دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

بحثی درباره احساساتی غیر از احساسات پنجگانه

دکتر سید سلمان فاطمی . نورولوژیست:
بحثی درباره احساسات متفاوت از احساسات مادی پنجگانه

آن چیزی که سالها در مدارس تدریس میشود، آن است که احساسات انسان محدود به پنج حس معروف بینایی ، چشایی . بویایی لامسه و شنوایی است . بله این احساسات در وجود انسان و دیگر حيوانات وجود دارد ولی این احساسات صرفا مادی ، با احساسات دیگر مانند ترس و خشم و احساس گناه ... تا حدی متفاوت است .

درک ما از عالم هستی و احساس ما از آن ، نخستین برخوردی است که با جهان اطراف خود داریم ، ولی این ادراک صرفا با اندامهای حسی معروف(sensation) ما انجام نميشود بلکه ابزار دیگری در موجودات هست که باعث میشود تا حسی درونی در آنها شکل بگیرد و این حس درونی (emotion)، اهمیت خاصی را در واکنشهای آنها دارد

مثلا اگر گرگی درنده را در جلوي خودتان ببینید ، این حس بینایی شما نیست که ناگهان سبب میشود تا فرار کنید بلکه به دنبال حس بینایی دیدن گرگ ، حسی دیگر در درون شما شکل میگیرد و آن حس ترس است . به دنبال این احساس ترس ، هورمونهايي در بدن ترشح میشود که بدن را وادار به فعالیت بیشتر میکند و قدرت لازم را برای اندامهايي مانند قلب و عضلات پا فراهم میسازد و این اندامها سرعت خاصی را به موجود زنده میدهند تا بتواند فرار کند .

نمونه دیگر این احساس ها ،
احساس اضطراب است که میتواند در شرایطی نه تنها زیان بار نباشد بلکه باعث تحرک فرد و نجات او از یک گرفتاری بزرگ شود .

این احساسات مهمی که جزو پنج دسته اصلی احساسات موجودات نیستند ، شکلهای مختلفی دارند.

اکثر این احساسات ، مثبت نیستند زیرا هدف از این احساسات ، القاي حالت هوشیاری بیشتر و تحرک در موجود زنده است تا خود را از مخمصه ای نجات دهد . حس مثبت ، در موجودات ابتداييتر کمتر منجر به تحرک برجسته ای میشود در حالی که حس منفی ، منجر به واکنشي شدیدتر میشود

این اهمیت احساسات منفی ، به عنوان میراثی تکاملی به انسانها هم رسیده است تا آنجا که قرار دادن احساسات مثبت در مغزهایی که احساسات منفی را بیشتر در خود جای میدهد ، کاری نسبتا دشوار است . ما تجربه بیشتری نسبت به غم و اندوه و ترس داریم و در برابر هنر شاد بودن و لذت بردن و مهمتر از آن ، به خاطر سپردن این شادیها و لذتها، در اندکی از ما وجود دارد

در همه زبانهای عالم ميبينيم کلمات منفی بیشتر از کلمات مثبت است

و به طور کلی هفت احساس اساسی در هر زبان وجود دارد و آنها عبارتند از :

شادی ، اندوه ، ترس ، خشم ، تنفر، خجالت و گناه

شش عدد از این هفت احساس ، منفی و یکی از انها ، مثبت است . از نظر تکاملی، ما احساسات منفی را ترجیح میدهیم . و مغزهای ما به این احساسات منفی به شکل سریعتر پاسخ ميدهد.

علت اين ترجیح ، به طبیعت انسان برمی گردد زیرا او نیاز دارد به سرعت دخالت کند و از احساسات منفی ، عبرت و درس بگیرد و اهمیت این عبرت گرفتن تا حدی است که آن را به مساله مرگ و زندگی تبدیل میکند .

و به این دلیل، یادآوری اين احساسات و عبرت گرفتن از آنها، هم، هر چند زمانی بر آن گذشته باشد، مهم است .

اما در سیر تکاملی موجودات ، احساسات مثبت آنقدر مهم نیست و میتوانی هر قدر میخواهی در آن غرق شوی سپس به سرعت از آن بیرون بیایی و این برعکس احساسات منفی است .

(.Dr. Rick Hanson, "Hardwiring happiness", TEDxMarin, 2013)

.ترس در موجودات ابتدایی ، خود را به صورت واکنشي سریع به شرایط خطر و دشمن نشان میدهد .در یک حیوان تکامل یافته تر این احساس میتواند با افزایش ضربانات قلب یا حتی سیخ شدن موها خود را نشان دهد . ما از احساس درونی حیوانات باخبر نیستیم ولی با مقایسه واکنشي که حیوانات به شرایط خطرناک نشان میدهند، تا حد زیادی احساس درونی آنها را درک کنیم .

ترس از ابتدایی ترین احساساتی است که در موجودات زنده شکل گرفته و این ترس ، زمینه بسیار مساعدی را برای حفظ بقای موجودات فراهم کرده است، به گونه ای که با ایجاد ترس ،موجود زنده به هر وسیله ای ميکوشد تا از شرایط خطرناک بگریزد و خود این فرار سبب میشود تا موجود، زنده بماند و بقای بهتری برای او ایجاد گردد .

مغز موجودات ابتدایی ، آن پيچيدگي مغز انسان را ندارد بنابراین احساساتی مانند ترس، به صورتی خام و پرداخت نشده در این موجودات رخ میدهد .

مغز اولیه شامل غشایی ابتدایی است که از هيپوکمپ و کورتکس سينگوليت و آميگدال تشکیل میشود. در این مغز ابتدایی ، غشای ضخیمی روی قسمتهای ابتدايي وجود ندارد . این قسمتهای ابتدایی با احساسات اولیه مانند حس چشاي یا بویایی مرتبط است . همچنين نخستین احساسات( emotion ها) را هم مانند ترس ، ایجاد میکند .

به خصوص در موجودات پیش از انسان ، قسمت پیشانی مغز هم بسیار کوچکتر است و این را به خوبی میتوان در مغز حیوانات دید . حتی دايناسورهاي بزرگی که شاید قدی به بلندای یک آپارتمان ده طبقه داشتند ، فاقد پیشانی ای بلند بودند و قسمت پیشانی مغز آنها بسیار کوچک بود .

همین حالت در حیوانات پیش از رده انسان يعني شامپانزه و گوریل هم مشاهده میشود .

بعدها با توسعه غشای مغز و به خصوص قسمت پیشانی مغز که خاص انسان است ، فعالیتهای پیچیده تری مانند یادگیری و حافظه و استدلال و برنامه ریزی و تفکر انتزاعي و نهایتا قدرت تکلم شکل گرفت .

احساساتی مانند ترس و خشم و تنفر و ..... در قسمت مرکزی و ابتدایی کورتکس مغز پستانداران و پرندگان به نام سيستم ليمبيک و آميگدال پردازش میشود . Limbus به معنی منطقه ای حاشیه ای هست که اطراف قسمت مرکزی مغز قرار میگیرد .

برخی دانشمندان معتقدند مناطق اميگدال و ليمبيک در خزندگان مشاهده نمی شود و خاص پستانداران است ولی برخی دیگر تاکید دارند که مناطقی مشابه اميگدال و سیستم ليمبيک را در این حيوانات هم یافته اند .

نکته جالب توجه آنکه اندازه شبکه ليمبيک و آميگدال ، در پستانداران، هر چه تکامل یافته تر باشند ، کوچکتر است. در این جانداران ، کورتکس دور مغز بزرگ و بزرگتر ميشود ولی به قیمت کوچک شدن سیستم ليمبيک !!!

پس اهمیت احساسات خام مانند ترس یا خشم خام ، در موجودات پیشرفته تر مانند انسان کمتر میشود و انسان بر خلاف حيوانات، قادر است بر بسیاری از این احساسات غلبه کند ، آنها را پردازش دهد و حتی خود را از قید احساسات منفی برهاند .

دانشمندی به نام مک لین ، سیستم ليمبيک را مختص پستانداران میداند و معتقد است خزندگان فقط بازال گانگليا و ساقه مغز دارند و فاقد سیستم ليمبيک هستند .

این دیدگاه توسط دانشمندان آناتومی مورد قبول نیست زیرا آنها امروزه فهمیده اند که پرندگان و خزندگان هم کورتکس مغزی و قسمتهای ساب کورتيکال مانند سیستم ليمبيک و اميگدال و سیستم هيپوکامپ کوچکی دارند . ارتباط سیستم ليمبيک با کورتکس مغزی بسیار برجسته است و ارتباطات زیادی بین کورتکس و سیستم ليمبيک و هیپو تالاموس وجود دارد . این ارتباطات نقش مهمی در کنترل عملکرد این قسمتهای قدیمی تر توسط قسمتهای بالایی مغز دارد .

بر اساس مطالعات جدید نقش هيپوکامپوس در قسمت وسطی سیستم ليمبيک ، در فعالیتهای شناختی کشف شده است و به نظر میرسد نقش آن محدود به احساسات و emotion نباشد .

قسمتی از سیستم ليمبيک به نام اميگدال در بروز احساسات (emotiion) نقش دارد . برداشتن لوب تمپورال که هيپوکامپ و آميگدال را درون خود دارد ، منجر به بیماری خاصی در میمونها میشود: آنها بی مهابا هر آشغالی را ميخورند و بی محابا شریک جنسی بر می گزینند و روابط جنسی بدون مهاري دارند. همچنین ترسی از انسانها و شرایط دشوار ندارند .در حقیقت اینطور تصور میشود که اميگدال ، سبب درک اهمیت تحریک محیطی است يعنی اگر آميگدال آسیب ببیند فرد اهمیت تحریکات احساسی از محیطی را درک نمیکند .

رفتارهای اجتماعی و کنترلی تا حدی به وسیله اميگدال انجام میشود ولی به دلیل پیچیدگی ان و وجود ده ها هسته عصبي در آن و نیز به دلیل پیچیدگی عملکردهای اجتماعی و کنترلی ، ابهامات زیادی در مورد عملکرد اميگدال وجود دارد .

این ساختمان مغز نقش مهمی را در رفتارهای اجتماعی دارد . نمونه برجسته آن تغییر حالت موجود زنده به دنبال دریافت تنبیه هست (conditoning) .

در این حالت ، ایجاد شرایطی که موجود را دچار تنبیه و آزار کند ، سبب حالت اجتناب و دور شدن از آن شرایط میگردد .

اين احساسات ، در حفظ بقای موجود زنده تاثیرگذار است . این موجود زنده لازم نیست چیز خاصی را یاد بگیرد بلکه قرار گرفتن در شرایط آزار یا تنبيه باعث تغییراتی در غدد درون ریز و سیستم اتونوم او میشود تا او را به صورت ناخودآگاه از قرار گرفتن در شرایط خطرناک دور کند . این اتفاقات درهسته لترال اميگدال انجام میشود و تغییر در این هسته ،از ترس و کانديشنینگ در شرایط خطر جلوگیری ميکند.

بخش مهم دیگر از اميگدال که در emotion نقش دارد، بخش سنترال و مرکزی آن است . تخریب مصنوعی این قسمت هم مانع از ترس ناشی از conditioning ميشود.

از این دو قسمت لترال و مرکزی اميگدال ، پیامهایی به هیپوتالاموس میرود و از آنجا فعالیتهای اتونوم و تغییرات هورمونی و رفتاری را ایجاد میکند و منجر به واکنش موجود زنده به پیامهای خطر از محیط میشود .

همچنین واکنشهای احساسی دیگری مانند خشم و احساسات مادری و جنسی و احساسات چشایی و لذت یا نفرت از غذا ، هم در اميگدال پردازش میشود .

واکنشهای اجتنابی فقط پاسخهای احساسی (emotional) نیستند . و محدود به ترس نیستند بلکه بخشی از این واکنشها ، ناشی از یادگیری موجود زنده است . مثلا موجود زنده به تدریج یاد میگیرد در شرایط خطرناک بدود یا شنا کند و فقط احساس درونی ترس نیست که او را به حرکت در می آورد و هر چه مغز پیچیده تر باشد و هر چه قسمت جلویی مغز بزرگتر و کاملتر باشد این یادگیری پس از ترس خام ، دقیقتر و پيچيده تر ميشود . حتی شاید به جای ترس خام ، منجر به واکنشي کاملتر و عاقلانه تر شود .

هيپوکامپوس نقش مهمی در عملکردهای شناختی مانند حافظه explicit و حافظه implicit و شناخت فضایی دارد (حافظه اکسپليسيت ، حافظه ای است که به صورت اگاهانه فرد میتواند آن را به یاد بیاورد ولی حافظه ايمپليسيت حافظه ای است که به صورت ناخودآگاه انجام میشود مثلا کسی که دوچرخه سواری میکند ، فنونی را که لازم است حین دوچرخه سواری انجام دهد، به صورت ناخودآگاه اجرا ميکند و لازم نیست در مورد آن بیندیشد )

هيپوکامپ نقش اصلیش در رفتارهای شناختی و نه احساسی است .

برخی احساسات ، درونی هستند و در همه افراد در سرتاسر جهان رخ میدهد . کورتکس پره فرونتال نقش مهمی در درک و کنترل احساسات ما دارد. اگر احساسات یا emotion به مرحله هوشیار ، برسد قسمت دورسولترال کورتکس پره فرونتال فعال میشود .

اين قسمت از لوب فرونتال خاص پستانداران است و در انسان، پیچیدگی آن از همه پستانداران دیگر بیشتر است . تجربیات هوشیار در انسان ، وابسته به این ساختارهای موجود در لوب فرونتال است

زبان و تکلم هم خاص انسان است و تکلم بر درک هوشیار این احساسات تاثیر میگذارد . زبان و تکلم در بیان emotion موثر است مثلا در زبان انگلیسی بیش از سی عبارت برای بیان احساس وجود دارد .

در دیگر موجودات که قادر به صحبت کردن نیستند نحوه درک محیط و چگونگی ابراز این درک ، به دلیل نداشتن قدرت تکلم بسیار محدود میشود .

بیشترین قسمتی که بین پستانداران و دیگر موجودات ، با هم متفاوت است ، قسمت جلویی مغز (forebrain) میباشد .

این دیدگاه وجود دارد که تکامل پستانداران در نتیجه اضافه شدن سیستم ليمبيک و نئوکورتکس در forebrain ایجاد شده است.

@salmanfatemi

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3600914/#R107


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
حافظه و اطلاعات در کجاستچگونه هموساپينس بر زمین سیاره ابلهانکرونا چه بر سر مغز می آوراخلاق پایه تکامل و فرهنگتلاشی برای درمان قطع نخالزوم سازگاری قانون مجازاخانواده پایدارنرمش های مفید در سرگیجهسردرد تنشنگذر زمان کاملا وابسته به ارتباط شگفت انگیز مغز انتوصیه های غیر دارویی در سمکانیزمهای دفاعی در برابدانشمندان ژنی از مغز انسهفت چیز که عملکرد مغز تو ضررهای مصرف شکر و قند بر پختگی پس از چهل سالگي به از تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر نگاه انسان بر رفتامروری بر تشنج و درمان هایدرمان های بیماری آلزایمرهوش مصنوعی از عروسک تا کمعارضه جدید ویروس کرونا سآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز مادران و کودکان در زمدرگیری مغزی در سندرم کووهاوکينگ پیش از مرگش رسالافزایش قدرت ادراکات و حساطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر درجه حرارت بر عملکمغز برای فراموشی بیشتر کروش های صرفه جویی در ایجاواکسن کرونا از حقیقت تاتانعطاف پذیری مکانیسمی علبیست تمرین ساده برای جلوتاثیر رژیم گیاهخواری بر نقش آتش در رسیدن انسان بهراه پیروزی در زندگی چیستیکی از علل محدودیت مغز امایا تکامل هدفمند استبحثی درباره هوش و تفاوتهثبت امواج الکتریکی در عصنقشه مغزی هر فرد منحصر بهزبان و شناخت حقیقت قسمت اکنگره بین المللی سردرد دابزار بقای موجود زنده از برخی سلولهای عصبی در تلافراموش کارها باهوش تر هسحس چشایی و بویاییچگونه آن شکری که می خوریمسیر آفرینش از روح تا مغز کشف مکانیسم عصبی خوانش پاختلال در شناسایی حروف و تلاشی تازه برای گشودن معلزوم سازگاری قانون مجازاخارق العاده و استثنایی بنرمشهای مهم برای تقویت عسردرد سکه ایگربه شرودینگر و تاثیر مشارتباط شگفت انگیز مغز انتوصیه هایی در مصرف ماهیما انسانها چه اندازه نزددانشمندان روش هاي جدیدی هفت سین یادگاری از میراث ضررهای شکر بر سلامت مغزپرورش مغز مینیاتوری انسااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ویتامین دی بر بیمامرکز هوشیاری، روح یا بدن درمان های جدید میگرنهوش مصنوعی در کامپیوترهاعدم توقف تکامل در یک انداآیا برای تولید مثل همیشه از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز چون ابزار هوش است دلیدرگیری اعصاب به علت میتوهدف یکسان، در مسیرهای متافزایش مرگ و میر سندرم کوبلندی در ذهن ما درک بلندیتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز بزرگ چقدر مفید هست ؟روش هایی ساده برای کاهش اواکسن کرونا ساخته شده تواولین هیبرید بین انسان وبیشتر کمردردها نیازی به تاثیر عصاره تغلیظ شده گینقش انتخاب از طرف محیط، نراست دستی و چپ دستییافته های نوین علوم پرده ایرادهای موجود در خلقت ببحثی درباره هوش و تفاوتهجمجمه انسان های اولیهنقص در تشخیص هیجانات عامزبان و شناخت حقیقت قسمت دکندر در بیماریهای التهابابزار بقای موجود زنده از برخی سيناپسها طی تکامل و فراموشی همیشه هم بد نیستفرایند تکامل و دشواری هاحس و ادراک (قسمت اول )چگونه انتظارات بر ادراک سیستم تعادلی بدنکشف مکانیسمی پیچیده در باختلالات مخچهتلاشی جدید در درمان ام اسممانتین یا آلزیکسا یا ابخدا موجود استچرا مغزهای ما ارتقا یافت سرعت فکر کردن چگونه استگزیده ای از وبینار یا کنفارتباط غیرکلامی بین انساتوضیحی ساده در مورد هوش مما انسانها چه اندازه نزددانشمندان روشی برای تبدیهمیشه اطمینان تو بر خدا بطوفان فقر و گرسنگی و بی سآلودگی هوا و ویروس کرونااز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر ویروس کرونا بر مغز مرکز حافظه کجاستدرمان های جدید در بیماری هوش مصنوعی در خدمت خلق وحعسل طبیعی موثر در کنترل بآیا بزرگ شدن مغز فقط در داز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز چگونه صداها را فیلتر ذهن چند جانبه نیازمند نگهدف از تکامل مغزافسردگی و اضطراب در بیمابه زودی شبکه مغزی به جای تاثیر درجه حرارت بر عملکمغز بزرگ چالش است یا منفعروش صحبت کردن در حال تکامواکسن دیگر کرونا ساخته شاولین مورد پیوند سر در انبا هوش مصنوعی خودکار روبتاریخ همه چیز را ثبت کردهنقش اتصالات بین سلولهای رشته نوروایمونولوژی و نقیادگیری مهارت های جدید داگر نعمت فراموشی نبود بسبحثی درباره هوش و تفاوتهجنسیت و تفاوت های بینایینقطه بی بازگشتزبان و شناخت حقیقت قسمت سکوچک شدن مغز از نئاندرتاابزارهای بقای موجود زندبررسي علل احتمالي تغيير بررسی و اپروچ جدید بر بیمفرایند حذف برخی اجزای مغحس و ادراک (قسمت دوم )چگونه باغبانی باعث کاهش سیستم دفاعی بدن علیه مغز کشف ارتباط جدیدی از ارتباختلالات حرکتی در انسانتمایل زیاد به خوردن بستنمنابع انرژي پاک سرچشمه حخطا در محاسبات چیزی کاملچرا پس از بیدار شدن از خوشلیک فراموشیگزارش یک مورد جالب لخته وارتروز یا خوردگی و التهاتکنولوژی جدید که سلول‌هما با کمک مغز خود مختاريمداروهای مصرفی در ام اسهمیشه عسل با موم بخوریمطی یکصد هزار سال اخیر هرچآلزایمراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ژنها بر اختلالات خمرکز خنده در کجای مغز استدرمان های رایج ام اسهوش مصنوعی در خدمت خلق وحعصب حقوق نورولووآیا تکامل و تغییرات ژنتیاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ناتوان از توجیه پیدارقیبی قدرتمند در برابر مهدف از خلقت رسیدن به ابزاالکتروتاکسی(گرایش و حرکبوزون هیگز چیستتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز بزرگ چالشهای پیش روروشهای نو در درمان دیسک بواکسن دیگری ضد کرونا از داولین تصویر در تاریخ از سبار سنین ابزار هوشمندی اتبدیل تراکت صوتی مصنوعی نقش حفاظتی مولکول جدید درشد مغز علت تمایل انسان بیادآوری خواب و رویااگر نعمت فراموشی نبود بسبحثی درباره احساسات متفاجنسیت و تفاوت های بیناییچند جهانیزبان، وسیله شناسایی محیطکووید نوزده و خطر بیماریابزارهای پیشرفته ارتباط بررسی سیستم تعادلی بدن افرد حساس از نظر عاطفی و بحس و ادراک قسمت چهارمچگونه تکامل مغزهای کنونیسکته مغزیکشف جمجمه ای درکوه ایرهواختلالات صحبت کردن در انتمدن قدیمی ای در جنوب ایرمنبع خواب و رویاخطا در محاسبات چیزی کاملچرا بیماری های تخریبی مغشنا در ابهای گرم جنوب نیگشایش دروازه جدیدی از طرارزش حقیقی زبان قسمت اولتکامل مداومما تحت کنترل ژنها هستیم یداروهای ضد بیماری ام اس وهوموارکتوس ها ممکن است دظهور امواج مغزی در مغز مصآیا ممکن است موش کور بی ماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کلام در آیات کلام بمرگ انتقال است یا نابود شدرمان های علامتی در ام اسهوش مصنوعی درمانگر کامپیعضلانی که طی سخن گفتن چقدآیا جهش های ژنتیکی، ویرواز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز و سیر تکامل ان دلیلی رموزی از نخستین تمدن بشرهزینه ای که برای اندیشیدالتهاب شریان تمپورالبیماری های مغز و اعصاب و تاثیر درجه حرارت بر عملکمغز بزرگ و فعال یا مغز کوروشهای شناسایی قدرت شنواواکسن سرطاناولین سلول مصنوعیبارداری بدون رحمتبدیل سلولهای محافط به سنقش حیاتی تلومر دی ان آ دزمین زیر خلیج فارس تمدنی ژن هوش و ساختارهای حیاتی اگر تلاش انسان امروز برابحثی درباره احساساتی غیرجهش های ژنتیکی مفید در ساچندین ماده غذایی که ماننسفر نامه سفر به بم و جنوب کودک ایرانی که هوش او از ابزارهای بقا از نخستین هبررسی علل کمر درد در میانقیچی ژنتیکیحس و ادراک قسمت پنجمچگونه جمعیت های بزرگ شکل سانسور از روی قصد بسیاری گنجینه ای به نام ویتامین ادامه بحث تکامل چشمتمدن بشری و مغز اخلاقیمنحنی که ارتباط بین معرفخطرات هوش مصنوعیچرا حیوانات سخن نمی گوینشناخت و معرفت، و نقش آن دپمبرولیزوماب در بیماری چارزش حقیقی زبان قسمت دومتکامل چشمماه رجبداروی فامپیریدین یا نورلهوش مصنوعی می تواند بر احعلم به ما کمک میکند تا موآیا ما تنها موجودات زنده از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر نمراحل ارتقای پله پله کیهدرمان ژنتیکی برای نوآوریهوش مصنوعی درخدمت خلق وحمقالاتآیا جهش ژنتیکی و تنظیم اجاز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز آیندگان چگونه است ؟رمز و رازهای ارتباط غیر کهزینه سنگین انسان در ازاامیوتروفیک لترال اسکلروبیماری گیلن باره و بیمارتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز حریص برای خون، کلید تروشی برای بهبود هوش عاطفواکسنی با تاثیر دوگانه ااوکرلیزوماب داروی جدید شبازگشت از آثار به سوی خداتری فلوپرازیننقش خرچنگ های نعل اسبی درزندگی هوشمند در خارج از زژن یا نقشه توسعه مغز و نقابزار هوش در حال ارتقا ازبخش دیگری در وجود انسان هجهش های ژنتیکی غیر تصادفچه زیاد است بر من که در ایسفرنامه سفر به بم و جنوب کودکان میتوانند ناقل بی ابزارهای بقا ازنخستین همابزارهای بقای از نخستین بزرگ شدن مغز محدود به دورقانون مندی نقشه ژنتیکی محس و ادراک قسمت سومچگونه جمعیت های بزرگ شکل سانسور بر بسیاری از حقایگویید نوزده و ایمنی ساکتاداراوون تنها داروی تاییتمساح حد واسط میان مغز کومنشأ اطلاعات و آموخته ها دفاع در برابر تغییر ساختچرا حجم مغز گونه انسان درشناسایی سلول های ایمنی اپنج اکتشاف شگفت آور در موارزش حقیقی زبان قسمت سومتکامل ابزار هوش ، راه پر ماپروتیلینداروی تشنجی دربارداریهوش مصنوعی و کشف زبان هایعلایم کمبود ویتامین E را آیا مغز تا بزرگسالی توسعاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر تمزایای شکلات تلخ برای سلدرمان جدید میگرن با انتی هوش مصنوعی ساخته هوش طبیتاثیر ویتامین دی بر بیماآیا خداباوری محصول تکاملاز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر گیاهخواری بر رشد و مغز انسان ایا طبیعتا تمارویا و خبر از آیندههزاران سال چشم های بینا وامید درمان کرونا با همانبیماری ای شبیه آلزایمر و تاثیر درجه حرارت بر عملکمغز زنان جوانتر از مغز مرروشی جدید در درمان قطع نخواسطه ها د رمسیر ایجاد مغايندگان چگونه خواهند دیدبازسازي مغز و نخاع چالشی تری فلوپرازیننقش داروهاي مختلف معروف زونا به وسیله ویروس ابله ژنها نقشه ایجاد ابزار هوابزار بقای موجود زنده از برنامه و ساختار پیچیده مجهشهای مفید و ذکاوتی که دچهار میلیارد سال تکامل بسفرنامه سفر به بم و جنوب کودکان خود را مشابه خود تابزارهای دفاعی و بقای موبزرگ شدن تقریبا ناگهانی قانون جنگلحساسیت روانی متفاوتچگونه حافظه را قویتر کنیساخت شبکه عصبی با الفبایگوشه بیماری اتوزومال رسسادغام میان گونه های مختلتنفس هوازی و میتوکندریمهندسی ژنتیک در حال تلاش دقیق ترین تصاویر از مغز اچرا خشونت و تعصبشواهدی از دنیسوان(شبه نئپوست ساعتی مستقل از مغز دارزش خود را چگونه میشناستکامل زبانمبانی ذهنی سیاه و سفیدداروی جدید s3 در درمان ام هوش مصنوعی گوگل به کمک تشعلایم کمبود ویتامین E را آیا همه جنایت ها نتیجه بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر سمسیر دشوار تکامل و ارتقادرمانهای بیماری پارکینسهوش احساسیصفحه اصلیآیا دلفین ها می تواند از ازدواج های بین گونه ای، رتاثیر انتخاب از طرف محیط مغز انسان برای ایجاد تمدرویا بخشی حقیقی از زندگی هستي مادي ای که ما کوچکترامگا سه عامل مهم سلامتبیماری ای شبیه ام اس مولتتاثیر درجه حرارت بر عملکمغزهای کوچک بی احساسروشی جدید در درمان سکته موبینار اساتید نورولوژی دايا اراده آزاد توهم است یبحتی علمی درباره تمایل بتسلیم شدن از نورون شروع منقش روزه داری در سالم و جزیباترین چیز در افزایش سژنها ، مغز و ارادهابزار بقای موجود زنده از برین نت به جای اینترنتجهشهای مفید و ذکاوتی که دچهار ساعت پس از کشتار خوکسفرنامه سفر به بم و جنوب کوری گذرای ناشی از موبایاثر مضر مصرف طولانی مدت ربسیاری از بیماری های جدیقانونمندی و محدودیت عالمخلاصه ای از مطالب همایش منگاه محدود و تک جانبه، مشساخت شبکه عصبی مصنوعی با گوشت خواری یا گیاه خواریادغام دو حیطه علوم مغز و تنفس هوازی و میتوکندریمولتیپل اسکلروز در زنان دلایلی که نشان میدهد ما بچرا در مغز انسان، فرورفتشاهکار قرنپیموزایداز نشانه ها و آثار درک شدتکامل ساختار رگهای مغزی مجموعه های پر سلولی بدن مداروی جدید ضد میگرنهوش مصنوعی گوگل به کمک تشعلت خواب آلودگی بعد از خوآیا هوش ارثی دریافتی از پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر سمشکلات نخاعیدرک فرد دیگر و رفتارهای اهوش احساسیسوالات پزشکیآیا دست مصنوعی به زودی قااستفاده از هوش مصنوعی در تاثیر احتمالی عصاره تغلیمغز انسان برای شادمانی طرویا تخیل یا واقعیتهستی ما پس از شروعی چگال امروز دانش ژنتیک هیچ ابهبیماری بیش فعالیتاثیر درجه حرارت بر عملکمغزتان را در جوانی سیمکشريتوکسيمب در درمان ام اسوراپامیل در بارداریايا اراده آزاد توهم است یبحث درباره پیدایش و منشاتشنج چیستنقش رژیم غذایی بر رشد و ازیرفون داروی ضد ام اسژنهای مشترک بین انسان و وابزار بقای موجود زنده از برای پیش بینی آینده مغز دجاذبه و نقش آن در شکلگیرینوار مغزی روشی مهم در تشخسفرنامه سفر به بم و جنوب کی غایب شدی تا نیازمند دلاثرات فشار روحی شدیدبعد از کروناقارچ بی مغز در خدمت موجودخونریزی مغز در سندرم کوونگاه انسان محدود به ادراساختار شبکه های مغزی ثابگیلگمش باستانی کیستارتقا و تکامل سنت آفرینش تو دی ان ای خاص ميتوکندريمواد کوانتومی جدید، ممکندندان ها را مسواک بزنید تچراروياها را به یاد نمی آشبیه سازی میلیون ها جهان پیچیدگی های مغزی در درک زاز نظر علم اعصاب یا نرووستکامل شناخت انسان با کشفمحل درک احساسات روحانیداروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی الفاگوعوامل موثر در پیدایش زباآیا هوش سریعی که بدون احساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومشکلات بین دو همسر و برخیدرک و احساسهوش عاطفی بیشتر در زنانپیامهای کاربرانآیا رژیم غذایی گیاهی سلااستیفن هاوکینگ در مورد هتاثیر ترکیبات استاتین (سمغز انسان برای شادمانی طرویاها از مغز است یا ناخوو هر کس تقوای خدا پیشه کنانفجار و توقف تکاملی نشابیماری تی تی پیتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش قهوه در سلامتیریواستیگمینورزش هوازی مرتب خیلی به قای آنکه نامش درمان و یادشبحثی در مورد نقش ویتامينتشنج و حرکات شبه تشنجی قانقش رژیم غذایی در رشد و ازبان مشترک ژنتیکی موجوداژنهای هوش ، کدامندابزار بقای موجود زنده از برخی نکات از گاید لاین پرحقیقت قربانی نزاع بین بی نورون هاي مصنوعی می توانسفری به آغاز کیهانکیست کلوئید بطن سومکاهش التهاب ناشی از بیمااثرات مفید قهوهتفاوت مغز انسان و میمون هقبل از انفجار بزرگخواندن ، یکی از شستشو دهننگاهی بر قدرت بینایی دراسازگاری با محیط بین اجزاگیاه خواری و گوشت خوار کدارتوکين تراپی روشی جديد تولید سلولهای جنسی از سلموجود بی مغزی که می توانددو ویژگی انتزاع و قدرت تجچراروياها را به یاد نمی آشبیه سازی سیستم های کوانپیوند مغز و سر و چالشهای از نظر علم اعصاب اراده آزتئوری تکامل امروز در درممحل درک احساسات روحانی دداروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی از عروسک تا کعوامل ایجاد لغت انسانی و آیا هشیاری کوانتومی وجوداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومشکلات روانپزشکی پس از سدرک احساسات و تفکرات دیگهوش عاطفی در زنان بیشتر اسایتهای دیگرآیا رژیم غذایی گیاهی سلااستیفن هاوکینگ در تفسیر تاثیر دپاکین بر بیماری ممغز انسان رو به کوچک تر شرویاهای پر رمز و حیرتی دروقت نهيب هاي غير علمي گذشانواع سکته های مغزیبیماری ضعف عضلات نزدیک بتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش مهاجرت در توسعه نسل اریسدیپلام تنها داروی تایورزش هوازی ، بهترین تمریایندرالبحثی جالب درباره محدودیتتشنج عدم توازن بین نورون نقش زبان در سلطه و قدرت ازبان چهار حرفی حیات زمینکلرال هیدرات برای خوابانابزار بقای موجود زنده از برخی اثرات مضر ویتامین دفلج بل، فلجی ترسناک که آنحقیقت خواب و رویانورون های ردیاب حافظهسلولهای بنیادی مصنوعی درکاهش دوپامین عامل بیماریاثرات مضر ماری جواناتفاوت های بین زن و مرد فققدم زدن و حرکت دید را تغیخواب سالم عامل سلامتینگاهی بر توانایی اجزاي بسخن پاک و ثابتگالکانزوماب، دارویی جدیارتباط میکروب روده و پارتومورها و التهاب مغزی عاموجودات مقهور ژنها هستنددو برابر شدن خطر مرگ و مینزاع بین جهل و علم رو به پشباهت زیاد بین سلول هاي عپیوند سر آیا ممکن استاز نظر علم اعصاب اراده آزتئوری تکامل در پیشگیری و محدودیت های حافظه و حافظداستانها و مفاهیمی اشتباهوش مصنوعی از عروسک تا کعواملی که برای ظهور لغت اآیا واکنش های یاد گرفته واز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومشکلات روانپزشکی در عقب درک تصویر و زبان های مخلتهوش عاطفی در زنان بیشتر اآیا راهی برای رفع کم آبی استخوان های کشف شده، ممکتاثیر داروهای ضد التهاب مغز انسان رو به کوچکتر شدرویای شفافوقتی فهمیدی خطا کردی برگانگشت نگاری مغز نشان میدبیماریهای تحلیل عضلانی اتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش محیط زندگی و مهاجرت درژیم های غذایی و نقش مهم ورزش و میگرنایا کوچک شدن مغزانسان البحثی در مورد نقش کلسیم و تغییر الگوی رشد مغزی با زنقش زبان در سلطه و قدرت ازبان و کلمه حتی برای کسانابزار بقای موجود زنده از برخی اختلالات عصبی مثانهفلج خوابحقیقت راستین انسان علم بنوروپلاستیسیتی چیستسلسله مباحث هوش مصنوعیسم زنبور ، کلیدی برای وارکایروپاکتیک چیستاجزای پر سلولی بدن انسان تفاوتهای جنسیتی راهی براقدرت انسان در نگاه به ابعخواب سالم عامل سلامتی و یناتوانی از درمان برخی ویسریعترین کامپیوتر موجودگامی در درمان بیماریهای ارتباط چاقی و کاهش قدرت بتوانایی مغز و دیگر اجزای میهمانهای ناخوانده عامل ديدن با چشم بسته در خواب نزاع بین علم و نادانی رو شباهت زیاد بین سلول هاي عپیوند سر، یکی از راه حلهااز آغاز خلقت تا نگاه انساتا 20 سال آینده مغز شما به مخچه فراتر از حفظ تعادلدر مانهای کمر دردهوش مصنوعی از عروسک تا کعوارض ازدواج و بچه دار شدآیا آگاهی پس از مرگ از بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومشاهده آینده از روی مشاهدرک عمیق در حیواناتهوشیاری کوانتومیآیاما مقهور قوانین فیزیکاستروژن مانند سپر زنان دتاثیر داروی ضد تشنج سدیم مغز ایندگان چگونه استروبات های ریز در درمان بیویتامین E برای فعالیت صحاندوهگین نباش اگر درب یا بیهوش کردن در جراحی و بیمتاثیر رو ح و روان بر جسمنقش نظام غذایی در تکامل مرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وورزش بهترین درمان بیش فعایا این جمله درست است کسیبحثی در مورد عملکرد لوب فتغییر زودتر اتصالات مغزینقش سجده بر عملکرد مغززبان و بیان نتیجه ساختماکمردرد و علل آنابزار بقای موجود زنده از برخی بیماری ها که در آن بفلج خواب چیستحمله ویروس کرونا به مغزنوشیدن چای برای مغز مفید سودمندی موجودات ابزی بر کاربرد روباتهای ريزنانواجزایی ناشناخته در شکل گتقلید مرحله ای نسبتا پیشلوب فرونتال یا پیشانی مغخواب عامل دسته بندی و حفطناتوانی در شناسایی چهره سرگیجه از شایعترین اختلاگامی در درمان بیماریهای ارتباط هوش ساختار مغز و ژتوازن مهمتر از فعالیت زیمیگرن سردردی ژنتیکی که بدی متیل فومارات(زادیوا)(نزاع بین علم و جهل رو به پشش مرحله تکامل چشمپیشینیان انسان از هفت میاز انفجار بزرگ تا انفجار تاثیر مشاهده بر واقعیت بمخچه ، فراتر از حفظ تعادلدر محل کار ارزش خودت را بهوش مصنوعی از عروسک تا کعید نوروز مبارکآیا امکان بازسازی اندامهاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومعنی روزهدرگیری قلب در بیماری ویرهوش، ژنتیکی است یا محیطیآزمون ذهنی گربه شرودینگراصول سلامت کمرتاثیر درجه حرارت بر عملکمغز ابزار برتر بقاروح رهاییویتامین E در چه مواد غذایانسان قدیم در شبه جزیره عبیوگرافیتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش هورمون های تیروئید دراه های جدید برای قضاوت رورزش در کمر دردایا ابزار هوشمندی یا مغز تغییر عمودی سر انسان از پنقش غذاها و موجودات دريازبان و بیان، در سایه پیشرکمردرد با پوشیدن کفش مناابزار بقای موجود زنده از برخی بیماری های خاص که بدفیلمی بسیار جالب از تغییحوادث روزگار از جمله ویرنوعی سکته مغزی ، وحشتناک سیاهچاله و تکینگی ابتدایکاربرد روباتهای ريز، در احساس گذر سریعتر زمانتلقین اطلاعات و حافظهلبخند بزن شاید صبح فردا زخودآگاهی و هوشیارينخاع ما تا پایین ستون فقرسردرد میگرن در کودکانگاهی لازم است برای فهم و ارتباط انسانی، محدود به توسعه هوش مصنوعی قادر اسمیگرن شدید قابل درمان اسدژا وو یا اشنا پندارینظام مثبت زندگیششمین کنگره بین المللی سپیشرفتی مستقل از ابزار هاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر نگاه ناظر هوشیار بمخچه ابزاري که وظیفه آن فدر چه مرحله ای از خواب ، رهوش مصنوعی از عروسک تا کعامل کلیدی در کنترل کارآآیا انسان با مغز بزرگش اخاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز فکر میکند مرگ برای دیدرگیری مغز در بیماری کویهیچگاه از فشار و شکست نترإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَاضطراب و ترستاثیر درجه حرارت بر عملکمغز از بسیاری حقایق می گرروزه داری و بیمار ی ام اس ویتامین دی گنجینه ای بزرانسان جدید از چه زمانی پابیوگرافیتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش هورمون زنانه استروژنراه های جدید برای قضاوت روزوز گوشایا بیماری ام اس (مولتیپبحثی درباره هوش و تفاوتهتغییرات منطقه بویایی مغزنقش غذاها و موجودات دريازبان و تکلم برخی بیماریهکنفرانس تشنج هتل کوثر اصابزار بقای موجود زنده از برخی توجهات در ببمار پارفیزیکدانان ماشینی برای تحافظه و اطلاعات در کجاست چیزی خارج از مغزهای ما نیحافظه و اطلاعات در کجاست چگونه مغز پیش انسان یا همسیاره ابلهانکجای مغز مسئول پردازش تجاخلاق و علوم اعصابتلاش هایی در بیماران قطع لرزش ناشی از اسیب به عصبخودآگاهی و هوشیارينخستین تصویر از سیاهچالهسردرد و علتهای آنگاهی مغز بزرگ چالش استارتباط شگفت مغز انسان و فتوسعه برخی شغل ها با هوش میدان مغناطيسي زمین بشر دژاوو یا آشناپندارینظریه تکامل در درمان بیمصرع و درمان های آنپاسخ گیاهان در زمان خورداز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر نگاه انسان بر رفتامدارک ژنتیکی چگونه انساندر هم تنیدگی کوانتومی و پهوش مصنوعی از عروسک تا کمعادت کردن به نعمتآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ما کوچکتر از نیم نقطهدرگیری مغز در بیماران مبهاوکينگ پیش از مرگش رسالافراد آغاز حرکت خودشان راطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر درجه حرارت بر عملکمغز به تنهایی برای فرهنگ روش مقابله مغز با محدودیواکنش های ناخودآگاه و تقانسان عامل توقف رشد مغزبیان ژن های اسکیزوفرنی دتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش ژنتیک در درمان اختلایک پیشنهاد خوب برای آسان ایا بدون زبان میتوانیم تبحثی درباره هوش و تفاوتهتغییرات تکاملی سر انسان نقش غذاها و موجودات دريازبان و شناخت حقیقت قسمت چکنگره بین المللی سردرد دابزار بقای موجود زنده از برخی روش های تربیتی کودکفرگشت و تکامل تصادفی محض