريتوکسيمب در درمان ام اسهوش مصنوعی درخدمت خلق وحتاثیر انتخاب از طرف محیط میهمانهای ناخوانده عامل ژنها ، مغز و ارادهعوارض ازدواج و بچه دار شداز تکینگی تا مغز- از مغز جهش های ژنتیکی غیر تصادفمغز حریص برای خون، کلید تپاسخ گیاهان در زمان خوردبحثی جالب درباره محدودیتداروهای مصرفی در ام اسنگاهی بر توانایی اجزاي بانعطاف پذیری مکانیسمی علتنفس هوازی و میتوکندریراه های جدید برای قضاوت رهوش مصنوعی ساخته هوش طبیتاثیر ترکیبات استاتین (سمیگرن سردردی ژنتیکی که بژنهای هوش ، کدامندعید نوروز مبارکاز تکینگی تا مغز- از مغز جهشهای مفید و ذکاوتی که دمغز زنان جوانتر از مغز مرپختگی پس از چهل سالگي به بحثی در مورد نقش کلسیم و داروهای ضد بیماری ام اس وناتوانی از درمان برخی ویناتوانی در شناسایی چهره اولین مورد پیوند سر در انتنفس هوازی و میتوکندریراه های جدید برای قضاوت رهوش احساسیتاثیر دپاکین بر بیماری ممیدان مغناطيسي زمین بشر کمردرد با پوشیدن کفش مناعامل کلیدی در کنترل کارآاز تکینگی تا مغز- از مغزتجهشهای مفید و ذکاوتی که دمغزهای کوچک بی احساسپرورش مغز مینیاتوری انسابحثی در مورد عملکرد لوب فداروی تشنجی درباردارینخاع ما تا پایین ستون فقراولین تصویر در تاریخ از ستو دی ان ای خاص ميتوکندريراه پیروزی در زندگی چیستهوش احساسیتاثیر داروهای ضد التهاب مکانیزمهای دفاعی در برابکنفرانس تشنج هتل کوثر اصعسل طبیعی موثر در کنترل باز تکینگی تا مغز، از مغز جاذبه و نقش آن در شکلگیرینقش قهوه در سلامتیآیا ما تنها موجودات زنده بحثی درباره هوش و تفاوتهداروی ضد تشنج با قابليت تنخستین تصویر از سیاهچالهايندگان چگونه خواهند دیدتولید سلولهای جنسی از سلرشد مغز علت تمایل انسان بهوش عاطفی بیشتر در زنانتاثیر داروی ضد تشنج سدیم ما انسانها چه اندازه نزدکندر در بیماریهای التهابعصب حقوق نورولووازدواج های بین گونه ای، رحافظه و اطلاعات در کجاست نقش هورمون های تیروئید دآیا مغز تا بزرگسالی توسعبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی ضد تشنج با قابليت تنرمش های مفید در سرگیجهايا اراده آزاد توهم است یتوانایی مغز و دیگر اجزای زمین زیر خلیج فارس تمدنی هوش عاطفی در زنان بیشتر اتاثیر درجه حرارت بر عملکما انسانها چه اندازه نزدکودک ایرانی که هوش او از عضلانی که طی سخن گفتن چقداستفاده از هوش مصنوعی در حافظه و اطلاعات در کجاست نقش ژنتیک در درمان اختلاآیا هوش ارثی دریافتی از پبحثی درباره هوش و تفاوتهداستانها و مفاهیمی اشتبانرمشهای مهم برای تقویت عايا اراده آزاد توهم است یتوازن مهمتر از فعالیت زیزندگی هوشمند در خارج از زهوش، ژنتیکی است یا محیطیتاثیر درجه حرارت بر عملکما با کمک مغز خود مختاريمکودکان خود را مشابه خود تمقالاتاستیفن هاوکینگ در مورد هحافظه و اطلاعات در کجاستنقش انتخاب از طرف محیط، نآیا هوش سریعی که بدون احسبحثی درباره هوش و تفاوتهدر مانهای کمر دردچرا مغزهای ما ارتقا یافت ایا کوچک شدن مغزانسان التوصیه های غیر دارویی در سزیباترین چیز در افزایش سهاوکينگ پیش از مرگش رسالتاثیر درجه حرارت بر عملکما تحت کنترل ژنها هستیم یکوری گذرای ناشی از موبایتاثیر ویتامین دی بر بیمااستیفن هاوکینگ در تفسیر حس چشایی و بویایینقش اتصالات بین سلولهای آیا هشیاری کوانتومی وجودبحثی درباره هوش و تفاوتهدر چه مرحله ای از خواب ، رچرا حیوانات سخن نمی گوینایا ابزار هوشمندی یا مغز توصیه هایی در مصرف ماهیزبان چهار حرفی حیات زمینهاوکينگ پیش از مرگش رسالتاثیر درجه حرارت بر عملکماه رجبکی غایب شدی تا نیازمند دلصفحه اصلیاستخوان های کشف شده، ممکحس و ادراک (قسمت اول )نقش حفاظتی مولکول جدید دآیا واکنش های یاد گرفته وبحثی درباره احساسات متفادرمان های بیماری آلزایمرچرا حجم مغز گونه انسان درایا بیماری ام اس (مولتیپتوضیحی ساده در مورد هوش مزبان و بیان، در سایه پیشرهدف از تکامل مغزتاثیر درجه حرارت بر عملکماپروتیلینکاهش التهاب ناشی از بیماسوالات پزشکیاصول سلامت کمرحس و ادراک (قسمت دوم )نقش حیاتی تلومر دی ان آ دآیا آگاهی پس از مرگ از بیبحثی درباره احساساتی غیردرمان های رایج ام اس