دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

بحثی درباره احساساتی غیر از احساسات پنجگانه

دکتر سید سلمان فاطمی . نورولوژیست:
بحثی درباره احساسات متفاوت از احساسات مادی پنجگانه

آن چیزی که سالها در مدارس تدریس میشود، آن است که احساسات انسان محدود به پنج حس معروف بینایی ، چشایی . بویایی لامسه و شنوایی است . بله این احساسات در وجود انسان و دیگر حيوانات وجود دارد ولی این احساسات صرفا مادی ، با احساسات دیگر مانند ترس و خشم و احساس گناه ... تا حدی متفاوت است .

درک ما از عالم هستی و احساس ما از آن ، نخستین برخوردی است که با جهان اطراف خود داریم ، ولی این ادراک صرفا با اندامهای حسی معروف(sensation) ما انجام نميشود بلکه ابزار دیگری در موجودات هست که باعث میشود تا حسی درونی در آنها شکل بگیرد و این حس درونی (emotion)، اهمیت خاصی را در واکنشهای آنها دارد

مثلا اگر گرگی درنده را در جلوي خودتان ببینید ، این حس بینایی شما نیست که ناگهان سبب میشود تا فرار کنید بلکه به دنبال حس بینایی دیدن گرگ ، حسی دیگر در درون شما شکل میگیرد و آن حس ترس است . به دنبال این احساس ترس ، هورمونهايي در بدن ترشح میشود که بدن را وادار به فعالیت بیشتر میکند و قدرت لازم را برای اندامهايي مانند قلب و عضلات پا فراهم میسازد و این اندامها سرعت خاصی را به موجود زنده میدهند تا بتواند فرار کند .

نمونه دیگر این احساس ها ،
احساس اضطراب است که میتواند در شرایطی نه تنها زیان بار نباشد بلکه باعث تحرک فرد و نجات او از یک گرفتاری بزرگ شود .

این احساسات مهمی که جزو پنج دسته اصلی احساسات موجودات نیستند ، شکلهای مختلفی دارند.

اکثر این احساسات ، مثبت نیستند زیرا هدف از این احساسات ، القاي حالت هوشیاری بیشتر و تحرک در موجود زنده است تا خود را از مخمصه ای نجات دهد . حس مثبت ، در موجودات ابتداييتر کمتر منجر به تحرک برجسته ای میشود در حالی که حس منفی ، منجر به واکنشي شدیدتر میشود

این اهمیت احساسات منفی ، به عنوان میراثی تکاملی به انسانها هم رسیده است تا آنجا که قرار دادن احساسات مثبت در مغزهایی که احساسات منفی را بیشتر در خود جای میدهد ، کاری نسبتا دشوار است . ما تجربه بیشتری نسبت به غم و اندوه و ترس داریم و در برابر هنر شاد بودن و لذت بردن و مهمتر از آن ، به خاطر سپردن این شادیها و لذتها، در اندکی از ما وجود دارد

در همه زبانهای عالم ميبينيم کلمات منفی بیشتر از کلمات مثبت است

و به طور کلی هفت احساس اساسی در هر زبان وجود دارد و آنها عبارتند از :

شادی ، اندوه ، ترس ، خشم ، تنفر، خجالت و گناه

شش عدد از این هفت احساس ، منفی و یکی از انها ، مثبت است . از نظر تکاملی، ما احساسات منفی را ترجیح میدهیم . و مغزهای ما به این احساسات منفی به شکل سریعتر پاسخ ميدهد.

علت اين ترجیح ، به طبیعت انسان برمی گردد زیرا او نیاز دارد به سرعت دخالت کند و از احساسات منفی ، عبرت و درس بگیرد و اهمیت این عبرت گرفتن تا حدی است که آن را به مساله مرگ و زندگی تبدیل میکند .

و به این دلیل، یادآوری اين احساسات و عبرت گرفتن از آنها، هم، هر چند زمانی بر آن گذشته باشد، مهم است .

اما در سیر تکاملی موجودات ، احساسات مثبت آنقدر مهم نیست و میتوانی هر قدر میخواهی در آن غرق شوی سپس به سرعت از آن بیرون بیایی و این برعکس احساسات منفی است .

(.Dr. Rick Hanson, "Hardwiring happiness", TEDxMarin, 2013)

.ترس در موجودات ابتدایی ، خود را به صورت واکنشي سریع به شرایط خطر و دشمن نشان میدهد .در یک حیوان تکامل یافته تر این احساس میتواند با افزایش ضربانات قلب یا حتی سیخ شدن موها خود را نشان دهد . ما از احساس درونی حیوانات باخبر نیستیم ولی با مقایسه واکنشي که حیوانات به شرایط خطرناک نشان میدهند، تا حد زیادی احساس درونی آنها را درک کنیم .

ترس از ابتدایی ترین احساساتی است که در موجودات زنده شکل گرفته و این ترس ، زمینه بسیار مساعدی را برای حفظ بقای موجودات فراهم کرده است، به گونه ای که با ایجاد ترس ،موجود زنده به هر وسیله ای ميکوشد تا از شرایط خطرناک بگریزد و خود این فرار سبب میشود تا موجود، زنده بماند و بقای بهتری برای او ایجاد گردد .

مغز موجودات ابتدایی ، آن پيچيدگي مغز انسان را ندارد بنابراین احساساتی مانند ترس، به صورتی خام و پرداخت نشده در این موجودات رخ میدهد .

مغز اولیه شامل غشایی ابتدایی است که از هيپوکمپ و کورتکس سينگوليت و آميگدال تشکیل میشود. در این مغز ابتدایی ، غشای ضخیمی روی قسمتهای ابتدايي وجود ندارد . این قسمتهای ابتدایی با احساسات اولیه مانند حس چشاي یا بویایی مرتبط است . همچنين نخستین احساسات( emotion ها) را هم مانند ترس ، ایجاد میکند .

به خصوص در موجودات پیش از انسان ، قسمت پیشانی مغز هم بسیار کوچکتر است و این را به خوبی میتوان در مغز حیوانات دید . حتی دايناسورهاي بزرگی که شاید قدی به بلندای یک آپارتمان ده طبقه داشتند ، فاقد پیشانی ای بلند بودند و قسمت پیشانی مغز آنها بسیار کوچک بود .

همین حالت در حیوانات پیش از رده انسان يعني شامپانزه و گوریل هم مشاهده میشود .

بعدها با توسعه غشای مغز و به خصوص قسمت پیشانی مغز که خاص انسان است ، فعالیتهای پیچیده تری مانند یادگیری و حافظه و استدلال و برنامه ریزی و تفکر انتزاعي و نهایتا قدرت تکلم شکل گرفت .

احساساتی مانند ترس و خشم و تنفر و ..... در قسمت مرکزی و ابتدایی کورتکس مغز پستانداران و پرندگان به نام سيستم ليمبيک و آميگدال پردازش میشود . Limbus به معنی منطقه ای حاشیه ای هست که اطراف قسمت مرکزی مغز قرار میگیرد .

برخی دانشمندان معتقدند مناطق اميگدال و ليمبيک در خزندگان مشاهده نمی شود و خاص پستانداران است ولی برخی دیگر تاکید دارند که مناطقی مشابه اميگدال و سیستم ليمبيک را در این حيوانات هم یافته اند .

نکته جالب توجه آنکه اندازه شبکه ليمبيک و آميگدال ، در پستانداران، هر چه تکامل یافته تر باشند ، کوچکتر است. در این جانداران ، کورتکس دور مغز بزرگ و بزرگتر ميشود ولی به قیمت کوچک شدن سیستم ليمبيک !!!

پس اهمیت احساسات خام مانند ترس یا خشم خام ، در موجودات پیشرفته تر مانند انسان کمتر میشود و انسان بر خلاف حيوانات، قادر است بر بسیاری از این احساسات غلبه کند ، آنها را پردازش دهد و حتی خود را از قید احساسات منفی برهاند .

دانشمندی به نام مک لین ، سیستم ليمبيک را مختص پستانداران میداند و معتقد است خزندگان فقط بازال گانگليا و ساقه مغز دارند و فاقد سیستم ليمبيک هستند .

این دیدگاه توسط دانشمندان آناتومی مورد قبول نیست زیرا آنها امروزه فهمیده اند که پرندگان و خزندگان هم کورتکس مغزی و قسمتهای ساب کورتيکال مانند سیستم ليمبيک و اميگدال و سیستم هيپوکامپ کوچکی دارند . ارتباط سیستم ليمبيک با کورتکس مغزی بسیار برجسته است و ارتباطات زیادی بین کورتکس و سیستم ليمبيک و هیپو تالاموس وجود دارد . این ارتباطات نقش مهمی در کنترل عملکرد این قسمتهای قدیمی تر توسط قسمتهای بالایی مغز دارد .

بر اساس مطالعات جدید نقش هيپوکامپوس در قسمت وسطی سیستم ليمبيک ، در فعالیتهای شناختی کشف شده است و به نظر میرسد نقش آن محدود به احساسات و emotion نباشد .

قسمتی از سیستم ليمبيک به نام اميگدال در بروز احساسات (emotiion) نقش دارد . برداشتن لوب تمپورال که هيپوکامپ و آميگدال را درون خود دارد ، منجر به بیماری خاصی در میمونها میشود: آنها بی مهابا هر آشغالی را ميخورند و بی محابا شریک جنسی بر می گزینند و روابط جنسی بدون مهاري دارند. همچنین ترسی از انسانها و شرایط دشوار ندارند .در حقیقت اینطور تصور میشود که اميگدال ، سبب درک اهمیت تحریک محیطی است يعنی اگر آميگدال آسیب ببیند فرد اهمیت تحریکات احساسی از محیطی را درک نمیکند .

رفتارهای اجتماعی و کنترلی تا حدی به وسیله اميگدال انجام میشود ولی به دلیل پیچیدگی ان و وجود ده ها هسته عصبي در آن و نیز به دلیل پیچیدگی عملکردهای اجتماعی و کنترلی ، ابهامات زیادی در مورد عملکرد اميگدال وجود دارد .

این ساختمان مغز نقش مهمی را در رفتارهای اجتماعی دارد . نمونه برجسته آن تغییر حالت موجود زنده به دنبال دریافت تنبیه هست (conditoning) .

در این حالت ، ایجاد شرایطی که موجود را دچار تنبیه و آزار کند ، سبب حالت اجتناب و دور شدن از آن شرایط میگردد .

اين احساسات ، در حفظ بقای موجود زنده تاثیرگذار است . این موجود زنده لازم نیست چیز خاصی را یاد بگیرد بلکه قرار گرفتن در شرایط آزار یا تنبيه باعث تغییراتی در غدد درون ریز و سیستم اتونوم او میشود تا او را به صورت ناخودآگاه از قرار گرفتن در شرایط خطرناک دور کند . این اتفاقات درهسته لترال اميگدال انجام میشود و تغییر در این هسته ،از ترس و کانديشنینگ در شرایط خطر جلوگیری ميکند.

بخش مهم دیگر از اميگدال که در emotion نقش دارد، بخش سنترال و مرکزی آن است . تخریب مصنوعی این قسمت هم مانع از ترس ناشی از conditioning ميشود.

از این دو قسمت لترال و مرکزی اميگدال ، پیامهایی به هیپوتالاموس میرود و از آنجا فعالیتهای اتونوم و تغییرات هورمونی و رفتاری را ایجاد میکند و منجر به واکنش موجود زنده به پیامهای خطر از محیط میشود .

همچنین واکنشهای احساسی دیگری مانند خشم و احساسات مادری و جنسی و احساسات چشایی و لذت یا نفرت از غذا ، هم در اميگدال پردازش میشود .

واکنشهای اجتنابی فقط پاسخهای احساسی (emotional) نیستند . و محدود به ترس نیستند بلکه بخشی از این واکنشها ، ناشی از یادگیری موجود زنده است . مثلا موجود زنده به تدریج یاد میگیرد در شرایط خطرناک بدود یا شنا کند و فقط احساس درونی ترس نیست که او را به حرکت در می آورد و هر چه مغز پیچیده تر باشد و هر چه قسمت جلویی مغز بزرگتر و کاملتر باشد این یادگیری پس از ترس خام ، دقیقتر و پيچيده تر ميشود . حتی شاید به جای ترس خام ، منجر به واکنشي کاملتر و عاقلانه تر شود .

هيپوکامپوس نقش مهمی در عملکردهای شناختی مانند حافظه explicit و حافظه implicit و شناخت فضایی دارد (حافظه اکسپليسيت ، حافظه ای است که به صورت اگاهانه فرد میتواند آن را به یاد بیاورد ولی حافظه ايمپليسيت حافظه ای است که به صورت ناخودآگاه انجام میشود مثلا کسی که دوچرخه سواری میکند ، فنونی را که لازم است حین دوچرخه سواری انجام دهد، به صورت ناخودآگاه اجرا ميکند و لازم نیست در مورد آن بیندیشد )

هيپوکامپ نقش اصلیش در رفتارهای شناختی و نه احساسی است .

برخی احساسات ، درونی هستند و در همه افراد در سرتاسر جهان رخ میدهد . کورتکس پره فرونتال نقش مهمی در درک و کنترل احساسات ما دارد. اگر احساسات یا emotion به مرحله هوشیار ، برسد قسمت دورسولترال کورتکس پره فرونتال فعال میشود .

اين قسمت از لوب فرونتال خاص پستانداران است و در انسان، پیچیدگی آن از همه پستانداران دیگر بیشتر است . تجربیات هوشیار در انسان ، وابسته به این ساختارهای موجود در لوب فرونتال است

زبان و تکلم هم خاص انسان است و تکلم بر درک هوشیار این احساسات تاثیر میگذارد . زبان و تکلم در بیان emotion موثر است مثلا در زبان انگلیسی بیش از سی عبارت برای بیان احساس وجود دارد .

در دیگر موجودات که قادر به صحبت کردن نیستند نحوه درک محیط و چگونگی ابراز این درک ، به دلیل نداشتن قدرت تکلم بسیار محدود میشود .

بیشترین قسمتی که بین پستانداران و دیگر موجودات ، با هم متفاوت است ، قسمت جلویی مغز (forebrain) میباشد .

این دیدگاه وجود دارد که تکامل پستانداران در نتیجه اضافه شدن سیستم ليمبيک و نئوکورتکس در forebrain ایجاد شده است.

@salmanfatemi

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3600914/#R107


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
کندر در بیماریهای التهابتلاشی جدید در درمان ام اسروش های صرفه جویی در ایجانقش حیاتی تلومر دی ان آ دآیا ما تنها موجودات زنده تاثیر گیاه خواری بر رشد وچرا حیوانات سخن نمی گویناولین مورد پیوند سر در اناز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر عمودی سر انسان از پشاهکار قرنهوش، ژنتیکی است یا محیطیبحث درباره پیدایش و منشادی متیل فومارات(زادیوا)(مبانی ذهنی سیاه و سفیدمجموعه های پر سلولی بدن مکودک ایرانی که هوش او از تمایل زیاد به خوردن بستنروش هایی ساده برای کاهش انقش داروهاي مختلف معروف آیا مغز تا بزرگسالی توسعاخلاق و علوم اعصابتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و شناخت حقیقت قسمت دچرا حجم مغز گونه انسان دراولین تصویر در تاریخ از ساز تکینگی تا مغز از مغز تثبت امواج الکتریکی در عصشباهت زیاد بین سلول هاي عفلج بل، فلجی ترسناک که آنهاوکينگ پیش از مرگش رسالبحثی در مورد نقش ویتاميندژا وو یا اشنا پنداریمحل درک احساسات روحانیکودکان خود را مشابه خود تتمدن قدیمی ای در جنوب ایرروش صحبت کردن در حال تکامنقش روزه داری در سالم و جآیا هوش ارثی دریافتی از پاختلال در شناسایی حروف و تاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان و شناخت حقیقت قسمت سچرا در مغز انسان، فرورفتايندگان چگونه خواهند دیداز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بیناییشباهت زیاد بین سلول هاي عفلج خوابهاوکينگ پیش از مرگش رسالبحثی جالب درباره محدودیتدژاوو یا آشناپنداریمحل درک احساسات روحانی دکوری گذرای ناشی از موبایتمساح حد واسط میان مغز کوروشهای نو در درمان دیسک بنقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هوش سریعی که بدون احساختلالات مخچهتاثیر گیاه خواری بر رشد وزبان، وسیله شناسایی محیطچراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یاز تکینگی تا مغز- از مغز جنسیت و تفاوت های بیناییشش مرحله تکامل چشمفلج خواب چیستهدف از تکامل مغزبحثی در مورد نقش کلسیم و دانشمندان ژنی از مغز انسمحدودیت های حافظه و حافظکی غایب شدی تا نیازمند دلتنفس هوازی و میتوکندریروشهای شناسایی قدرت شنوانقش زبان در سلطه و قدرت اآیا هشیاری کوانتومی وجوداختلالات حرکتی در انسانتاثیر گیاه خواری بر رشد وسفر نامه سفر به بم و جنوب چراروياها را به یاد نمی آايا اراده آزاد توهم است یاز تکینگی تا مغز- از مغزتجهش های ژنتیکی مفید در ساصرع و درمان های آنفیلمی بسیار جالب از تغییهزینه ای که برای اندیشیدبحثی در مورد عملکرد لوب فدانشمندان روش هاي جدیدی مخچه ، فراتر از حفظ تعادلکاهش التهاب ناشی از بیماتنفس هوازی و میتوکندریروشی برای بهبود هوش عاطفنقش غذاها و موجودات درياآیا واکنش های یاد گرفته واختلالات صحبت کردن در انتاثیر انتخاب از طرف محیط سفرنامه سفر به بم و جنوب نزاع بین جهل و علم رو به پایا کوچک شدن مغزانسان الاز تکینگی تا مغز، از مغز جهش های ژنتیکی غیر تصادفضررهای مصرف شکر و قند بر فیزیکدانان ماشینی برای تهستي مادي ای که ما کوچکتربحثی درباره هوش و تفاوتهدانشمندان روشی برای تبدیمخچه ابزاري که وظیفه آن فکایروپاکتیک چیستتو دی ان ای خاص ميتوکندريروشی جدید در درمان قطع نخنقش غذاها و موجودات درياآیا آگاهی پس از مرگ از بیادامه بحث تکامل چشمتاثیر ترکیبات استاتین (سسفرنامه سفر به بم و جنوب نزاع بین علم و نادانی رو ایا ابزار هوشمندی یا مغز ازدواج های بین گونه ای، رجهشهای مفید و ذکاوتی که دضررهای شکر بر سلامت مغزفراموشی همیشه هم بد نیستهستی ما پس از شروعی چگال بحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای مصرفی در ام اسمدارک ژنتیکی چگونه انسانکاربرد روباتهای ريزنانوتولید سلولهای جنسی از سلروشی جدید در درمان سکته منقش غذاها و موجودات درياآیا امکان بازسازی اندامهادغام میان گونه های مختلتاثیر دپاکین بر بیماری مسفرنامه سفر به بم و جنوب نظریه تکامل در درمان بیمایا بیماری ام اس (مولتیپاستفاده از هوش مصنوعی در جهشهای مفید و ذکاوتی که دطی یکصد هزار سال اخیر هرچفرایند حذف برخی اجزای مغو هر کس تقوای خدا پیشه کنبحثی درباره هوش و تفاوتهداروهای ضد بیماری ام اس ومرگ انتقال است یا نابود شکاربرد روباتهای ريز، در توانایی مغز و دیگر اجزای ريتوکسيمب در درمان ام اسنقشه مغزی هر فرد منحصر بهآیا انسان با مغز بزرگش اخادغام دو حیطه علوم مغز و تاثیر داروهای ضد التهاب سفرنامه سفر به بم و جنوب هفت چیز که عملکرد مغز تو ایا بدون زبان میتوانیم تاستیفن هاوکینگ در مورد هجاذبه و نقش آن در شکلگیریعلم به ما کمک میکند تا موفرد حساس از نظر عاطفی و بویتامین E برای فعالیت صحبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی فامپیریدین یا نورلمزایای شکلات تلخ برای سلکجای مغز مسئول پردازش تجتوازن مهمتر از فعالیت زیراه های جدید برای قضاوت رچندین ماده غذایی که ماننآیا احتمال دارد رویا از آارتقا و تکامل سنت آفرینش تاثیر داروی ضد تشنج سدیم سلولهای بنیادی مصنوعی درهفت سین یادگاری از میراث ایا تکامل هدفمند استاستیفن هاوکینگ در تفسیر حافظه و اطلاعات در کجاست علایم کمبود ویتامین E را قانون مندی نقشه ژنتیکی مویتامین E در چه مواد غذایبحثی درباره هوش و تفاوتهداروی تشنجی دربارداریمشکلات نخاعیکشف مکانیسم عصبی خوانش پتوسعه برخی شغل ها با هوش راه های جدید برای قضاوت رچه زیاد است بر من که در ایآیا احتمال دارد رویا از آارتوکين تراپی روشی جديد تاثیر درجه حرارت بر عملکسلسله مباحث هوش مصنوعیهمیشه عسل با موم بخوریمایرادهای موجود در خلقت باستخوان های کشف شده، ممکحافظه و اطلاعات در کجاست علایم کمبود ویتامین E را قارچ بی مغز در خدمت موجودویتامین دی گنجینه ای بزربحثی درباره احساسات متفاداروی ضد تشنج با قابليت تمغز ما کوچکتر از نیم نقطهکشف مکانیسمی پیچیده در بتوصیه های غیر دارویی در سراه پیروزی در زندگی چیستچهار میلیارد سال تکامل بآیا برای تولید مثل همیشه ارتباط میکروب روده و پارتاثیر درجه حرارت بر عملکسم زنبور ، کلیدی برای وارهوش مصنوعی می تواند بر احاگر نعمت فراموشی نبود بساصول سلامت کمرحافظه و اطلاعات در کجاستعوارض ازدواج و بچه دار شدلوب فرونتال یا پیشانی مغواکنش های ناخودآگاه و تقبحثی درباره احساساتی غیرداروی ضد تشنج با قابليت تداستانها و مفاهیمی اشتبامغز چون ابزار هوش است دلیکشف ارتباط جدیدی از ارتبتوصیه هایی در مصرف ماهیرشته نوروایمونولوژی و نقچهار ساعت پس از کشتار خوکآیا بزرگ شدن مغز فقط در دارتباط چاقی و کاهش قدرت بتاثیر درجه حرارت بر عملکسودمندی موجودات ابزی بر هوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر نعمت فراموشی نبود بساضطراب و ترسحس چشایی و بویاییعید نوروز مبارکلبخند بزن شاید صبح فردا زواسطه ها د رمسیر ایجاد مغبخش دیگری در وجود انسان هدر مانهای کمر دردمغز آیندگان چگونه است ؟کشف جمجمه ای درکوه ایرهوتوضیحی ساده در مورد هوش مرشد مغز علت تمایل انسان بنوار مغزی روشی مهم در تشخآیا تکامل و تغییرات ژنتیارتباط شگفت مغز انسان و فتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاهچاله و تکینگی ابتدایهوش مصنوعی گوگل به کمک تشاگر تلاش انسان امروز برااطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک (قسمت اول )عامل کلیدی در کنترل کارآلرزش ناشی از اسیب به عصبوراپامیل در بارداریبرنامه و ساختار پیچیده مبرین نت به جای اینترنتدر چه مرحله ای از خواب ، رمغز انسان ایا طبیعتا تماگنجینه ای به نام ویتامین تکامل چشمزمین زیر خلیج فارس تمدنی نورون هاي مصنوعی می توانآیا خداباوری محصول تکاملارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاره ابلهانهوش مصنوعی الفاگوابزار هوش در حال ارتقا ازاطلاعاتی عمومی در مورد محس و ادراک (قسمت دوم )عسل طبیعی موثر در کنترل بلزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی مرتب خیلی به قبرای پیش بینی آینده مغز ددرمان های بیماری آلزایمرمغز انسان برای شادمانی طگیاه خواری و گوشت خوار کدتکامل ابزار هوش ، راه پر زندگی هوشمند در خارج از زنوروپلاستیسیتی چیستآیا دلفین ها می تواند از ارتباط شگفت انگیز مغز انتاثیر درجه حرارت بر عملکسیاره ابلهانهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای بقای موجود زندبلندی در ذهن ما درک بلندیحس و ادراک قسمت چهارمعصب حقوق نورولوولزوم سازگاری قانون مجازاورزش هوازی ، بهترین تمریبرخی نکات از گاید لاین پردرمان های رایج ام اسمغز انسان رو به کوچکتر شدگالکانزوماب، دارویی جدیتکامل ساختار رگهای مغزی زیباترین چیز در افزایش سچیزی خارج از مغزهای ما نیآیا دست مصنوعی به زودی قاارتباط غیرکلامی بین انساتاثیر درجه حرارت بر عملکسیستم تعادلی بدنهوش مصنوعی از عروسک تا کابزارهای دفاعی و بقای موبه زودی شبکه مغزی به جای حس و ادراک قسمت پنجمعضلانی که طی سخن گفتن چقدممانتین یا آلزیکسا یا ابورزش و میگرنبرخی اثرات مضر ویتامین ددرمان جدید میگرن با انتی مغز ایندگان چگونه استگامی در درمان بیماریهای تکامل شناخت انسان با کشفزبان چهار حرفی حیات زمینچگونه مغز پیش انسان یا همآیا راهی برای رفع کم آبی ارتروز یا خوردگی و التهاتاثیر درجه حرارت بر عملکسیستم دفاعی بدن علیه مغز هوش مصنوعی از عروسک تا کاثر مضر مصرف طولانی مدت ربوزون هیگز چیستحس و ادراک قسمت سوممقالاتمنابع انرژي پاک سرچشمه حورزش بهترین درمان بیش فعبرخی اختلالات عصبی مثانهدرمانهای بیماری پارکینسمغز ابزار برتر بقاگاهی لازم است برای فهم و تئوری تکامل امروز در درمزبان و بیان، در سایه پیشرچگونه هموساپينس بر زمین آیاما مقهور قوانین فیزیکارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر درجه حرارت بر عملکسکته مغزیهوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مفید قهوهبیماری گیلن باره و بیمارحساسیت روانی متفاوتتاثیر ویتامین دی بر بیمامولتیپل اسکلروز در زنان ورزش در کمر دردبرخی بیماری ها که در آن بدرک فرد دیگر و رفتارهای امغز برای فراموشی بیشتر کگاهی مغز بزرگ چالش استتئوری تکامل در پیشگیری و زبان و تکلم برخی بیماریهچگونه آن شکری که می خوریمإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر درجه حرارت بر عملکساخت شبکه عصبی با الفبایهوش مصنوعی از عروسک تا کاثرات مضر ماری جوانابیماری ای شبیه ام اس مولتخلاصه ای از مطالب همایش مصفحه اصلیمواد کوانتومی جدید، ممکنوزوز گوشبرخی توجهات در ببمار پاردرک و احساسمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟گزیده ای از وبینار یا کنفتا 20 سال آینده مغز شما به زبان و شناخت حقیقت قسمت چچگونه جمعیت های بزرگ شکل افراد آغاز حرکت خودشان رارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر رو ح و روان بر جسمساخت شبکه عصبی مصنوعی با هوش مصنوعی از عروسک تا کماجزای پر سلولی بدن انسان بیماری بیش فعالیخواندن ، یکی از شستشو دهنسوالات پزشکیموجود بی مغزی که می تواندیک پیشنهاد خوب برای آسان برخی سيناپسها طی تکامل و درک احساسات و تفکرات دیگمغز بزرگ چالش است یا منفعگزارش یک مورد جالب لخته وتاثیر مشاهده بر واقعیت بزبان و شناخت حقیقت قسمت اچگونه جمعیت های بزرگ شکل افزایش قدرت ادراکات و حساز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر رژیم گیاه خواری بر ساختار شبکه های مغزی ثابهوش مصنوعی از عروسک تا کماجزایی ناشناخته در شکل گبیماری تی تی پیخواب سالم عامل سلامتیپیامهای کاربرانموجودات مقهور ژنها هستندیکی از علل محدودیت مغز امبررسي علل احتمالي تغيير درک تصویر و زبان های مخلتمغز بزرگ چالشهای پیش روگشایش دروازه جدیدی از طرتاثیر ویتامین دی بر بیماچگونه حافظه را قویتر کنیالکتروتاکسی(گرایش و حرکاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر سریعترین کامپیوتر موجودهوش مصنوعی در کامپیوترهابیماری ضعف عضلات نزدیک بخواب سالم عامل سلامتی و یسایتهای دیگرمیهمانهای ناخوانده عامل یادگیری مهارت های جدید دبررسی و اپروچ جدید بر بیمدرک عمیق در حیواناتمغز حریص برای خون، کلید تپنج اکتشاف شگفت آور در موتاثیر ژنها بر اختلالات خنگاهی بر قدرت بینایی دراامیوتروفیک لترال اسکلرواز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر رژیم گیاه خواری بر سرگیجه از شایعترین اختلاهوش مصنوعی در خدمت خلق وحبیماریهای تحلیل عضلانی اخواب عامل دسته بندی و حفطمیگرن سردردی ژنتیکی که بیادآوری خواب و رویابررسی سیستم تعادلی بدن ادرگیری اعصاب به علت میتومغز زنان جوانتر از مغز مرپیموزایدتاثیر کپسول نوروهرب بر ننگاهی بر توانایی اجزاي بامگا سه عامل مهم سلامتاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر رژیم گیاهخواری بر سردرد و علتهای آنهوش مصنوعی در خدمت خلق وحبیوگرافیخودآگاهی و هوشیاريمیدان مغناطيسي زمین بشر ژن هوش و ساختارهای حیاتی بررسی علل کمر درد در میانرقیبی قدرتمند در برابر ممغزهای کوچک بی احساسپیوند مغز و سر و چالشهای تاثیر کپسول نوروهرب بر تناتوانی از درمان برخی ویامروز دانش ژنتیک هیچ ابهاز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر عصاره تغلیظ شده گیسردرد تنشنهوش مصنوعی درمانگر کامپیبیوگرافیخودآگاهی و هوشیاريمکانیزمهای دفاعی در برابژن یا نقشه توسعه مغز و نقبزرگ شدن مغز محدود به دوررموزی از نخستین تمدن بشرنقش قهوه در سلامتیپیوند سر، یکی از راه حلهاتاثیر کپسول نوروهرب بر سناتوانی در شناسایی چهره انفجار و توقف تکاملی نشااز تکینگی تا مغز از مغز تتبدیل تراکت صوتی مصنوعی سردرد سکه ایهوش مصنوعی درخدمت خلق وحبیست تمرین ساده برای جلوخطا در محاسبات چیزی کاملما انسانها چه اندازه نزدژنها نقشه ایجاد ابزار هوتفاوت مغز انسان و میمون هرمز و رازهای ارتباط غیر کنقش هورمون های تیروئید دپیشینیان انسان از هفت میتاثیر کپسول نوروهرب بر سنخاع ما تا پایین ستون فقرانگشت نگاری مغز نشان میداز تکینگی تا مغز و از مغز تبدیل سلولهای محافط به سسرعت فکر کردن چگونه استهوش مصنوعی ساخته هوش طبیبیشتر کمردردها نیازی به خطا در محاسبات چیزی کاملما انسانها چه اندازه نزدژنها ، مغز و ارادهتفاوتهای جنسیتی راهی برارویای شفافنقش ژنتیک در درمان اختلاپیشرفتی مستقل از ابزار هتاثیر گیاه خواری بر رشد ونخستین تصویر از سیاهچالهاندوهگین نباش اگر درب یا از تکینگی تا مغز از مغز تتری فلوپرازینشنا در ابهای گرم جنوب نیهوش احساسیبا هوش مصنوعی خودکار روبدفاع در برابر تغییر ساختما با کمک مغز خود مختاريمژنهای هوش ، کدامندتقلید مرحله ای نسبتا پیشروبات های ریز در درمان بینقش انتخاب از طرف محیط، نپاسخ گیاهان در زمان خوردتاثیر گیاه خواری بر رشد ونرمش های مفید در سرگیجهانسان جدید از چه زمانی پااز تکینگی تا مغز از مغز تتشنج چیستشناخت و معرفت، و نقش آن دهوش احساسیبارداری بدون رحمدقیق ترین تصاویر از مغز اما تحت کنترل ژنها هستیم یکمردرد و علل آنتلاش هایی در بیماران قطع روزه داری و بیمار ی ام اس نقش اتصالات بین سلولهای پختگی پس از چهل سالگي به تاثیر گیاه خواری بر رشد ونرمشهای مهم برای تقویت عانسان عامل توقف رشد مغزاز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر الگوی رشد مغزی با زشناسایی سلول های ایمنی اهوش عاطفی بیشتر در زنانبازسازي مغز و نخاع چالشی دلایلی که نشان میدهد ما بماه رجبکمردرد با پوشیدن کفش مناکنفرانس تشنج هتل کوثر اصتلاشی برای درمان قطع نخاروش مقابله مغز با محدودینقش حفاظتی مولکول جدید دپرورش مغز مینیاتوری انساتاثیر گیاه خواری بر رشد وچرا مغزهای ما ارتقا یافت انعطاف پذیری مکانیسمی علاز تکینگی تا مغز از مغز تتغییر زودتر اتصالات مغزیشواهدی از دنیسوان(شبه نئهوش عاطفی در زنان بیشتر ابحتی علمی درباره تمایل بديدن با چشم بسته در خواب ماپروتیلین